veribaz.com - T�bbi Ekoloji / Klimatoloji - T�rkiye'nin veri bankas�

SERA SO�UTMA S�STEMLER�

9/7/2010

Sera So�utma Sistemleri
Seralar�n so�uk mevsimlerde �s�t�lmas�na kar��l�k, s�cak mevsimlerde de so�utulmas� gerekir.

�ekil.1 �at�s� fabrika �at�s� �eklinde olan plastik seran�n g�r�n��, kesit plan�, yan ve �at� havaland�rma pencereleri.

So�uk ve serin mevsimlerde sera i�inde olu�an y�ksek �s� birikimi havaland�rmayla �nlenebilir. �lkemizin �zellikle g�ney b�lgelerinde k�sa bir �s�tma s�resinden sonra hava s�cakl�� artar. Bu d�nemde, sera i�i s�cakl��n�n bitki geli�mesine olumsuz etkisi olabilir. �zellikle yaz�n yeti�tiricilik yap�lan seralarda g�ne� ��klar�n�n etkisiyle, sera i�i s�cakl�� d�� hava s�cakl��ndan 5-10°C daha y�ksek olabilir. Bu durum, bitkilerdeki �z�mlemenin azalmas�na ve durmas�na da neden olabilir. Yani bitkinin �z�mleme ile kazand�� madde, solunumla kaybetti�inden az olabilir. Bununla ilgili de�erler �izelge 6.2de verilmi�tir. �izelgeye g�re bitkilerde �z�mleme (fotosentez) (TCden 20°Cye kadar artmaktad�r. Bu dereceden sonra �z�mleme azalmakta ve 40 Cde patates ve domateste eksilen bir �z�mleme ortaya ��kmaktad�r. S�cak aylarda seralarda, so�utma uygulamas� olmamaktad�r. Yaln�z s�s bitkileri yeti�tirilen seralarda, ekonomik oldu�u s�rece so�utma yap�labilir.
Sera i�inde yeti�tirilen bitkilerin s�cakl�klar�, sera i�indeki havan�n s�cakl��ndan daha y�ksek bir de�ere ula�maktad�r.
�ekil 2te verilen �e�itli sera so�utma y�ntemleriyle elde edilen s�cakl�klarda bunu g�stermektedir.
Uygulamada en �ok g�r�len sera serinletme ve so�utma y�ntemleri iki ana s�n�fta toplanabilir.
1. G�lgelendirmeyle so�utma,
2. Suyu buharla�t�rarak so�utmad�r.
2.2.1. G�lgelendirmeyle So�utma
G�lgelendirmenin amac�, s�cak g�ne� ��klalar�n�n sera i�ine girmesini engelleyerek sera i�indeki s�cakl��n d��r�lmesidir. G�lgeleme ancak fazla �s� ��klar�n�n oldu�u zaman yap�lmal�d�r. G�lgeleme ile s�cakl�k d��erken, seraya giren ��k miktar�da % 50 dolay�nda yans�t�larak azalt�lmaktad�r.
G�lgeleme b�t�n sebzelerin fazla ��k gereksinimleri nedeniyle ,bir bak�ma sera i�indeki bitkileri i�in sak�ncal� olabilir. Bu y�ntem g�ne� ��klar�n�n kesif oldu�u ��le saatlerinde ve ancak di�er so�utma y�ntemlerinin ekonomik olmad�� ko�ullarda uygulanabilir.

�izelge 2 Baz� bitkilerin �e�itli s�cakl�k derecelerinde �z�mleme kuru madde miktarlar� (mg)

Bitki �e�idi
S�cakl�k Derecesi
O °C10 °C
20 °C
30 °C 40C
Domates
3,3
6,0
8,4
3.9--
Fasulye
1,6
2,3
4,6
6.54.8
Patates
0,9
4,4
9,5
4.6

�ekil.6.13. Farkl� sera so�utma sistemlerinde sera i�i havas�n�n ve bitki yapra��n�n s�cakl�klar�, (ty: Yaprak s�cakl��, ti: Sera i�i s�cakl��, td: D�� hava s�cakl��)

A-Normal havaland�r�lan serada,
B-D��tan g�lgelendirilen,
C-Su p�sk�rtmeli
D-D��tan g�lgelendirmeli ve su
p�sk�rtmeli,
E-Masa kenar�ndan sera
yollar�na su p�sk�rtmeli,
F-Islak yast�kl� so�utmal�,
G-�ok iyi havaland�rmal�,
H-��ten g�lgelendirmen serada.

Seralarda g�lgeleme s�rekli ve k�sa s�reli olarak iki �ekilde yap�labilir.
6.2.1.1. Seralarda S�rekli G�lgelendirme
�lkemizde �zellikle cam seralarda uygulanan s�rekli g�lgeleme ile sera i�indeki bitkilerin g�ne� ��ndan yararlanmas� azal�r.
S�rekli olan g�lgelemede boya, kire�, �amur, undan yap�lan hamur vb. maddeler sera y�zeyine s�r�l�r. Kullan�lan maddenin ucuz ve uzun s�re kal�c� olmas� istenir. Kire� veya un bulamac� 10 litre suya 1 kg kire� ya da un kar��t�r�larak haz�rlanabilir. Elde edilen bu bulama�la 70 m�lik bir cam ya da plastik y�zey g�lgelendirilebilir. Akdeniz B�lgesi gibi g�ne�lenmenin fazla oldu�u s�cak b�lgelerde, 1 teneke suya 2 kg toz kire�, 1 kg kaba �st�be� ve 1 kg k�rm�z� toprak kar��m�ndan da iyi sonu� al�nmaktad�r (Sevgican, 1989). Bu yolla sera i�i s�cakl�� 5 -6°C kadar d��r�lebilir.
Ayr�ca sonbahar �retiminde ba�lang��ta, ilkbahar �retiminde son zamanda �retici plastik seran�n, sadece �at�s�ndaki �rt�y� b�rak�p yanlar� a�arak bitkilerini hem zararl� ya��lardan hem de y�ksek sera i�i s�cakl�klar�ndan koruyabilir.
6.2.1.2. Seralarda K�sa S

TETANOZ

9/7/2010

TETANOZ

G�R��
Etken Clostridium tetani...
Latince de GER�LME anlam�nda,
Kontrol edilemeyen kas spazmlar�
A��lama ile kontrol m�mk�n...
Geli�memi� �lkelerde yenido�an ve �ocuklarda,
Geli�mi� �lkelerde ise ya�l�larda s�k...
Tarih�e 1
Hipokrat"a g�re: Yaralanma sonras�nda geli�en spazmlarla seyreden �ld�r�c� bir hastal�k...
Yabanc� cisimlerin sinir u�lar�n� irrite etmesinden ileri geldi�i san�ld�.
14.yyda tar�mla u�rasanlarda,
18.yyda s�k�a epileptik konv�lz�yonlarla kar��t�.
19.yy"nin ikinci yar�s�nda J.Lister:
Ameliyatl� hastalar aras�nda da ��kt��n�,
Asepsi ile �nlenebilece�ini bildirmi�tir.
Tarih�e 2
1884: Nicolaire anaerop toprak bakterilerinin hastal�ktan sorumlu olabilece�i ortaya atm��,
1889da Kitasato bakteriyi izole etti.
1890"daysa Behring ve Kitasato bakterinin inaktive deriveleri ile imm�nizasyon elde etmi�lerdir.
Tetanoz tedavisi �al��malar� 19 yy.dan itibaren ba�lam��t�r.
Tedavide ilk kullan�lan ajan k�rard�r.

Epidemiyoloji
Geli�mi� �lkelerde giderek azal�yor...
50 ya��n �zerinde daha s�k,
Geli�mekte olan �lkelerde ise s�k.
Bebek �l�mlerinin % 25i,
Neonatal bebek �l�mlerinin ise % 50sinin nedeni tetanoz
Her y�l 1 milyon civar�nda yeni vaka,
T�rkiye"de neonatal tetanozda mortalite % 44.
Yeni do�anlarda ve ya�l�larda mortalite y�ksek.

Clostridium tetani
Anaerop ve hareketli,
Silindir bi�iminde bir gram pozitif basil;
Dokularda ve eski k�lt�rlerde, gram negatif g�z�kebilir.
Sporlu formu,
Tenis raketi veya davul tokma�� eklinde...
Is� ve dezenfektanlara;
Vejetatif form olduk�a hassas,
Sporlar ise �ok dayan�kl�...
Sporlar�n �ld�r�lebilmesi i�in:
4 saat kaynat�lmalar�,
121°C"de 12 dakika otoklav uygulamas� gerekir.
Patofizyoloji
Hayvan�n d��k�s�nda, toprakta, hal�lar�n y�zeyinde saptanabilir.
Deri y�zeyinde bir �izik ile sporlar inok�le olabilir.
C.tetani,
Tetanospazmin,
Tetanolizin salg�lar.
H�cre membranlar�n� par�alar,
�nfekte yarada redoks potansiyelini d��r�r,
Tetanospazmin
Nontoksijenik su�lar avirulan,
�ok g��l� bir toksindir

Tetanospazminin Sinir Sistemi �zerindeki Etkisi
Santral motor kontrol etkisi,
Otonom sinir sitemi etkisi,
N�rom�sk�ler birle�meye olan etkisi.

Tetanospazminin Santral Motor Kontrol Etkinli�i 1
-motor n�ronlar�n NM kav�a��ndan sinir sistemine girer.
Retrograt transport ile n�ron g�vdesine ula��r.
Kuduz ve HSV gibi...
Toksin hematojen yay�labilir.
SSS"ye ge�tikten sonra.
N�ronal yol i�inde transit halinde olan toksin,
Antitoksinden etkilenmez.
Antitoksine ra�men hastal�k birka� g�n s�reyle ilerleyebilir.
Bu nedenle, tetanoz insan imm�nglobulini intratekal olarak da verilmektedir.
Tetanospazminin Santral Motor Kontrol Etkinli�i 2
Spinal kord veya beyin sapma gelen toksin;
H�cre d�� bo�lu�a
Ard�ndan presinaptik inhibitor h�crelere ge�er.
Glisinerjik
GABAerjik h�creler,
Toksin disinhibisyon olu�turur.
Kas tonusu artar.
Tetanik spazm:
Agonist ve antagonist kaslar�n ayn� anda kas�l�r.
Norepinefrin, asetilkolin, enkefalin sal�n�m�n� da azal�r
Toksin epileptojeniktir. ( azalan GABA d�zeyiyle ili�kili olarak)
Tetanospazminin Otonom Sinir Sistemi Etkileri
Hastalar�n �o�unda plazma katekolamin d�zeyi artar.
Labil hipertansiyon, hipotansiyon
Ta�ikardi, ritim bozukluklar�,
Perifer damarlarda daralma,
Pireksi,
�drarda katekolamin art��,
Tetanospazmin:
Sempatik refleksleri spinal d�zeyde disinhibe eder.
Parasempatik sistem de bozulabilir.

