veribaz.com - Botanik - T�rkiye'nin veri bankas�

BOTAN�K PARK

9/7/2010

BOTAN�K PARK

Botanik:Bitkibilim olarak da bilinir,biyolojinin bitkilerle ilgilenen ve b�t�n bitkisel ya�am bi�imlerinin yap�s�n�,�zelliklerini ve biyokimyasal s�re�lerini inceleyen dald�r.
Botanik genellikle d�rt ana b�l�me ayr�l�r:Morfoloji,fizyoloji,ekoloji ve sistematik botanik.Bitkilerin yap�sal �zellikleri ve bi�imleriyle ilgilenen morfolojinin altb�l�mleri,h�creyi inceleyen sitoloji ya da h�crebilim,dokular� inceleyen histoloji ya da dokubilim,dokular� organ d�zeyinde ele alan bitki anatomisi,ya�am �evrimini inceleyen �reme morfolojisi ve bitkilerin geli�mesini inceleyen morfogenez ya da deneysel morfolojidir.Fizyoloji bitkilerin i�levsel birimleriyle ilgilenir.Ekoloji,bitkilerin ya�ad�klar� �evreyle kar��l�kl� ili�ki ve etkile�imini konu al�r.Sistematik botanik ise bitkilerin tan�mlanmas�,s�n�fland�r�lmas� ve adland�r�lmas�yla ilgilidir.Botani�in bu temel b�l�mlerine ek olarak,bakterileri inceleyen bakteriyoloji,mantarlar� inceleyen mikoloji,algleri inceleyen algoloji ya da fikoloji,karayosunlar�n� inceleyen briyoloji,e�relti ve benzeri bitkileri inceleyen pteridoloji,fosil bitkileri inceleyen paleobotani,canl� ya da fosil sporlar� ve �i�ektozlar�n� inceleyen palinoloji,bitki hastal�klar�yla ilgilenen bitki patolojisi,insana yararl� bitkilerle ilgilenen ekonomik botanik ile ge�mi�teki ve bug�nk� geli�memi� toplumlar�n �e�itli ama�larla kulland�klar� bitkileri ara�t�ran etnobotanik gibi uzmanl�k dallar� geli�mi�tir.�te yandan botani�in tar�m,bah�ecilik,ormanc�l�k,eczac�l�k gibi bilim dallar�yla da yak�n ili�kisi vard�r.
Aristoteles"in ��rencisi olan ve botani�in kurucusu olarak kabul edilen Theophrastos"un bitki morfolojisi,s�n�fland�rmas� ve bitkilerin do�a tarihiyle ilgili kavramlar� y�zy�llarca tart��mas�z olarak benimsenmi�tir.Bu b�y�k bilginin tahminen 200 kadar botanik incelemesinden yaln�zca ikisi,De causis plantarum(Bitkilerin Nedenleri �st�ne) ve De historia plantarum(Bitkiler Tarihi �st�ne) Latince �evirileriyle g�n�m�ze ula�abilmi�tir.iS 1. y�

B�TK�SEL GEN KAYNAKLARININ KORUNMA VE KULLANIMINDA YEN� YAKLA�IMLAR

9/7/2010

B�TK�SEL GEN KAYNAKLARININ KORUNMA VE KULLANIMINDA YEN� YAKLA�IMLAR

�ZET

Bitkisel gen kaynaklar�n�n korunmas�nda ve �slah programlar�nda daha et¬kin bi�imde kullan�lmas�nda son y�llarda molek�ler genetik, doku k�lt�r� ve rekombinant DNA teknolojisi gibi konular� kapsayan teknikler ile yeni olanaklar sa�lanm��t�r. Bulma ve toplama; hastal�ktan ar�nd�rma ve tan�; �o�alt�m; tan�m¬lama, de�erlendirme ve izleme; depolama; da��t�m gibi genetik materyalin ko¬runmas� ile ilgili etkinliklerde in vitro teknikler ba�ar�yla kullan�lmaktad�r. Klasik y�ntemlerle farkl� t�rlerden gen aktarmada en �nemli engelleri olu�turan k�s�rl�k, istenmeyen gen ge�i�leri ve geni� populasyonda �al��ma gibi sorunlar, genetik m�hendisli�i teknikleri ile gen aktar�lmas�yla tamamen ortadan kald�r�lmakta, �slah s�resinin k�salt�lmas�n�n yan�nda, yabani bitkisel gen kaynaklar�ndan genit�r olarak sonsuz yararlanma olanaklar� sa�lanmaktad�r. T�m bu olumlu geli�melere kar��n, �zellikle toksin �reten bakteriyel k�kenli dayan�kl�l�k genleri¬nin aktar�ld�� e�itlerin kullan�lmas�nda ekolojik dengeye dolay�s� ile bitkisel gen kaynaklar�na olabilecek olumsuz etkileri dikkate al�nmal�, bu tip �al��malar¬da bitkisel k�kenli genlere �ncelik verilmelidir.

1. G�R��

N�fusunun 2010 y�l�nda 7 milyar olmas� beklenilen d�nyam�zda toplam 250.000 bitki t�r�nden (Swaminathan, 1993) yakla��k 5000 bitki t�r� insanlar�n beslenmesinde kullan�lmakla birlikte, bunlardan 1500 t�r�n tar�m� yap�lmaktad�r. Bu t�rlerin ise 250"sini kapsayan yakla��k 250.000 yerel �e�it t�m insanlar�n kalori gereksinimlerinin b�y�k bir k�sm�n� kar��lamaktad�r (Wilkes, 1993). D�n¬yadaki insanlar�n ��te birinin beslenmeleri ise �nemli �l��de �� tah�la (�eltik, bu�day ve m�s�r) ve patatese ba�l�d�r.

D�nya n�fusunun artmas�na paralel olarak, bu bitkilerin �retimlerinin de art�r�lmas� bir zorunluluktur. Klasik bitki �slah� programlar� ile geli�tirilen verimli ve kaliteli �e�itlerle insanlar�n beslenme gereksinimleri kar��lanm�� olup �al��¬malar g�n�m�zde de h�zla s�rmektedir. Buna kar��n d�nya tar�m� de�i�en biyotik ve abiyotik �evresel bask�lar nedeniyle ciddi sorunlarla kar�� kar��yad�r. Gelecekte ortaya ��kabilecek olan yeni hastal�k ve zararl�lar ile toprak ve at¬mosferde olu�an de�i�ikliklerin bitkilere olan etkileri �nceden bilinemez. Dolay�s� ile, bu yeni ko�ullara uyum sa�layacak �e�itlerin geli�tirilmesinde kul¬lan�lacak olan genlerin de neler olaca��n� tahmin etmek olanaks�zd�r. K�lt�r �e�itleri, gen yap�lar� bak�m�ndan homojen hale gelmi� olup, ilkel formlara ve yabani akrabalar�na
oranla �ok daha az genetik �e�itlilik i�ermektedir. Yabani t�rler ise, geni� bir genetik taban� olan ve k�lt�r bitkilerinin ileride ��kabilecek sorunlar�n�n gide¬rilmesinde ya da bitkilere yeni �zelliklerin kazand�r�lmas�nda �nemli birer kay¬nak olu�turan gen depolar�d�r (�zgen ve ark., 1995). Bu nedenle, gelece�in gen kaynaklar�n� olu�turacak olan t�m bitkisel materyali koruma alt�na alma �al��¬malar�na, bug�n�n insanlar�n�n en �nemli g�revi olarak bak�lmaktad�r.
Floras�nda 163 familyaya ili�kin 1225 cins ve 9000 t�r bulunan ve bunlar¬dan 3000 t�r� endemik nitelikte olan T�rkiye"nin; 203 familyaya ba�l� 2.500"� endemik 12.000 t�re sahip t�m Avrupa �lkeleri ile kar��la�t�r�ld��nda bitkisel gen kaynaklar� bak�m�ndan ne kadar zengin bir �lke konumunda oldu�u kolay¬l�kla anla��l�r. Bu nedenle, genetik materyalin korunmas� ve kullan�m�na ili�kin �al��malar�n T�rkiye i�in ayr� bir �nemi vard�r.
Bitkisel gen kaynaklar�n�n korunmas�nda ve �slah programlar�nda daha et¬kin bi�imde kullan�lmas�nda son y�llarda yeni teknoloji ad� verilen, molek�ler genetik, doku k�lt�r� ve rekombinant DNA teknolojisi gibi konular� kapsayan teknikler ile yeni olanaklar sa�lanm��t�r. G�n�m�zde bitkisel a��dan yeni tekno¬lojileri, biyoloji, kimya ve m�hendislik temel bilim dallar�n�n i�erisinde yer alan genetik, mikrobiyoloji, molek�ler biyoloji, h�cre ve doku k�lt�r�, bile�ikler, madde ve enzim teknolojisi konular�n� kapsayan; org

SERA SEBZELER�NDE YAPRAKTAN G�BRELEME

9/7/2010

SERA SEBZELER�NDE YAPRAKTAN G�BRELEME
Sera sebze yeti�tiricili�inde bitki besleme ve g�breleme a��kta yeti�tiricilikten farkl�d�r. Serada y�ksek verim al�nd�� ve bitkiler g��l� organlar geli�tirdi�i i�in topraktan kald�r�lan besin maddelerinin miktar� �ok y�ksektir. �rne�in dekardan 13 ton �r�n al�nd��nda, domates bitkilerinin 1 da topraktan kald�rd�� saf besin maddeleri 45 kg N, 8 kg P2O5, 90 kg K2O , 39 kg Ca ve 7 kg Mg"dur. Bu kadar y�ksek besin maddelerini topra�a, a��kta sebze tar�m�nda oldu�u gibi birka� kez b�lerek vermek m�mk�n de�ildir. ��nk� yo�un bi�imde g�bre verilmesi topraktaki tuz konsantrasyonunu y�kseltmekte ve tuzluluk sorunu yaratarak bitkilerin su al�m�n� engellemektedir. Toprak ve hava s�cakl�klar�n�n d��k, ��klanman�n az ve hava oransal neminin y�ksek olmas� bitkilerin besin maddesi al�m�n� azalt�r. T�m bu nedenlerle serac�l�kta bitki besleme sorunlar� her zaman g�ndemdedir. Son y�llarda bu ama�la yaprak g�brelerinin kullan�m� da yayg�nla�m��t�r.
Yaprak g�breleri destek g�brelerdir. Bitki besin maddelerine ili�kin noksanl�k belirtileri g�r�ld�� zaman, �r�n�n nitelik ve niceli�inde ortaya ��kan olumsuz etkilenmeler yaprak g�breleri ile �nemli d�zeyde giderilebilir. Yaprak g�breleri, bitkilerde geli�menin yava�lad�� ve �zellikle �i�eklenme d�neminde daha etkilidir.
N, P ve K"n�n yaprak g�bresi olarak uygulanmalar� nadir olmakla birlikte, azotun �re olarak verilmesi olduk�a yayg�nd�r. Bunun nedeni ise �renin kolayca al�n�p, yaprak dokular�nda metabolize edilmesi ve �renin k�tikula tabakas�n�n ge�irgenli�ini art�r�p, diff�zyon �artlar�n� iyile�tirmesidir.
Yaprak g�brelemesine daha �ok �u durumlarda ba�vurulur:
1.Mikro besin elementleri toprakta, k�lt�re al�nan bitkiler i�in yetersiz d�zeylerde bulunuyorsa,
2.Bitkinin h�yarda oldu�u gibi k�k yap�s� zay�fsa,
3.Mikro besin elementleri topraktan hemen al�namaz forma d�n��m��lerse,
4.Bitki koruma ila�lar� ile birlikte verilme olana�� varsa.
Yaprak g�brelemesinden iyi sonu� alabilmek ;
1.Bitki besin maddesi eksikli�inin iyi saptanmas�na,
2.Yaprak g�brelerinin i�erdi�i besin maddesi t�r ve miktar�n�n bilinmesine,
3.Uygulama zaman�na,
4.Uygulama say� ve dozlar�n�n iyi saptanmas�na,
5.Ortam�n nem ve s�cakl��na,
6.Yapra��n ya��na ve beslenme durumuna,
7.P�sk�rtme zaman� ve p�sk�rtme inceli�ine,
8.G�brenin yaprakta tutunmas�na, ba�l�d�r.
G�brelerin yapraklarda belirli yerlerde yo�unla�mas�ndan olabilecek zararlar� �nlemek i�in; g�breler yaprak �zerinde 20-30 dakika emilmeye b�rak�l�p, g�bresiz suyla y�kanmal�d�r. Yapraklar taraf�ndan emilmeyen fazla g�bre a�a�� akt��ndan neticede bitki k�klerince al�n�r. Yaprak g�brelerinin sabah erken saatlerde veya ak�am �zerleri m�mk�n oldu�unca yapraklar�n alt y�zeylerine p�sk�rt�lmesi, yapraklarda g�ne�ten olu�abilecek zararlar� �nleme y�n�nden daha uygundur.
Yaprak g�bresinin bitkiler �zerindeki etkileri ise �u �ekildedir:
1.Bitkilere makro ve mikro besin elementlerini verir. Ayr�ca toprakta bitki taraf�ndan al�namayan bu elementleri �elat forma sokarak, bitkinin en y�ksek oranda almas�n� sa�lar ve bunlar� bitkide dengeli hale getirir.
2.Tohumlar�n k�sa s�rede �imlenmesini sa�lar.
3.Bitki geli�iminin �zellikle erken d�nemi i�in etkilidir.
4.Bitkilerde klorofil olu�umunu h�zland�rarak ye�il aksam�n artmas�n� dolay�s�yla karbonhidrat, �eker, protein, ya� v.b. maddelerin yap�lmas�n� sa�lar.
5.Bitkilerde %30" a kadar verim art�� sa�lar.
6.Bitkileri hastal�k ve zararl�lara kar�� daha diren�li k�lar.
7.Bitkileri don, kurakl�k, yetersiz g�ne�, su g�llenmeleri, a��r� s�cak ve so�uk gibi zor �artlara dayan�kl� k�lar.
8.Sebzelerde hasattan sonra meyve erimesini ortadan kald�rarak, �r�nlerin depolama dayan�kl�l��n� art�r�r.
9.Makro ve mikro besin elementlerinin topraktan dengeli olarak ve uzun s�re al�nmas�n� sa�layarak verimi y�kseltir, kaliteyi d�zeltir, pazar ve ihracat de�erini artt�r�r.
Yap�lan ara�t�rmalar deniz yosunu �z� i�eren yaprak g�brelerinin �zellikle yumrulu bitkilerde verim ve kali

SERA ETK�S� VE SONU�LARI

9/7/2010

Sera etkisi ve sonu�lar�
Atmosferin ortalama �s�s�n�n artmas�n�n nedeni atmosferde bulunan karbondioksit, su buhar� ve metan gaz�n�n giderek �o�almas�. Buna "sera etkisi" deniyor. Is�n�n bir iki derece de�i�mesi bile d�nya y�zeyinde canl� ya�am�n� tehlikeye atacak sonu�lar yaratabilir.
Petrol, do�al gaz, k�m�r gibi fosil yak�tlar�n kullan�lmas� ve ormanlar�n yok edilmesi atmosferdeki karbondioksiti art�r�yor.
Sanayi devrimi, fosil yak�tlar�n kullan�m�n� ve ormanlar�n yok edilmesi sonucunu do�urdu. 19. y�zy�ldan beri atmosferdeki karbondioksit miktar� y�zde 25 oran�nda ve atmosferin ortalama �s�s� 0.3-0.6 derece artt�, bunun sonucunda d�nyadaki su seviyesi 10-25 cm y�kseldi. Bir derecelik bir art�� El Nino gibi y�k�mlar�n ortaya ��kmas�, iki derecelik art�� ise Antarktikan�n �o�unun erimesi i�in yeterli. Nature dergisine g�re bu h�zla giderse �s� 21. y�zy�lda bir ka� derece artacak.
Sera etkisine neden olan bir di�er gaz ise metan gaz�. Hayvanc�l��n ve pirin� �retiminin artmas� metan gaz�n�n artmas�n� da beraberinde getiriyor.
Art�� bu h�zla devam ederse 2020 y�l�nda t�m d�nyada 8 milyon insan �lecek.
Atmosferdeki karbondioksit ve metan gazlar�n�n h�zla artmas�ndaki en b�y�k sorumluluk G-8lere ait. D�nya y�zeyinin y�zde 24�n� kaplayan bu �lkeler, karbondioksitin y�zde 49.2sini �retiyor. ABD t�m d�nyadaki sera gazlar�n�n % 23.4�n� �retiyor. 1996 y�l�nda ABDde karbondioksit art�� y�zde 23.4 iken, t�m d�nyadaki art�� % 25 oran�nda idi.
1992de Rioda yap�lan zirvede al�nan karara g�re anla�may� imzalayanlar gayri safi milli has�lalar�n�n binde yedisini �evre ko�ullar�n�n iyile�tirilmesi i�in harcayacakt�. Harcamalar binde �� ge�medi.
Zirvede al�nan bir di�er karar ormanlar�n korunmas�yd�. O g�nden bu yana d�nyan�n akci�erleri olarak an�lan Ya�mur Ormanlar�nda Bel�ikan�n y�zeyinin iki kat� alan yok edildi.
Rioda sera etkisine yol a�an gazlar�n 2000 y�l�nda, 1996 d�zeyine indirilmesi �ng�r�lm��t�, oysa sera gazlar� azalmad� tersine artt�.
Ozon tab

ASMADA (V�T�S SPP.) ANTER K�LT�R� �ZER�NE ARA�TIRMALAR

9/7/2010

ASMADA (Vitis spp.) ANTER K�LT�R� �ZER�NE ARA�TIRMALAR

�NDEKLER..................................................................................................................i
�ZET ............................................................................................................................... ii
ABSTRACT.................................................................................................................... iii
�NS�Z VE TEEKK�R.............................................................................................. IV
SMGELER DZN ........................................................................................................V EKLLER DZN ....................................................................................................... VI
�ZELGELER DZN.................................................................................................VII
1.GR.............................................................................................................................1
2. KAYNAK BLGS......................................................................................................3
3.MATERYAL VE METOT..........................................................................................21
3.1. Materyal ..................................................................................................................21
3.2. Metot .......................................................................................................................21
3.2.1. Besin ortamlar�n�n bileimleri .............................................................................21
3.2.2. Besin ortamlar�n�n haz�rlanmas� ve sterilizasyonu ...............................................25
3.2.3. �i�ek tomurcuklar�n�n toplanmas� ve souk uygulamas� .....................................26
3.2.4. �i�ek tomurcuklar�n�n dezenfeksiyonu ................................................................27
3.2.5. Anterlerin besin ortamlar�na dikimi......................................................................28
3.2.6. K�lt�r koullar� .....................................................................................................28
3.2.7. Arat�rman�n kuruluu ve yap�lan incelemeler .....................................................28
4.BULGULAR................................................................................................................30
4.1. Arat�rman�n ilk y�l�na ilikin bulgular....................................................................30
4.2.Arat�rman�n ikinci y�l�na ait bulgular......................................................................34
5. TARTIMA VE SONU�...........................................................................................45
6. KAYNAKLAR...........................................................................................................51
�ZGE�M....................................................................................................................57
ii
�ZET
Bu arat�rmada asmada anter k�lt�r� i�in en uygun rejenerasyon sisteminin
belirlenmesine �al��lm�t�r. Bu ama�la bitkisel materyal olarak Haf�zali, Ata sar�s�
ve 99R"ye ait anterler kullan�lm�t�r. Arat�rmada genotip, souk uygulamas�, besin
ortam� ve besin ortamlar�na eklenen b�y�meyi d�zenleyici madde tip ve
konsantrasyonlar�n�n etkileri belirlenmitir.
�al�mada kallus oluumunun salanmas�na kar�l�k, ne somatik embriyo ne de
haploid bitki rejenerasyonu elde edilememitir. Elde edilen bu kalluslar renklerine,
yap�lar�na ve g�r�n�mlerine g�re iki farkl� tipte s�n�fland�r�lm�lard�r. Beyaz-sar�
renkli, sert-k�r�lgan yap�l� ve sal�kl� g�r�n�ml� kalluslar A tipi kallus (arzu edilen
tip) olarak adland�r�lm�lard�r. Sar�ms�-kahverengi ya da kahverenginin deiik
tonlar�nda, sulu, yumuak, kolay da�labilen ve sal�ks�z g�r�n�ml� kalluslar ise B
tipi kallus olarak adland�r�lm�lard�r. Toplam kallus (A+B tipi) ve A

B�TK� ANATOM�S� �ALI�MA NOTLARI

9/7/2010

B�TK� ANATOM�S� �ALI�MA NOTLARI
B�YOLOJ� - 2

1-�imlenmekte olan bitkinin besin gereksinimi kotiledonlarda yada �zel dokularda depolanan besinlerden sa�lan�r.

2-K�k ve g�vdenin b�y�mesi b�y�me noktalar�ndaki meristamatik dokular�n yeni h�crelerin olu�mas� ve b�y�me ve farkl�la�mas� ile olur.

3-Yapraks�z ve k�ks�z yapraks� yap�ya tallus denir.Bu t�r bitkilere detallafita gurubu denir.

4-Tohumlu bir bitki dallanm�� eksen i�eren bir yap� g�sterirse yaprak k�k ve g�vdeden olu�an yap�ya kormus denir.Bu t�r bitkiler kormofita gurubuna girer.

5- K�k ve g�vdenin olu�turdu�u ba�lang�� b�y�me genel olarak pirimer b�y�me ,bu tip b�y�me ile olu�an bitki yap�s�nada pirimer bitki yap�s� denir.

6-Vaskular kambiyum d��a do�ru sekonder fulemi i�e do�ru sekonder ksilemi olu�turarak k�k ve g�vdenin �ap�n�n artmas�na neden olur.Buna ek olarak mantar kambiyumu da fellogen de geni�leyerek eksenin �evresel b�lgesinde geli�ir ve peridermi olu�turur.

7-k�k ve g�vdeyi olu�turan yap�lar d��tan i�e do�ru epidermis,korteks,iletim demetleri ve �z d�r.

8-Sekonder �eperde bulunan lignin,s�berin,tanen,organik tuz ve di�er maddelerin yap�ya kat�lmas� h�creye sertlik verir.

9-�eper maddesi �st �ste tabakalar halinde birikir buna aposisyon b�y�me denir.Bu b�y�me iki �ekilde olur biri d��tan h�cre l�menine do�ru sentripetel di�eri l�menden uzakla�acak y�nde sentrifugal �eklinde olur.