KANSER HAFTASI

9/7/2010

Kanser bir h�cre hastal��d�r. H�cre, canl�lar�n yap� ta��d�r. Yap�lar� ve i�levleri birbirine benzeyen h�creler bir araya gelerek dokular�, dokular birle�erek organlar� ve

METHODS OF PR�VAT�ZAT�ON

9/7/2010

INTRODUCTIONAfter 80s the privatization of public owned enterprises that operated ineffective has become popular. By this way, it is predicted that productivity would increase, public deficits would diminish, competition would increase and more efficient economic structure would take place. Especially, over last decade privatization has been one of the major reforms to work the achievement of the free market economy in the world. But why many countries in the world have moved towards free market economy? This question has two answers in general: 1- After I. World War the Keynesian Economics has been so popular. However, after 80s Keynesian Economics failed. Following that new economic theories that were based on the principles of classical economies have risen. 2- The results of many empirical studies show that private sector is more efficient than public sector. Although it is more suitable for developed countries, the concept of privatization has spread over developing countries as well as developed ones. Canada, Mexico, Malaysia, Bangladesh, Japan, France, Germany, Turkey and some other countries implemented privatization as a major economic policy. Also it has been a popular movement in the socialist countries as well. However, privatization has been main government strategy in England and USA to solve several economic problems. As an example in La Mirada, which is a city of California and has 40,000 population, city municipality has 35 workers and private sector carries out 60 different public services. Nowadays ambulance services, garbage collection, fire services, prisons and some similar public services are being conducted by private sector in USA and England.WHAT IS PRAVITIZATION?The concept of privatization, which is using in the recent years frequently, cannot be defined by theoretical and practical truly. It is seen that because of the differences among countries, such as legal, economic traditions, level of development and political doctrine, this concept differs from one country to another. Privatization is frequently used referring to the sale of a POE`s asset or shares to the individuals or private firms. In fact, in our daily life we use this narrow meaning of privatization. However this narrow definition is not true at all. Because the selling of assets of publicly owned enterprises is only one sort of privatization, and does not explain what shares or assets of a publicly owned enterprise must be transferred to the private sector. According to the narrow definition, selling small part of shares or assets of publicly owned enterprises, say %10 or %20, s called `denationalization`. But, denationalization could be defined more appropriately as `transferring at least %51 shares of a publicly owned enterprise to the private sector`. So, management and operating rights are transferred also. Moreover, there is one more concept: `full denationalization`. This concept represents transferring of all shares and assets of a publicly owned enterprise to the private sector.As mentioned above, narrow meaning of privatization comprises only selling the assets or shares of a POE. But denationalization is only a part of privatization. In the broad meaning, privatization refers to transfer all activities, which made by public sector, to the private sector. In other words, privatization is an umbrella term, which encompasses all methods or policies implemented to increase the role of market forces within the national economy. So, it can be said that in the broad meaning, privatization refers to restricting of governments role and functions and strengthening of free market economy. The difference between broad and narrow meaning of privatization has been represented in Figure 1.Figure 1: The Difference Between Broad and Narrow Meaning of PrivatizationWHY PRIVATIZE?Getting income from privatization is not the only aim. There are some other goals with implementing privatization process. Th

R�ZGAR T�RB�NLER�

9/7/2010

R�zgar T�rbinleri

1. G�R��
Enerjiye olan b�y�k gereksinim, yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklar�n�n s�rekli g�ndemde olmas�n�n nedenidir. Alternatif kaynaklar olarak da adland�r�lan bu enerji kaynaklar�ndan biriside r�zgar enerjisidir.

R�zgar enerjisi, fosil yak�tlar�n t�kenece�inin anla��ld�� son y�llarda, enerji sorununa ��z�m olarak g�r�len kaynaklardan birisidir. �lk kullan�m �rneklerinin bundan 3000 y�l �ncesinde rastlan�lmas�na ra�men , r�zgar enerjisi son on y�l �ncesine kadar yeterince irdelenmemi� ve de�erlendirilmemi�tir.

Enerji, d�nyan�n varolma s�resinin referans olarak al�nd�� bir s�n�fland�rmaya g�re; t�kenebilen ve kendisini d�nya varolduk�a yenileyebilen, yani t�kenmeyen enerji olarak �ki grupta incelenebilmektedir (Tablo 1.1). Yenilenebilir enerji kaynaklan da enerjinin ana kayna��na g�re; g�ne� kaynakl�, d�nya kaynakl� ve ay kaynakl� olarak �� gurupta incelenebilmektedir. Tablo 1.2 nin incelenmesinden de anla��ld�� gibi g�ne� kaynakl� olan r�zgar enerjisi, do�al enerji d�n��m� sonucunda kendisini atmosferde hava hareketi ve denizlerde dalga hareketi olarak hissettirmektedir. Bu kinetik enerjide, r�zgar enerjisi ve dalga enerjisi tesislerinde elektrik enerjisine, su pompalama tesislerinde mekanik enerjiye d�n��t�r�lebilmektedir.
D�nya enerji gereksiniminin kar��lanmas�nda a��rl�kl� olarak kullan�lan fosil yak�tlar ve atom enerjisi, kendine �zg� ve t�m insanlar� do�rudan ilgilendiren sorunlara neden olurlar.
Bu sorunlar�n ba��nda, 2001 y�l� kaynaklar�na g�re; atom enerjisinin kayna�� olan uranyumun 50 y�l, petrol�n 44 y�l, do�algaz�n 64 y�l ve k�m�r�n 185 y�l sonra, bug�ne kadar bulunmu� rezervlerinin t�kenecek olmas�d�r Fosil yak�tlar ile ilgili di�er bir sorunda, �evreye verdikleri zararlard�r. �rne�in l kwh lik elektrik enerjisi elde etmek i�in fosil yak�tlar yerine r�zgar santrali kullan�ld��nda, ortalama olarak 750-1250 gr karbondioksit, 40-70 gr k�l, 5-8 gr k�k�rt dioksit, 3-6 gr azot oksitin atmosfere �ahni�i engellenmi� olunacakt�r.
Bu nedenlerden dolay� son y�llarda b�y�k d�nya �lkeleri, enerji gereksinimlerinin kar��lanabilmesi i�in r�zgar, g�ne�, jeotermal, biomas, gelgit ve hidrolik enerjiden olu�an yenilenebilir enerji kaynaklar�na y�netmi�lerdir.

Tablo 1.1 T�kenebilirli�ine g�re enerji t�rleri, avantaj ve dezavantajlar�
T�KENEB�LEN ENERJ�T�KENMEYEN (YEN�LENEB�L�R) ENERJ�
K�m�r, Linyit, Petrol, Do�algaz,Su (Hidrolik), G�ne�, R�zgar, Dalga,
Atom (Uranyum) gibi kaynaklardan Jeotermal, biomas, gelgit olay� gibi
elde edilen enerjikaynaklardan elde edilen enerji
�evreyi kirletirler ve d�nyan�n�evre dostudurlar ve d�nya
varolma s�recinde t�kenirlervarolduk�a t�kenmezler.
(Yenilenebilir enerji kaynaklan sempozyumu, �ZM�R, 2001)

Tablo 1.2 Yenilenebilir enerji kaynaklar�n�n s�n�fland�r�lmas�
YEN�LENEB�L�R ENERJ� KAYNAKLARI
Ana Kaynak Birincil Enerji KaynaklanDo�al Enerji D�n��m�Teknik Enerji D�n��m�Kullan�m Enerjisi
G�NE�SuBuharla�ma, Ya��Su G�� Tesisleri (Hidroelektrik Santralleri)Elektrik Enerjisi
R�zgarAtmosferdeki Hava HareketiR�zgar Enerjisi TesisleriElektrik ve Mekanik Enerji
Dalga HareketiDalga Enerjisi TesisleriElektrik ve Mekanik Enerji
G�ne� I��nlar�Yer ve Atmosferin Is�nmas�Is� Pompas�Is� Enerjisi
G�ne� I��nlar�Kollekt�rler Is� Enerjisi
Solar H�creler (G�ne� Pilleri-Fotovoltaikler)Elektrik Enerjisi
Biomas Biomas �retimi Is� G�� Tesisleri Is� ve Elektrik Enerjisi
D�n��m Tesisleri Yak�t Enerjisi
D�NYAYer Merkezi Is�s�Jeotermal Enerji Jeotermal G�� TesisleriIs� ve Elektrik Enerjisi
AYAy �ekimi G�c�Gel-Git olay�Gel-Git G��TesisleriElektrik Enerjisi
[Yenilenebilir enerji kaynaklan sempozyumu, �ZM�R, 2001)

2. R�ZGAR ENERJ�S�
2. l R�zgar ve Olu�umu

Gerekli enerjisini g�ne�ten alan bir �s� makinas� olarak nitelendirilebilecek atmosferde, �s�l potansiyel farklara sahip olan hava k�tleleri, so�uk ve y�ksek bas�n� alan� olan bir noktadan, daha s�cak ve al�ak bas�n� alan�na hareket ederler. Is� enerji

KAN HASTALIKLARI

9/7/2010

1. KAN HASTALIKLARI
Kan organlara beslenmeleri ve kendi kendilerini yenilemeleri i�in gerekli olan maddeleri ta��yan, organlar�n hormon denilen maddeler yard�m�yla ileti�im kurmalar�n� m�mk�n k�lan, v�cuda giren yabanc� madde ve mikroplar� temizleyen, v�cutta olu�an zararl� maddeleri at�lmak �zere akci�er ve b�brek gibi organlara ula�t�ran bir s�v�d�r.
Kan mineraller, besin fakt�rleri, hormonlar, organlardaki h�crelerin �o�almalar� ve kendilerini yenilemeleri i�in gerekli olan proteinler, normal �artlar alt�nda s�v� halde kalmas�n�, yaralanma halinde ise p�ht� olu�mas�n� sa�layan proteinler, organlar�n �al��malar� neticesinde olu�an toksik maddeler ve h�creler i�erir. Kan�n i�inde bulunan h�creler k�rm�z� h�cre (eritrosit), beyaz k�re (beyaz kan h�cresi, l�kosit) ve kan pulcu�u (trombosit) olmak �zere 3 �e�ittir. Bu h�crelerin s�ras�yla oksijen ve karbon dioksit transferi, v�cudu mikroplar ve zararl� etkenlere kar�� savunma ve kanama halinde p�ht�la�may� sa�lama i�levleri vard�r. K�rm�z� kan h�cresinin i�inde bulunan ve oksijen-karbon dioksit ta��nmas�n� sa�layan molek�llere hemoglobin denilir. Kan h�creleri kemik ili�indeki k�k h�creler taraf�ndan �retilirler ve belli bir s�renin sonunda par�alan�p y�k�l�rlar. �lik s�rekli olarak �retim yapt�� i�in kan h�crelerinin say�lar� belli s�n�rlar i�erisinde sabit kal�r.
Lenf bezleri, tim�s bezi ve dalak v�cudun mikroplara ve zararl� etkenlere kar�� korunmas�nda kan�n beyaz h�creleri ile birlikte i�birli�i halinde �al��rlar (ba��kl�k sistemi). Lenf bezleri lenfosit ad� verilen bir �e�it beyaz kan h�crelerinin mikroplarla sava�� renmek �zere yeti�tirildikleri k��k organlard�r. Tim�s bezinin de benzer bir g�revi vard�r.
Hematoloji biliminin ilgilendi�i ba�l�ca hastal�k guruplar� a�a��da �zetlenmi�tir:
1. Kan h�crelerinin veya hemoglobinin ilikteki �retimlerinde bozulma (de�i�ik anemi -kans�zl�k-, l�kopeni ve trombositopeniler vb.)
2. Kan h�crelerinin y�k�mlar�n�n h�zlanmas� (hemolitik anemiler)
3. Kan h�crelerinin i�levlerinin bozulmas� (orak h�creli anemi, de�i�ik trombosit ve l�kosit i�lev bozukluklar�, vb)
4. Kan�n p�ht�la�mas�n�n bozulmas� (hemofililer)
5. Kan�n damar sistemi i�inde gereksiz yere p�ht�la�mas� (tromboz)
6. Kan� �reten ilik h�crelerinin ve lenf bezi h�crelerinin kanserle�meleri (l�semiler, lenfomalar, myeloma, vb)
1.1. KAN HASTALIKLARININ BEL�RT�LER�
Halsizlik, solukluk, �abuk yorulma, s�k enfeksiyon ge�irme, d�zelmeyen ate�, durduk yerde ya da hafif bir travma neticesinde ortaya ��kan kanamalar, yaralanma halinde kanamalar�n uzun s�rmesi, boyunda, koltuk alt�nda ya da kas�klarda gittik�e b�y�yen a�r�s�z �i�likler (beze) ve bir baca��n t�m�nde ya da diz alt�ndaki k�sm�nda ani geli�en a�r�l� �dem (geni�leme) kan hastal�klar�nda izlenen ba�l�ca belirtilerdir (semptom).
1.2. KAN HASTALIKLARININ TE�H�S�NDE KULLANILAN BA�LICA Y�NTEMLER
Kan hastal�klar�n�n te�hisi i�in �ok de�i�ik testlere ba�vurmak gerekebilmektedir: Kan h�crelerinin ve hemoglobin miktar�n�n �l��lmesi (t

AC�L SERV�STE SOLUNUM SIKINTILI HASTAYA YAKLA�IM

9/7/2010

AC�LDE SOLUNUM SIKINTISI OLAN �OCU�A YAKLA�IM
Solunum s�k�nt�s�, �ocuklarda en s�k g�r�len yak�nmalardan biridir. Pediatrik acile gelen hastalar�n hemen hemen %10"unda solunum s�k�nt�s� yak�nmas� mevcuttur. Bu durum 2 ya� alt�ndaki �ocuklar i�in %20"e kadar ��kmaktad�r. Hastaneye yat�r�lan hastalar�n %20"inde, yak�n bak�m �nitelerine yat�r�lan hastalar�n ise %30"unda solunum s�k�nt�s� primer yak�nmad�r. 15 ya� alt�ndaki �ocuklarda �l�m nedenlerinin %5"i, infantlarda ise %20"si primer respiratuvar problemlerden kaynaklanmaktad�r. Ayr�ca solunum s�k�nt�s�; ba�ka bir primer patolojisi olan hastalardaki �l�mlerden de b�y�k bir oranda sorumludur. Respiratuvar arrest; �ocuklarda konjenital anomaliler, travma, neoplazm ve kardiyak hastal�klarla birlikte en s�k rapor edilen 5 �l�m nedeninden biridir.
Solunum s�k�nt�s� respiratuvar veya ventilatuvar yolun engellenmesiyle ortaya ��kar. Bu durum direkt respiratuvar sistemden kaynaklanabilece�i gibi respiratuvar sistemi kontrol eden veya etkileyen di�er organ sistemlerine ait anormalliklerden de kaynaklanabilir. Hastan�n solunum s�k�nt�s�n� hissetmesindeki as�l neden, dokular�n O2"e olan metabolik gereksinimini kar��lamadaki yetersizlik ya da metabolik bir art�k olan CO2"in at�l�m�ndaki yetersizlik nedeniyle solunum sisteminin ola�andan daha fazla �al��mak zorunda kalmas�d�r. �ocuklarda bu olaya solunum sisteminin hen�z olgunla�mam�� anatomik yap�s� ve fizyolojisi (Tablo-1) eklenince solunum s�k�nt�s� eri�kinlere oranla daha �abuk geli�mektedir. Bu da solunumsal problemleri olan veya b�yle bir risk alt�nda bulunan �ocuklarda daha h�zl� bir de�erlendirme ve daha agresif bir tedavi yakla��m�nda bulunmam�z� gerektirebilecektir. Solunum s�k�nt�s� genellikle kal�c� de�ildir ve tamam�yla d�zelebilir fakat ilk de�erlendirmede veya tedavideki yetersizlik veya ge� kal�nmas� ciddi n�rolojik sekellere, kardiyak arreste ve hatta �l�me neden olabilir.
TANIMLAR:
Solunum s�k�nt�s�; normalde fark�na var�lmadan yap�lan solunum i�levinin fark�na var�l�r hale gelmesidir. Bu tan�m do�ru, ancak yetersiz... O zaman bu tan�m� biraz daha geni�letelim: Solunum sisteminden veya d��ndan kaynaklanan nedenlerle santral siyanoz olmaks�z�n ortaya ��kan, anksiyete ve ta�ipnenin e�lik etti�i, burun kanatlar�n�n solunuma kat�ld��, interkostal �ekilmelerin ortaya ��kt�� ve solunumun farkedilir hale geldi�i durumdur. E�er bu duruma santral siyanoz eklenirse ve anksiyete ajitasyona veya letarjiye, hafif solunum zorlu�u �iddetli solunum s�k�nt�s�na d�nerse, interkostal �ekilmelere parasternal �ekilmeler de eklenirse bu duruma da solunum yetmezli�i denir (Tablo-2). Solunum yetmezli�inde akci�erlerde gaz de�i�iminin yetersiz olmas�na ba�l� olarak hiperkapni, solunumsal asidoz veya hipoksi ortaya ��kar. Bu durum tedavi edilmedi�i takdirde b�y�k olas�l�kla kardipulmoner arrest geli�ebilir ve e�er ya�at�labilirlerse ciddi kal�c� n�rolojik hasarlar ortaya ��kabilir.
Tablo-1:�ocuklardaki Ba�l�ca Fiziksel Farkl�l�klar
Anatomik Farkl�l�klar:
Bebekler ve y�r�me �a��ndaki �ocuklar�n daha b�y�k �ocuklara oranla daha b�y�k bir kafalar� vard�r. B�y�k kafa ile birlikte b�y�k oksiput, k�sa boyun, k��k y�z ve mandibula, g�receli b�y�k bir dil, hareketli-dar tabanl�(at nal� �eklinde) epiglot, epiglotun arkaya do�ru 45Olik bir uzant� yapmas� ent�basyonun eri�kine oranla daha g�� yap�lmas�na neden olur. Ayr�ca larenks �ocuklarda daha �nde ve y�ksek yerle�imlidir (eri�kinlerde C5-6 d�zeyinde, bebeklerde ise C2-3 veya 4 d�zeyinde).
Eri�kinlerde �st hava yolunun en dar k�sm� larenks seviyesi iken bebeklerde ise en dar k�s�m krikoid halkan�n oldu�u yerdir. Bu noktada enine kesitin dar ve krikoid halkan�n areolar dokulara gev�ek bir bi�imde tutunmu� yalanc� �ok katl� kirpiksi epitelle d��eli olmas�, bu b�lgeyi �deme kar�� zellikle duyarl� k�lar.
�ocuklarda trakea k�sa ve yumu�akt�r. Bu nedenle boynun a��r� ekstansiyonu trakea �zerine bas� yapabilir. Trakean�n k�sal�� ve karina a��lar�n�n simetrik olmas�, endotrakeal t�p�n ya da yabanc� bir cismin sa� ana bron�a oldu�u kadar sol ana bron�a do�ru da yer de�i�itirebilmesini kolayla�t�r�r.
Akci�erler do�um s�ras�nda tam olarak olgunla�mam��lard�r. Hava-doku al��veri�inin ger�ekle�ti�i toplam y�zey alan� bebeklerde daha azd�r (3 m2den az). Do�umdan eri�kin d�neme kadar k��k hava yollar�n�n say�s� 10 kat artar. Ayr�ca alveollerdeki elastik lifler yeterince olgunla�mam��t�r.
�st ve alt hava yollar�n�n hepsi g�receli k��k oldu�undan daha kolay t�kan�r. Hava ak�m�na kar�� g�sterilen dire