10-�eperin y�zeysel b�y�mesinde mikro fibriller birbirinden ayr�l�r ve oraya yeni maddeler girer bu b�y�me �ntususeps�yon denir.Bu tip b�y�me s�ras�nda �eperin gev�eyip yeni maddelerin kat�la�mas� oksin,turgor bas�nc�,prote�n sentezi ve solunum i�birli�i ile d�zenlenmekte ve h�cre protoplast�n�n etkinli�i ile yak�ndan ilgilidir.

11-Basit ge�it parankima,kenarl� ge�it trakeit ve yar� kenarl� ge�it ise trake ve parankima aras�nda bulunur.

12-Kenarl� ge�itlerde ge�it zar�n�n orta k�sm�nda k�keni primer olan kal�nla�ma olur buna torus denir.Torusun etraf�ndaki ince kalan b�lgeye margo denir.

13-�kiden fazla h�crenin ba�land�� k��elerde ba�layan bo�luk di�er �eper k�s�mlar�na kadar yay�l�r bu h�cre aras� bo�luk tipine �izogen bo�luk denir.

14-Kimi h�cre aras� bo�luk sisteminde bir veya daha fazla h�crenin grup halinde erimesi ile olu�ur bu tip bo�luklara lisigen bo�luk denir.

15-�izogen ve lisigen bo�luklar�n bir arada bulunmas�na �izo-lisigen bo�luk denir.

16-Bitkileri hayvanlardan ay�ran �zellik meristemlerinin olmas�d�r.

17-Ayn� g�revi �stlenmek i�in bir araya gelmi� h�cre toplulu�una doku denir.

18-K�k,g�vde ve bunlar�n u� k�s�mlar�nda bulunan meristem apikal (u�) meristemdir.

19-Monokotillerin internodyumlar�n�n alt k�sm�nda ve yaprak k�l�flar�nda g�r�len meristem interkalar (ara) meristemdir.

20-Bulundu�u organ�n ana eksenine paralel seyreden meristem lateral (enine,yanal) meristemdir.

21-Meristemlerin �zellikleri:plazmalar� yo�un,boyutlar� ve vakulleri k��k,ergastik madde yok,n�kleuslar� b�y�k,protein sentezi yo�un,�eperleri incedir.

22-Apikal h�cre kuram� Nageli 1878 taraf�ndan ortaya at�ld�. Bu kuram ilkel yap�l� bitkiler i�in kullan�l�r.

23-Histogen kuram Hanstein taraf�ndan ortaya at�ld�.Bu kuram tohumlu bitkilerinb�y�me noktalar�n�n a��klanmas�nda kullan�l�r.

24-Tunika korpus kuram� Schmldt in taraf�ndan ortaya at�ld�.Bu kuram yaprakl� s�rg�nlere uygulan�r

25-Histogen kuramdan vazge�ilip tunika-korpus kuram� uygulanmas�n�n sebebi:
-periblem ile ploron aras�nda ge�i� zonu belli de�il
-de�i�ik insiyallerden olu�an olgun dokular�n �nceden belirlenmemi� olmas�

26-Vaskular kriptogomlarda �evrelerindeki h�crelerden kolayca ay�rt edilebilen bir veya birka� h�cre vard�r.�ayet tek h�cre varsa tepe h�cresi,birden �ok h�cre varsa tepe insiali denir

27-Gymmosperlerde tepe meristemi h�cre guruplar�na g�re b�l�nme ihtiva eder.En d��ta antiklinal ve periklinal y�nde b�l�nme vard�r

28-Gymnosperlerde 3 t�r gruba ayr�l�r:Cycas,Ginko veCrypto,Meria-Abies tipi olmak �zere

29-Cycas tipi gymnosperm 3 tabakadan olu�ur.Y�zey meristemi epidermisi olu�turur.Rib meristem �z b�lgesini olu�turur,�evresel meristem korteks,kombiyum ve yan tomurcuklar� olu�turur

30-Ginko tipi meristemin cycas tipi meristemin �zelliklerinden ba�ka kombiyum benzeri ge�it zonu vard�r

31-Cryptomerin-Abres tipinde kambiyum benzeri ge�it zonu yoktur

32-Angiospermlerde opuntia ve normal angiosperm tip olmak �zere iki tiptir.

33-Opuntia tipinde y�zey meristemi yerine tunika vard�r.Zip �evresel mer

TARIM

9/7/2010

TARIM

T�rkiye, tar�m ve hayvanc�l�k bak�m�ndan b�lge �lkeleri aras�nda �nemli bir yere sahiptir. Tar�m �retimi y�llar baz�nda giderek artmaktad�r. �lke, gerek co�rafi ve gerekse iklim sartlar� y�n�nden tar�m �r�nleri �retmeye �ok elveri�li oldu�u i�in, tar�msal �retimde ve �zellikle g�da maddeleri �retiminde d�nya �zerinde kendi kendine yeterli az say�da �lkeden biridir. Sekt�rdeki �retim art�� zellikle 1963 y�l�nda ba�layan planl� d�nemle birlikte h�zlanm�� ve y�ll�k b�y�me h�z� uzun d�nemde ortalama %3.3 olarak ger�ekle�mistir. Bu oran ayn� d�nemlerdeki ortalama y�ll�k n�fus artis h�z�n�n (%2.2) �zerindedir. Planl� d�nem �ncesinde �retim art��, b�y�k �l��de ekim alanlar�n�n artmasina ve hayvan say�s�n�n �o�almas�na bagl� iken, 1963 y�l�ndan sonraki art��, tar�m teknikleri ve girdi kullan�m�ndaki olumlu geli�melere ve dolay�s�yla verimlilikteki y�kseli�e ba�l�d�r. Verimlilik; ikinci �retim, �retim tekni�inin geli�mesi, kimyasal g�bre, tar�msal ila�lar, sulama, suni tohumlama, yem, dam�zl�k hayvan say�s� ile mekanizasyon gibi �retim girdilerindeki arti�a bagl� olarak zaman i�inde artm��t�r. 1990 y�l�ndan sonra �zel sekt�r�n tohumluk al�m�ndaki olumlu faaliyetleri, bitkisel �r�nler verimlili�inin art��nda etken bir fakt�r olmu�tur. Yine ayn� d�nemde, hayvanc�l�k alan�nda verim art�r�c� suni tohumlama, hayvan hastal�k ve zararl�lar� ile m�cadelede de �nemli basarilar elde edilmistir.

T�rkiye d�nyan�n toprak a��s�ndan b�y�k �lkelerinden biridir. �lke topraklar�n�n %60tan fazlas� kamuya (devlet, belediyeler ve �zel idareler) aittir. Bunun b�y�k bir k�sm� ise mera ve orman arazisidir. 1940 y�l�nda 14 milyon 800 bin hektar olan ekili ve dikili alan, 1998 yilinda 27 milyon hektara ula�m��t�r. Ekili ve dikili alan�n %78.9unda kuru tar�m ve %21.1inde sulu tar�m yap�lmaktad�r. 1998 y�l� verilerine g�re tar�msal �retimin %68.6si bitkisel �r�nler, %23.7si hayvanc�l�k, %4.5i ormanc�l�k ve %2.1i de su �r�nlerinden olu�maktad�r.

TARIMSAL REFORM VE TARIMDA

S�SEN

9/7/2010

S�SEN
"Bu bitki ad�n� a�k tanr��as� Afrodit ve �l�ml� sevgilisi Adonis aras�nda ge�en �ok �nl� bir a�k �yk�s�d�r. �yk�ye g�re Adonis Afrodit"le birlikte ya�arken iki sevgili ormanda avlanmaya giderler. Adonis av�n�n pe�ine d��m�� ormanda ilerlerken tanr��a da ku�ular�n �ekti�i arabas�yla onu yak�ndan izler. Afrodit"in eski sevgilisi olan sava� tanr�s� Ares tanr��an�n bu �l�ml�yle bu kadar ilgilenmesini �ok k�skan�r. Rakibinin avda tek ba��na kald�� bir anda yaban domuzu k�l��na girer ve Adonis"e sald�rarak onun �l�mc�l bir yara almas�n� sa�lar. Adonis yaban domuzundan kurtulmak i�in m�zra��n� kullansa da onu di�lerinden ald�� darbelerle k�sa s�re i�inde �l�r. Haberi alan Afrodit arabas�yla Adonise yeti�meye �al��r. Ama onun ruhu �oktan �l�ler diyar�na ula�m��t�r bile."
Bu bitki ad�n� mitolojide g�k ku�a�� tanr��as� iristen alm��t�r. Tanr�lar�n tanr�s� Zeus ve tanr�lar�n krali�esi Heran�n habercisi olarak ta bilinen �ris cennetten ald�� haberleri g�kku�a�� zerinden d�nyaya getirmi�. �ris!in Latincide anlam� cennetin g�z� manas�na gelir. Tanr��aya verilen bu ad ayn� zamanda g�z�m�z�n renkli k�sm�n�n ad�d�r. Bu nedenle Eski Yunan mitolojisinde hepimiz cennetten bir par�a ta��yoruz anlam�na gelir.
F�K�R VE TEMA
Tema; �yk�de anlat�lanlar� vurgulamak, ��z�mlemek ve yorumlamak anlam�na gelir. Bir ba�ka deyi�le tema �yk�de anlat�lanlar� modele yani tasar�m haline getirmek. S�ren �yk�s�n�n temas� birbirine duyduklar� a�k�,sevgiyi kimsenin ay�ramad��, �l�ms�z a�k�, birbirlerini sonsuza dek sevmelerini anlat�r.
Tasar�mda fikir ve tema ayn� anda ilerler. �yk�de i�lenen konuya kendi hayal g�c�m�zden eklemeler yaparak tasar�m haline getiririz. Yani hayal g�c�nden do�an yeni tasar�m ortaya ��kar. Malzemeleri bir araya getirerek �r�n yapma a�amas�na geldi�imizde fikrin yarar� ve i�lev sa�layabilece�i kullan�c�ya sorumlulu�u anlatabilecek estetik yarg�lar �n plana gelir.
HEDEF K�TLE
�r�n�n g�zel g�steri�li ve her �ekilde kullan�m� olan �r�n tasarlamak ve tasarlanan �r�n�n kitlesini belirlememiz gerekir. Bu tasar�da hedef kitle "gen� ku�aklara (Merakl� anlay��a sahip olan kitle". Yani gen� kitleye ait ya�ant�d�r. ��inde ya�ad��m�z do�ay� seven organik formlardan ho�lanan cennet bah�esi fikrine hayranl�k duyan g�steri�i seven yumu�ak ve mat hatta s�cak renklerin bir araya gelmesiyle olu�an formu seven �i�ek ve hayvan motiflerini seven bir hedef kitleye ait �retilmi�tir. Sanatsal �r�n tasar�m� ile �r�n end�striyel �r�n tasar�m� hedef kitleye yakla��m� dikkate al�r.
Tasarlad��m�z �r�n�n ilk olarak sat�labilirlik d�zeyini ve kitlenin o �r�n� kullanabilirli�ine dikkat etmeliyiz. Kitlenin �r�nden beklentileri renk ve bi�im zevkleri kullan�m alanlar� ara�t�r�l�r.
Tasar�mc� kendi ki�ili�inden s�yr�larak �r�n� kullanacak hedef kitleden biri gibi d��nebilmeli hissedebilmeli ve tasarlad��n� ele�tirebilmelidir. E�er kitleye sahip olmad�� de�erler y�kleyecek ve bunu i�leyecek �r�ne yans�tacaksak �r�n tutulma. �r�nde yer alan yanl�� bir malzeme kullan�c�n�n ekonomisini a�abilme ihtimalini ta��yabilmektedir. Cinsiyetin ya��n ve toplumsal, psikolojik yap�n�n hedef kitleye etkileri vard�r. �rne�in bu tasar� gen� ku�aklar i�in �retilmi�tir. Bu �r�n�n kitlesine genel olarak 40-45 ve �st� ya��ndaki dura�an (sakin) insanlara y�neltseydik �r� tutulmaz ve sat�lmaz. her kitle farkl� dizayn ve �ekillerden �e�itli malzemelerden �retilir.
SOYUT SANAT
Renk, �izgi, form �e�itli k�tlelerin ve bi�imlerin nesnelere benzemeyecek bi�imde kullan�m� sonucu ortaya ��kan tasar�m ve d�zenlemelerdir. Soyut sanat b�t�n�yle hayal �r�n� olabilece�i gibi do�adaki bir nesnenin bi�imin giderek genelle�tirilmesi ve ar�t�lmas�yla elde edilir. Bu �ekilde nesne soyut bir tarz kazan�r
Soyut anlat�mlarda g�rsel d�nyan�n renk bi�im �izgi mekan gibi niteliklerini insan zihninin dolays�z belirtileri olarak. Nesnenin maddi ve �a�da� varl�� ba��ms�z olarak sunmak ve b�ylece evrensel bir niteli�i ortaya koymak amac� g�tm��lerdir. Buna kar��n soyut sanat�n her zaman nesnel varl��n �tesinde bir aray��tan kaynakland�� s�ylenemez. G�rsel sanatlarda daha �ok insan g�z� ve alg� kapasitesinin irdelenmesiyle elde edilir. 1960"larda soyut sanat sanat� �st�n bir �ekilde yorumlanm��t�r.

KAD�FE ��E��

9/7/2010

KAD�FE ��E��
(Tagetes)
Halk dilinde Hint g�l�, Hint karanfili ��tl�k isimleriyle an�lan her bah�ede g�r�len ve g�zel g�r�n��e sahip olan bir �i�ektir. Yapraklar� bile�ik olup, yaprak ve �i�ekler kendine mahsus g�zel bir kokuya sahiptir. �i�ekleri �e�itlerine g�re: Yal�nkat, katmerli, a��k ve koyu sar� renklerde olur.
Dayan�kl� bir �e�ittir. Temmuz ay�ndan k�ra��lar ba�lay�ncaya kadar devaml� surette �i�eklenir.
�e�itleri
T. Brecta: Boylu bir �e�it olup, �i�ekleri gayet iri kanarya sar�s� renktedir. Kamerlidir.
T. Patula: �i�e�i a��k sar� ile turuncu aras�nda de�i�ir. Bodur ve boylu �e�idi vard�r. �i�ekleri �e�itlerine -g�re katmerli veya yal�nkat olur.
T. Signam: Bodur bir �e�ittir. �ok dayan�kl�d�r. Devaml� surette �i�ek a�ar. �i�ekleri turuncu renktedir.
Topra��
Kadife �i�e�i, toprak hususunda pek istekli de�ildir. Bolca g�brelendi�i takdirde kumsal topraklarda �ok iyi yeti�mektedir.
�remesi
Tohumla �retilir. Tohumlar� Nisan - May�s aylar�nda adi yast�klara serpme olarak ekilir. Fideleri 3-4 yaprak olunca yerlerine �a��rt�l�r. KAD�FE ��E��
(Tagetes)
Halk dilinde Hint g�l�, Hint karanfili ��tl�k isimleriyle an�lan her bah�ede g�r�len ve g�zel g�r�n��e sahip olan bir �i�ektir. Yapraklar� bile�ik olup, yaprak ve �i�ekler kendine mahsus g�zel bir kokuya sahiptir. �i�ekleri �e�itlerine g�re: Yal�nkat, katmerli, a��k ve koyu sar� renklerde olur.
Dayan�kl� bir �e�ittir. Temmuz ay�ndan k�ra��lar ba�lay�ncaya kadar devaml� surette �i�eklenir.
�e�itleri
T. Brecta: Boylu bir �e�it olup, �i�ekleri gayet iri kanarya sar�s� renktedir. Kamerlidir.
T. Patula: �i�e�i a��k sar� ile turuncu aras�nda de�i�ir. Bodur ve boylu �e�idi vard�r. �i�ekleri �e�itlerine -g�re katmerli veya yal�nkat olur.
T. Signam: Bodur bir �e�ittir. �ok dayan�kl�d�r. Devaml� surette �i�ek a�ar. �i�ekleri turuncu renktedir.
Topra��
Kadife �i�e�i, toprak hususunda pek istekli de�ildir. Bolca g�brelendi�i takdirde kumsal topraklarda �ok iyi yeti�mektedir.
�remesi
Tohumla �retilir. Tohumlar� Nisan - May�s aylar�nda adi yast�klara serpme olarak ekilir. Fideleri 3-4 yaprak olunca yerlerine �a��rt�l�r. Bodur �e�itler 15-20 cm. boylu �e�itler 40-50 cm. aral�kla dikilir.
Kadife �i�e�inin bodur �e�itleri kordon ve korbeylere, di�er �i�eklerin etraf�na, y�ksek boylular kenarlara dikilir. Kadife �i�e�i g�lge yerleri sevmez ve iyi yeti�mez.

Familyas�: Compositoe anavatan� Amerika
�i�ek Rengi: Sar�-kahverengi aras�nda de�i�en �e�itli renklere sahiptir.
Boy: 30-45 cm boylan�r.
�i�eklenme D�nemi: Nisan-ekim aylar� aras�nda �i�eklenir.
�retimi: Tohumla �retilir. Tohumlar �ubat-mart ay�nda ekilir. 3-4 yaprakl� olunca yerlerine al�n�rlar. Tohumdan �i�eklenmeye dek ge�en s�re 10-12 hafta kadard�r.
Dikim Zaman�: En uygun dikim zaman� nisand�r.
Dikim Aral�k ve Mesafeleri: Boylanma durumuna g�re farkl� olup, 20-40 cm aras�nda de�i�ir.
Bak�m: Yaz�n bolca sulanmal�d�r. �ki haftada bir g�brelenmelidir. Genellikle hafif s�zek topraklar� sever. G�ne�li yerlerden ho�lan�r.
Kullan�m�: Her park ve bah�ede rastlanan s�s bitkilerindendir. Saf halde parter te�kiline, di�er yaz �i�ekleri aras�na gruplar halinde serpi�tirilmeye, parter kenarlar�nda, teras ve balkonlarda kullan�l�r.

Bodur �e�itler 15-20 cm. boylu �e�itler 40-50 cm. aral�kla dikilir.
Kadife �i�e�inin bodur �e�itleri kordon ve korbeylere, di�er �i�eklerin etraf�na, y�ksek boylular kenarlara dikilir. Kadife �i�e�i g�lge yerleri sevmez ve iyi yeti�mez.

Familyas�: Compositoe anavatan� Amerika
�i�ek Rengi: Sar�-kahverengi aras�nda de�i�en �e�itli renklere sahiptir.
Boy: 30-45 cm boylan�r.
�i�eklenme D�nemi: Nisan-ekim aylar� aras�nda �i�eklenir.
�retimi: Tohumla �retilir. Tohumlar �ubat-mart ay�nda ekilir. 3-4 yaprakl� olunca yerlerine al�n�rlar. Tohumdan �i�eklenmeye dek ge�en s�re 10-12 hafta kadard�r.
Dikim Zaman�: En uygun dikim zaman� nisand�r.
Dikim Aral�k ve Mesafeleri: Boylanma durumuna g�re farkl� olup, 20-40 cm aras�nda de�i�ir.
Bak�m: Yaz�n bolca sulanmal�d�r. �ki haftada bir g�brelenmelidir. Genellikle hafif s�zek topraklar� sever. G�ne�li yerlerden ho�lan�r.
Kullan�m�: Her park ve bah�ede rastlanan s�s bitkilerindendir. Saf halde parter te�kiline, di�er yaz �i�ekleri aras�na gruplar halinde serpi�tirilmeye, parter kenarlar�nda, teras ve balkonlarda kullan�l�r.

ORMAN

9/7/2010

ORMAN
Bu ba�l�� okuyanlar, belki ��yle d��nebilirler; "Orman�n tan�t�m�na gerek var m�? Orman�n ne oldu�unu herkes bilir." Bu �ekilde d��nenlerden �z�r dileyerek ve bu d��nceye sayg� duydu�umu ifade ederek, ben yine de bu konu �zerinde �ok k�sa da olsa durmak istiyorum. Umuyorum ki, bundan sonra da, orman�n "yan yana gelmi� basit bir a�a� toplulu�u" olmad��, binlerce canl� ve cans�z ��enin aralar�nda kar��l�kl� etki ve ili�kiler kurarak meydana getirdi�i do�al bir sistem oldu�u anla��lm�� olur.
"Orman ekosistemi, a�a�larla birlikte di�er bitkiler, hayvanlar, toprak organizmalar� gibi canl� varl�klarla hava, su, toprak, ��k gibi cans�z varl�klar�n aralar�nda son derece s�k� ve karma��k ili�kiler ve etkile�im a�� kurarak olu�turduklar� bir do�al sistemdir."
Peki "ekosistem" ve "ekolojik i�levler"gibi �o�u insana yabanc� gelen kavramlar ne anlama gelir? Bunun i�in ilk �nce orman�n ekolojik fonksiyonlar� tan�mam�zda fayda vard�r;Orman�n ekolojik i�levve fonksiyonlar�,birlikte olu�turulan sistemin t�m ��elerinin kar��l�kl� etkile�im ve ili�kilerinden do�ar . Bunlar �ok �e�itli olup,b�t�n canl�lar i�in ya�amsal d�zeyde �nemlidir . Bunlardan baz�lar�n� ��yle s�ralayabiliriz:Fotosentez ile oksijen �retimi , karbondioksit t�ketimi , erozyon ve sel afetlerini engelleme , iklimi d�zenleme , global �s�nmay� �nleme , ya��lar� art�rma , r�zgar ve g�r�lt� �iddetini azaltma , insanlar�n dinlenmesini ve sa�l��n� kazanmas�n� sa�lama,kirli havay� s�zme vb. Asl�nda orman�n b�t�n bu i�levsel ekonomik de�erlerini g�rmezden gele insano�lu , yaln�zca "Odun hammaddesinin 6000 den fazla kullan�m alan� vard�r." �eklinde,orman�n de�erini sadece odun hammaddesiyle �zde�le�tirmi�tir . Hatta orman� tan�tmak i�in yaz�lan �iirlerde bile,sadece odun hammaddesini temel tan�t�m malzemesi olarak kullan�ld�:
"Kap�n�n e�i�i,�ocu�unun be�i�i
Ununun ele�i,ninenin de�ne�i
Araban�n oku,tekerinin topu
Ka��d�n�n hamuru,mezar�n�n tabutu
Hep a�a�tand�r,a�a�tan..."
��te bu s�zler de "orman" kavram�n�n tam olarak tan�nmad��n�n belirgin kan�t�d�r . E�er ormanlar�n "fotosentez fabrikalar�" 45 dakikal�k grev yaparsa,canl�lar�n �o�u �l�r . A��klayal�m:Bir hektarl�k i�ne yaprakl� bir orman�n tepe �at�s�nda 4 milyardan �ok i�ne yaprak bulunur . Bunlar�n her biri atmosferden karbondioksit ve ��k al�r,atmosfere oksijen verir . B�ylece ormanlar,t�m karada yeti�en bitkilerin bir y�lda �retti�i oksijenin %0.6 s�n� �retir O nedenle her i�ne yaprak bir fotosentez fabrikas� say�labilir . Bunlar �zel bir grev,"Fizyolojik Grev" yaparlarsa oksijen �retimi durur . Bu,bir anlama ya�am�n b�y�k bir �apta durmas� anlam�na gelir.