HASTANELERDE ��G�REN VER�ML�L��N� Y�KSELT�C� B�R UYGULAMA OLARAK KAL�TE �EMBERLER�

9/7/2010

HASTANELERDE ��G�REN VER�ML�L��N� Y�KSELT�C� B�R UYGULAMA OLARAK KAL�TE �EMBERLER�

I. G�R��
Birer hizmet i�letmesi olan hastanelerimizin verimlilik ve etkinlik a��s�ndan pek �ok sorunu oldu�u bilinmektedir. Verimlilik analizleri bak�m�ndan bu sorunlar iki ba�l�k alt�nda toplanabilir: (a) Ara�t�rma-geli�tirme ve planlama sorunlar�, (b) ��letmecilik sorunlar�. Bug�n hastanelerimizde y�netim uygulamalar�nda nesnelli�i ve �l��lebilirli�i sa�layacak ara�t�rma ve planlama faaliyetleri yok denecek kadar azd�r. Hastanelerimizde y�netime do�ru, zaman�nda ve yeterli veri ak��n� sa�layacak, bu verilerin analizini yapanak karar se�eneklerinin olu�turulmas�na, al�nan kararlar�n sonu�lar�n� de�erlemeye yard�m edecek y�netim bilgi sistemlerinin olmay�� ile bu alandaki akademik �al��malar�n yetersizli�i sorunun esas�n� olu�turmaktad�r. Bu y�zden hastanelerimiz g��e (power), ki�isel ili�kilere ve tecr�beye dayal� y�netim uygulamalar�n�n egemen oldu�u kurumlar haline gelmi�tir.
Hastanelerimizdeki i�letmecilik sorunlar�n�n k�keninde ise genelde, sa�l�k sekt�r�n�n �a�da� i�letmecilik uygulamalar�n�n, dolay�s�yla bu uygulamalarda yararlan�lan nesnel ve kantitatif tekniklerin d��nda kalm�� olmas� yatmaktad�r. Bug�n turizm, bankac�l�k, e�itim ve ula�t�rma gibi hizmet sekt�rlerinde �a�da� i�letmecilik uygulamalar�ndan geni� �l��de yararlan�l�rken; hastane i�letmecili�i yaln�zca t�bb�n ve t�bbi teknolojinin geli�imi ve kullan�m� ile �zde�le�tirilmi�tir. B�ylece hastane i�letmecili�inde ba�ar� �l��t� verilen t�bbi paramedikal hizmetin nisbi kalitesi haline gelmi�tir. Hizmetin verimli olup olmad��, verimlili�i artt�rma olanaklar�n�n bulunup bulunmad��, hastanenin bir b�t�n olarak ama�lar�na ne �l��de ula�abildi�i gibi konular hep ihmal edilmi�tir. Bu ba�lamda hastanelerimizle hizmetin niteli�inin ve y�r�t�l�� bi�iminin gerektirdi�i �a�da� y�netim-organizasyon yap�lar�na, finansal y�netim, sosyal pazarlama ve halkla ili�kiler uygulamalar�na rastlan�lamamaktad�r. Oysa kar amac� g�d�ls�n veya g�d�lmesin i�letmecilikte kaynaklar�n rasyonel kullan�m�n� ifade eden «�rg�tsel etkinlik (organizational effectiveness)�» ilkelerine uygun faaliyet g�sterilmesi esast�r.
Hastanenin bir b�t�n olarak verimlilik d�zeyini belirleyen fakt�rler d�rt ba�lk alt�nda incelenebilir: (i) Hastane i�g�reninin verimlili�i, (ii) Sermayenin ya da nakdi fonlar�n verimlili�i, (iii) T�bbi teknolojinin verimlili�i, (iv) T�bbi sarf malzemesinin verimlili�i. Bir b�t�n olarak hastanenin verimlili�i bu d�rt �retim fakt�r�n�n bir bile�kesi olarak ortaya ��kar ve verimlili�in artt�r�labilmesi de bu d�rt fakt�r�n verimliliklerinin y�kseltilebilmesiyle m�mk�nd�r. Biz de bu �al��mam�zda i�g�ren verimli�inin bir bile�eni olan g�d�lenmenin y�kseltilmesinde, i� tatmininin artt�r�lmas�nda giderek yayg�nla�an bir uygulama olan «Kalite �emberleri�»ni ele alarak, bu uygulaman�n hastanelerimizde ger�ekle�tirebilme ko�ullar�n� irdelemeye �al��aca��z. Bu ama�la �nce kalite �emberleri konusunda bilgi verilip, ABDdeki uygulamalardan ve elde edilen sonu�lardan s�z edilmi�tir.
II. Kalite �emberleri (K�leri) Uygulamas� Nedir? Ama�lar� Nelerdir?
Kalite �emberleri ya da kalite kontrol �emberleri olarak adland�r�lan uygulama, �rg�t i�inde sorun ��zmede grup yakla��m�n� ifade etmektedir. Bu uygulama, i�letmede ayn� b�l�mde, k�s�mda ya da serviste, ayn� i�le me�gul olan 4 ile 12 aras�nda �al��an�n, mesai saatleri i�inde veya d��nda, d�zenli aralarla biraraya gelerek kendi i�yerlerindeki sorunlar� ele alarak ��z�m �nerileri geli�tirmeleri, geli�tirilen �nerilerin y�netime sunulmas� ve y�netimce uygun g�r�len �nerilerin yine �al��anlar taraf�ndan gergekle�tirilmesi esas�na dayanmaktad�r.
Kalite �emberleri uygulamas� ilk kez Japonyada II. D�nya Sava��ndan, �zellikle 1950lerden sonra, d�nya pazarlar�nda Japon mallar�n�n kalitesiz oldu�u yolundaki imaj� silmek, bunun i�in de kaliteyi iyile�tirmek �abalar�yla ba�lat�lm��t�r. Ayn� gayeyle ABDli uzmanlar W. Edvard DEMING ve Josepih DURAN�n katk�lar�yla istatistiki kal

KAN HASTALIKLARI

9/7/2010

�LKEM�ZDE VE D�NYAMIZDA OBEZ�TE SORUNU

9/7/2010

GEREK�E

Son d�nemde �evremizde ve d�nyam�zda �zellilkle de �ocukluk �a��nda h�zla artan obesite sorunu, sebepleri,sonu�lar� ve di�er hastal�klara yatk�nl�k te�kil etmesi a��s�ndan incelemek amac�yla bu konuyu se�tik.insan sa�l��n� ciddi bi�imde tehdit edici boyutlara ula�abilen obesitenin �nlenebilir bir sorun olmas� bizi bu konuda ara�t�rma yapmaya y�neltti. Ayr�ca obesitenein d�nya �lkelerinde da��l�m�n� da arkada�lar�m�za gstermek istedik. Gelece�in koruyucu hekimleri olmay� umut etti�imiz ve hedefledi�imiz �u y�llarda bu ara�t�rman�n bir �ok hekim aday� arkada��m�z�n da dikkatini �ekece�ini d��n�yoruz.

AMA�LAR:

- Obesitenin �lkelerin geli�mi�lik derecelerine ve ya� gruplar�na g�re da��l�m�n� incelemek
-�ocuklarda obesitenin g�r�lme s�kl��n�n son y�llarda artmas�n�n nedenlerini incelemek
-Ya�am tarz�n�n obesite �zerine etkisini incelemek
-Irk cinsiyet ve ya�an�lan b�lgenin obesite �zerine etkisini incelemek
-Obesitenin hastal�klar�n geli�imi ve ilerleyi�i �zerie etkisini incelemek
-Tedavi y�ntemlerini ve al�nabilecek �nlemleri ara�t�rmak

GERE� VE Y�NTEMLER

* http://www.obezitecerrahisi.com/obezitenin_tan%C4%B1m%C4%B1 ve epidemiyolo. Htm sitesinden yaralan�larak obezitenin �lkelere g�re da��l�m� bulundu

* http--www_tkd_org_tr-dergi-admin-images-uploaded-turkiye2_adl� internet asitesinden T�rkiye"de obeziteykle ilgili bilgiler bulunarak projeye eklendi.

* http://www.obesity.org/subs/childhood/causes/shtml sitesinden �ocuklarda obezite g�r�lmes�kl��n�n art�� nedenleri hakk�nda bilgi edinildi.

* Obezitenin klinik bulgular� ve fizyopatolojisiyle ilgili bilgiler i�in Hacettepe �niversitesi �� Hastal�klar� kitab�,Guyton and Holl t�bbi fizyoloji ve Prof. Dr. Ay�e Tokg�z"�n diet el kitab� kullan�ld�.Obez �ocuklar�n psikolojik durumlar�yla ilgili bilgi alabilmek i�in Hacettepe �niversitesi T�p Fak�ltesi Hastanesi Psikiyatri ve N�roloji b�l�m�nden Uzm.Dr.Mustafa �elik ve Psikolog G�lin Erdin� ile g�r��meler yap�ld�.

�LKELER�N GEL��M��L�K DERECELER�NE G�RE OBEZ�TE DA�ILIMI

Geli�mi� �lkelerde Obezite:
Son 20 y�lda prevalans� artm��t�r . Bu �lkelerde eri�kinlerde prevalans� ortalama %20 dir . Do�u Avrupa"da ise %35.5 gibi daha y�ksek oranlara ula��r. Obezite Eri�kinlerin yar�s�nda BMI 25"den fazlad�r. Avustralya"da yap�lan bir �al��mada erkeklerin %19.1"i ve kad�nlar�n %21.8"i obezdir . Yine bu �lkede erkeklerin %67.4"�nde BMI>25 ve kad�nlar�n %52 sinde BMI>25" dir. Amerika Birle�ik Devletlerinde toplumun %64.5"unda BMI>25 ve obezite prevalans� %27"den %30.5"e ula�m��t�r . Morbid obezite oran� ise %2.9 dan %4.7"ye y�kselmi�tir. ABD"de 1980"den bu yana obezite %75"den fazla artm��t�r. ABD" de kad�nlar�n �o�u obez, erkeklerin �o�u a��r� kiloludur. Erkeklerde ise obezite komplikasyonlar� daha fazla saptanm��t�r. Avrupa"da obezite prevalans� ABD"ye g�re biraz daha d��kt�r. �ngiltere"de 1980 –1995 y�l

PORTAL S�STEM VE EKSTRAHEPAT�K PORTAL VEN�Z OKL�ZYON

9/7/2010

�ki kapiller a� aras�nda kalan dola��m b�l�m�ne "portal sistem" denilmektedir.

Hipofiz portal sistemi

Karaci�er portal sistemi
�n� Kan ak�m� 2 ana kaynaktan sa�lan�r
Hepatik arter
Portal venal�r.

Hepatik ven�z sistem  vena cava inferior
Karaci�er normalde total kardiak output"un ¼" �n� Kan ak�m� 2 ana kaynaktan sa�lan�r
Hepatik arter
Portal venal�r.

Hepatik ven�z sistem  vena cava inferior
Arteria hepatica communis truncus caeliacus"dan ��kar. �ne ve sa�a d�nerek omentum minor"un i�ine girer.

Ductus hepaticus communis"in solunda yukar� k�vr�l�r.
a.gastroduodenalis
a.gastrica dextra
a.supraduodenalis
Hepatik arterioller direkt olarak veya peribilier pleksuslar arac�l��yla sinuzoidlere ve terminal portal ven�llere bo�al�r.

Hepatik arter normalde 100 g kc dokusuna 30 ml/dk kan sa�lar(%25)

KC normal oksijen ihtiyac�n�n %30-50 sini sa�lar
Fonksiyonel kollateral ak�m�n�n do�as� okluzyonun yerine ba�l�d�r.
common hepatic arter  major yollar
sa� veya sol hepatic artertranslobar anastomoz
hepatica propria inferior frenik Portal ven splanknik vask�ler yata��n t�m ven�z ak�m�n� toplar.(alt �zefagustan rektuma kadar pankreas ve dalak dahil t�m intestinal trakt)

KC kan ak�m�n�n %75"ini ta��r. 100 g KC dokusuna 90 ml/dk kan ta��r.

Normal portal bas�n� 5-8 mm Hg aral��ndad�r.
Portal kan postkapillerlerdir.
Parsiyel olarak deoksijenizedir.
Y�ksek miktarda ak�m hacminden dolay� normal oksijen ihtiyac�n�n %50-70"ini sa�layabilir.
Portal ak�m belirgin derecede azalsa dahi etki minimalize olur
Hepatik arteryel oksijen ekstraksiyonunda veya arteryel kan ak�m�nda art�� ile kar��lan�r
Fatal sonu� do�urmadan ba�lanabilir.
Portal ven kan ak�m�nda azalma hepatik arter ak�m�nda artma ile sonu�lan�r. Tersi do�ru de�ildir.
Portal venin ba�lanmas�n� takiben atrofi geli�ir.
Vena porta sinuzoid ad� verilen karaci�er i�i kapiller sistemde sonlan�r.
Portal kan sinuzoidlerde KC h�creleriyle temastad�r.
Normal ko�ullarda sinuzoidlerin t�m� a��k de�ildir, bir k�sm� kollabedir.
Sinuzoidlere gelen kan miktar�yla orant�l� olarak, a��lan sin�zoid say�s� artar.
Portal sistemin belli b�lgelerde kaval sistem ile ba�lant�lar� vard�r.

�zefagus �evresi anastomozlar�
Dalak civar� anastomozlar
Hemoroidal anastomozlar
Kar�n �n duvar� anastomozlar�
Retroperitoneal anastomoz Hepatik venler t�m� karaci�erin lob ve segmentlerini besleyen safra yollar�n�n hepatik arter ve portal venlerin aksine lob ve segmentler aras�ndaki planda bulunur.
�ntersegmentaldirler ve yanda� segmentlerin b�l�mlerini drene ederler
Sa� hepatik ven hem posterior hem de anterosuperior segmenti drene eder.
Orta hepatik ven anteroinferior segment ve medial inferior segmenti drene eder.
Sol hepatik ven sol lateral segmenti ve medial s�perior segmenti drene eder

DEDE KORKUT

9/7/2010

DEDE KORKUT K�MD�R ?.

�yk�ler okunurken ya da incelinirken akla ilk gelen , DEDE KORKUT"un kim

oldu�udur.Bu konuda �e�itli �e�itli yorumlardan ve �yk�lerin anlat�l��ndan ��kard��m�za

g�re o , O�uz"un g��l� d�neminde ya�am�� olan bir "DERV��" ; "ozan"l�� , "yol

g�sterici"li�i �st�nde ta��yan bir "ERM��" "tir . Kendisinden sonra ya�ayan ozan ve dervi�ler

, s�ylenegelen bu destans� �yk�leri , onun ad�na s�rd�rm��ler ; y�ce ad�n� daha da

kutsalla�t�rarak Dede Korkut Kitab�"n�n olu�turulmas�na katk�da bulunmu�lard�r .

Bu �yk�leri b�yle yazan bir ozan-dervi�"in derledi�i ku�kusuzdur . Ansiklopedik

bilgiler aras�nda �unlara rastl�yoruz :

"Re�id�ddin"in Cami"�t Teravih"inde Bayat boyunda olup babas�n�n ad�n�n

"Kara Hoca" oldu�u ; �ok ak�ll� , bilgi ve keramet sahibi bulundu�u : �nal Sir Yavkuy Han"a

vezir oldu�u , Kay� �na Han"a dan��manl�k etti�i , 295 y�l ya�ad�� , g�zel s�zler s�yleyip

kerametler g�sterdi�i , han taraf�ndan el�ilikle Peygambere g�nderilerek M�sl�manl�� kabul

etti�i yaz�l�d�r .

�YK�LER�N B�L�MSEL DE�ER�

�lk bak��ta , dil ve edebiyat yap�t� olarak yakla��lan Dede Korkut �yk�lerinin , her

yaz�nsal yap�t gibi , toplumbilim (sosyoloji) ve onun dallar� olanbudunbilim (etnoloji) ,

halkbilim (folklor) ... k�saca insanbilim (antropoloji) �al��malar�nda ayd�nlat�c� y�nleri oldu�u

g�r�lm��t�r . Bunlara ruhbilim (psikoloji) , dilbilim , dilbilgisi , tarih �al��malar�n� da

eklersek �yk�lerin ne denli �nemli olduklar� anla��l�r .

DEDE KORKUT H�KAYELER�NDE K��LER

Dede KorkutKitab�"nda "BOY" "u anlat�lan kahramanlar �okluk , destan ki�ilerine

benzetilmektedir . Bir kere , kahramanlar�n y�zde doksan� beyler , hatunlar , bey o�ullar� olup

y�ksek soydan gelirler .

Ki�ilerden bir k�sm� insan�st� kuvvet sahibidir . Baz� kahramanlar�n g�vdeleri dahi

insandan ziyade bir devi and�rmaktad�r .

Dede Korkut , m�sl�man O�uz"lar�n desatnl� hikayeleri oldu�u i�in , burada tanr�lan ve

yar�m tanr�lar yoktur . Fakat s�ras�nda ku� olup u�an ak sakall� Azrail , Deli Dumrul"u yerden

yere vuran bir ilah gibi tasarlanm��t�r .

Yine bu hikayelerde insan�st� yarat�klar mesela tek g�zl� bir dev olan Tepeg�z bir

�obanla peri k�z�n�n birle�mesinden do�mu�tur .

�nsan �l��s�nde tutulan ki�iler bile e�siz say�labilecek kadar yi�ittirler . Kad�nlar�n

�o�u �st�n sava�� , silah��r ve binicidirler .
kutsalla�t�rarak Dede Korkut Kitab�"n�n olu�turulmas�na katk�da bulunmu�lard�r .

Bu �yk�leri b�yle yazan bir ozan-dervi�"in derledi�i ku�kusuzdur . Ansiklopedik

bilgiler aras�nda �unlara rastl�yoruz :

"Re�id�ddin"in Cami"�t Teravih"inde Bayat boyunda olup babas�n�n ad�n�n

"Kara Hoca" oldu�u ; �ok ak�ll� , bilgi ve keramet sahibi bulundu�u : �nal Sir Yavkuy Han"a

vezir oldu�u , Kay� �na Han"a dan��manl�k etti�i , 295 y�l ya�ad�� , g�zel s�zler s�yleyip

kerametler g�sterdi�i , han taraf�ndan el�ilikle Peygambere g�nderilerek M�sl�manl�� kabul

etti�i yaz�l�d�r .

�YK�LER�N B�L�MSEL DE�ER�

�lk bak��ta , dil ve edebiyat yap�t� olarak yakla��lan Dede Korkut �yk�lerinin , her

yaz�nsal yap�t gibi , toplumbilim (sosyoloji) ve onun dallar� olanbudunbilim (etnoloji) ,

halkbilim (folklor) ... k�saca insanbilim (antropoloji) �al��malar�nda ayd�nlat�c� y�nleri oldu�u

g�r�lm��t�r . Bunlara ruhbilim (psikoloji) , dilbilim , dilbilgisi , tarih �al��malar�n� da

eklersek �yk�lerin ne denli �nemli olduklar� anla��l�r .

DEDE KORKUT H�KAYELER�NDE K��LER

Dede KorkutKitab�"nda "BOY" "u anlat�lan kahramanlar �okluk , destan ki�ilerine

benzetilmektedir . Bir kere , kahramanlar�n y�zde doksan� beyler , hatunlar , bey o�ullar� olup

y�ksek soydan gelirler .

Ki�ilerden bir k�sm� insan�st� kuvvet sahibidir . Baz� kahramanlar�n g�vdeleri dahi

insandan ziyade bir devi and�rmaktad�r .

Dede Korkut , m�sl�man O�uz"lar�n desatnl� hikayeleri oldu�u i�in , burada tanr�lan ve

yar�m tanr�lar yoktur . Fakat s�ras�nda ku� olup u�an ak sakall� Azrail , Deli Dumrul"u yerden

yere vuran bir ilah gibi tasarlanm��t�r .

Yine bu hikayelerde insan�st� yarat�klar mesela tek g�zl� bir dev olan Tepeg�z bir

�obanla peri k�z�n�n birle�mesinden do�mu�tur .

�nsan �l��s�nde tutulan ki�iler bile e�siz say�labilec

2020 YILINDA T�RK�YEDE TIP E��T�M�

9/7/2010

2020 YILINDA T�RK�YEDE TIP E��T�M�

2020 y�l�nda nas�l bir t�p/sa�l�k/�lke/d�nya ortam� �ng�r�lebilir/olu�turulabilir?
T�rk Tabipleri Birli�i 50. B�y�k Kongresi �zel g�ndemini b�yle bir soruyla olu�turuyor.
Yar�n ne olaca�� belli olmayan bir �lkede 20 y�l sonras�n� �ng�rmek pek kolay de�il asl�nda. Ama 20 y�l sonras�n� olu�turmak... Bunun m�mk�n olup olmamas� �nemli de�il. Hayal etmek bile heyecan verici.
Gelece�i falc�lar�n, astrologlar�n �zendirici hafifli�iyle ele almak m�mk�n. Ya da "Per�embenin geli�i �ar�ambadan bellidir", "Yapt�klar�m�z yapacaklar�m�z�n teminat�d�r" �zdeyi�lerinden yola ��k�labilir. Bug�nden hareketle yak�n ge�mi�e bakmak ama d�� g�c�m�z� �al��t�rmaktan, gelece�i talep etme hakk�m�zdan vazge�memek... Temkinli ama umutlu olmak... Bu iyi bir yol olabilir.
Yukar�daki koca sorudan bizim pay�m�za d��eni T�rkiye"de T�p e�itiminin 2020 y�l� projeksiyonunu yapmak. T�p e�itiminin k�sa bir tarih�esiyle ba�layaca��z.
T�p E�itimi K�sa Tarihi
Orta�a��n ba�lang�c�nda, hekimlik ya�l� ustalar�n yan�nda ��rakl�k yaparak ��renilen bir i�ti. Bu ilk ��rencilerin (?) / ��raklar�n b�t�n zaman� �ifal� otlar� ��renmekle ge�erdi. Ayn� y�llarda manast�rlarda rahipler, dinsel metinlerdeki �ifal� bitkileri ke�fetmekle me�gullerdi. Bu d�nemler i�in, sistematik bir e�itim s�recinden bahsedilemez. Bat� d�nyas�nda akademi �ncesi ilk t�p e�itimin 10. y�zy�l�n sonunda Salerno"da ba�lad�� s�ylenebilir. O y�llarda Arap t�bb� bat�dan �ok daha ileri bir noktadayd�. Arap�a metinlerin Avrupa dillerine �evrilmesiyle Bologna ve Montpellier skolastik t�bb�n ye�erdi�i ilk ve �nemli merkezler oldular. T�p ��rencilerinin standart y�ntemlerle e�itim g�rd�kleri ilk t�p okullar� bunlard�r. O d�nemde t�p e�itimi tamamen dinin etkisi ve kontrol� alt�ndayd�. Hekimler ayn� zamanda birer din adam� olarak yeti�tiriliyorlard�. Cerrahi t�p e�itiminin d��nda tutuluyordu.
R�nesans t�p e�itimine ele�tirel ak�l ve yarat�c�l�k getirdi. Postmortem diseksiyonlar�n Galen"i kan�tlamak i�in de�il d�zeltmek i�in yap�lmas� bu d�nemde ba�lad�. T�bbi metinlerin daha d�zg�n yaz�lmas� ve �evrilmesi bu d�nemde yayg�nla�t�. Metinlerin bas�l�p da��t�labilmesi, t�p e�itimi veren dini merkezlerinin d��nda kalan d�nemin bilim insanlar� i�in fikirlerini ifade etmek �ans� yaratt�. 16. ve 17. y�zy�l ise b�y�k biyoloji devrimlerinin ger�ekle�ti�i d�nemler oldu. Pedagoji anlam�nda bir ilk olan Leyden t�p okulunda e�itim sadece kitaplara de�il g�zlemlere ve deneylere dayand�r�lmaya ba�land�.
Frans�z devrimiyle insanl�k tarihinde �ok �ey de�i�ti. Bu b�y�k toplumsal devinim t�p e�itimi tarihini de derinden etkiledi. Klasik �niversiteler, bu d�nemde a��r bask�lara u�rad�lar. Tam tersine akademik olmayan merkezler ve bunlar�n e�itim anlay��lar� desteklendi. Hastanede e�itim bu yakla��mlar�n bir sonucu olarak ortaya ��kt�. �ehirlerde b�y�k hastanelerin kurulmas�, hastalar�n yat�r�larak tedavi edilmesi bu d�neme rastlar. T�p ��rencileri ger�ek anlamda hastalar �zerinde e�itim g�rme f�rsat�n� ilk defa bu sayede buldular. "Klinikopatolojik e�itim yakla��m�" bu d�nemde geli�tirildi. Cerrahinin t�p e�itimi kapsam�na girmesi de gene bu d�nemde sa�land�.
19. y�zy�l t�p bilimi ve e�itimi i�in �ok parlak bir d�nemdir. Oxford ve Cambridge"in akademik t�p merkezleri, yerlerini Londra ve Edinburgh"da t�p e�itimi yap�lan �nl� hastanelere b�rakt�. Modern (bilimsel) t�bb�n k�kleri de bu d�neme, Pierre Charles Alaxandre Louis"in t�p alan�nda istatistik bilimini kullanmas�na dayand�r�l�r. Deneysel y�ntemlerin ve istatisti�in modern bilimsel t�bb�n vazge�ilmez par�alar�n� olu�turmas� bu d�neme rastlar. 19. y�zy�l ortalar�nda temel t�p e�itiminin fizyoloji, patoloji ve bakteriyoloji labaratuvarlar�nda verilmesini kurumsalla�t�ran Alman t�p ekol�, t�p e�itimi tarihinde bir d�n�m noktas� olu�turur. 19. y�zy�l, t�p e�iminde Avrupa"n�n �zellikle Alman ekol�n�n �ne ��kt��, 20. y�zy�l ise t�p e�itimini Amerika Birle�ik Devletleri"nin �ekillendirdi�i d�nemler olmu�lard�r.
T�rkiye"de Cumhuriyet �ncesi d�nemd