Orman� meydana getiren ve yukar�da belirtilen bu ��elerin hepsinin, ya�am beraberli�inin s�rd�r�lmesi i�in ayr� ayr� g�revleri vard�r . Ancak orman varl��, uzun s�re bu �ekilde alg�lanamad�� i�in sadece odun hammaddesi �reten do�al bir kaynak olarak de�erlendirilmi�tir . O nedenle de, binlerce ��esi olan bu sistemde sadece a�a�lar seyrekle�ince veya nitelikleri bozulunca yada tamamen kesilerek yok edilince "a�a� gitti orman bitti" zihniyetiyle milyonlarca hektar ekosistemlerine veya yerle�im yerlerine d�n��t�rmek �zere orman rejimi d��na ��kar�lmas� suretiyle yasalara dayanarak orman alanlar� s�rekli da��t�lm��t�r. E�er orman yukar�da a��kland�� gibi geli�i g�zel yanyana gelmi� a�a� toplulu�u olarak de�erlendirilmeseydi a�a�lar�n bu sistemin sadece bir ��esi oldu�unun bilincine var�lsayd� ormanlar� azaltan yasal dayanaklar�n bir�o�u ortadan kalkm�� olurdu . S�z konusu yasal dayanaklarda orman �u �ekilde tan�mlanmaktad�r: "Tabii olarak yeti�en veya emekle yeti�tirilen a�a� ve a�a��k topluluklar� yerleriyle birlikte orman say�l�r."
Ormanlar�n �lke ekonomilerine sa�lad�klar� faydalar odun hammaddesi, yan orman �r�nleri ve bu �r�nlerin do�urdu�u istihdam imkanlar�n yan�s�ra , b�y�k katma de�erler olu�turmaktad�r. Ormanlar�n ekonomik de�erleri �tesindeki daha �nemli yararlar� ise, ekolojik dengede; iklimlere, yer alt� ve yer�st� su rejimine, erozyonun

KAKT�SLER

9/7/2010

G�R��
KAKT�SLER�N TANIMI
KAKT�SLER�N GENEL �ZELL�KLER�
KAKT�SLERLE ETL� B�TK�LER ARASINDAK� FARKLAR
KAKT�S EKOLOJ�S�
�klim Uyumu
K�k Uyumu
G�vde Uyumu
Yaprak Uyumu
�RETME Y�NTEMLER�
Tohumla �retim
�elikle �retim
Kakt�s A��s�
KAKT�SLER�N BELL� BA�LI HASTALIKLARI
�E��TL� KAKT�SLER
Cephalocereus senilis (B�y�kanne Ba�� – Filozof Ba��)
Cereus peruvianus (S�tunlu Kakt�s)
Cotyledon undulata
Echinocakt�s grusonii (Alt�ntop)
Mammillaria (Memeli Kakt�s – Yumrulu Kakt�s)
Opuntia ficus indica
Opuntia vestita (Harman Parma��)
Selenicereus grandiflorus (Gece Krali�esi)
SONU�

�ZET
B�t�n kakt�sler etli bir yap�ya sahiptirler. Fakat b�t�n etli yap�ya sahip t�rler kakt�s de�ildir. Ger�ek kakt�slerde dikenler k��k sa� k�meleri veya yapa�� gibi b�y�rler. Meme ba�� gibi b�y�d�kleri bilinir, fakat di�er bitkiler b�yle de�ildir. Preskia t�rlerinden ba�ka yaprakl� t�r� yoktur. Ger�ek kakt�sler meme u�lar� gibi veya yaprakl� olup daima katmerli, basit veya tek �i�eklidirler. Kakt�s �i�eklerinin sap ve g�vdeleri yoktur. Yumurtal�k ile bitki direkt olarak ba�l�d�r. Pereskialar bu kural�n d��ndad�r.
Kakt�sler s�k s�k yetenekli bitkiler olarak nitelendirilir, fakat ger�ekte g�steri�siz de�ildirler. A�a�s�z geni� k�r alanlar�nda bir�ok k��k a�a�lar ve �al�lar ile kaba otlarla birbirine kar��m�� ekildedirler. Baz�lar� kuvvetli derin topraklarda bulundu�u gibi, baz�lar� da da� kenarlar� veya kaya �stlerinde b�y�rler. Kakt�slerin en g�zel �i�ek a�an Epiphyllum t�rleri Brezilya ormanlar�nda �o�unlukla a�a�lar �zerinde bulunurlar. Bu kakt�sler asalak olmay�p, ba�ka bitki �zerinde ya�ayan t�rlerdir. (Epiptic kakt�sler) Nitekim bir�ok kakt�sler uygun hal ve ko�ulda 2,5 cm"den 9 m belki de daha fazla b�y�mektedirler. Kakt�sler kumlu topra�� sever.

G�R��
End�strile�me ve teknolojik geli�me ile insanlar do�adan kopmaya ba�lam��t�r. Bu sebeple insanlar i� mekanlar�nda olanaklar el verdi�ince saks�larda bitkiler yeti�tirmi�lerdir. Bu bir yandan i� mekan�n g�zelle�tirmi�,

SARI�AM BOTAN�K �ZELL�KLER�

9/7/2010

SARI�AM BOTAN�K �ZELL�KLER�

1.1. Pinus silvestris L.ve Sar��am Etimolojisi

D�nya �zerinde son derecede geni� bir alana yay�lan sar��am, �e�itli �lkelerden farkl� isimlerle an�lmaktad�r. �rne�in �ngilizler Scotch Pine, Wild Pine, Frans�zlar Pin de Riga, Almanlar Gemeine Kiefer (Adi Orman �am�) ad�n� vermi�lerdir. �lk defa 1783 y�l�nda �nl� botanik�i L�NNE bu t�re Pin�s silvestris ad�n� vermi�tir. LINE"den sonra; Pinus rubra Mill, Pinus rigensis Desf., Pinus resinosa Savi, Pinus humulis Link, Pinus kotchiana Klotzsch isimleri verilen bu t�r�n taksonomik kural gere�ince ge�erli ismi Pinus silvestris L.dir. Di�erleri sinonimleridir (EL��N, G.1971)

1.2. Sar��am (Pinus silvestris L.)"�n Sistematikteki Yeri

Sar��am Gymnospermae s�n�f�ndan, Pinaceae familyas�n�n Pinus (�am) cinsinin bir t�r�d�r. Son y�llarda yeni �al��malara g�re; Eli�in (1971) Debazac"a atfen; sar��am�n y�ll�k s�rg�nleri tek internodlu (un�nodal) olan �amlar�n topland�� Sylvestris seksiyonuna dahil edildi�ini ifade etmektedir.

�ok de�i�ik iklim ve edafik ko�ullar alt�nda yeti�en sar��am bir �ok altt�r, varyete ve formlara sahip, �ok kompleks bir t�rd�r. Kasapl�gil (1978) bir �al��mas�nda, sar��am"�n monografisini yapm�� olan Pravdin"in s�n�flamas�na yer vermi�tir. Pravdin co�rafi �rklar�n varyasyonlar�n� esas alarak sar��am� 5 altt�re ay�rm��t�r.

1-P.sylvestris L.ssp.sylvestris
Bat� Avrupa, Rusya"n�n Avrupa k�sm�, K�r�m ve Kafkasya
2-P. Sylvestris L.ssp.hamata (Steven) Fomin.
K�r�m, Kafkasya, Anadolu
3-P.sylvestris L.ssp.lapponica Fires
Avrupa Asya"n�n kuzeyi, 62 derece kuzey enlemin kuzeyi.
4-P.sylvestris L.ssp.sibirica Ledeb.
Asya 62-52 derece kuzey enlemleri aras�.
5-P.sylvestris L.ssp.kulundensis Sukaczew

52 derece kuzey enleminin g�neyi; Asya"da, Rusya steplerine ge�i� zonlar�.

Bu s�n�fland�rmaya g�re; sar��am"�n bir altt�r�, ssp. Hamata (Steven) Fomin �lkemizde do�al olarak saf ve kar��k ormanlar kurmaktad�r. Bu altt�r�n de de�i�ik ekotipik varyeteleri ve b�y�me formlar� vard�r. Nitekim Eli�in"in (1971) yapm�� oldu�u bir �al��mas�nda; "dallar� a�a��ya sark�k", "dallar� yukar�ya do�ru dik ��km��" veya "firamidal" gibi bir tak�m formalar� saptanm��t�r. Yine Eli�in Hopa-Arhavi civar�nda Pinus silvestris L.ssp Kochiana (Klotzsch.) Eli�in comb. Adl� ekolojik alt t�r�n i�ne yaprak, tohum, kozalak ve ekolojik istekler bak�m�ndan farkl�l�klar g�sterdi�ini ifade etmektedir.

1987 y�l�nda Bolu ilinde sar��am�n bir varyetesi de TOSUN (1988) taraf�ndan tesbit edilmi�tir. Bu varyete s�k dall�, ibrelenme �ok f�r�a gibi kompaktt�r. Ebe-kara�am�nda oldu�u gibi hakiki bir esas g�vdesi yoktur. Toprak seviyesinden 1 m. Yukarda g�vde say�s� baz� fertlerde 8-10 adet olmaktad�r. A�a� tepelerinin formu k�revi, �emsiyemsi ve s�kt�r. Bu s�z� edilen varyete Pinus sylvestris L. Subsp. Hamata (Steven) Fomin var. Compacta TOSUN olarak adland�r�lm��t�r. Park ve bah�e peyzaj�nda �nemli bir yeri olarcak bu taksonun �ncelikle korunmas� ve �retiminin sa�lanmas� gerekir.

1.3. Sar��am (P. Silvestris L.)"a ait Morfolojik �zellikler

Yeti�me ortam�na g�re 20-45 m. Ye kadar boylan�r. Narin ve silindirik g�vdeli, sivritepeli ve ince dall� yahut dolgun g�vdeli yayvan tepeli ve kal�n dall� bir a�a�t�r. Gen� g�vdelerde, ya�l� a�a�lar�n yukar� k�s�mlar�nda, kal�n dallarda "tilki sar�s�" rengindeki kabuk gayet ince levhalar halinde ayr�l�r. Ya�l� g�vdeler ise gri kahverengi, kal�n ve �atlakl�d�r.

Gen� s�rg�nleri ye�ilimsi bir renktedir. �kinci y�ldan itibaren bu renk gri kahverengiye d�n��r.

Erkek �i�ek, bir eksen �zerinde yer alan �ok say�daki etaminlerden ibarettir. �lkbaharda etaminlerin alt y�z�nde yer alan �i�ek tozu torbalar� (polen kesesi) a��l�r ve tozla�ma olay� ba�lar.

Di�i �i�ekler bir eksen etraf�nda sarmal olarak dizilmi� bir �ok pullar�n olu�turdu�u kozalaklar halindedir. Di�i �i�ekler erkek �i�eklerin aksine, tek bir �i�ek de�il, bir �ok �i�ekten meydana gelmi� bir kuruldur.

D�lleninceye kadar s�rg�nler �zerinde dik duran di�i �i�ekler, d�llendikten sonra a�

B�TK�LER�N G�C�

9/7/2010

K�RESELLE�ME ve �EVRE SORUNLARI
Bitkilerin G�c�

1994 y�l� k��nda Finlandiyadaki Ahlstrom m�hendislik firmas� ile Sydkraft adl� �sve� Elektrik Kurumu �sve�in g�neyindeki Varnamo Kasabas�nda yeni bir �s�tma tesisini devreye sokuyorlard�. Burada en son jet teknolojisi kullan�lmakla beraber enerji kayna�� olarak yar�m milyon seneden beri mevcut bir olanaktan yararlan�lmaktayd�.
Odun ! Varnamo tesisinde odun gaz haline getirilip bir jet motorunda yak�lmakta ve b�ylece alt� megavatl�k elektrik ve �ehrin merkezi �s�nmas� i�in 9 megavatl�k enerji meydana getirilmekteydi. Bu sayede odunun i�indeki enerjinin y�zde sekseni binalar�n �s�t�lmas�, ayd�nlat�lmas� ve motorlar�n �al��mas� i�in kullan�lmakta ve bu arada atmosfere hi� k�k�rt sal�nmamakta ve ��kan karbondioksit, kesilen a�a�lar�n yerine ekilenlerin geri alabilecekleri kadar olmaktayd�.
Varnamo tesisi, en eski enerji kayna��n� yirminci y�zy�la ta��yan yeni teknoloji ku�aklar�n�n bir �r�n�yd�. Makine ta��yan yeni teknoloji ku�aklar�n�n bir �r�n�yd�. Makine M�hendisli�i, biyoteknoloji ve ormanc�l�k de�i�ik bitkilerden s�v� ve gaz yak�t olarak yararlanma olanaklar�n� ekonomik bir bi�imde sa�lamakta ve buradan da elektrik elde edilmekteydi.
Biyok�tle enerjisi teorik bir potansiyele sahipse de, pratikte ne kadar ba�ar�l� sonu�lar verece�i belirsizdir. Baz� uzmanlar d�nya �zerindeki tar�msal ve ormansal kaynaklar sayesinde biyok�tlenin yirmibirinci y�zy�l�n enerji ekonomisinin temelini olu�turaca��n� ileri s�rmektedir. 1992 y�l�ndaki �evre ve Kalk�nma Konferans� (Conference on Environment and Development) i�in Birle�mi� Milletler taraf�ndan haz�rlanm�� bir �al��ma �zellikle bu amaca d�n�k bir �ekilde yeti�tirilmi� bitkiler sayesinde 2050 y�l� civar�nda bug�nk� d�nya enerji gereksiniminin %55i kadar�n�n kar��lanabilece�ini ortaya koymu�tur. Buna benzer vizyonlar�n ger�ekle�mesi tar�m yap�lacak arazinin, suyun ve g�brelerin sa�lanabilmesine ba�l�d�r. �n�m�zdeki senelerde ise bu konularda s�k�nt�lar ya�anmas�n�n beklendi�ini unutmamak gerekir.
Biyok�tle enerjisinden yararlanmak bir anlamda do�an�n g�ne� enerjisi kollekt�rlerinden yararlanmak demektir - canl� bitkiler g�ne�ten gelen enerjiyi fotosentez y�ntemi ile karbonhidrat molek�llerine d�n��t�r�r. Bitki yiyen hayvanlar, bu enerjinin bir b�l�m�n� alm�� olurlar. B�t�n tarih boyunca evlerini �s�tmak isteyen veya yemek pi�iren insanlar bu enerjiden yararlanm��lard�r. Ondokuzuncu y�zy�l�n sonlar�na do�ru fosil yak�tlar�n ortaya ��kmas� ile biyok�tle, enerji ile u�ra�anlar�n bir kenara ter ettikleri bir kaynak halini ald�. Do�al olaraka da ticari olanaklar� izleyen �lke y�netimleri o tarihlerden sonra biyok�tleyle ilgilenmediler.
BM kaynaklar� biyok�tlenin d�nyada �retilmekte olan enerjinin ancak %5ini sa�lad��n� g�stermekteyse de, ba��ms�z uzmanlar�n daha titizlikle yapt�klar� incelemeler 1992 y�l�nda d�nya enerjisinin %13�n�n bu kaynaktan sa�lanm�� oldu�unu ortaya koymu�tur. Geli�mekte olan �lkelerin t�ketmekte olduklar� enerjinin %36s� biyok�tleden sa�lanmakta ve bug�n k�rsal alanlarda ya�amakta olan 2.5 milyar insan- d�nya n�fusunun yakla��k %45i - hemen b�t�n enerji gereksinimlerini bu kaynaktan elde etmektedir. Danimarka ve Finlandiya gibi sanayile�mi� baz� �lkelerde bile biyok�tle, t�ketilen toplam enerjinin %10unu olu�turmaktad�r. Biyok�tle yaln�zca yak�t amac� ile kullan�lmaz. �n�aat, g�da, hayvan yemi ve ka��t gibi bir�ok uygulamalar biyok�tleden sa�lan�r. Dolay�s�yla insanlar ellerindeki biyok�tleden enerji kadar bu tip uygulamalar i�in de yararlanmak durumundad�r.
Biyok�tle yenilenebilir bir enerji kayna�� olmakla birlikte g�n�m�zdeki kullan�m �ekli ile ne yenilenebilir, ne de s�rd�r�lebilir ! D�nyan�n bir�ok yerinde n�fus artmakta ve insanlar ormanl�k alanlar� a�arak besinlerini elde edecekleri tarla haline d�n��t�rmekte ve ormandaki geri kalan a�a�lar� da yakacak olarak kullanmaktad�r. Bunun yaratt�� yak�t s�k�nt�s�ndan dolay� kad�nlar ve �ocuklar zamanlar�n�n b�y�k bir b�l�m�n� odun aramak ve toplamakla ge�irmekte ve normal �artlar alt�nda m�kemmel g�bre olabilecek bitki posas� ve hayvan art�klar� bir�ok yerlerde sobada yak�lmaktad�r. Sanayile�mi� �lkelerdeki biyok�tle kullan�m� da s�rd�r�lebilir de�ildir. Tar�m uygulamalar�n�n sa�l�ks�z bir �ekilde y�r�t�lmesinden dolay� 1993 y�l�nda 4 milyar litrelik etanol sa�lam�� olan ABDndeki m�s�r ku�a��ndaki toprak, olu�ma h�z�ndan 18 kat� h�zla erozyona u�ramaktad�r. D�nya enerji gereksiniminin bir b�l�m�n�n biyok�tleyle kar��lanmas� isteniyorsa b

A�A� T�RLER�

9/7/2010

1.KIZIL�AM

D�nyadaki en geni� yay�l�� T�rkiyededir. Esas olarak Akdeniz ve Ege B�lgelerinde geni� ormanlar kurmakla birlikte, Bat� ve Orta Karadeniz B�lgesinde de lokal yay�l�� g�sterir. �lkemizde 3.729.866 hektar saf K�z�l�am orman� bulunmaktad�r. Deniz seviyesinden 1000-2000 m y�ksekli�e kadar ula�an K�z�l�am, �� seven h�zl� b�y�yen bir �am t�r�d�r. 20 mye kadar boylanabilir.Kal�n ve genellikle koyu k�z�l renkteki gen� s�rg�nlerinden dolay� bu ad� al�r.
Genel g�r�n�� olarak yine g�ney b�lgelerimizde yeti�en Halep �am�na (P.halepensis, N) benzer (Y).
2.FISTIK�AMI (Pinus pinea L. )

Tipik bir Akdeniz a�ac� olan f�st�k�am�, �zellikle Bat� ve G�ney Anadoluda ormanlar kurar. �lkemizde 46.490 hektar saf f�st�k�am� orman� bulunmaktad�r.Olgun bireyleri 15-20 m boyundad�r.
Gen�likte yuvarlak, ya�l�l�kta �emsiye gibi tepesiyle di�er �amlardan ilk bak��ta ay�rt edilebilir. Tohumlar� olduk�a b�y�kt�r. Halk aras�nda �am f�st�� diye adland�r�lan tohumlar� Bat� Anadolu y�resindeki k�yl�ler i�in �nemli bir gelir kayna��d�r.
3.KARA�AM Pinus nigra Arnold.

B�t�n k�y� b�lgelerimizin da�l�k kesimlerinde saf ya da kar��k ormanlar kurar, hatta stebe kadar sokulur.�lkemizde 2.527.685 hektar saf kara�am orman� bulunmaktad�r. G�vdesinin ve dallar�n�n kal�nl��, gri ve derin �atlakl� kabu�u, i�ne yapraklar�n�n koyu ye�il rengi ile di�er �am t�rlerinden ayr�l�r.30-35 mye kadar boylanabilir.
Do�al olarak yeti�en d�rt alt t�r�; Anadolu kara�am� (P.nigra var. Pallisiana Y), Ehrami kara�am (P.nigra var. Pyramidata E.T), Ebe �am� (P.nigra var seneriana, E.T) ve b�y�k kozalakl� kara�am (P.nigra var. Yalt�riana E.T) d�r.

4.ME�E Quercus sp. L.

�lkemizin hemen her b�lgesinde t�rlerine ba�l� olarak yay�l�� g�sterir. 25m boya ve 2m �apa eri�ebilen geni� tepeli a�a�lardan, 3-5 m boya sahip �al�lara kadar de�i�en t�rleri vard�r. Yapraklar� da formlar� gibi de�i�kenlik g�sterebilir, loplu, di�li ya da d�z kenarl�d�r. �lkemizde 747.856 hektar koru ve 4.984.149 hektar baltal�k me�e orman� bulunmaktad�r.
Palamut ad� verilen silindirik meyveleri bir kadeh i�inde yer al�r. Odunlar�n�n anatomik �zelliklerine g�re k�rm�z� me�eler, ak me�eler ve herdem ye�il me�eler olmak �zere ��e ayr�lan me�elerin 18 t�r� bulunmaktad�r.
Bunlardan �nemli olanlar�;
Sapl� me�e (Q, robur, Y),
Saps�z me�e (Q, petraea, Y),
Sa�l� me�esi (Q, cerris, Y),
Kasnak me�esi (Q, vulcanica, E,T),
P�rnal me�esidir (Q ilex, N).

SERV� Cupressus sempervirens L.

D�nya �zerindeki nadir do�al ormanlar�n�n bir b�l�m� de �lkemizin g�neyindedir. F�st�k �am� ile birlikte Akdenizin do�al peyzaj�n� karakterize eder.
T�rk�lere konu olmu� inceli�i, uzun boyu (30-35 m) ve koyu ye�il yaprak dokusu ile uzaklardan dikkati �eker. �lkemizde 599 hektar saf servi orman� bulunmaktad�r. K��k bir futbol topuna benzeyen kozalaklar� ve birbiri �rtecek �ekilde �st �ste yerle�mi� pul yapraklar� ile di�er i�ne yaprakl�lardan farkl�d�r. T�rkiyede do�al olarak yeti�en alt t�r� Dall� servidir. (C.sempervirens var. Horizontalis, N).

G�KNAR Abies sp. Mill.

40mye kadar boylanabilen g�knarlar, kendine �zg� formu, g�vde kabu�u i�ne yapraklar� ve hatta kokusu ile �amgiller familyas�n�n di�er t�rlerinden ay�rt edilebilir. Yapraklar�n�n alt y�zeyinde beyaz �izgiler vard�r.Kozalaklar sonbaharda olgunla��nca pullar� d�k�l�r. �lkemizde 213.652 hektar saf g�knar orman� bulunmaktad�r.
D�nya �zerindeki 40 t�r�nden d�rd�;Do�u Karadeniz g�knar� (A.Nordmanniana, Y), Bat� Karadeniz g�knar� (A.bornmuelleriana E,Y), Kazda�� g�knar� (A.equi-trojani E,N), Toros g�knar� (A.cilicica E,Y) �lkemizde do�al yay�l�� g�sterir.