R�Z�AR ENERJ�S� �LE ELEKTR�K �RET�M�

9/7/2010

R�ZGAR ENERJ�S�

G�R��

Yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklar� olarak isimlendirilen alternatif kaynaklardan yararlan�lmas� ; hidrolik enerji d��nda ,teknolojik geli�imlerinin yenili�i ve geleneksel kaynaklarla ekonomik a��dan rekabet edebilme g��l�kleri nedeniyle , bug�ne kadar arzulanan d�zeye ula�amam��t�r.bununla birlikte ,jeotermal,g�ne�,r�zgar ve modern biyok�tle nerjisi teknolojileri ,bu g�n d�nya enerji pazarlar�nda yer almAya ba�lam��lard�r.enerji bitkileri ,fotovoltaik ve r�zgar enerjisi teknolojilerindeki Ar-Ge �al��malar� devam etmektedir. Yeralt�nda �s�l enerji depolamas� �zellikle geli�mi� �lkelerde h�zl� bir yayg�nla�ma s�recine girerken, hidrojen enerjisi teknolojisinde yo�un ara�t�rmalar�n s�rd�� g�r�lmektedir.
R�zgardan elektrik �retimi 100 y�l �nce ba�lam��t�r.1950 y�l� �ncesinde daha �ok 20-100kW"l�k makinalar �zerinde durulmu� olmakla birlikte ,1250kW"l�k t�rbinler de yap�lm��t�r. 1974-1978 yapay petrol krizine kadar 100-800 kW"l�k r�zgar t�rbinleri �zerinde duruldu�u g�r�lmektedir. 1980"li y�llarda yeni teknoloji ve malzemelerle yeniden geli�erek dizayn edilen ve maliyetleri d��r�len r�zgar t�rbinleri r�zgar elektri�i i�in �a� a�m��t�r.

1-R�ZGAR ENERJ�S�N�N TAR�H�ES�
R�zgar enerjisi kullan�m� M.�. 2800 y�llar�nda Orta Do�uda ba�lam��t�r. M.�. 17. Y�zy�lda Babil kral� Harrimurabi d�neminde Mezopotamyada sulama amac�yla kullan�lan r�zgar enerjisinin , ayn� d�nemde �inde de kullan�ld�� belirtilmektedir. Yel de�irmenleri , ilk olarak �skenderiye yak�nlar�nda kurulmu�tur. T�rklerin ve �ranl�lar�n ilk Yel de�irmenlerini M.S. 7. y�zy�lda kullanmaya ba�lamalar�na kar��n , Avrupal�lar yel de�irmenlerini ilk olarak Ha�l� seferleri s�ras�nda g�rm��lerdir. Fransa ve �ngilterede yel de�irmenlerin kullan�lmaya ba�lanmas� 12.y�zy�lda olmu�tur.
Avrupa, Ha�l� Seferlerinde kazand�� bu teknoloji ile. Roma �mparatorlu�unun ka��rd�� bir serveti yakalam��t�r. Roma �mparatorlu�u g�c�n�n zirvesindeyken para basmak i�in gereken alt�n ve g�m�� Avrupa d��ndaki eyaletlerden sa�lamaktayd�. Bu eyaletleri kaybettikten sonra Avrupadaki fakir madenlerin i�letilmesi denenmi�, ancak, bu madenlerin y�zeysel kapasiteleri h�zla t�ketilip, derinlere inildikten sonra galerilerden su ��kt��ndan, madenler terk edilmi�tir. Giderek artan para ve ekonomik bunal�mla birlikte , o d�nemin y�ksek h�zl� enflasyonu Roma �mparatorlu�unun sonunu getirmi�ti. Romal�lar�n terk ettikleri madenlerin yeniden i�letmeye a��lmas� oldu�u s�ylenir. Avrupal�lar bunu yel de�irmenleri yard�m� ile , galeri diplerindeki sular� d��ar� pompalayarak , yani r�zgar enerjisini kullanarak ba�arm��lard�r.
18.Y�zy�l�n sonunda yaln�zca Hollandada 10.000 yel de�irmeni bulunuyordu. Buhar makinesinin yap�lmas� ve odun, k�m�r gibi yak�tlardan kesintisiz enerji �retimine ba�lanmas� ile r�zgar enerjisi �nemini yitiriyordu. Bununla beraber, r�zgar t�rbini denilen ve elektrik �retiminde kullan�lan ilk makineler 1890larm ba�lar�nda Danimarkada yap�lm��t�r. Ayn� d�nemde, bu makinelerin geli�tirilmesi i�in Almanyada da �nemli �al��malar yap�ld�� bilinmektedir. R�zgar kuvvet makineleri yerlerini yak�tl� kuvvet makinelerine b�rak�rken , r�zgar enerjisi kullan�m�n�n s�rmesi i�in yeni bir teknoloji de ba�l�yordu. Ancak 19.y�zy�lda geli�tirilen ilk r�zgar t�rbinlerin verimleri d��kt�.

1961 y�l�nda Romada birle�mi� milletler taraf�ndan d�zenlenen Enerjinin Yeni Kaynaklar� Konferans�nda ele al�nan �� kaynaktan biri r�zgar enerjisi idi. B�ylece �ok eskiden bu yana tan�nan r�zgar enerjisi, teknolojik geli�melerle ele al�n�yor, yeni ve yenilenebilir kaynaklar aras�na sokuluyordu. 1961-1966 y�llar� aras�nda Almanya" da rotor �ap� 35m olan 100kWl�k bir modelin geli�tirilmesi �zerinde duruluyordu. 1970lerde Danimarkadaki Gedser t�rbini, g�c� 650 kW olan b�y�k t�rbinlerle de�i�tiriliyordu. Bu d�nemde r�zgar jenerat�rleri �zerinde �svi�re, Avusturya ve �talyada da teknolojik �al��malar yap�lm��t�r. Amerikada 1970lerde b�y�k

ORGAN�K TARIM VE S�RD�R�LEB�L�R KALKINMA ETK�LE��M�

9/7/2010

G�R��
S�rd�r�lebilir kalk�nma kavram�, iktisadi kalk�nmadan farkl� olarak, kalk�n�rken ekolojik dengeyi korumaya ve onarmaya y�nelik �al��malar� da kapsayan bir geli�me y�ntemidir. Ekolojik dengeyi tehlikeye atan �evre sorunlar� ve bunlar�n en aza indirilmesi i�in �al��an, bunlar�n yan� s�ra d�nyan�n sosyal problemlerini de inceleyen bir kalk�nma yoludur.
S�rd�r�lebilir kalk�nman�n kar��la�t�� bir�ok problem vard�r. Bu problemlerin ��z�m�nde global kararlar�n ve politikalar�n benimsenmesinin yan�nda, bireysel olarak da gezegene ve problemlerine duyarl� olunmas� gerekmektedir. S�rd�r�lebilir kalk�nman�n ba�l�ca sorunlar�; iklim de�i�ikli�i (k�resel �s�nma), ozon tabakas�ndaki incelme, toprak erozyonu - ��lle�me, su kaynaklar�yla ilgili sorunlar, hava kirlili�i, g�r�lt� kirlili�i/titre�im, okyanuslar, radyoaktivite, fosil yak�tlar ve enerji, n�kleer enerji, bal�k��l�k, mineraller, yenilenebilir do�al kaynaklar (tar�m/hayvanc�l�k/orman), sa�l�k, yoksulluk, bar�nma, ula�t�rma, t�ketim/�r�n g�venli�i ve y�neti�imdir.
T�m d�nyan�n dikkatini gitgide daha fazla �ekmeye ba�layan bu sorunlar�n ��z�m� i�in �e�itli �retim ve t�ketim y�ntemleri ele al�nmaya, bu y�ntemleri uygularken ortaya ��kabilecek, ekolojik dengeyi bozan etkileri bertaraf etmek i�in ise �nleyici tedbirler al�nmaya ba�lanm��t�r. �zellikle baz� uluslararas� kurulu�lar d�zenledikleri konferanslar, zirveler ve toplant�larla ekolojik dengeyi koruyucu, verilen zararlar� �nleyici veya onar�c�, gelecek nesillere i�inde ya�anabilir bir d�nya b�rakma hedefiyle baz� kararlara varm��lard�r.
Bu kararlar, s�rd�r�lebilir kalk�nman�n sorunlar�na ��z�m yollar� ararken, ayn� zamanda insanlar�n, hayvanlar�n, do�al ya�am�n ve biyo�e�itlili�in korunmas�na y�nelik baz� eylem planlar� �retmi�tir. Bug�n d�nyada bir �ok �lke bu planlara uyum i�in �al��malar�n� y�r�t�rken, baz� �lkeler ise uygulanmas� gerekti�ini kabul etmekte ancak bu s�recin i�inde olmamay� ye�lemektedir.
S�rd�r�lebilir kalk�nman�n kar��la�t�� belki de en �nemli problemlerden birisi "G�da G�venli�i" sorunudur. G�n�m�zde ve ge�mi�te uygulanan baz� tar�m y�ntemleri, hem insan sa�l��n�, canl� hayat� hem de tar�m topraklar�n� ve biyo�e�itlili�i tehdit eder durumdad�r. ��te bu nedenle �zellikle organik tar�m gibi y�ntemler tercih edilmeye ba�lam��t�r. Permak�lt�r ve s�rd�r�lebilir tar�m�n da dahil oldu�u bu y�ntemler ekolojik dengeyi bozmayan, topra��n verimlili�ini d��rmeyen, su kaynaklar�na ve biyo�e�itlili�e zarar vermeyen, aksine hasarlar� onar�c� etkisi bulunan uygulamalard�r.
Organik tar�m, g�n�m�zde gitgide tercih edilmekte, belli ba�l� kurallara tabi oldu�u i�in daha fazla g�ven arz etmektedir. Bir �r�n�n, organik tar�m y�ntemiyle �retilmi� �r�n olarak sat�labilmesi i�in ilgili kurumlarca g�revlendirilmi� sertifikasyon ve kontrol kurulu�lar� taraf�ndan onay ald��n� belgeleyen bir sertifikaya sahip olmas� ve �r�n�n etiketinde bunu belirten bir logonun konulmas� gerekir. Uluslararas� kabul g�ren bu logolara sahip �r�nler, t�keticiye ald�� r�n�n g�venilir oldu�unu g�stermektedir. �r�n, do�aya sayg�l� �retilmi� ve g�da g�venli�ini sa�lay�c� oldu�unu ispatl�yor olmaktad�r.
��te bu y�zden organik tar�m, s�rd�r�lebilir kalk�nma �er�evesinde kabul g�ren, talebi ve arz� gitgide artan bir y�ntemdir. Bu y�ntemin anla��lmas�n�, yayg�nla�t�r�lmas�n� ve �zellikle t�keticiler taraf�ndan daha fazla tercih edilmesini sa�lay�c� �al��malar yap�lmal�d�r.
S�rd�r�lebilir kalk�nma ad�na uygulanan bir ba�ka y�ntem ise �evresel Muhasebe y�ntemidir. �evresel muhasebe sistemi, �irketlerin veya devletlerin kulland��, �retim s�recinde do�aya verilen zararlar�n en aza indirilmesini hedefleyen, bu hasarlar� �nleyici ve onar�c� yat�r�mlar�n gereklili�ini �ng�ren bir uygulamad�r.
Bu yolla �irketler veya devletler, s�rd�r�lebilir kalk�nma kavram�na hakim olduklar�n� ve do�aya sayg�l� �retim yapt�klar�n� g�stermi� olurlar. �evresel muhasebe, hem �irketler a��s�ndan t�keticilerin dikkatini �ekerek tercih edilen bir marka olma �zelli�ini kazand�r�c� hem de her a��dan s�rd�r�lebilir kalk�nmaya ku�kusuz b�y�k katk�lar sa�lay�c� bir sistem olmaktad�r.
Bu �al��mada �ncelikle organik tar�m y�ntemi a��klanm��, daha sonra s�rd�r�lebilir kalk�nma olgusu irdelenerek, sorunlar�ndan ve bu sorunlar� gidermeye y�nelik yap�lm�� olan �al��malardan bahsedilmi�, en son olarak da �evresel muhasebe sistemi incelenmi�tir.
1. ORGAN�K TARIM
1.1. Organik Tar�m�n Tan�m�
Organik (ekolojik) Tar�m kavram�n�n birbirinden farkl� ancak sonu�ta ayn� an