SED�R (Cedrus libani A.Rich)

Bat�, Orta ve Do�u Toroslarda do�al olarak bulunur, kuzeyde Erbaa ve Niksar y�relerinde k��k ve izole bir yay�l�� g�sterir. D�rt sedir t�r�nden biri olan Toros sedirinin d�nya �zerindeki en geni� do�al ormanlar� T�rkiyededir. �lkemizde 109.440 hektar Sedir orman� bulunmaktad�r. 40 mye kadar boylanabi

TARIM �LA�LARI (PEST�S�D) KULLANIMI VE SORUNLARI

9/7/2010

TARIM �LA�LARI (PEST�S�D) KULLANIMI VE SORUNLARI
1. G�R��
Zararl�lar ile m�cadele ve bitki koruma amac�yla kullan�lan her t�rl� ila� ve preparatlar ve bunlar�n �retiminde kullan�lan her t�rl� maddelere pestisid diyoruz.. [1] Eski k�lt�rlerde baz� bitki hastal�klar�na kar�� k�k�rt kullan�ld�� bilinmekle beraber, as�l bitki koruma �al��malar� 19. yy. da Pasteur�n baz� bitkisel ve hayvansal hastal�klara ait mikroorganizmalar� ke�fetmesi ile bunu takiben bu organizmalar� etkileyebilecek ila�lar�n ara�t�r�lmas�yla bitki koruma alan�nda tar�m ila�lar� kullan�lmaya ba�lanm��t�r. G�n�m�zde de kullan�lmakta olan baz� kimyasal maddelerden DDTnin b�cek �ld�r�c� �zellikleri 1939 da ve 2,4 D nin ot �ld�r�c� �zellikleri 1941 y�l�nda bulunmu� ve kullan�lmaya ba�lanmas�yla beraber do�rudan do�ruya kimyasal bir devrim ba�lam��t�r. [2] �nsanlar, hayvanlar ve bitkilere �e�itli derecelerde zarar� dokunabilecek 10.000 den fazla b�cek, 600 yabanc� ot, 1500 den fazla bitki hastal�� ve 1500 t�r nematod bilinmektedir. [3] Bu nedenle do�al dengeyi bu �ekilde tehdit eden tar�m ila�lar�ndan vazge�memiz de m�mk�n de�ildir. Ancak, Baz� makalelerde "Elimizde varolan ve geli�tirebilece�imiz tekniklerle iki kat daha fazla g�da elde ederek iki kat n�fusun beslenme gereksinimini kar��layabilmemiz i�in �u anda kullanmakta oldu�umuz sunni g�bre miktar�n�n 6.5 kat� sunni g�breye, harcad��m�z enerjinin 3 kat� enerjiye ve t�ketmekte oldu�umuz tar�m ilac�n�n 6 kat� tar�m ilac�na ihtiyac�m�z vard�r." denilmektedir. D�nyadaki artan n�fusu besleyebilmek i�in �u anki kullan�mla bile do�al dengeyi bozucu nitelik ta��yan tar�m ila�lar�n�n 6 kat daha bilin�sizce kullan�m� beraberinde nice alt� katlar daha getirecek ve do�al denge d�zelmez bir �ekilde bozulacakt�r. �leriki tarihlerde Agatha Christie t�r� roman yazanlar, ilk �nce eve kutu kutu meyve getirenlerin katil olaca��ndan ��phelenecektir san�r�m.
Son y�llarda kanser oranlar�ndaki art�� normal �l�mlerde % 25 lere ��km�� durumda.
�nsan� �ld�

PORTAKAL NERG�S� (CALENDULA OFF�C�NAL�S)

9/7/2010

PORTAKAL NERG�S� (Calendula officinalis)
Familyas� : Compositae
Anavatan� : Do�al olarak Akdeniz.
B�lgesinde �zellikle memleketimizde yeti�mektedir. Calendula cinsi birka� t�r� Kanarya Adalar�nda yeti�mekte olan 18 t�re sahiptir. Bunlar�n aras�nda s�s bitkisi olarak sadece Calendula officinalis �nem kazanmaktad�r.
�i�ek Rengi: As�l rengi sar�d�r. Sar�n�n de�i�ik tonlar�nda yalan kat ya da katmerli formlar� vard�r. Bunun yan�nda krem, pembe, turuncu, limon sar�s�, koyu turuncu renkte formlar� da vard�r.
Boy: Bitki 20-40 cm boyundad�r.
�i�eklenme D�nemi: Kal�m-may�s aylar� aras�nda �i�eklidir.
�retimi: Tohumla �retilirler. Tohumlar a�ustos-eyl�l aylar�nda 1/2 cm derinli�e ekilir ve �zeri hafif�e kapat�l�r; 10-14 g�nde �imlenme ger�ekle�ir. Fideler ekimden 4 hafta sonra �a��rt�l�rlar. Tohumdan �imlenmeye kadar ge�en s�re 8-10 hafta dolay�ndad�r. D�k�len tohumlar ertesi y�l �imlenip b�y�r. Daha sonra 15-20 cm aral�kla seyreltme yap�lmal�d�r.
Dikim zaman�: Ekim ay�nda dikilir.
Dikim Aral�k ve Mesafesi: Dikim s�ras�nda bitkilere verilecek aral�k ve mesafe �e�idin boylanma durumuna g�re farkl� olup 20-30 cm aras�nda de�i�ir.
Bak�m�: Bak�m� kolay bir bitkidir: G�ne�li ortamlar� severler. Kumlu, killi ve iyi drene edilmi� topraklardan ho�lan�r. Toprak pHSI 6-7, yani n�tr olmal�d�r. B�y�me d�nemi i�inde ayda bir kez g�breleme yeterlidir.
Kullan�m�: Uzun s�re dayanan g�steri�li �i�ekleri, canl� ye�il yapraklar� ile �i�ek parterlerinde saf halde kullan�ma uygun k��l�k �i�eklerdir.
PORTAKAL NERG�S� (Calendula)
A��k sar� ve kavuni�i renklerindeki �i�ekleriyle ilkbahar mevsiminde bah�elerimizi s�sleyen bir bitkidir. �i�ekleri katmerli olup dayan�kl�d�r. Halk dilinde Karag�z veya �talyan nergisi diye an�l�r. Park ve bah�elerde �ok�a kullan�l�r. Daha ziyade korbey ve kordonlarla kenarlar�n �i�eklenmesinde kullan�l�r.
Topra��:
Portakal nergisi toprak hususunda istekli de�ildir. Her toprakta m�kemmel yeti�ir. G�ne�li yerleri ister.
�remesi :
Portakal nergisi t

B�TK�SEL POSALAR

9/7/2010

��NDEK�LER
1. Pamuk (�i�it) kap��
2. Elma Posas�
3. Domates Posas�
4. Asma Filiz ve Yapraklar�n�n Silolanma �mkan� ve Yem De�eri
5. Ruminant Beslemede Broiler Altl��ndan Yararlanma Olanaklar�
6. �z�m Cibresi
7. Patl�can Sap ve Yapraklar�n�n Silolanma �mkan� ve Yem De�eri
8. Portakal ve Limon Posas�
9. Kakt�slerden Yem Olarak Yararlanma Olanaklar�
10. Yer F�st�� Zar� veya Kepe�i
11. G�l Posas�

G�R��
�lkemizde gevi� getiren hayvanlar i�in vazge�ilmez bir kaynak olan kaba yem �retimi gerek kalitatif gerekse kantitatif olarak yetersiz bulunmaktad�r. Hayvanc�l��n rasyonel bir d�zeye ula�t�r�lmas�nda en �nemli etkenlerden biri olan yem bitkileri tar�m�, �lkemizde hayvansal �retim yapan i�letmelerde ne yaz�k ki arzu edilen d�zeyde geli�memi�tir. Bunun sonucu olarak hayvansal �retim ve hayvan ba��na verim d�zeyimiz, tar�m� ileri di�er �lkelerle kar��la�t�r�ld��nda, son derece d��k kalmaktad�r. Yem problemini ��zm��, yem bitkileri tar�ma gereken �nemi vermi� �lkelerde tarla arazisi i�erisinde yem bitkilerine yar�lan alan %30"un �zerinde iken �lkemizde bu rakam %3 d�zeylerinde kalmaktad�r. S�z konusu �lkelerde gevi� getiren hayvanlar�n kaba yem ihtiya�lar� %80-90 oran�nda �ay�r ve meralardan kar��lan�rken, �lkemiz �ay�r meralar�n�n yetersiz olu�undan dolay� kaba yem �retiminin ancak %38"i �ay�r meralardan kar��lanabilmektedir. Kaba yem �retiminin yetersiz olu�u hayvan beslemede, yem de�eri d��k olan sap, saman ve kavuz gibi yemlerin kullan�m�n� zorunlu hale getirmektedir. �lkemiz hayvanlar�n t�m y�l boyu kaba yem ihtiya�lar�n�n kar��lanmas�nda, yem konserve tekniklerinde kurutma, geni� boyutlarda kullan�lmas�na kar��, silolayarak yem saklama istenilen d�zeyde geli�memi�tir.
Bilindi�i gibi �lkemiz b�y�k ve k��kba� hayvan varl�� bak�m�ndan d�nyada ilk s�rada yer almas�na kar��n hayvan ba��na d��en et ve s�t verimi d��k d�zeylerde kalmaktad�r. Bunun en b�y�k nedeni hayvanlar�m�z�n yetersiz ve dengesiz beslenmesidir. Bu bak�mdan bol ve ucuz kaba yem ihtiyac�n�n �nemli bir b�l�m�n� sa�layan �ay�r ve meralar uzun y�llard�r devam etmekte olan yanl�� uygulamalar sonucu verimsiz duruma d��m�� ve birim olan verimleri �ok d��k d�zeyde kalm��t�r. T�m bu ko�ullar alt�nda uzun vadede hayvanlar�n kaliteli kaba yem ihtiyac�n�n kar��lanmas�nda �ay�r ve meralar� iyile�tirmek, yem bitkileri ekili�i alanlar�n� artt�rmak gibi pek �ok tedbir yan�nda k�sa vadede kaba yem ihtiyac�n�n kar��lanmas�nda �ay�r ve meralar� iyile�tirmek, yem bitkileri ekili� alanlar�n� artt�rmak gibi pek �ok tedbir yan�nda k�sa vadede kaba yem kayna�� olarak de�erlendirilebilecek ucuz yeni yem kaynaklar�n�n da ara�t�r�lmas� gerekmektedir.
D�nyada ve �lkemizde alternatif yem kaynaklar� aras�nda �retim ve besin madde i�eri�i bak�m�ndan g�da end�strisi art�klar�ndan olan posalar ve hayvansal �retim art�klar� (d��k�lar) ilk s�rada yer almaktad�r.
Kaba yem �retim d�zeyimizin gerek miktar ve gerekse kalite bak�m�ndan hayvan varl��m�z�n gereksinimlerini kar��layacak d�zeyde olmamas� mevcut yem bitkileri �retimi yan�nda alternatif say�labilecek baz� yem kaynaklar�n�n da hayvansal �retim d�ng�s�ne kazand�r�lmas� zorunlu hale getirmektedir. Baz� �nemli alternatif kaba yem kaynaklar� a�a��da a��klanm��t�r.
PAMUK (��T) KAP�I�I
�i�it kabu�u �i�itten ya� ��karma s�ras�nda pamuk ya�� fabrikasyon kal�nt�s� olarak ele ge�en kaba bir yemdir. �i�it kabu�unun kal�nl�� ve a��rl�� retim b�lgelerine g�re, b�t�n done a��rl��n�n %40 ila 50"si aras�nda de�i�ir. Fabrikasyon s�ras�nda ele ge�en kabuk oran� ise i�lenen pamuk tohumunun %25"i civar�ndad�r. Elde edilen kap��n belli bir k�sm� k�spe i�erisinde b�rak�lmakla birlikte �nemli bir k�sm� da di�er bir yan �r�n �eklinde ve son zamanlarda gittik�e artan oranlarda olmak �zere yem olarak kullan�lmaktad�r.
Pamuk tohumunun yap�s� ��yledir;
Ham protein, ham ya�, kalsiyum, fosfor bak�m�ndan fakir, karotin bak�m�ndan eksiklidir. Kaba yem olarak �i�it kabu�u yulaf saman� veya m�s�r sap� kadar enerji de�eri veya ge� bi�ilmi� �ay�r kuruotu kadar haz�r olabilir, besin maddeleri ihtiva eder.
�i�it kabuklar�, s�t inekleri, besi s��rlar� koyunlar ve i� hayvanlar�n�n kaba yem ihtiya�lar�n� kar��lamada kullan�l�r. Kaba ve havl� tabiat� dolay�s�yla, a��r kesif yemlerle kar��t�r�ld��nda parazite temin eder, haz�m sular�n�n kolayca n�fuzunu sa�lar ve dolay�s�yla kar��m�n haz�m olma derecesini y�kseltir.
Gerek s�t s��r� ve gerekse besi s��r�, beslenmesinde, besin maddeleri eksikli�inden �t

��FALI B�TK�LER

9/7/2010

�ifal� Bitkiler A - H
* Ac�a�a� : ��tah a�ar, hazm� kolayla�t�r�r. Ate�i d��r�r. T�k�r�k ifrazat�n� artt�r�r. Mide, ba��rsak, karaci�er ve b�breklerin �al��mas�n� d�zenler. B�brek sanc�lar�n� keser, ta�lar�n d��r�lmesine yard�mc� olur. Ba��rsak kurtlar�n� d�ker. Kanamalar� durdurur. Ha�arat ka��r�c� olarak da kullan�l�r. Fazla kullan�lacak olursa; ba� d�nmesi, mide bulant�s� ve kusma yapar.
* Ada�ay� : Mide va ba��rsak gazlar�n� giderir. Mide bulant�s�n� keser. Haz�m sisteminin d�zenli �al��mas�n� sa�lar. Bo�az, bademcik ve di�eti iltihaplar�n� giderir. G��s� yumu�at�r. Ast�mdaki s�k�nt�lar� ge�irir. �drar ve ter s�kt�r�r. Banyo suyuna kat�l�p y�kan�l�rsa; zindelik verir. G�nde, 3 kahve fincan�ndan fazla i�ilmemelidir.
* Adamotu : Zehirli bir bitkidir. A�r� kesici, yat��t�r�c�, cinsel g�c� artt�r�c� etkileri vard�r. Rast gele kullan�ld��nda zararl� olur.
* Ahlat (Yabanarmudu ) : Meyveleri ishal keser. Zehirli hayvan sokmalarinda, filizi ezilip yaraya s�r�l�r.
* Ahududu : Kan� temizler, v�cutta biriken zehirli maddelerin at�lmas�n� sa�lar. Terletir ve idrar s�kt�r�r. Kab�zl�� giderir. V�cuda din�lik verir.
* Al�� : Asabi �arp�nt�lar� giderir. Sinir bozuklu�unu ge�irir. Y�ksek tansiyonu d��r�r. Aritmide kullan�l�r. Uykusuzlu�u giderir. Kalbi kuvvetlendirir. Damar sertli�i ve g��s nezlesinde faydal�d�r.
* Anason : Kullanilan kismi, meyvalari ve yapraklaridir. Meyveleri tamamen olgunlastiktan sonra toplanir ve g�lgede kurutulur. Hazmi kolaylastirir. Istahsizligi giderir. Mide ve barsak gazlarini s�kt�r�r. Idrar artirir. Migren agrilarini keser. Astim, nefes darligi ve bronsitte g�r�len sikayetleri giderir.
* Anason : Hazm� kolayla�t�r�r. ��tahs�zl�� ve yemeklere kar�� duyulan tiksintiyi giderir. Mide ve ba��rsak gazlar�n� s�kt�r�r. �drar� artt�r�r. �te yandan kusmay� ve ishali keser.
* Ard�� : Kozalaklari mavimsi siyah renklidir. Yenir ve idrar s�kt�r�c� �zelliktedir.
* Aslana�z� : Balgam s�kt�r�r. Bron�itte rahatl�k verir
* Asma : Yapraklar� ile yap�lan ila�lar kanamay� durdurur. V�cuda kuvvet verir. Sar�l�� keser. �shali durdurur.
* Ay� �z�m� : Kuvvet verir. �shali keser. �drar yollar�n� temizler. �drar s�kt�r�r. Ate�i d��r�r. �drar yollar�ndaki ta�lar�n d��mesine yard�m eder. Prostat b�y�mesinden kaynaklanan �ikayetleri giderir.
* Ayr�kotu : Bitkinin etli k�kleri �ok eskiden beri �riner hastal�klarda kullan�lan �nemli bir halk ilac�d�r. K�kler mesane ve b�brek iltihaplar� dahil, mesanedeki tas ve kumlar� d��rmek i�in kullan�lan iyi bir idrar s�kt�r�c�d�r.
* Ayva : �shal ve dizanteriyi keser. Mide ve ba��rsaklar� kuvvetlendirir. �nce ba��rsak iltihab�n� giderir. Kan� temizler. �arp�nt�y� dindirir.
* Badem : Bedeni ve zihni yorgunlu�u giderir. B�brek, mesane ve tenas�l yollar�ndaki iltihaplar� giderir. Ba� a�r�s�, karaci�er ve b�brek a�r�lar�n� hafifletir.
* Badem : Aci bademin u�ucu yagi, iyi bir koku ve tat giderici (balik yagina ilave edilir) ve hafif bir dezenfektandir. Badem tohumlari, badem surubu hazirlanmasinda kullanilir. �ocuklar i�in iyi bir m�shildir. Kremlerin terkibine girer. Meyve kabugu halk arasinda bogaz agrilarina karsi kullanilmaktadir.
* Bakla : �drar yollar�n� temizler. B�brek a�r�lar�n� dindirir. B�brek iltihaplar�n� giderir. B�brek kum ve ta�lar�n�n d��r�lmesine yard�mc� olur.
* Bald�ran ( A�uotu) : Nemli yerlerde yeti�en, 1-2 metre boyunda zehirli bir bitkidir.Ev ila�lar�nda kullan�lmaz.T�pta, �zellikle di��ilik alan�nda kullan�l�r.A�r� kesici, spazm giderici ve siyatik, tetanoz ile epilepsi hastal�klarinin tedavisinde kullan�l�r.
* Bamya : Meyvesi be� b�lmeli,tohumlar� yuvarlak ve ye�ilimtrak gri renkte bir sebze. Faydal� bir sebzedir. Ya� veya kuru olarak sarf edilir. Konserveleri de yap�l�r. Meyveleri m�silajl�d�r. Kab�zl�k tedavisi ve barsaklar�n d�zenli �al��mas� i�in faydal�d�r.
* Banotu : Yumu�ak t�yl�, otsu bir bitki. Gavur ha�ha�� ad�yla da bilinmektedir.Meyve �ok tohumlu ve bir kapakla a��l�p tohumlar�n� sa�an bir kaps�ld�r.Alt� t�r� vard�r. (Siyah Banotu) ile (M�s

F�DAN YET��T�R�RC�L��

9/7/2010

F�DAN YET��T�R�RC�L��

1.Giri�iii
2. �lkemizdeki Meyve Fidan� �retiminin Bug�nk� Durumuiv
3. E�irdir Bah�e K�lt�rleri Ara�t�rma Enstit�s� M�d�rl��n�n Genel Durumuvi
3.1. Hukuki Dayana��vi
3.2. Arazi ve Yerle�im Durumuvi
3.3. Personel Durumuvi
4. M�essese Faaliyetlerivii
4.1. Ara�t�rma Faaliyetlerivii
4.2. Fidan �retimivii
4.3. Ba�c�l�k �al��malar�vii
5. Fidanc�l�kta �retim �ekillerivii
5.1. Dald�rma �le �retme:viii
5.2. �elikle �retmeix
5.3. K�k S�rg�nleri �le �retmex
5.4. Doku K�lt�r� �le �retmex
5.5. A�� le �retmex
6. Fidanc�l�kta Ana� Yeti�tirilmesixi
6.1. anac�n �nemixi
6.2. Meyvecilikte Kullan�lan Ana�lar�n S�n�fland�r�lmas�xi
6.3. Tohum Ana�lar�n�n �o�almas�xii
6.5. Ana�lar�n A�� ve Terbiye Parsellerine Nakli ve Bak�m�xv
6.6. Ana�lar�n A��lanmas�xvi
6.7. A��l� Fidanlar�n Bak�m�xvi
6.8. A��l� Fidanlar�n S�k�m� ve Sat��a Haz�rlanmas�xvii
7. E�irdir Bah�e K�lt�rleri Ara�t�rma Enstit�s� Fidanl��nda �retimi Yap�lan Meyve Fidan� ve Ana�lar�xvii
7.1. ELMAxvii
7.2. Armutxviii
7.3. Ayvaxix
7.4. Cevizxix
7.5. Bademxx
7.6. Erikxx
7.7. Kay�s�xx
7.8. Kiraz ve Vi�nexxi
7.9. �eftalixxi
8. Isparta �li"nde Fidan �retimi Yapan �zel Kurulu� ve Ki�ilerxxii
�ZETxxiii
�EK�LLER D�Z�N�xxvii
��ZELGELER D�Z�N�xxviii
G�R��1
2. KAYNAK B�LG�S�4
3. MATERYAL VE METOD14
3.1. Materyal14
3.1.1. Deneme Yeri ve Zaman�14
3.1.2. Bitkisel Materyal14
3.1.3. Y�ksek T�nel14
3.2. Metod14
3.2.1. ��r Eldesi15
3.2.2. A��l� Fidan Eldesi16
3.2.3. �ncelenen �zellikler18
4. BULGULAR20
4.1. Uygulaman�n Toprak ve Hava S�cakl�� zerine Etkileri20
4.2. Uygulaman�n Fidan Geli�imi �zerine Etkileri21
4.2.1. A�� Tutma Oranlar�21
4.2.2. Fidan Boy Geli�imi26
4.2.3. Fidan �ap Geli�imi35
4.2.4. Fidan k�k Say�lar�41
4.2.5. Fidan K�k Uzunluklar�43
4.3. Uygulaman�n ��r Geli�imi �zerine Etkileri44
4.3.1. ��r ��k�� Zamanlar�44
4.3.2. ��r Boy Geli�imi45
4.3.3. ��r �ap Geli�imi45
4.3.4. ��r K�k Say�lar�47
4.3.5. ��r K�k Uzunluklar�47
4.3.6 A��ya Gelme Zamanlar� ve Oranlar�48
5. TARTI�MA VE SONU�49
6. KAYNAKLAR55

1.Giri�
�lkemizin co�rafik konumu ve bunun olu�turdu�u �ok �e�itli ekolojiler ve ayr�ca de�i�ik yerlerde meydana gelmi� mikroklimalar biz �ok de�i�ik bah�e ve tarla �r�nlerini en y�ksek nicelik ve nitelikte yeti�tirme olana�� vermi�tir. Bu nedenle Cumhuriyetimizin kurulu� y�llar�nda 13 milyon dolay�ndaki n�fusu besleyen bu topraklar bug�n yakla��k be� kat�na ��kan insanlar�m�z�n gereksinimlerini, eskilere oranla �ok daha iyi ko�ullarda kar��lamakta �stelik giderek artan bir d�� sat�m g�c�yle �lkeye d�viz getirmektedir. Hi� bir �ekilde k��msenmeyecek olan bu geli�me tamamen �lke ziraat�ilerinin eseridir(Kaka ve Ark, 1981).
Bah�e bitkileri yeti�tiricili�i a��s�ndan �nemli bir �lke olan yurdumuzda k�lt�re al�nm�� arazinin yakla��k %n-10"u bu tar�m koluna ayr�lm��t�r. 1985 y�l� de�erlerine g�re bah�e bitkileri tar�m� yap�lan 3.595.000 ha alan�n %64.2 sini olu�turan 2.308.000 ha olan meyve a�a�lar� ile kapl�d�r(�elik ve Sakin, 1991).
Ekonomide GSYH"n�n % 17"sini, ihracat�n %18.2"sini olu�turan ve iktisadi faal n�fusun %58"unu bar�nd�ran tar�m sekt�r� T�rk ekonomisinin en �nemli unsurlar�ndan biridir.
G�r�ld�� zere memleketimiz her �eyden �nce bir tar�m �lkesidir. Memleketimizde �e�itli iklim b�lgelerinin varl�� elmadan muza, hatta �aya kadar hi�bir memlekete nasip olmayan t�r ve �e�itlerin yeti�tirilmesine imkan vermektedir. Ba�-Bah�e ziraat�n�n �e�itli kollar� i�erisinde meyvecilik en ba�ta gelenidir. Vatan�m�z�n hemen her k��esinde az veya �ok meyvecilikle u�ra�an ki�ilere her zaman rastlan�lmakla beraber, baz� y�relerimizde de meyvecilik �ok a��r basmaktad�r. Hatta buralarda yegane ge�im kayna�� meyveciliktir. Mesela Karadeniz sahilleri, Ege B�lgesi, Akdeniz k�y�lar�, Anadolu"nun say�l� k��elerinden olup, Ni�de, Malatya, Kastamonu, Erzincan, Gaziantep, Amasya ve Tokat gibi bir�ok ilimiz meyvecili�in yo�un oldu�u b�lgelerimizdir(Yap�c�, 1992).
Bu �zelliklerine ra�men �lkemiz meyvecili�i geli�mi� �lkeler ile kar��la�t�r�ld��nda, birim alandan elde edilen verimin olduk�a d��k oldu�u g�r�lmektedir.
Bunun nedenleri aras�nda, �retim a�amas�ndaki k�lt�rel uygulamalar�n yetersizli�i yan�nda ve en �nemlisi ana materyali olan ve bitkisel �retimde y�ksek verim ve kalitenin temelini olu�turan �st�n nitelikli fidan �retim ve da��t�m�n son derece yetersiz olu�udur(�elik ve Sakin, 1991).
Meyvecilik, meyve fidan� �retimi

B�TK�

9/7/2010

G�vde; bitkilerin,�zellikle de a�a�lar�n toprak �st�nde kalan ve dallar�n ba�lang�� yerlerine kadar uzanan ana eksenidir.B�t�n �st�n yap�l� bitkiler k�k,g�vde,yaprak ve �i�ek gibi d�rt temel b�l�mden olu�makla birlikte,g�vde; dal,yaprak,�i�ek ve meyveleri ta��yan organd�r.
G�vde embriyonun "harl� t�y" denilen b�lgesindeki s�rgen doku h�crelerinin b�y�mesi ve geli�mesiyle olu�ur.Embriyodan ba�layarak b�l�nme �zelli�ini koruyan birincil s�rgen dokunun verdi�i dokular�n t�m�,g�vdenin birincil yap�s�n� olu�turur.�kincil s�rgen dokunun verdi�i dokular�n t�m� de g�vdenin ikincil yap�s�n� olu�turur.G�vdenin i� yap�s�nda bitkiyi dik tutan sa�lam lifler ve odun doku ile soymuk dokudan olu�an iletim doku sistemi bulunur.Odun dokunun damarlar� k�klerin topraktan emdi�i suyu yapraklara iletir.Yapraklarda �retilen besin maddeleri de soymuk doku arac�l��yla k�klere ve bitkinin �b�r b�l�mlerine ta��n�r.G�vdenin ilk ya da temel yap�s� (bulundu�umuz iklimde genellikle ilk ya��nda) gen� k�sm�nda g�r�len yap�d�r.Bu yap�da �u k�s�mlar g�ze �arpar: g�zenekleriyle birlikte �st deri,klorofilli kabuk ya da kabuk parankimas�,kimi bitkilerde (bir �enekliler) bulunmayan i� deri,�evreteker,�z odunu ve odun soymuk borular�ndan olu�an merkez silindir.Fakat bu sonuncular k�kte birbirinden ayr� ve alma��k dizili olduklar� halde g�vdede ve yapraklarda s�rt s�rta yer al�r ve iki�er iki�er soymuk demetlerini olu�tururlar.
G�vde �st�n yap�l� bitkilerde d�rt b�l�mden olu�ur.Yaprakta oldu�u gibi g�vdenin etraf�nda da k�tinli h�crelerden meydana gelmi� g�zenekli bir �st deri,sonra da kabuk ad� verilen,yuvarlak h�creler i�eren kollenkima ile alt�nda destek dokuyu meydana getiren yo�un ve odun �z� ta��yan h�creler i�eren sklerankima. Kabu�un alt�nda �o�unlukla dairesel �ekilde dizilmi� iletim dokusu demetleri yer al�r; d��ta kalbur borular (veya soymuk borular) i�te odun borular olmak �zere iki b�l�m� vard�r.Kalbur borular u� uca eklenmi� uzun ve kutuplar�ndaki �eperl

YALANCI AKASYA NIN GENEL �ZELL�KLER�

9/7/2010

l - YALANCI AKASYA NIN GENEL �ZELL�KLER� (Robinia pseudoacacia L.)
Yakla��k 20 civar�nda t�r ile temsil edilen Robinia cinsi Kuzey Amerika ve Meksikada 35-43 derece enlemleri aras�nda do�al yay�l�� yapar. Dikey yay�l�� 1100 m. ye kadar ��kar. Do�al yay�l��nda tek tek veya gruplar halinde bulunur. 25 m. kadar boylanabilen bu t�r ortalama 100 y�l ya�ayabilmektedir. Dallar�n�n dikenli,beyaz renkteki kokulu �i�eklerinin salk�m halinde bulunmas�, yapraklar�n�n pennat ve �ok yaprakl� olmas�yla (5-12 yaprak��k) tan�n�r. Robinia cinsinin a�a� formunda bulunan sadece 4 t�r�n�n (Yalanc� Akasya (Robinia pseudoacacia L), Robinia l�ucurians Schneid., Robinia viscosa Vent. (k�sa salk�mk fazla boylanmaz) ve Robinia ambigua Poir.) ormanc�l�k a��s�ndan �nemi vard�r. T�rkiyede R..pseudoacacia, R..viscosa (�al� formunda) ve R.hispidamn (dallar� t�yl� salk�mlar� canl� pembe ve 1-3 m. boyunda a�a��k) yay�l�� vard�r. Robinia pseudoacacia Avrupaya XVII: y�z y�lda, T�rkiyeye Cumhuriyet ile birlikte girmi� ve yol kenarlar�na, okul bah�elerine, k��lalara ve tren yolu kenarlar�na dikimleri yap�lm��t�r. Bu nedenle bu t�re �lkemizde Cumhuriyet a�ac� da denilmektedir (Kayac�k 1966). �lkemizde Yalanc� Akasyan�n eskiden beri �ok sevilen bir a�a� t�r� oldu�u, bu a�ac�n Kavak ve S��t gibi Anadolu halk�yla b�t�nle�ti�ini de s�yleyebiliriz. Bu konuda �ok eski belgelere rastlanmamakla birlikte Yalanc� Akasyan�n 18. y�zy�l sonlar�na do�ru T�rklerin arac�l��yla �stanbul �zerinden Balkanlara yani Bulgaristan, Romanya, Besarabya ve Makedonyaya ge�ti�i iddia edilmektedir. Akasyaya Anadoluda Salk�m Balkanlarda ise Saikam denilmektedir. Akasyan�n baz� y�reler i�in di�er ismi de Kral A�ac� d�r. 1916 Y�l�nda Belgrat Orman�nda kurulan ilk Orman Fidanl��m�zdan Ankaraya ulu �nderimiz Atat�rk�n buyruklar� ile kurulan Gazi Orman �iftli�i ne dikilmek �zere binlerce Akasya fidan�n�n g�nderildi�i bilinmektedir (Yalt�r�k 1991 ). Bu t�r ile 1940l� y�llarda k�y baltal�klar� olu�turulmaya �al��lm��sa da �nemli sonu�lar al�namam��t�r (Kayac�k 1975). ikinci D�nya Sava�� y�llar�nda maden dire�i ama�l� Akasya me�cereleri tesisi i�in �al��malar yap�lm��sa da yine g�n�m�ze gerekli bilgiler ula�amam��t�r (Turan 1982). �lkemizde �zellikle Orman Bakanl�� ve A�a�land�rma ve Erozyonu Kontrol Genel M�d�rl��n�n kurulmas�yla ivme kazanan a�a�land�rma �al��malar�nda en fazla kullan�lan yaprakl� a�a� t�r�n�n Yalanc� Akasya oldu�unu rahatl�kla s�yleyebiliriz.

�lkemizde Orman Fidanl�klar�m�zda 1989 y�l�nda 34.711.000, 1990 da 35.347.000, 1991 de 25.543.000, 1992 de 14.231.000, 1993 de 6.161.000 ve 1994 de de 7.546.00 adet Akasya fidan� �retilmi�tir (AGM 1995).
Bu t�r �e�itli a�a� ve b�y�me formlar�na sahiptir. Serbest b�y�yen tek a�a� k�sa bir g�vdeye ve bu g�vdenin alt y�ksekliklerinden ba�layan dallanmaya sahiptir. A�a� tac� ise geni�,yumurta �eklinde ve asimetriktir. Kapal� me�cerelerde ise g�vde uzun ve silindirik olup yan dallar sadece a�a� tac�n�n �st k�s�mlar�nda bulunur. Do�al budanma kabiliyeti olduk�a y�ksektir. Yalanc� Akasyan�n kabu�u gen� ya�larda d�z olup lentisellerle kapl� g�r�n�m� vard�r. Ya�l� a�a�larda ise kabuk gri - kahverengi renkte olup olduk�a kahr�d�r. Yalanc� Akasya, yo�un bir �ekilde dallanm�� ve lateral k�klere sahip bir k�k sistemine sahiptir. Toprakta k�k geli�mesi genelde horizontal olup, vertikal olarak geli�en baz� k�kler de g�r�lebilir.
Yeti�me �evresi tolerans� geni�tir. Yalanc� Akasyan�n h�zl� b�y�mesi ve y�ksek �r�n vermesi isteniyorsa yeterli besleyici madde ve suya sahip, havalanmas� iyi topraklara gereksinmesi vard�r. Bu t�r kurakl��a ve marjinal toprak ko�ullar�na tahamm�l g�sterebilir. Fakat bu ko�ullarda sadece toprak korunmas� ve ye�il �rt� ama�l� kullan�labilir. Do�al yay�l��nda y�ll�k ortalama ya�� 1000-1500 mm. olup bu miktar�n 500-750 mm.si b�y�me mevsimine aittir. S�cakl�klara ili�kin olarak, Temmuz ay� ortalamas� 20-27 , maksimumu 30-38 santigrat derecedir. Ocak ay� ortalamas� 2-8, minimumu ise -10 - -25 santigratt�r. Do�al yay�l��nda 1

AKASYALAR

9/7/2010

AKASYALAR 17,12,2001
M�mosaceae fam�lyas�na ait akasyalar �ok�a a�a�,az olarak da a�a��k ya da boylu veya bodur �al� durumunda bulunurlar. Yapraklar�n� k��n d�kenleri bulundu�u gibi ,k��-yaz ye�il olanlar� da vard�r. Dikenleri bulunur ya da bulunmaz,yapraklar� �ok�a bile�ik t�ys� yaprak durumunda olup bir�ok yaprak��ktan kuruludur. Bazen t�ys� yaprak yerine ince ve uzun flokladlar g�r�l�r. Yaprak saplar� uzunca olup �o�unlukla geni�lemi� durumdad�r. Yaprak dizili�i alma�l�d�r. Kulak��k �o�unlukla dikene de�i�mi�tir. �i�ekler g�zel kokulu olup sar� renkte ve k��kt�r. �rt� yapraklar� �anak ve ta� olarak ayr�lm��t�r ve d�rder par�al�d�r. Ercikleri �ok say�dad�r. �p�ikleri uzundur. �i�ekler ba��k ya da ba�ak kurulu�unda toplu durumda bulunur. Meyve bakla durumundad�r.(1)
D�nyan�n tropik ve subtropik b�lgelerinde bulunurlar. Tersiyer devrinde Orta Avrupa"da da yerli olarak bulunmakta iken bug�n daha dar b�lgelere yay�lm�� bulunmaktad�r. �zellikle Avustralya"da, Afrika"da Sudan"da ve g�ney b�lgelerinde, Orta Amerika"da, Asya"n�n tropik b�lgelerinde yeti�en t�rleri vard�r.(1)
Akasya a�ac�n�n ilk ya�ad�� yer Karolin ve Virjinya s�n�rlar� dahilinde "galleghanv" da�lar�d�r. Bu a�ac� Avrupa"ya ilk tan�tan ki�i "Jan Ruben"dir.(2)
Akasya a�ac� T�rkiye"ye 1850 tarihinde gelmi� ve ilk geldi�i yer de Ege b�lgesi olmu�tur. O y�llarda akasyaya kar�� alaka g�sterilmemi� olmas�ndan �o�alamam��t�r. Bursa Ziraat Mektebi ile �stanbul Halkal� Ziraat Mekteplerinin a��ld�� y�ldan sonraki senelerde mektep idaresinin Avrupa"dan getirtti�i di�er a�a� tohumlar� ile birlikte akasya tohumlar� da getirilmi� ve o tarihten sonra Bursa ve �stanbul b�lgesinde �o�almas�na ve daha sonralar� da �zmir, Adana, Edirne, Erzincan,�orum,Konya, Kastamonu illerimizde a��lan ziraat okullar� ile bu a�ac�n �o�almas�na yard�m edilmi�. Zaman ge�tik�e tohumu ve fidan� vilayetten kazalara hat

SEBZELERDEHORMON

9/7/2010

SEBZELERDE HORMON KULLANIMI

Bitkilerdeki b�y�me ve geli�me olaylar�n� y�nlendiren, �ok d��k yo�unluklarda bile etkili olabilen bitkilerde sentezlenerek ta��nabilen organik maddelere hormon denir. Hormonlar� b�y�me d�zenleyici maddeler olarak da isimlendirebiliriz. Hormonlar T�rkiye de ilk defa 1960"l� y�llarda GA3 (Giberallic Acid) �ekirdeksiz �z�mde kullan�lmaya ba�lanm��t�r. Bu �ekilde b�y�meyi te�vik edici etkilere sahip hormonlar gibi b�y�meyi geriletici hormonlarda vard�r. Bunlara �rnek olarak, k�lt�r bitkilerindeki yabanc� otlar� �ld�rmek i�in hormon i�erikli kimyasallar yo�un bir �ekilde kullan�lmaktad�r. Bu�dayda dar ve geni� yaprakl� otlar� �ld�rmek i�in bu�daya zarar vermeyen hormon i�erikli yabanc� ot ila�lar� kullan�lmaktad�r.
Tar�m alanlar�m�z�n marjinal s�n�ra ula�t�� ve bu nedenle �retimin artt�r�lmas�n�n ancak verim art��yla m�mk�n oldu�u bir ger�ektir. Yaln�zca organik ve biyolojik y�ntemlerle tar�msal �retim yapmak, hedefledi�imiz kalite ve verimlilikte �r�n elde etmemizi s�n�rland�rmaktad�r. Zararl�, hastal�k ve yabanc� otlara kar�� korumas�z bir tar�m d��n�lemez. S�z konusu etmenlere kar�� al�nan koruma y�ntemleri aras�nda %75 gibi bir paya sahip olan kimyasal y�ntemlerin uygulamadan kald�r�lmas� g�n�m�zdeki tar�msal �retimin yar�s�n� g�zden ��karmak anlam�na gelmektedir. Buna kar�� ila� kal�nt�s�n�n insan sa�l�� i�in risk olan boyutunun de�erlendirilmesi ile ilgili yap�lan ara�t�rmalar sonucunda ortaya konulan maksimum kal�nt� limitleri (MRL- Maksimum Residue Level), milyonda k�s�m (PPM Partpermilion) veya mg/kg olarak hesaplanm��t�r. Beslenme al��kanl�klar� dikkate al�narak t�ketilen �r�nler i�in maksimum kodeks de�erleri �lkeler d�zeyinde olu�turulur. Bu de�erler yeti�tiricilerin �nerilen kullanma dozu ve son ila�lama ile hasat aral��na uymalar�n� sa�lamak i�indir. Ger�ekte insan sa�l�� a��s�ndan 100 kat g�venli�i ifade eder. Di�er bir de�i�le tar�m ila�lar� ve hormonlar tavsiyelere uygun olarak kullan�ld��nda saptanabilen bir risk s�z konusu de�ildir.
Yukar�da belirtti�imiz gibi hormonlar� da bitkisel �retimde kullan�lan di�er kimyasallar gibi de�erlendirmek gerekir. Burada hormonlar�n bilin�siz ve geli�ig�zel kullan�m� ile ilgili sorunlar kar��m�za ��kmaktad�r. �lkemizde kimyasallar� disiplin alt�na almak i�in 1957 y�l�nda "Zirai M�cadele" ve "Zirai Karantina Kanunu" ��kart�lm�� olup, bu kanuna g�re yay�nlanm�� olan zirai m�cadelede kullan�lan pestisit ve benzeri maddelerin ruhsatland�r�lmas� hakk�nda y�netmeli�e ba�l� olarak zirai m�cadele ila�lar�n�n ve hormon olarak bilinen bitki geli�im d�zenleyici maddelerin ruhsatland�r�lmas� yap�lm��t�r. �u anda yap�lan �al��ma ile Avrupa Birli�ine uyum s�reci do�rultusunda bu talimatlar g�zden ge�irilecek ve yeni ba�tan bir zirai m�cadele talimat� haz�rlanacakt�r. T�rk G�da Kodeksinde pestisit kal�nt� limitleri bildirilmi�tir. Bu limitlerin a��lmamas� durumunda s�z konusu sebze ve meyveler rezid� a��s�ndan g�venilir kabul edilebilir. Olay�n bu �er�evede de�erlendirilmesi gerekmektedir.
Sera ko�ullar�nda domates, patl�can, kabak ve kavun �retiminde hormon kullan�lmaktad�r. Kamuoyunda bilinenin aksine �ilek ve h�yarda kesinlikle hormon kullan�m�na gerek yoktur. ��nk� piyasaya hakim olan h�yar �e�itleri genetik olarak %99 partonokarpik (di�i organ�n geli�mesiyle meyve olu�umu) meyve olu�turma �zelli�ine sahiptir. Bundan 15-20 y�l �nce �lkemizde �engelk�y h�yar� yeti�tirilmekteydi ve bu h�yar ince kabuklu k�sa bir meyve yap�s�na sahipti. Serac�l��n geli�mesiyle beraber daha verimli olan �e�itler ekilmeye ba�land�. (Mevcut durumda 1da alandan 40 ton h�yar hasat edebilme imkan�m�z vard�r). Yukar�da bahsetti�imiz �e�itler uzun, daha kal�n kabuklu ve daha sert olduklar� i�in t�ketici taraf�ndan hormonlu olarak alg�lanm��t�r. Hatta bu h�yarlar�n dal�ndan kopard�ktan sonra bile dolapta b�y�d�� gibi s�ylentiler yayg�nla�m��t�r. �e�it �zelli�i olarak h�yar meyvesinin 40 cm. uzunlukta olmas� m�mk�nd�r. �ilek ise y�zlerce pistilin (di�i organ�n) birle�erek olu�turdu�u yalanc� bir meyveye sahiptir. Di�er sebzelere oranla �ilekte meyvenin d�llenmesi zordur. E�er serada yeterli hava sirk�lasyonu varsa veya ar� kullan�l�yor ise (bambus ar�s�, belirli d�nemlerde bal ar�s� da kullan�labilir) polen olu�umu olduk�a iyidir. Meyve geli�iminde sorun olmaz. 12 y�l �nce �lkemizde daha k��k meyve veren, kokulu, aromatik yerli �ilek �e�itleri s�n�rl� d�nemde ve s�n�rl� miktarda yeti�tiriliyordu. �lk defa California k�kenli bir �ilek olan "Chantler"" �e�idi

FOTOSENTEZDE O NU ANLATIYOR

9/7/2010

FOTOSENTEZDE O NU ANLATIYOR
D�nya, canl� ya�am�na en uygun olacak �ekilde, �zel olarak tasarlanm�� bir gezegendir. Atmosferindeki gazlar�n oran�ndan, g�ne�e olan uzakl��na, da�lar�n varl��ndan, suyun i�ilebilir olmas�na, bitkilerin �e�itlili�inden yery�z�n�n s�cakl��na kadar kurulmu� olan pek �ok hassas denge sayesinde d�nya ya�anabilir bir ortamd�r. Ya�am� olu�turan ��elerin devaml�l��n�n sa�lanabilmesi i�in de hem fiziksel �artlar�n hem de baz� biyokimyasal dengelerin korunmas� gereklidir. �rne�in nas�l ki canl�lar�n yery�z�nde ya�amalar� i�in yer �ekimi kuvveti vazge�ilmez ise, bitkilerin �retti�i organik maddeler de ya�am�n devam� i�in bir o kadar �nemlidir.
��te bitkilerin bu organik maddeleri �retmek i�in ger�ekle�tirdikleri i�lemlere, daha �nce de belirtti�imiz gibi fotosentez denir. Bitkilerin kendi besinlerini kendilerinin �retmesi olarak da �zetlenebilecek olan fotosentez i�lemi, bunlar�n di�er canl�lardan ayr�cal�kl� olmas�n� sa�lar. Bu ayr�cal�� sa�layan, bitki h�cresinde insan ve hayvan h�crelerinden farkl� olarak g�ne� enerjisini direkt olarak kullanabilen yap�lar bulunmas�d�r. Bu yap�lar�n yard�m�yla, bitki h�creleri g�ne�ten gelen enerjiyi insanlar ve hayvanlar taraf�ndan besin yoluyla al�nacak enerjiye �evirirler ve yine �ok �zel yollarla depolarlar.
��te bu �ekilde fotosentez i�lemi tamamlanm�� olur. Ger�ekte b�t�n bu i�lemleri yapan, bitkinin tamam� de�ildir, yapraklar� da de�ildir, hatta bitki h�cresinin tamam� da de�ildir. Bu i�lemleri bitki h�cresinde yer alan ve bitkiye ye�il rengini veren "kloroplast" ad� verilen organel ger�ekle�tirir. Kloroplastlar, milimetrenin binde biri kadar b�y�kl�ktedir, bu y�zden yaln�zca mikroskopla g�zlemlenebilirler. Yine fotosentezde �nemli bir rol� olan kloroplast�n �eperi de, metrenin y�z milyonda biri kadar bir b�y�kl�ktedir. G�r�ld�� gibi rakamlar son derece k��kt�r ve b�t�n i�lemler bu mikroskobik ortamlarda ger�ekle�ir. Fotosentez olay�ndaki as�l hayret verici noktalardan biri de budur.