BAZI TIP ET�� KURALLARI

9/7/2010

BAZI TIP ET�� KURALLARI

�nceki derslerde de�indi�imiz gibi t�p eti�inde baz� de�erler ilke olarak kabul edildi�i gibi baz�lar� da kendine �zg� �zel durumlar d��nda genelde uygulanmas� gereken kurallar �eklinde kar��m�za ��kmaktad�r. Bu ba�lamda s�z etmek istedi�imiz kurallar gizlilik/s�r saklama, mahremiyet, ger�e�in s�ylenmesi ve sadakatt�r.

D�r�stl�k/Do�ruluk

D�r�stl�k ve do�ruluk �a�da� t�p eti�inde sa�l�k �al��anlar� i�in �vg�yle s�z edilen bir davran�� bi�imidir. Do�ru davranmay� y�k�ml�l�k olarak kabul etmenin 3 temel sebebi bulunmaktad�r. Birincisi ba�kalar�na duyulan sayg�d�r. Daha �nce g�rd��m�z gibi �zerkli�e sayg� a��klamada bulunmak ve onam alman�n temel gerek�esini olu�turur. Bilgilendirilmeksizin, onam al�nm�� olmas� bir �ey ifade etmez. Hastaya a��klama yap�ld��nda, ge�erli bir onam do�ru/d�r�st bir ileti�imin varl��na ba�l�d�r.

�kinci sebep, do�ru davranmak y�k�ml�l��n�n sadakat ve s�z�nde durmak y�k�ml�l��yle yak�n ili�ki halinde olmas�d�r. Biz kar��m�zdaki ki�iyi aldatmayaca��m�z� ve ona do�ru davranaca��m�za �st� �rt�k de olsa s�z veririz. Sosyal ili�kiye g�n�ll� kat�l�m do�ru davranmak y�k�ml�l��n� ortaya ��kar�r. T�p alan�nda, �zg�l bi�imde, a��k�a ifade edilmemi� olsa da, bir s�zle�me ya da s�z verme durumundan s�kl�kla s�z edilebilir. Hasta ya da denek, tedavi ya da ara�t�rma ili�kisi i�erisine girerek bir s�zle�meye girmi� olur. B�ylece, sa�l�k �al��an� do�ru bilgiye elde etmeye hak kazan�rlarken; hasta ve deneklerde tan�, prognoz, i�lemler ve di�er ilgili t�bbi konularda do�ruyu ��renme hakk�n� elde etmi� olurlar.

��nc�s� ise, ki�iler aras�ndaki g�ven ili�kisi i�in verimli etkile�im ve i�birli�i gerekir. Bu ili�kinin �z� kar��l�kl� g�vendir. Hastalar ile sa�l�k �al��anlar�, denekler ile ara�t�rmac�lar aras�ndaki ili�i eninde sonunda g�vene ba�l�d�r. Do�ru davranma y�k�ml�l��, g�ven ili�kisini g��lendirmenin esas�d�r. Yalan s�ylemek ve yetersiz a��klamalar, ki�iler y�nelik sayg�s�zl�kt�r, varl�� biline bu s�zle�meyi bozar, ve g�ven ili�kisini tehdit eder.

Ger�e�in s�ylenmesi

Hastaya kar�� d�r�st ve do�ru davranman�n somut g�stergelerinden biri hastaya t�bbi ger�e�in s�ylenmesidir. Son onlu y�llara gelene kadar, hekim-hasta ili�kisindeki rol�ne ba�l� olarak hekim, hastan�n sa�l��na ili�kin �ok say�da bilgiyi elinde tutan, e�er gerek g�r�rse baz�lar�n� hastas�na bildirme hakk�na sahip biri olarak alg�lan�yordu. Hastan�n t�bbi durumu, hastan�n bilmesini gerektirmeyen bir "gizem" konusuydu. Bu durum �zellikle kanser vb. �l�mc�l hastal�k durumlar�nda daha belirgin olarak ya�an�yordu. Kimi zaman hasta yak�nlar�na s�ylenen t�bbi durum ve olas�l�klar hastadan saklan�yordu. Kendi durumu hakk�nda olup bitenlerden habersiz olan hasta, ya�am�na ili�kin kararlar�n� arzu etti�i y�nde verebilme hakk�n� ister istemez kaybediyordu. Hastadan ger�e�in saklanmas�n�n ba�ta gelen gerek�esi, k�t� durumun hasta �zerinde olumsuz etki yapaca�� varsay�m�yd�. Bug�n de bu t�r bir anlay�� hala varl��n� s�rd�rmektedir. Baz� hekimlerin sahip bulunduklar� paternalistik anlay��, bu davran�� bi�imini hala savunulabilir olarak de�erlendirmektedir.

Oysa ki�inin kendisiyle ilgili her t�rl� bilgiyi almaya hakk� vard�r. Ayn� �ekilde hastal�k durumunda da, ki�i sa�l��yla ilgi ger�ekleri bilme hakk�na sahiptir. �a�da� d�nya de�erleri g�z�nden bak�ld��nda bu olgu belirginle�mektedir. Di�er yandan hastan�n kendi sa�l��yla ilgili olumlu ve olumsuz her �eyi bilmesinin onun sa�l�� zerinde nas�l yans�yaca��n�n sorusu sorulmaktad�r. Bir hastan�n kanser oldu�unu ��renmesi onun i� d�nyas�nda ne t�r duygular uyand�r�r ? Bu durum onu, �l�m�ne bile neden olabilecek d�zeyde olumsuz davran��lara s�r�kleyebilir mi ?

T�bbi m�dahale i�lemlerine ait her t�rl� bilginin hastaya s�ylenmesinin t�bbi i�lemlerin yarar�n� engelleyebilece�i �zel durumlar olabilir. �rne�in, tedavi ama�l� bir plasebo uygulamas�n�n hasta taraf�ndan bilinmesi t�bbi m�dahaleyi anlams�zla�t�rabilir.

T�bbi g

MERKEZI SINIR SISTEMI

9/7/2010

Sinir Sistemi Merkezi sinir Sistemi ve Periferik Sinir Sistemi olmak �zere ikiye ayr�l�r.

MERKEZI SINIR SISTEMI:

Merkezi Sinir Sistemi 2 ana par�adan olu�ur: beyin ve omurilik. Ortalama bir eri�kinin beyni 1300-1400 gramd�r. Beyin 100 milyar sinir h�cresi (n�ron) ve trilyonlarca "glia" denilen destek h�crelerinden olu�ur. Omurilik ise yakla��k olarak kad�nlarda 43 cm erkeklerde ise 45 cm uzunlu�unda ve 35-40 gram a��rl��ndad�r. Omurilik Kolumna Vertebralis denilen bir�ok kemikten olu�mu� bir kemik yap� i�inde bulunmaktad�r. Kolumna Vertebralis 70 cm uzunlu�undad�r, yani omurilik kolumna vertebralisten olduk�a k�sadir.

Serebral Korteks:

Korteks kelimesi latince "kabuk" kelimesinden gelmektedir. Kal�nl�� 2-6 mm aras�ndad�r. Serebral korteksin sa� ve sol yar�s� korpus kallosum denilen, kal�n bir band olu�turan sinir lifleri ile birbirine ba�lanm��t�r. �nsanlarda serebral korteksin y�zeyi pek �ok girinti ve ��k�nt�yla kapl�d�r. Korteksdeki ��k�nt�lara girus, girintilere ise sulkus denir. Y�ksek seviyeli bir memeli olan insanlarda bu girinti ve ��k�nt�lar�n say�s� �ok fazlayken fare, s��an gibi d��k seviyeli memelilerde bu girinti ve ��k�nt�lar�n say�s� daha azd�r.
Fonksiyonu: D��nme, istemli hareket, dil, sonu� ��karma, alg�lama...

�nsan Beyni Maymun Beyni

Fare Beyni Kedi Beyni

Serebellum (Beyincik)

Serebellum kelimesi latince "k��k beyin" kelimesinden gelmektedir. Serebellum beyin sap�n�n hemen arkas�ndad�r. Serebellum serebral korteks gibi hemisferlere ayr�l�r ve bu hemisferleri saran bir korteksi vard�r. Serebellumun fonksiyonu hareket, denge ve post�r�n sa�lanmas�yla ilgilidir.

Beyin sap�

Beyin sap�, talamus ile omurilik aras�nda kalan b�lgeye verilen isimdir. Beyin sap�ndaki yap�lar, medulla, pons, tektum, retik�ler formasyon, ve tegmentum"dur. Beyin sap�ndaki baz� alanlar kan bas�nc�, kalp h�z� ve solunum gibi hayati fonksiyonlar�n d�zenlenmesinden sorumludur.