AVCI B�TK� VEN�S

9/7/2010

AVCI B�TK� VEN�S

Bir hayvan� avlan�rken g�rmek insan� hi� �a��rtmaz. Ama avlanan bir bitki olunca durum de�i�ir...
Bitkiler aras�nda avlananlar, et ile beslenenler vard�r. Birbirinden �a��rt�c� y�ntemlerle avlanan bitkilerden biri ise Ven�s bitkisidir.
Ven�s, �zerinde dola�an b�cekleri yakalar ve bunlarla beslenir. Bu bitkinin avlanma sistemi son derece karma��kt�r. �e�itli bitkiler etraf�nda gezinerek kendine yiyecek arayan bir sinek, birdenbire olduk�a cazip bir bitki ile, yani ven�sle kar��la��r. Bir �ana�� kavram�� ellere benzeyen bu bitkiyi cazip k�lan �ey, yapraklar�n�n dikkat �ekici k�rm�z� rengi ve daha da �nemlisi, bu yapraklar�n �evresindeki bezlerden salg�lanan �eker kokulu salg�d�r. Kokunun dayan�lmaz cazibesine kap�lan sinek fazla teredd�t etmeden bu ilgin� bitkinin �zerine konar. Yiyecek kayna��na do�ru ilerlerken bitki �zerindeki zarars�z g�r�n�ml� t�ylere de ister istemez dokunur. ��te bunun �zerine bitki aniden kapan�verir. Sinek, ans�z�n �zerine s�ms�k� kapanan bir �ift yapra��n aras�nda s�k��p kal�r. Ven�s bitkisi biraz sonra et eritici s�v�s�n� salg�lamaya ba�layacak ve k�sa bir s�re i�inde sine�i bir t�r pelteye d�n��t�recek, sonra da emerek t�ketecektir.
Bitkinin sine�i yakalamaktaki h�z� son derece etkileyicidir. Bitkinin kapanma h�z�, insan elinin maksimum kapanma h�z�ndan daha fazlad�r (eliniz a��kken ortas�na konan bir sine�i yakalamay� denerseniz, b�y�k olas�l�kla ba�aramazs�n�z, ama bitki bu i�i ba�arabilmektedir). Peki kaslar�, kemikleri olmayan bir bitki nas�l olup da b�yle ani bir hareket yapabilmektedir?
Ara�t�rmalar ven�s bitkisinin i�inde elektriksel bir sistem oldu�unu ortaya koymu�tur. Sistem ��yle �al��r: Bitkinin t�yc�klerinde sine�in �arpmas�yla olu�an mekanik etki, t�yc�klerin alt�ndaki al�c�lara iletilir. E�er mekanik itme yeterince g��l�yse, al�c�lardan t�pk� bir havuzdaki dalgalar gibi t�m yaprak boyunca elektriksel sinyaller yollanacakt�r. Sinyaller yapraklar� ani bir bi�imde hareket ettiren motor h�crelere ula��r ve sine�i yutacak mekanizma harekete ge�er.
Bitkinin uyar� sisteminin yan�nda, yapraklar�n�n kapanmas�n� sa�layan mekanik sistem de son derece m�kemmel bir yarat�l��tad�r. Bitki i�indeki h�creler elektriksel uyar� al�r almaz b�nyelerindeki su dengelerini de�i�tirirler. Yapraklar�n olu�turdu�u kapan�n i� taraf�ndaki h�creler b�nyelerindeki suyu b�rak�p ��kerler. Bu olay havas� al�nm�� bir balonun s�nmesine benzer. Kapan�n hemen d��ndaki h�creler ise a��r� su alarak �i�er. B�ylece insan�n kolunu hareket ettirmesi i�in bir kas�n gev�erken �tekinin kas�lmas�na benzer �ekilde, kapan kapan�r. ��erde hapsolan sinek ise her ��rp�nmas�nda t�ylere tekrar tekrar de�erek, elektriksel itmenin tekrar olu�umuna ve dolay�s�yla da yapra��n daha s�k� kapanmas�na neden olmaktad�r.
Bu arada kapan�n y�zeyindeki haz�m bezleri de uyar�lmaktad�r. Uyar� sonucunda bezler sine�i yava��a eritecek s�v�y� salg�lamaya ba�larlar. B�ylece bitki, protein bak�m�ndan hayli zengin bir �orba haline gelen sine�in peltesini kullanarak beslenir. Sindirimin sonunda ise, tuza��n kapanmas�n� sa�layan mekanizma tersine i�leyerek kapan�n a��lmas� sa�lan�r.
Ayr�ca sistemin bir ilgin� �zelli�i daha vard�r: Tuza��n harekete ge�mesi i�in t�ylere �st �ste iki kez dokunulmas� �artt�r. �lk dokunma elektrik potansiyelini olu�turmakta fakat tuzak kapanmamaktad�r. Tuzak ancak ikinci bir dokunmayla elektrik potansiyelinin belirli bir bo�alma d�zeyine ula�mas� sonucu kapanmaktad�r. Sinek tuza�� bu �ift hareketli mekanizma sayesinde gereksiz yere kapanmaz. �rne�in bitkinin i�ine bir ya�mur damlas�n�n d��mesi durumunda kapan harekete ge�mez.

�imdi bu etkileyici avlanma sistemi �zerinde d��nelim. Bitkinin av�n� yakalayabilmesi ve sindirilebilmesi i�in t�m sistemin varolmas� gereklidir. Bir par�an�n bile eksikli�i bitki i�in �l�m demektir. �rne�in; yaprak i�indeki t�yler olmasa b�cek i�erde gezmesine ra�men reaksiyon hi�bir zaman ba�layamayaca��ndan bitki kapanamayacakt�r. Veya kapanma sistemi olsa anca

ASMALARDA ER�OPHYES V�T�S PGST. (ACERAN�A ER�OPHYTDAE) AKARLARININ POPULASYON YO�UNLU�U D�ZEY�N�N DE�ERLEND�R�LMES�

9/7/2010

ASMALARDA ER�OPHYES V�T�S PGST. (ACERAN�A ER�OPHYTDAE) AKARLARININ POPULASYON YO�UNLU�U D�ZEY�N�N DE�ERLEND�R�LMES�

G�R��

�lkemizde asma yeti�tirilen b�lgelerde, �zellikle Akdeniz b�lgesinde Ba� uyuzu (Eriophyes vitis pgst) t�m �e�itlerinde yayg�nd�r ve �r�n kayb�na neden olmaktad�r. Akarla m�cadelede halen kimyasal ila�lar kullan�lmakta ve bu da �r�n�n maliyetinin artmas�na hem de �evre kirlili�ine yol a�maktad�r. M�cadele y�ntemlerinin zaman�nda ve y�ksek kaliteli yap�lmas�n� sa�lamak i�in akar�n zarar verme e�i�inin belirlenmesi gerekmektedir. Literat�r kaynaklar�nda bu konuda pek ara�t�rmalara rastlanmamakta, en �ok zarar �ekli ve biyolojik �zelliklerine yer verilmektedir (1). Genellikle nemli ve taban ba�larda �ardak asmalar�nda s�k g�r�ld�� filiz ve �i�ek salk�mlar�na zarar verdi�i bildirilmektedir(2). Beslenmesi esnas�nda ��kard�� salg� maddesinin etkisi ile emgi yeri olan yapra��n alt y�zeyinde sar� renkte hafif bir �ukurcuk, �st y�zeyde �ukurun hemen kar��s�nda ise kabarc�k meydana getirilmektedir. Akar yo�unlu�u fazla olan yapraklar bir s�re sonra solar ve kurur. �zellikle akara hassas �e�itlerde tomurcuklarda deformasyon, yaprak taslaklar�nda b�k�lmeler, tomurcuk b�y�tken konisinde duraklama ve kurumalar meydana gelmektedir (3). Macaristan"da Er. vitis"in 20 �e�it asmaya bula�t�� ve 1985-1989 y�llar�nda populasyon yo�unlu�unda y�ksek art�� oldu�u belirtilmekte (4). Rusya ve Azerbaycan"da %30-40 aras�nda de�i�en �r�n kayb�na neden oldu�u kay�t edilmektedir (6). G�ney Afrika"da 1980 y�l�nda Er. vitis (Colomerus vitis)"in miktar�nda �nemli bir art�� oldu�u saptanm�� ve uygulanan mekanik y�ntem (�rne�in, 6 adet asma dal�ndan 4"� kesilmekle) ve kimyasal ila�lamalar soncu akarlar�n miktar�nda �nemli azalmalar g�r�lm��t�r (17). Fransa"da 1986-1990 y�llar�nda yap�lan bir �al��mada Colomerus vitis (Er. vitis) ve di�er akar t�rlerinin k�� so�uklar�nda bir k�sm�n�n �ld��n� yani son baharda diapoza gidenlerle ilk baharda tomurcuk ve yapraklara sald�ran bireyler aras�nda belli bir say� fark�n�n oldu�u g�sterilmektedir (24). �ekoslovakya"da Er. vitis (C. Vitis) ve di�er t�rlerin (Calepitrimerus vitis ve Tetranynchus spp)"�n populasyon yo�unlu�u ile asmalarda �r�n verimi ve �eker oran� aras�nda bir orant�n�n oldu�u, yani akarlarla g��l� bula�m�� arazilerde verimin %8-12 ve �eker oran�nda %3-5 azald�� belirtilmektedir. Bat� Almanya, �spanya ve di�er Avrupa �lkelerinde Er. vitis ve k�rm�z� �r�mcekler (Tetranynchus spp.)"in k�lt�r asmalar�n a��lanmas� i�in dikilmi� yabani fidanlara zarar verdi�i bildirilmektedir (12). Ara�t�rmalar�n �nemli bir k�sm�nda Er. vitis"in do�al d��manlar�na, �zellikle predat�rlerine yer verilmektedir. Bu konuda G�ney Avusturalya ve Polonya"da yap�lan �al��malar sonucu Er. vitis"le beslenen Phytoseid cinsine ba�l� 5 t�r avc� akar saptanm�� ve bunlarda ba� uyuzunun larva ve erginlerinin miktar�n� %23.8-14.8 olarak azald��n� belirtmektedir (21-22). Avustralya"n�n di�er b�lgesi olan, Canberra"da Phytoseid cinsine ait avc� akarlar�n Er. vitis populasyonunu devaml� olarak bask� alt�nda ald�� kay�t edilmektedir (5). Phytoseid"in laboratuar ko�ullar�nda �o�alt�lma olanaklar� ara�t�r�lm�� ve farkl� konuk�ularla beslenmi�tir. �al��malar sonucu predat�r�n daha fazla Er. vitisin larva ve enginlerini tercih etti�i ortaya konulmu�tur (8). �talya"da asma ba�lar�nda zararl� akarlardan Colomerus vitis (Er. vitis). Eotetranychus carpini, Panonychus ulmi, Tetranychus spp, ve s. yayg�n oldu�u, Tetranychus spp."nin do�al d��manlar�n�n ayn� zamanda Eriophyidea familyas�na ba�l� t�rleri de tercih ettikleri bildirilmektedir (14). Yunanistan"da asma ba�lar�nda 20 t�r zararl� tespit edilmi� ve bu t�rlerin populasyon yo�unlu�undaki en y�ksek art�� May�s-Haziran ve A�ustos-Eyl�l aylar�nda g�z�kmektedir. Bu t�rler aras�nda ekonomik a��dan �nemli olan Er. vitis"in miktar�n� avc� akar Phitoseid finitimus bask�da tutmaktad�r (27). Bu benzeri �al��malar 1990-1991 y�llar�nda �lkemizde de ger�ekle�mi� ve asma ba

MEYVELERDE F�DAN YET��T�RME

9/7/2010

MEYVELERDE F�DAN YET��T�RME
�yi bir meyve bah�esi tesis etmek istiyorsak bah�emizi iyi, kaliteli fidanlarla kurmal�y�z. Memleketimizde her y�l yakla��k 10 Milyon civar�nda meyve fidan� �retilmektedir. Bunlardan 6.5 milyon civar�ndaki fidan� devlet fidanl�klar�, 3.5 milyon fidan� ise �zel fidanl�klar �retmektedir.
Bu dersimizde fidan�n nas�l �retildi�ini ve �retilirken yap�lacak i�lemleri s�ras�yla g�rece�iz.
Ba�ar�l� Fidanl�k Yapmak ��in A�a��daki �artlara Uymak Gerekir:
1. Fidanl�k, fidan talebi y�ksek olan yani meyvecili�e uygun yerlerde kurulmal�,
2. Yak�c� dondurucu ve kurutucu r�zgarlardan korunmu� olmal�,
3. Yeterli ve uygun sulama suyu bulunmal�,
4. Toprak hafif s�zek ve istenilen asitlikte olmal�,
5. Arazinin meyli ve drenaj� uygun olmal�,
6. Taban suyu olmamal�,
7. �lkbahar�n ge� ve sonbahar�n erken donlar�, a�� ve s�rg�nleri etkileyecek devrede olmamal�,
8. Materyal temini i�in ula��m imkan� kolay olmal�,
9. ��i kolay temin edilebilmelidir.

�ekil 1. Fidanlarda a��.

�ekil 2. Tohum tavas�.
Fidanl�k kurulacak yerin planlanmas� yap�l�rken; i�letme binas�, evler, yemekhane, yollar, g�brelik, makine park�, fidan hendekleme ve sat�� yeri gibi tesislerin ihtiyaca cevap verebilecek b�y�kl�kte olmas�na dikkat edilmelidir.
Fidan �retim Parselleri
A�� kalemi dam�zl�klar�,
�elik dam�zl�klar�,
Tohum dam�zl�klar�, tohum tavalar�,
�a��rtma, a�� ve �retim parsellerinden meydana gelir.

�ekil 3. Fidan parseli.
Fidanl�k Topra��n�n ��lenmesi
Toprak �nce 50-60 cm derinlikte i�lenir. ��leme i�in yaz mevsimi veya sonbahar ba�lang�c� uygundur.
Fidanl�k Verinin G�brelenmesi
Bir fidan iki veya �� y�l ayn� yeri i�gal edece§i i�in �nce tabana �iftlik g�bresi verilir. Daha sonra �apadan �nce potasl�, azotlu ve fosforlu g�breler verilmelidir.
Fidanl�klarda M�navebe (Bitki N�betle�mesi)
Fidan s�k�len yere ayn� cins fidandan dikmek uygun de§ildir. Genel olarak yumu�ak �ekirdekli (elma, armut gibi), sert �ekirdekli (kay�s�, kiraz, �eftali), �z�ms� meyveler ayn� yere s�rayla dikilebilir. Daha sonrada tarla ziraat� �zellikle ti§, bakla veya �apa bitkisi ekmek fidanlara musallat olan hastal�k ve zararl�lar� da �nler.
Ana�lar�n Yeti�tirilmesi
Modern meyvecilikte meyve fidanlar� ya yabani tohumlar�ndan elde edilen ��rler veya se�ilmi� klon ana�lar�n�n �zerine a��lanarak yeti�tirilirler.

�ekil 4. Ana� dam�zl��.
Tohum Tavalar�n�n Haz�rlanmas�
Yabani tohumdan elde edilen ��rler 80 cm eninde ve 5 m boyunda haz�rlanan tohum tavalar�nda yeti�tirilirler. Tohum tavalar� haz�rlan�rken:
- �nce yanm�� iftlik g�bresi ile g�brelenir,
- Bellenerek g�brenin kar��t�r�lmas� sa�lan�r,
- T�rm�kla d�zeltilir.
- Haz�rlanan tohum tavalar�na tohumlar kendi kal�nl�klar�n�n iki kat� derinli�ine s�ravari ekilir.
��rlerin A�� Parseline Aktar�lmas�
Hendekleme yerlerinde sulanan ��rler �lkbaharda a�� parsellerine �a��rt�l�r. Ayn� �e�itler ayn� b�y�kl�kteki ve kal�nl�kta olan ��rler beraber dikilir. B�ylelikle parseldeki ��rler ayn� zamanda a��ya gelirler. Bu da yeti�tiricilik a��s�ndan kolayl�k sa�lar.
��rlerin dikim aral�klar� s�ra �zeri 25-35 cm s�ra aras� 80-100 cm olmal�d�r. ��rlere dikimden sonra hemen can suyu verilir.
��rler A�� Parselinde Uygulanan ��lemler
Dikimden sonra verilen can suyu kaymak tabakas� meydana getirir. Bunun i�in;
- ��rler a��ya gelene kadar �apalama i�lemi,
- ��rlerin faaliyetini yava�latacak k�lleme, k�rm�z� �r�mcek, yaprak bitleri ve g�z kurtlar� ile m�cadele i�leri yap�lmal�d�r.
��rler b�lge �artlar�na g�re yaz aylar�nda durgun T g�z a��s� ile a��lan�rlar.
Fidanlara A�� Parselinde Uygulanan ��lemler
A��lama d�neminden sonra k��a kadar sulama, g�breleme, m�cadele gibi bak�m i�leri yap�l�r.
K�� sonunda veya erken ilkbaharda a��n�n hemen �zerinde ters istikamette meyilli olarak ��r k�sm� kesilir. Fidanl�klarda s�rg�n faaliyeti ba�lamas� ile beraber

��FALI B�TK�LER VE KANSER

9/7/2010

��FALI B�TK�LER VE KANSER
Kanser
Bu hastal�k, bedenin bir b�t�n olarak tedavi edilmesini t�m hastal�klardan daha fazla gerektirmekle kalmay�p, net ve b�t�n� kapsayan bir bak�� a��s�n� da gerektirir. Kanserin bedensel, ruhsal, fizyolojik, sosyolojik, �evresel kaynakl� ve �ok y�nl� etkilerin bir sonucu oldu�u gitgide daha iyi anla��l�yor. Baz� kanser t�rlerine kar�� zel �ifal� bitki re�eteleri olu�turulmas� ise pek gerekmiyor asl�nda. �zel durumlara g�re belirli uygulamalar �nermek yerine, bu hastal��a kar�� genel anlamda nas�l davran�lmas� gerekti�ine de�inmek daha yararl� olacakt�r. Her insan yaln�zca bir kanser hastas� de�il, benzeri olmayan, kendine �zg� bir varl�kt�r ve bu y�zden de �zel y�ntemlerle tedavi edilmelidir. Burada, b�yle �nemli bir hastal��n mutlaka bir uzman doktorun, bir psikoterapistin veya uzman bir fitoterapistin (belki de hepsinin) yard�m�n� gerektirdi�ine de�inmek gerekiyor.
G�n�m�zde kanser, �e�itli ara�t�rmalar�n ve kuramsal d��ncelerin e�lik etti�i geni� kapsaml� ve �ok �nemli bir konudur. Hastal��n nedenleri hakk�ndaki teoriler, �evresel k�kenli kanserojen maddelerden (karzinogen) vir�slere, psikolojik stresten ruhsal dengesizliklere kadar uzan�yor. Bu fakt�rlerin �o�u, belki de hepsi kanser t�r� bir hastal��n olu�mas�na yol a�abilir. Amac�m, nedenler hakk�nda bir sonuca varmak de�il, derinden etkileyen kanser s�recinde ki�inin t�m bak�� a��lar�n� destekleyebilecek bir davran�� bi�imi �nermektir. Hastal��a yol a�abilecek nedenlerin t�m�, konuya b�t�nsellik a��s�ndan yakla��larak g�zlemlenmeli ve kontrol alt�na al�nmal�d�r.
Ama biz burada, t�bbi tedaviyi destekleyebilecek baz� ek �nlemlere de�inmek istiyoruz. T�bbi tedavinin �ifal� bitkilerle ve bitkisel preparatlarla desteklenmesi genelde �ok olumlu sonu�lar vermektedir. Ama hastal��n ancak son a�amalar�nda do�al ila�lar� an�msad��m�zda gecikmi� olabiliriz. Bu konuda gecikme �ans�m�z olmad��n� unutmamal�y�z!
�ifal� Bitkiler ve Kanser
Pek �ok bitkinin g��l� bir antineoplazma (ama�s�z h�cre �o�al�m�n� �nleyici) etkisine sahip oldu�u s�ylenir. Her toplumun �ifal� bitkilerle tedavi gelene�inde, kansere kar�� etkili oldu�u s�ylenen bitkiler yer almaktad�r. ABD"deki bir ara�t�rma grubu taraf�ndan, d�nya �zerindeki t�m �i�ekli bitkiler, olas� kanser �nleyici etkileri bak�m�ndan inceleniyor; baz� olumlu sonu�lara ula�abilmek i�in tabii ki zamana ihtiya� vard�r. T�bbi tedavide kullan�lan baz� mucize ila�lar, bitkilerden elde edilen etken maddeler i�ermektedirler. Bu konuda g�sterilebilecek en �nemli �rnek, kan kanserine(l�semi) kar�� kullan�lan, vinblastin ve vincristin alkaloitlerini i�eren, Madagaskar k�kenli Cezayir menek�esi / Vinca rosea ad�ndaki bitkidir.
�ifal� bitkilerin belirli bir ama� do�rultusunda kullan�labilecek spesifik ila�lar haline d�n��t�r�lebilecekleri konusunda bir fikir verebilir bize bu �rnek. Ama de�erini k��msemeden, bu t�r �rneklerin de bir etkinlik s�n�r� oldu�unun d��n�lmesi gerekir; ��nk� burada, kanser lokal bir hastal�km�� gibi kabullenilerek, spesifik etki i�eren bir ila�la tedavi edilmek istenmektedir. Halbuki bu hastal��n, bir sistem hastal��n�n d��avurumu olarak g�r�lmesi ve bedenin kontrol� yeniden ele alabilmesini sa�layabilmek i�in, beden sistemlerine y�nelik tedaviler uygulanmas� �ok daha do�ru olabilir. �ifal� bitkiler temizleyici, g��lendirici ve iyile�tirici mekanizmalar� destekleyici etkileri sayesinde, bu t�r de�i�imlerin ger�ekle�ebilmesinde �ok etkili olabilirler. Bu de�i�imlerin, bedensel, ruhsal, ve duygusal boyutlar�n t�m�n� kapsad��n� ve kanser hastal�klar�n�n tedavisinde uygulanabilecek en etkili y�ntem oldu�unu g�z �n�nde bulundurmak gerekir san�r�m.
T�m beden sistemlerini kapsayan b�yle bir tedavide, kan temizleyici ve t�m�r olu�umunu �nleyici bitkiler en �nde gelenlerdir.
Kan temizleyici bitkiler
��erdikleri maddelerin kan temizleyici ve normalle�tirici etkileri sayesinde, uygun bitkiler bedeni destekler ve kanser t�r� h�cre �o�almas�n�n �n�n� alabilirler. �zellikle, karaci�eri etkileyerek bed

�SLAM BAH�E SANATI

9/7/2010

�SLAM BAH�E SANATI

�slamiyet, Arabistan"da do�u�undan itibaren hemen hemen yar�m as�rdan az bir zaman i�inde, s�ratli bir yay�l�m g�stermi� ve Filistinden ba�layarak �rak, Suriye, Mezopotamya ve M�s�r"� takriben �ran, T�rkistan, Pencap"�n bir k�sm� ile kuzey Afrika"dan �spanya"ya kadar uzanan muhte�em bir �slam D�nyas�"n�n ortaya ��k��n� sonu�land�rm��t�r. Bu sebeple, �slam k�lt�r� ve �slam Sanat�, belli bir halka ve k�lt�re ait olman�n �tesinde, �e�itli uygarl�klar�n k�lt�r ve sanat gelenekleri �zerinde olgunla�an ve hepsine, kendine �z ve ortak �zellikleri yerle�tiren, ba��ms�z bir sanat olarak ortaya ��km��t�r.

Genellikle �slam Sanat�n�n hemen b�t�n dallar�ndaki geli�mesinde �ran ve �zellikle T�rk d��ncesi, zevki ve geleneklerinin etkisi, kendisini kuvvetle belli etmektedir. Bunda hi� ��phesiz �slam d�nyas�n�n b�y�k bir k�sm�n�n T�rklerin hakimiyetinde dokuz as�rdan fazla bir zaman kalm�� olmas�n�n pay� b�y�kt�r.

Araplar�n �slam dinini ve k�lt�r�n� yaymaya ba�lad�klar� M.S. VII. as�rdan itibaran hemen hemen bin sene s�re ile bah�e sanat�, esas olarak �slam ve Hristiyan dinlerinin etkisinde geli�mi�tir. Fakat �zellikle Avrupa"da R�nesansa kadar �slam Bah�e sanat�, b�t�n Akdeniz �lkelerinin bah�e sanat�na damgas�n� basm��t�r. Hatta Arap kahimiyetinden sonraki mutaass�p Katolik �spanya"da bu izler uzun zama kalm�� ve Hristiyan yap�tlar �slam tarz�nda tanzim edilmi� bah�eleri ile acayip bir �eli�ki halinde g�r�lm��lerdir.

Hangi �lkede olursa olsun, �slam bah�e sanat�n�n �ekillenmesinde din felsefesi kadar, �slamiyetin yay�lm�� oldu�u �lkelerdeki s�cak ve kurak iklim �artlar�n�n da b�y�k rol� olmu�tur. Kuran"da cennet, a�a�larla g�lgelendirilmi�, nar ve hurma a�a�lar�n�n bol meyvesiyle s�sl�, f�sk�yeli havuzlar�n serinletti�i ve i�inde dola�an zarif hurilerin so�uk �erbetler sundu�u, bir ya�ama mekan� olarak tasvir edilir. M�sl�manlar da cennet mekan�na olan �zlemlerini, ya�ad�klar� alemde b�ylesine serin, ye�il ve g�zel bah�eler d�zenleyerek gidermeye �al��m��lard�r. Di�er taraftan, uzun as�rlar ��l, Araplar i�in ha�in bir efendi olmu�tur. Ekolojik �artlardaki yetersizlikler, harp�i ve atletik bir kavmin yeti�mesine neden olmu�tur. Fakat i�gal ettikleri yerlerde daha uygun iklim �artlar� ve toprak zenginli�i bulduklar�nda, Araplar ruhi bir yumu�akl��a eri�mi� ve sanatkar dehalar� ile sanat�n �e�itli dallar�nda �e�itli esrler vermi�lerdir. Zaptedilen �ehirler k�sa zamanda zarif saraylar, ibadethaneler ve bunlar�n �evreleri g�lgenin, �e�itli havuzlar�n, zengin bir ye�illi�in yer ald�� bah�elerle bezenmi�tir.

Bu e�siz bah�e sanatlar�ndan g�n�m�ze, az bir de�i�ikli�e u�rayarak ula�an �rneklere, daha �ok �slam uygarl�klar�n�n baz� �lkelerinde ve �zellikle �spanya, �ran ve Hindistan"da rastlanmaktad�r.

�SPANYA �SLAM BAH�ELER�

M.S. 732"de �berya"da ba�layan �slam h�k�mdarl�� sekiz as�r kadar bir zaman devam etmi� ve 1491 y�l�nda son bulmu�tur. Arada ge�en yedi as�rdan fazla zaman i�inde �spanya �slam k�lt�r� ile devaml� �ekilde temasta kalm�� ve politik y�nden de �slam birli�ini devam ettirmi�tir. ��te bu s�re, �slam k�lt�r�n�n hemen her sanat dal�nda, �spanya"ya damgas�n� basmas�na yetmi�tir.

Avrupa"daki di�er �lkeler, Romal�lar�n bozmu� olduklar� b�t�nl�klerini yeniden kurma�a ve huzursuzluklar�n� giderme�e �al��rken Emeviler �spanya"da l�ks ve ihti�am i�inde bir devir yaratacak politik seviede bulunuyorlard�. �spanya"da �slam h�k�mdarl��n�n merkezi olan Kordova o devirde y�ksek bir hayat standard�na ve medeni bir ya�ama seviyesine imkan sa�layan emin ve sa�lam bir idareye sahipti. Guadavakir vadisinde elli bin l�ks villan�n in�a edilmi� oldu�u rivayet edilir. Bunlar�n hemen hepsi yok olmu� durumdad�r. Hatta bunlara ait ne bir plan, ne resim ne de detay tasvirlerine rastlanmaktad�r. �e�itli tahriplere ve ihmale ra�men �spanya"da �slam Bah�elerine ait bugune gelebilen fevkalede �rneklere, son �slam h�k�mdarl��n�n merkezi olan Granada"da rastlanmaktad�r. �spanya"da �slam izlerinin kalabilmesindeki sebepler �spanyol karakterinin konservatif ruhtan geldi�i kadar, �slam bah�elerinin evin i�inde, onunla i�li d��l� olu�undan ve ev ile beraber ya�am�� olmas�ndan ileri gelir.

Sanat yap�tlar�n�n yan� s�ra, Araplar bilim ve teknoloji alan�nda da �lmez eserler vermi�lerdir. Abdurrahman (M.S.756) Kordova"da in�a ettirdi�i muhte�em camii ile �ehrin bir bilim merkezi olmas�n� sa�lam��t�r. Ayr�ca b�t�n �spanya"daki Araplar, Roma �mparatorlu�undan beri, as�rlarca ihmal ed

B�TK� F�ZYOLOJ�S� DERS NOTLARI

9/7/2010

B�TK� F�ZYOLOJ�S� DERS NOTLARI
Dr. A. Ergin DUYGU

Bilindi�i gibi fizyoloji organeller, h�cre ve dokular ile organ ve organizmalar�n canl�l��n� sa�layan i�levlerini, ili�kilerini ve cans�z �evre ile etkile�imlerini inceleyen bilim dal�d�r. Bitki fizyolojisi de bu �er�evede mikroalglerden a�a�lara kadar t�m bitkilerde bu konular� ara�t�r�r.
G�n�m�zde bilgi birikiminin ve iletiminin �ok h�zl� art�� nedeniyle bilim dallar�n�n say�lar�ndaki art�� yan�nda s�rekli yeni ara dallar�n ortaya ��kmas� sonucu bilim dallar� aras�ndaki s�n�rlar� �izmek zorla�m�� ve giderek anlam�n� yitirmeye ba�lam��t�r.
Fizyoloji fizik ve kimya ile molek�ler biyoloji, sitoloji, anatomi ve morfoloji ile biyofizik, biyokimya verileri ve bulgular�ndan yararlanarak t�p ve veterinerlik, ekoloji ve �evre, tar�m ve ormanc�l�k ile farmasi ve g�da, kimya m�hendisli�i gibi uygulamal� bilimlerrindeki geli�meler i�in altyap� sa�lamaktad�r.
Bitki fizyolojisi de bitkilerle ilgili olan konularda ayn� �ekilde �al��arak.di�er temel ve uygulamal� bilimlerin geli�mesine katk�da bulunmaktad�r. Uzunca bir s�re �nce fizyoloji ile biyokimyan�n konular� aras�ndaki s�n�r netli�ini kaybetmi�tir. Giderek di�er bilim dallar� ile aradaki s�n�rlar da bilgibirikiminin art�� sonucunda zay�flayacakt�r.

B�TK� F�ZYOLOJ�S�N�N KONUSU VE DALLARI

Klasik olarak fizyoloji, beslenme fizyolojisi, metabolizma fizyolojisi ve b�y�me geli�me fizyolojisi olarak �� ana dala ayr�l�r.
Bu yakla��mla bitki fizyolojisinde beslenme kara bitkilerinin havadan, su bitkilerinin de sudan sa�lad�� gazlar ve kara bitkilerinin havadan sa�lad�� su buhar� ile toprak veya sudan sa�lad�klar� mineral iyonlar�, nas�l al�nd�klar� ile ilgili konular beslenme fizyolojisi ba�l�� alt�nda toplan�r.
Metabolizma fizyolojisi de bu �er�evede al�nan hammaddelerin, hangi maddelere d�n��t�r�ld�� ve kullan�ld��, i�levlerinin neler oldu�u, hangi durumlarda bu tabloda ne y�nde ve nas�l de�i�imler oldu�unu inceler. Biyokimya ile en yak�n olan dald�r.
Metabolizma fizyolojisinin karma��k ve geni�kapsaml� olu�u nedeniyle de primer ( birincil, temel ), sekonder ( ikincil ) ve ara metabolizma, primer metabolitlerin depolanan ve gerekti�inde sindirilen d�n��m �r�nlerini konu alan alt dallara ay�r�lmas� gere�i ortaya ��km��t�r.
B�y�me ve geli�me fizyolojisi ise beslenme ile al�nan, metabolize edilen maddelerin kullan�lmas� ile organellerden, bitki h�crelerinin embriyo d�zeyinden ba�layarak organlar ile bitki organizmalar�na kadar b�y�melerini, belli bir y�nde farkl�la�arak �zel i�levler kazanmalar�n�, b�t�n bu olaylar� etkileyen etmenleri ve etkile�imlerin mekanizmalar�n� inceler. B�y�me ve geli�me fizyolojisi hem molek�ler biyoloji hem de biyokimya ve ekoloji ile yak�ndan ili�kilidir. ��nk� b�y�meyi ve sonra geli�meyi tetikleyen mekanizma ve �zellikle farkl�la�man�n �ekilleri a��s�ndan kapasite genetik yap� ve bask�, biyokimyasal �zellikler ile �evre ko�ullar� ile yak�ndan ili

B�TK� P�GMENTLER�N�N �NCE TABAKA KROMOTOGRAF�S�

9/7/2010

B�TK� P�GMENTLER�N�N �NCE TABAKA KROMOTOGRAF�S�

D�KKAT : Bu �al��mada kullan�lan ��z�c�ler kolayca ate� alabildiklerinden , deney s�resince her t�rl� ate�ten uzak durulmal�d�r.
AMA�
Bu �al��man�n amac�, kalitatif ve kantitatif analizlerin ikisini de kullanarak de�i�ik bitki dokular�ndaki pigment molek�llerinin tan�mlamas�n� yap�labilmektir. Ispanak yapraklar� ve havu�tan pigmentler ekstrakte edilecek ve sonra ince tabaka kromotografisinde ( TLC ) bu pigmentler ay�rt edilecektir. B�ylece, bitki dokular�nda bulunan mevcut pigmentler tan�mlanacakt�r.
�N B�LG�LER
P�GMENTLER
Pigmentler polar ya da nonpolar olabilir. Polar pigmentler suda ��z�n�r , nonpolar pigmentler organik ��z�c�lerde ��z�n�rler. Polar pigmentler �o�unlukla merkezi vakuolde ; nonpolar pigmentler ise plastid membran�nda bulunurlar. Plastidlerin ye�il olanlar� kloroplast, farkl� renkler de olup da ye�il olmayanlar� kromoplast ve renksiz olanlar� ise l�koplast ad�n� al�r. Kromoplast ve l�koplastlar kloroplastlardan geli�irler ya da protoplastidler olarak adland�r�lan �nc�llerden geli�irler.
B�t�n y�ksek bitkilerin kloroplastlar� fotosentezde ��k enerjisini etkin �ekilde absorblayan iki temel pigmente sahiptir. Bunlar ye�il renkli klorofiller (a,b,c,d) ve k�rm�z�, sar� ya da portakal renkli karotenoidlerdir.
Klorofil molek�llerinden en yayg�n olanlar� klorofil a ve b molek�lleridir. Klorofiller; fotosentez i�in gerekli g�ne� ��nlar�n� toplayan pigmentlerdir. Klorofil molek�l�, porfirin ve fitol yan zinciri olmak �zere iki k�s�mdan olu�ur. Porfirin, azot (N) i�eren d�rt pirol halkas�n�n N atomlar� yard�m� ile ortada Mg2+ ile �elat olu�turacak �ekilde birbirleri ile ba�lanmas� sonucu olu�mu� bir yap�d�r. Porfirinin d�rd�nc� halkas� 20 karbon atomu i�eren bir alkol (fitol) ile esterle�mi�tir. Klorofil molek�l�nden Mg2+ iyonu uzakla�mas�yla, fotosistemde elektron al�c�s� olarak g�rev alan feofitin olu�ur. Klorofil a ve b aras�ndaki tek farkl�l�k ikinci pirol halkas� �zerindedir. Klorofil a bu pozisyonda bir metil (-CH3 ) grubuna sahipken, klorofil b bir aldehid grubu (-CHO) ta��r. Bu k��k farkl�l�k ; ��n farkl� dalga boylar�ndaki d��k miktarlar�n�n absorblanmas�na ve onlar�n birbirinden ayr�lmas�na yard�mc� olur. Molek�l yap�s�ndaki bu k��k farkl�l��a kar��n klorofil a ve b hem mavi hem de k�rm�z� ��k spektrumu b�lgelerinde farkl� dalga boylar�nda ��k absorbsiyonu yaparlar.
Klorofil pigmentleri gibi karotenoidler de kloroplastlarda yerle�mi�lerdir. Karotenoidler bir bitkide farkl� �ekilde bulunabilirler. �ki esas tipi vard�r: karotenler ve oksijenlenmi� karotenler (= ksantofiller). Karotenoidler 40 karbon (C) atomundan olu�an saf hidrokarbonlard�r. Karotenin 3 temel alt grubu bulunur; a, b, g Karotenoidlerin ba�l�cas�, turuncu renkli olan b-karotendir. Sar� renkli karotenoidler olan ksantofillerin terminal halkas�nda oksijen bulunur. Ye�il yapraklarda bulunan baz� ksantofillere �rnek olarak kriptoksantin, lutein, zeaksantin, violaksantin ve neoksantin verilebilir. Aksesuar pigment olarak da adland�r�lan bu pigmentlerin iki �nemli g�revi vard�r. Birincisi, klorofilin ��k absorbsiyonu yapmad�� dalga boylar�nda ��k absorbsiyonu yapmak. �kicisi g�ne� �� alt�nda klorofil molek�llerini oksijenin zararl� etkilerinden korumakt�r.

TLC

Bile�iklerin ayr�lma, safla�t�r�lma ve tan�nmalar� i�in en �ok uygulanan i�lemlerden biri de kromotografidir. Kromotografi, bir kar��mdaki maddelerin biri sabit di�eri hareket eden iki faz aras�nda molek�llerin farkl� da��lmalar� esas�na dayanan bir y�ntemdir. Hareketli faz sabit faz �zerinden hareketi sa�lar. Molek�ller iki faz aras�ndaki farkl� da��l�m oranlar�na ba�l� olarak hareketli fazda hareket edeceklerdir. Bu y�ntem �nceleri renkli maddelerin ayr�lmas�nda kullan�ld��ndan kromotografi ad�n� alm��t�r.
TLC bir adsorbsiyon kromotografisi tipidir. Organik molek�llerin ayr�m�nda kullan�l�r. Silisik asidin bir formu olan silika jel [ Si(OH)4] bu deneyde adsorbant olarak kullan�l

B�TK�LER ALEM�

9/7/2010

B�TK�LER ALEM�
Hepsi ototrof canl�lar olup, kloroplast ta��rlar. Bu sayede fotosentez yaparlar. �i�eksiz ve �i�ekli bitkiler olarak iki filuma (�ubeye) ayr�l�rlar. H�creleri genellikle �eper ta��r.
a) �i�eksiz Bitkiler : �i�ek ve tohum olu�turmazlar. �remelerini sporla ya da e�eysiz ve e�eyli �remenin birbirini takip etti�i d�l alma�� ile ger�ekle�tirirler.
1- Su yosunlar� (Algler) : Ger�ek k�k, g�vde ve yapraklar� olmayan basit yap�l� bitkilerdir. �o�u haploid(n) kromozom ta��r. Ye�il, kahverengi, esmer, k�rm�z� algler olmak �zere grupland�r�l�r. �remeleri vejetatif, sporla ve izogamiyle olur. Chlamidomonas gibi baz� t�rleri tek h�crelidirler. Baz� t�rleri hem tek h�creli hemde g�zle g�r�lecek b�y�kl�kte (makroskopik) dir. (Acetebularia gibi).
2- Kara yosunlar� : �letim demetleri yoktur. Nemli yerlerde ya�arlar. D�l alma��yla e�eyli �rerler. Ger�ek yapraklar olmay�p, yapra��ms� yap�lar� vard�r.
3- E�relti otlar� : Ger�ek k�k ve yapraklar� yoktur. �letim demetleri vard�r. �remeleri kara yosunlar� gibidir. Yapra��ms�lar yer alt� g�vdesine yap��m��t�r. �i�eksiz bitki olarak bu �� ana gruptan ba�ka ; Ci�er otlar�, Likenler, Kibrit otlar� ve Atkuyruklar� olarak bilinen gruplarda vard�r

B�TK�LER AB�TK�LERDE �REME
Sayfa : 1
A) �i�eksiz Bitkilerde �reme : �i�eksiz bitkiler grubunu, su yosunlar�, kara yosunlar�, ci�er otlar�, e�relti otlar� ve at kuyruklar� olu�turmaktad�r. Mantarlar "fungi" isimli ayr� bir alemde incelenmekle beraber �o�u zaman �i�eksiz bitkiler grubuna dahil edilirler. Bunlar�n hemen hepsinde, k��k farklarla ayr�lm�� Metagenez ile �reme g�r�l�r. �nce diploid bireyden (Sporofid) ya da diploid h�creden mayoz b�l�nmeyle haploid sporlar meydana gelir. Bu sporlar �imlenerek gen� bitkicikleri meydana getirir. Bunlar erkek ve di�i gametofitlerdir. Gametler bunlar �zerinde mitozla meydana gelir. Gametlerin d�llenmesiyle zigot, onun geli�mesiyle de diploid sporofid meydana gelir.
Asl�nda e�eyli �reyen canl�lar�n hepsinin hayat devrelerinde haploid ve diploid safhalar� olup, bunlar birbirini takip eder. Ancak baz� t�rlerin hayat devrinde haploid safha bask�nd�r. Fertler daima haploiddir. Sadece zigot iken diploidtirler. Canl�lar�n b�y�k �o�unlu�unun hayat devrinde ise diploid safha bask�nd�r. Fert diploid olup, sadece gametler haploiddir. Baz� t�rlerde ise hem haploid hem de diploid safhalar belirgin olarak g�r�l�r. Fertler hem haploid hem de diploid olabilmektedir. ��te metagenezle �reyenler bunlard�r.
1- Su yosunlar�nda �reme : Su yosunlar�n�n �ok h�creli olanlar�nda bireyler daima haploiddir. Diploid olan sadece zigottur. Zigot mayozla b�l�nerek haploid h�creleri olu�turur. Hayatlar�na haploid safha hakimdir.
2- Kara yosunlar�nda �reme : Diploid evre su yosunlar�na g�re biraz daha uzundur. Di�i gametofite arkegonyum, erkek gametofite anteridyum denir. D�lleme ve zigotun geli�imi di�i gametofit �zrinde ger�ekle�ir.
3- E�relti otlar�nda �reme : Diploid evrenin en uzun oldu�u �i�eksiz bitkilerdir. Erkek ve di�i gamet ayr� gametofit �zerinde olu�ur. Tek yaprakl� bu gametofite Protal denir. Normal bireyler diploiddir. Gametofit k��k bir bitkicik halinde kal�r. Zigot geli�imine protal �zerinde ba�lar Sonra olu�turdu�u k�kleriyle direk topra�a ba�lanarak kendi ihtiyac� olan su ve besini almaya ba�lar, direk topra�a ba�lan�r
Bitkiler yery�z�nde ya�am�n anahtar�d�r. Bitkiler olmasayd� pek �ok canl� organizma ya�am�n� s�rd�remezdi; ��nk� �st�n yap�l� yarat�klar, ya�am bi�imleriyle, besinlerini do�rudan yada dolayl� olarak bitkilerden sa�larlar. Oysa pek �ok bitki, gerekli besinlerini g�ne� ��ndan yararlanarak kendisi �retmektedir.