Hipotalamus

Bir bezelye tanesi b�y�kl��ndeki bu k��k yap� beynin taban�nda yer al�r. Beynin ��y�zde birini olu�turmas�na rag�men �ok �nemli davran��lardan sorumludur. Hipotalamus v�cudun termostat�d�r. E�er v�cut �ok �s�n�rsa, hipotalamus bunu alg�lar ve derideki kapiler damarlar�n geni�lemesini sa�lar, bu da v�cudun so�umas�na yol a�ar. Hipotalamus ayn� zamanda hipofiz bezini de kontrol eder. Duygular�n, a�l��n, susuzlu�un ve sirkadian ritmin d�zenlenmesinde rol oynar.

Talamus

Talamus periferden gelen duyusal bilgiyi al�p bunu serebral kortekse ileten bir r�le gibidir. Ayr�ca serebral korteksden gelen bilgileri de omurilik ve beynin di�er k�s�mlar�na iletir. Fonks�yonu duyusal ve motor integrasyondur.

Limbik Sistem

Limbik sistem amygdala, hipokampus, mamilari kitleler ve singulat girusun da dahil oldu�u bir gurup yapidan olu�ur. Bu alanlar verilen bir uyar�ya kar�� g�sterilen duygusal cevab� kontrol etmede �nemlidir. Bu sistemin bir par�as� olan hipokampusun ise ��renme ve haf�za olaylar�nda �nemli fonksiyonu vard�r.

Bazal Ganglia

Ganglia kelimesi ganglion kelimesinin �o�uludur, yani ganglionlar anlam�na gelir. Bazal ganglia hareketin koordinasyonundan sorumludur. Globus pallidus, kaudat n�kleus, subtalamik n�kleus, putamen ve substantia nigra denilen yap�lardan olu�ur.

Ortabeyin

Ortabeyin superior ve inferior kollikuli ve red n�kleusdan olu�ur. Ortabeyin g�rme, duyma, g�z ve v�cut hareketlerinden sorumludur.

PERIFERIK SINIR SISTEMI

Periferik Sinir Sistemi somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemi olmak �zere ikiye ayr�l�r.

a)Somatik Sinir Sistemi: Merkezi sinir sistemine duyusal bilgi g�nderen periferik sinirlerden ve iskelet kaslar�n� inerve eden motor sinir liflerinden olu�ur.

Somatik motor sistem: H�cre g�vdesi ya beyin ya da omuriliktedir ve iskelet kas

TIBB� MADDELER K�N�N

9/7/2010

Amazon"da yeti�en Cinchona a�ac�n�n kabu�undan elde edilen kinin maddesi d�nyaca bilinir.Kinin,hem s�tmayla sava�ta yard�mc� olmu�,hem de s�tmaya kar�� kullan�lan sentetik ila�lar�n geli�tirilmesinde molek�ler "model" g�revini yapm��t�r.Cinchona apac� kabu�undan,kininden ba�ka daha 20 �e�it alkaloid madde ��kar�l�r.Bu maddeler,s�tmadan dola��m bozukluklar�na kadar �e�itli hastal�klar�n tedavisinde kullan�labilmektedir.Cinchona yeti�tiricili�i ba�l� ba��na bir sanayi,�retici �lkeler i�in �nemli �l��de bir d�viz kayna�� haline gelme yolundad�r.�rne�in Kenya,�ngiltere ve Bel�ika"ya y�lda 30 milyon dolar de�erinde 600 ton cinchona kabu�u satmaktad�r.

Do�um kontrol hap� yap�m�nda kullan�lan bitkisel maddelerin d�nyadaki y�ll�k de�eri 10 milyon dolard�r.Meksika"da yeti�en bir �e�it tatl� patatesten elde edilen diosjenin maddesi, hormonal ila�lar�n haz�rlanmas�nda b�y�k �nem ta��r.Kortizon, hidrokortizon,hormonlar ve �e�itli do�um kontrol haplar�n�n yap�m�nda hammadde olarak kullan�lan diosjenin, nemli tropik b�lgelerdeki �lkelerin tekelindedir.Ba�l�ca �reticilerden Meksika,bu co�rafi avantaj�ndan yararlanarak, 1970"te kilosu 11 dolardan al�c� bulan diosjenin"i 1976"da 152 dolardan satmaya ba�lad�.Do�um kontrol hap� yapan b�y�k ila� firmalar�, aile planlamas�n�n �n�m�zdeki y�llarda yayg�nla�mas� ile elde etmeyi d��nd�kleri b�y�k karlar� Meksika ile payla�may� pek d��nmemekte ve diosjenin"i Hindistan"da yabani olarak yeti�en tatl� patates t�rlerinde ve bildi�imiz patates (Solanum) t�rlerinden ��karman�n yollar�n� aramaktad�rlar.Bu maddenin kimyasal olarak �retilmesi de olas�d�r.

Bitki k�kenli a�r� kesiciler, antibiyotikler, kalp ve kanser ila�lar�, hormonlar, laksatif (m�shiller) g�n�m�z d�nya ila� sanayinde �nemli bir yer tutar.Bitki k�kenli olan ve d�nya ila� sanayinde y�ksek ekonomik de�er ta��yan maddelerin birka� �rne�ini verelim: Brezilya"daki bir bitkiden elde edilen ve �ks�r�k dindirici,kusturucu ve amipli dizanteriye kar�� kullan�lan ipekak; �in"deki bir ��l bitkisinden ��kar�lan,dekonjestan ve sinir sistemini uyar�c� etkisi olan efedrin (bug�n kimyasal olarak yap�lmaktad�r);T�rkiye"de bu�day, pirin� ve t�m tah�lgillerde yeti�ebilen bir k�ften (Clavicens purpurea) elde edilen, kanamay� durdurucu �zellikteki ergotamin;Kuzey Meksika"daki bir �e�it dikensiz kakt�sten elde edilen ve �izofreniye kar�� kullan�lan meskalin gibi.

Bu arada, kan kanserine ve lenf kanserine kar�� kullan�lan yeni "mucize ila�lar" vinkristin ve vinblastin"in konumuz a��s�ndan �zel �nemi vard�r.Bu iki maddenin ilk kez tan�mland�� Catharanthus rozeus adl� otsu �i�ekli bitkinin t�bbi de�eri ke�fedildi�inde, bu t�r�n Madagaskar ormanlar�nda bulunan habitat�n�n y�zde 90"� ortadan kald�r�lm�� durumdayd�. (Bu bitkinin yar�n akrabalar� daha sonra ba�ka tropik b�lgelerde de bulundu). Catharanthus"lardan ��kar�lan bu iki maddenin, kansere kar�� kemoterapi y�ntemlerinde kullan�lmas� ile kan kanseri �e�itlerinde eskiden be�te bir olan hayatta kalma oran�, �imdi be�te d�rde

T�RKIYE"NIN IKLIM TIPLERI

9/7/2010

T�RKIYE"NIN IKLIM TIPLERI

Iklim tipleri vesicaklik ortalamalari(C)yagislar mevsimlerin yagis paylari
g�zlem yerleri (y�zde)
-AKDENIZ en en
iKLiMi: soguk sicak yillik yillik(mm) kis ilkbahar yaz sonbahar
ay ay
a)G�ney
Anadolu
D�rtyol 10,5 28,1 19,4 1020 37 29 12 22
Adana 9,2 28,1 18,7 625 50 26 4,5 19,5
Antalya 10 28,2 18,7 1030 66 16 1,5 15,5
Fethiye 10,8 28,1 19 989 62 15,5 1 21,5

b)Ege
Bodrum 11,3 28,1 19 775 63,5 15 1 20,5
Izmir 8,5 27,6 17,5 704 55 22 2 21
Dikili 7,9 25,7 15,4 674 54 19,5 1,5 25
Aydin 8,1 28,3 17,7 681 54 21 3 22

c)Marmara
�anakkale 6 24,7 14,8 626 46 22 7 25
Bursa 5,3 24,2 14,4 710 38 25,5 12 24,5
Istanbul 5,1 22,8 13,7 787 38 18,5 13 30,5
Ge�is tipleri
K�tahya 0,3 20,5 10,6 556 40 28,5 12,5 19
Isparta 1,7 23,2 12,1 614 44 29,5 10 16,5
Edirne 2 24,6 13,5 597 32 23,5 17,5 27

-KARADE-
NIZ IKLIMI:

Zonguldak 5,9 21,6 13,4 1256 31,5 17,5 19 32
Sinop 6,6 22,9 14 662 31,5 18 15,5 35
Samsun 6,7 23,3 14,3 719 31,5 23,5 15,5 29,5
Trabzon 7 23,2 14,5 831 30 20 16 34
Rize 6,8 22,6 14,2 2420 29,5 15,5 20 35

-STEP
IKLIMLERI:
a)I� Anadolu
Eskisehir -0,2 21,5 10,9 371 34 31 15 20
Ankara -0,1 22,9 11,7 360 32 33,5 14,5 20
Konya -0,2 23,2 11,5 315 34,5 32 11,5 22
Kayseri -1,6 22,6 10,9 466 26 36 14 24

Iklim tipleri ve sicaklik ortalamalari (C) yagislar mevsimlerin yagis paylari
g�zlem yerleri (y�zde)
en en
soguk sicak yillik yillik(mm) kis ilkbahar yaz sonbahar
ay ay

b)Dogu Anadolu
Malatya -1,1 26,9 13,3 368 35,5 37,5 5,5 21,5
Erzincan -3,7 24,3 10,7 365 24,5 39 13,5 23
Van -3,5 22,2 8,9 378 28 38 7 27
Karak�se -10,4 20,9 6 542

veribaz.com - T�bbi Ekoloji / Klimatoloji - T�rkiye'nin veri bankas�

SERA SO�UTMA S�STEMLER�

TETANOZ

KANSER HAFTASI

METHODS OF PR�VAT�ZAT�ON

R�ZGAR T�RB�NLER�

KAN HASTALIKLARI

AC�L SERV�STE SOLUNUM SIKINTILI HASTAYA YAKLA�IM

HASTANELERDE ��G�REN VER�ML�L���N� Y�KSELT�C� B�R UYGULAMA OLARAK KAL�TE �EMBERLER�

KAN HASTALIKLARI

�LKEM�ZDE VE D�NYAMIZDA OBEZ�TE SORUNU

PORTAL S�STEM VE EKSTRAHEPAT�K PORTAL VEN�Z OKL�ZYON

DEDE KORKUT

2020 YILINDA T�RK�YEDE TIP E��T�M�

R�Z�AR ENERJ�S� �LE ELEKTR�K �RET�M�

ORGAN�K TARIM VE S�RD�R�LEB�L�R KALKINMA ETK�LE��M�

BAZI TIP ET��� KURALLARI

MERKEZI SINIR SISTEMI

TIBB� MADDELER K�N�N

T�RKIYE"NIN IKLIM TIPLERI

HASTANELERDE ��G�REN VER�ML�L��N� Y�KSELT�C� B�R UYGULAMA OLARAK KAL�TE �EMBERLER�

BAZI TIP ET�� KURALLARI