Bitkiler 2 temel �bekte (alt�ube) toplan�r;

1. KAPALI TOHUMLULAR (�i�ekli Bitkiler-Angiospermae)
2. A�IK TOHUMLULAR (�i�eksiz Bitkiler-Gymnospermae)

Kapal� tohumlular ger�ek �i�ek �retirler ve say�lar� 250 milyona yak�n t�rden olu�an bir bitkiler alemidirler... Me�e, kay�n, g�rgen, kara�a� gibi yaprakl� a�a�lar bu gruba dahildir...
A��k tohumlular ise �i�eksiz bitkiler olarak an�l�rlar ve bu bitkilerde geni� bir canl�lar toplulu�udur. �am, G�knar, Sedir, Ladin gibi kozalakl� a�a�lar, Sikaslar, Ginko gibi t�rler bu gruba dahildir...

�i�ekli bitkilere �rnek;
At kestanesi
�i�eksiz bitkilere �rnek;
Batakl�k Servisi

Damars�z �i�eksiz bitkilerde iletim demetleri yoksa fotosentez i�in gerekli su ve mineralleri nas�l ta��r? (Ersagun Ela�maz)

�ncelikle �i�eksiz bitkilerin bir �o�unun vask�ll� yani iletim demetleri bulunan bitkiler oldu�unu

B�TK�SEL DOKULAR

9/7/2010

B�TK�SEL DOKULAR

1.A�a��dakilerden hangisi epidermis h�crelerinin
farkl�la�mas� ile olu�an t�ylerin g�revi de�ildir?

A) T�rmanmay� sa�lama
B) �rt� g�revi yapma
C) Suyun emilmesini sa�lama
D) Fotosentezle organik besin sentezleme
E) D��manlara kar�� savunma

2. I. Mantar doku
II. Odun boru (Ksilem)
III. Sert doku (Sklerankima)
IV. Parankima

Yukar�daki bitkisel dokulardan hangilerinin
h�crelerinin t�m� �l�d�r?

A) I, II ve IIIB) I, III ve IVC) I ve II

D) II ve IIIE) I ve III

3. I. T�y
II. Stoma
III. K�tikula

Yukar�dakilerden hangileri bitkilerdeki epidermis
dokusunun farkl�la�mas� ile olu�mu� ATP �reten
ve kullanan h�cresel yap�lard�r?

A) Yaln�z IB) Yaln�z IIC) I ve II

D) I ve IIIE) II ve III

4.A�a��daki bitkisel dokulardan hangisinin h�cre-
lerinde oksijen �retilebilir?

A) Sert doku
B) Mantar doku
C) Odun borusu
D) Parankima dokusu
E) Soymuk borusu

5.�ift �enekli bitkilerde bulunan;

I. U� meristemi
II. Parankima
III. Kambiyum
IV. Soymuk borusu

gibi yap�lardan hangileri tek �enekli bitkilerde
de bulunur?

A) I, II ve IVB) II, III ve IVC) I ve II

D) II ve IVE) III ve IV

6.Soymuk borular a�a��daki bitkisel yap�lardan
hangisine di�erlerinden daha fazla organik
madde ta��r?

A) Epidermis
B) Kambiyum
C) Destek doku
D) Stoma h�creleri
E) Sert doku

7. I. Nektar (bal �z�)
II. Re�ine
III. Tanen
IV. Piruvat
V. Fosfogliserik asit

Yukar�dakilerden hangileri bitkilerin metabolik
�r�n� oldu�u halde tekrar metabolizmaya kat�l-
mayan salg� maddesidir?

A) II ve IIIB) II ve IVC) I, II ve III

D) II, III ve IVE) III, IV ve V

8.Yaprakta bulunan;

I. Epidermis
II. Palizat parankimas�
III. S�nger parankimas�

h�crelerinden hangilerinde fotosentez ger�ek-
le�mez?

A) Yaln�z IB) Yaln�z IIC) Yaln�z III

D) I ve IIIE) II ve III

9.A�a��dakilerden hangisinde uygun ko�ullarda
fotofosforilasyon tepkimeleri ger�ekle�ir?

A) Ksilem h�creleri
B) Floem h�creleri
C) Epidermis h�creleri
D) Parankima h�creleri
E) Mantar kambiyumu h�creleri

10.�ok y�ll�k bitkilerde a�a��daki dokulardan hangi-
sinin de�i�imiyle di�er dokular olu�ur?

A) Parankima dokusu
B) Meristem doku
C) �letken doku
D) Salg� dokusu
E) Destek doku

11.Yandaki �ekilde �ift
�enekli gen� bir bitki
g�vdesinin enine
kesiti g�sterilmi�tir.

Numaral� yerler
a�a��dakilerden
hangisinde
verilmi�tir?

IIIIII
__________________________________________________________________________
A)EpidermisSoymuk dokusuKambiyum
B)KutikulaOdun dokusuMeristem
C)KambiyumMantar dokuParankima
D)Odun dokusuSoymuk dokusuEpidermis
E)Mantar doku Parankima Soymuk dokusu

12.A�a��dakilerden hangisi meristem doku i�in
ge�ersizdir?

A) G�vdedeki ya� halkalar�n�n olu�mas�n� sa�lar.

��EKL� B�TK�LER

9/7/2010

��EKL� B�TK�LER

�i�ek bitkilerin �reme organ�d�r. �i�ekler d�rt ana k�s�mdan olu�ur. Bunlar:
1-�anak yaprak
2-Ta� yaprak
3-Erkek organ
4-Di�i organ

�anak yaprak: �i�e�i en d��tan ku�atan, genellikle ye�il renkli yapraklard�r. G�r�n��, �ekil ve renk bak�m�ndan di�er yapraklardan farklar� yoktur. �anak yapraklar, �i�ek hen�z tomurcuk iken, �i�e�i �evrenin olumsuz �artlardan korur.
Ta� yaprak: Ta� yapraklar �e�itli g�z al�c� renklere sahiptir.Bir�ok ta� yaprak, g�zel kokulu, nektar denilen bir s�v� �retir.G�revleri erkek ve di�i organlar� korumak, g�zel koku ve g�z al�c� renkleriyle b�cekleri ve ku�lar� kendilerine �ekmektedir.
Erkek organ: Erkek organ ba��k ve ip�ik(sap��k) olmak �zere iki k�s�mdan olu�mu�tur. Erkek organlar �ok say�da olup, ta� yaprakla di�i organ aras�nda yer al�r.
Ba��k: Ba��kta polen ad� verilen k��k tanecikler �retilir. Polen taneleri polen ana h�crelerinden olu�ur. Polenler olgunla��nca ba��k patlar ve polenler etrafa da��l�r.
Sap��k: Ba��n dik durmas�n� sa�layan yap�d�r.
Di�i organ: Di�i organ �� ana k�s�mdan olu�ur:
1-Tepecik
2-Di�icik borusu
3-Yumurtal�k
Tepecik: �zerinde yap��kan bir s�v� salg�land�� i�in polen tanelerini tutar. G�revi de polenleri tutmak ve daha sonra polen t�p� n� olu�turmakt�r.
Di�icik borusu: Tepeci�i yumurtal��a ba�layan ince bir yap�d�r. Polen t�p� i�erisinden ge�erek yumurtal��a ula��r.
Yumurtal�k: ��erisinde d�llenme ger�ekle�ir.
Ta� yapraklar dip k�s�mlar�nda nektar ad� verilen bir kimyasal s�v� salg�lar. Bu madde etrafa g�zel koku yayarak b�cekleri kendine �eker. B�ylece �i�ekli bitkilerde �remenin ilk b�l�m� at�lm�� olur.
Di�i organ genellikle bir tane bulunur. Fakat baz� bitkilerde (ay�i�e�i) birden fazla di�i organ bulunur.
Birden fazla di�i organdan, ayn� sapa ba�l� birden fazla �i�ek olu�ur. Bu yap�lara Bile�ik �i�ek denir.
�i�e�in di�er organlar�:
1-�i�ek tablas�
2-�i�ek sap�
�i�ek tablas�: �i�e�in di�er b�l�mlerinin �zerinde oturdu�u yerdir.
�i�ek sap�: bitkiyi �i�e�in g�vdesine ba�lar.
��EKL� B�TK�LER

�i�ek bitkilerin �reme organ�d�r. �i�ekler d�rt ana k�s�mdan olu�ur. Bunlar:
1-�anak yaprak
2-Ta� yaprak
3-Erkek organ
4-Di�i organ

�anak yaprak: �i�e�i en d��tan ku�atan, genellikle ye�il renkli yapraklard�r. G�r�n��, �ekil ve renk bak�m�ndan di�er yapraklardan farklar� yoktur. �anak yapraklar, �i�ek hen�z tomurcuk iken, �i�e�i �evrenin olumsuz �artlardan korur.
Ta� yaprak: Ta� yapraklar �e�itli g�z al�c� renklere sahiptir.Bir�ok ta� yaprak, g�zel kokulu, nektar denilen bir s�v� �retir.G�revleri erkek ve di�i organlar� korumak, g�zel koku ve g�z al�c� renkleriyle b�cekleri ve ku�lar� kendilerine �ekmektedir.
Erkek organ: Erkek organ ba��k ve ip�ik(sap��k) olmak �zere iki k�s�mdan olu�mu�tur. Erkek organlar �ok say�da olup, ta� yaprakla di�i organ aras�nda yer al�r.
Ba��k: Ba��kta polen ad� verilen k��k tanecikler �retilir. Polen taneleri polen ana h�crelerinden olu�ur. Polenler olgunla��nca ba��k patlar ve polenler etrafa da��l�r.
Sap��k: Ba��n dik durmas�n� sa�layan yap�d�r.
Di�i organ: Di�i organ �� ana k�s�mdan olu�ur:
1-Tepecik
2-Di�icik borusu
3-Yumurtal�k
Tepecik: �zerinde yap��kan bir s�v� salg�land�� i�in polen tanelerini tutar. G�revi de polenleri tutmak ve daha sonra polen t�p� n� olu�turmakt�r.
Di�icik borusu: Tepeci�i yumurtal��a ba�layan ince bir yap�d�r. Polen t�p� i�erisinden ge�erek yumurtal��a ula��r.
Yumurtal�k: ��erisinde d�llenme ger�ekle�ir.
Ta� yapraklar dip k�s�mlar�nda nektar ad� verilen bir kimyasal s�v� salg�lar. Bu madde etrafa g�zel koku yayarak b�cekleri kendine �eker. B�ylece �i�ekli bitkilerde �remenin ilk b�l�m� at�lm�� olur.
Di�i organ genellikle bir tane bulunur. Fakat baz� bitkilerde (ay�i�e�i) birden fazla di�i organ bulunur.
Birden fazla di�i organdan, ayn� sapa ba�l� birden fazla �i�ek olu�ur. Bu yap�lara Bile�ik �i�ek denir.
�i�e�in di�er organlar�:
1-�i�ek tablas�
2-�i�ek sap�
�i�ek tablas�: �i�e�in di�er b�l�mlerinin �zerinde oturdu�u yerdir.
�i�ek sap�: bitkiyi �i�e�in g�vdesine ba�lar.

G�L YET��T�R�C�L��

9/7/2010

G�L YET��T�R�C�L��

Genellikle sellerde yeti�tiricilik i�in en elveri�li dikim mevsimi ilkbahard�r. Bununla beraber fan ve pat sistemi veya sistemi yap�lma imkan� oldu�u taktirde g�lleri yaz�n bile dikmek iyi sonu� almak m�mk�nd�r. Bununla beraber dikim i�in mevsim kadar �nemli di�er bir hususta serdeki g�l tezgahlar�n bo�alt�lm�� olmas�d�r. G�l fidanlar� genellikle �i�ek �retimi i�in 4 y�l s�re ile yerlerine b�rak�l�r ve sonra s�k�l�p yerlerine gen� fidanlar dikilir. Fakat s�k�m i�in bir m�navebe uygulanmas� gerekir. Aksi halde �i�ek kesimine ara verilmi� olunur. Bu bak�mdan her y�l fidanlar�n ¼ yenilenerek yeti�tiricilikte devaml�l�k sa�lanm�� olunur.
Avrupa ve ABD de genellikle anneler g�n� g�l talebinin en fazla oldu�u d�nemdir. �i�ek kesimi yap�ld�ktan sonra eski fidanlar s�k�l�p yenileri i�in haz�rl�k yap�l�r. Bu bak�mdan yeti�tiricilik i�in b�t�n i�lemler bu tarihe g�re ayarlanm�� olunur. Bunun yan� s�ra daha �ok �nemli bayram g�nlerinde istekleri kar��lanmak �zere ayr�nt�l� bir yeti�tiricilik program� yap�l�r. Yeti�tirme gayesini uygun �ekilde �retilmi� fidanlara toprak haz�rl�� yap�lm�� tava veya tezgahlara s�ra aras� ve �zeri 30 cm mesafe ile dikilir. Fidanlar�n s�� dikimi genellikle daha iyi bir sonu� verir. B�ylece k�kler daha �abuk te�ekk�l etmi� olur. Bunun bir di�er faydas� ise daha sonra ilave edilecek mal�a fidanlar�n derin �ekilde batmas�n� �nlemektir.
Her iki yolla dikimden sonra dikkat edilecek nokta fidanlar�n etraf�ndaki alan�n periyodik sisleme yaparak veya bitkiyi �rtmek suretiyle nemli kalmas�n� temin etmektedir.
Geli�menin ilk devrelerinde g�llerin sulama suyu ile bir miktar azotlu g�bre vermek isabetli olur. G�l fidanlar�n�n geli�me s�resince dikliklerini temin etmek gerekir. Bunun i�in tek tek �zgaralar kullan�l�r.
TOPRAK
G�l yeti�tiricili�i i�in genellikle ana maddesi kil ve organik maddelerce zengin, drenaj� iyi olan topraklar tercih edilir. Kesme g�l yeti�tiricili�inde toprak devaml� �ekilde s�m�r�lm�� olur. Bu bak�mdan prensip olup g�ller 4 senelik olup s�k�ld�klerinde topra��n tamamen veya k�smen de�i�tirilmesi gerekir. G�l topra��n�n her zaman tekst�rl� ve g�zenekli kalmas� gerekir. Turba ve a��r g�bresi bir �ok fonksiyonu bir arada yerine getirir. Genellikle bu maddeler toplam hacminin ¼ � olacak �ekilde ayarlan�r ve �zellikle k�klerin gelece�i k�s�mlara iyice kar��t�r�l�p verilmesi sa�lan�r. G�l topra��n�n �zellikle tekst�r�n�n ayarlanmas�nda en fazla kullan�lan madde mal� t�r. Zira bu madde topra��n buharla�ma ile olan nem kayb�n� �nlerken di�er taraftan sulama s�ras�nda toprakla su aras�nda bir engel te�kil ederek toprak par�ac�klar�n� kaymak meydana gelmesini de engeller. Yaz aylar�nda mal� topra��n serin kalmas�na neden olur. Di�er taraftan k�kler mal� �n i�ine de n�fus ederek yay�lm�� olurlar. Mal��n sebep oldu�u kimyasal de�i�ikler ise kullan�lan metaryelin cinsine ba�l�d�r. Topra�a verilen �e�itli maddelerden turba topraktaki pH derecesini bir miktar d��rmekle beraber besin maddesinin de�erini etkilemez. �yi yanm�� ah�r g�bresinin kimyasal etkisi azd�r. Hangi metaryel kullan�lsa kullan�ls�n 5-10 cm den fazla derinlikte olmas�na dikkat edilmelidir. Mal� ayr��ma ve y�kanma nedeniyle ince bir tabaka haline gelirse topra�a yeniden ilavesi gerekir aksi halde toprak suyun mekanik etkisine direk olarak maruz kal�r. Pratik olarak herhangi bir organik metaryel mal� olarak kullan�labilir. Dikim zaman� toprakta di�er mineral maddelerin miktarlar� �ok fazla olmamal�d�r, fakat yeni bitkilerde k�k te�ekk�l� ba�lar ba�lamaz geli�ir.

EKON�M�K DURUMU
G�L TARIMININ ISPARTA EKONOM�S�NDEK� YER�
G�l �retimi hava �artlar�na g�re de�i�ir.G�l �i�e�i Isparta �ift�isi i�in �nemli bir gelir kayna��d�r.1985 y�l�nda g�l birlik�e 3000 kg �i�e�i sat�n al�nm�� kar��l��nda �reticiye 1.365000000 TL �denmi�tir.�zel firma ve �ah�slar�n yapt�� elim de�eri ile 850000000 TL civar�nda oldu�u tahmin edilir.

Isparta ilinde y�llara g�re g�l dikim sahalar�:
Y�llar Dikim alan�(hekta

��FALI B�TK�LER

9/7/2010

��FALI B�TK�LER

ADAM OTU
Zehirli bir bitkidir. A�r� kesici, yat��t�r�c�, cinsel g�c� artt�r�c� etkileri vard�r. Rast gele kullan�ld��nda zararl� olur.
ASLAN A�ZI (Kurta�az� / Tav�anduda��)
T�rl� renklerde yetisen g�zel g�r�n�ml� bir bitkidir. S�s bitkisi olarak kullan�l�r.
Kullan�ld�� yerler: Balgam s�kt�r�r. Bron�itte rahatl�k verir
AYRIKOTU
Bitkinin etli k�kleri �ok eskiden beri �riner hastal�klarda kullan�lan �nemli bir halk ilac�d�r. K�kler mesane ve b�brek iltihaplar� dahil, mesanedeki tas ve kumlar� d��rmek i�in kullan�lan iyi bir idrar s�kt�r�c�d�r. �drar artt�r�c� olarak m�s�r p�sk�l�, arpa ile beraber kaynat�larak kullan�l�r. Hatta k�pekler bile a��z ve barsaklarini temizlemek i�in bitkinin yapraklar�n� b�y�k bir zevkle yedikleri i�in bitki k�pek �imeni olarak da bilinir. Tarlalarda belirtilen t�rden ba�ka, buna �ok benzeyen b�y�k ayr�kotu (cynadan dactylon)olarak bilinen �e�idinin daha kal�n k�kleri olup, ni�asta da ta��mas�yla ayr�l�r ve di�eri gibi kullan�l�r.
Kullan�ld�� yerler: Kullan�lan k�s�mlar� k�kleridir. K�klerinde triticin, u�ucu ya�, m�silaj ve potasyum bulunur.
AHLAT(Yabanarmudu )
G�lgillerden, kendi kendine yetisen bir aga�tir. Yemisi iyice olgunlastiktan sonra yenir.
Kullanildigi yerler: Meyveleri ishal keser. Zehirli hayvan sokmalarinda, filizi ezilip yaraya s�r�l�r.
ANASON
Meyveleri armut seklinde k��k, �zeri t�yl�, yesilimsi sari renklidir. .Meyvalarinda nisasta, m�silaj, sabit ve u�ucu anetold�r. Anetol, zehir etkili fakat bu etkisi �ok olmayan bir maddedir. Meyvelerinden su buhari distilasyonu ile elde edilen anason yagi, hemen hemen renksiz ve karakteristik kokuludur. Anason tipta midevi, bagirsak gazlarinin tesekk�l�n� �nleyici, hazmi kolaylastirici ve g�g�s yumusatici olarak kullanilir. Ayrica nefes darligi, �ks�r�k ve kalb �arpintisi rahatsizliklarinda da etkilidir. Anason y�ksek dozda alindiginda bas agrisi, uyusukluk, g�rme zorlugu yapar. Daimi kullananlarda anisizm hastaligina sebeb olur. Bilhassa �ocuklara uyku vermede, midede tesekk�l eden gazlari gidermede �ok faydalidir. Bebekler i�in bir �ay kasigi tohum bir bardak suya olmak �zere �ay olarak hazirlanir. Yemeklerden �nce veya s�te katilarak bir ka� �ay kasigi verilir. B�y�kler % 1-2lik �ayini g�nde 2-3 bardak alabilir.
Kullanildigi yerler: Kullanilan kismi, meyvalari ve yapraklaridir. Meyveleri tamamen olgunlastiktan sonra toplanir ve g�lgede kurutulur. Hazmi kolaylastirir. Istahsizligi giderir. Mide ve barsak gazlarini s�kt�r�r. Idrar artirir. Migren agrilarini keser. Astim, nefes darligi ve bronsitte g�r�len sikayetleri giderir.
ARDI�
Bir evcikli veya iki evcikli bitkilerdir. Ard�� yemi�i diye an�lan kozalaklari disi aga�lar �zerinde bulunur. Ardi� t�rleri kozalaklarinin b�y�kl�g�ne, rengine ve �zellikle her kozalagin i�inde bulunan tohumlarinin sayisina g�re birbirinden ayirt edilir.
�esitleri ve kullanildigi yerler: Sicak iklimlerde ve korunmus alanlarda aga� gibi b�y�mesine karsilik, soguk b�lgelerde �ali manzarasindadirlar. Genel olarak odunu yumusak ve dayaniklidir. Kursun kalem yapilir. Kerestesi de demiryolu traversi olarak kullanilir.
Memleketimizde 8 ardi� t�r� yetismekte olup �nemlileri sunlardir:
Katran ardici:Trakya ve Anadoluda yaygindir. �ali veya k��k bir aga� seklindedir. Yapraklari ��l� ve baticidir. Kozalaklari kirmizimsi olup iki tohumludur. Dallarindan elde edilen katrani cilt hastaliklarinda kullanilir.
Adi ardi�: Memleketimizde Trakya b�lgesinde tesad�f edilen �alimsi veya k��k aga�lardandir, yapraklari baticidir. Kozalaklari mavimsi siyah renkli, �� tohumludur. Idrar s�kt�r�c� olarak kullanilir.
Bodur ard�� : Memleketimiz daglarinda, �zellikle Kuzey Anadolu daglarinda genis topluluklar meydana getirir. Kozalaklari mavimsi siyah renklidir. Yenir ve idrar s�kt�r�c� �zelliktedir.
Kokar ardi� : Dogu Akdeniz B�lgesi agacidir. Memleketimizin daglik yerlerinde yetisir. S�rg�nleri d�rt k�seli, kozalaklari mavimsi siyah renkli, 1-2 tohumludur. Yapraklar ezildigi zaman fena kokular �ikarir.
Y�ksek ard��

NANE

9/7/2010

NANE
Nemli yerlerde yeti�en, genellikle t�yl� ve �ok kokulu bitki (ilmi ad� mentha Ball�babagillerden) Nane ba�ak �eklinde beyaz, pembe veya morumsu �i�ekli, otsu bir bitkidir. �ktisadi bak�mdan b�y�k �nem ta��r. Taze naneden ��kar�lan nane esans�, lik�rc�l�kte, �ekerlemecilikte, lavantac�l�kta ve eczac�l�kta kullan�lmaktad�r. Kurutulmu� nane yapraklar� uyar�c� ve sindirimi kolayla�t�r�c� oldu�undan kaynat�l�p i�ilmek �zere baharat��larda sat�l�r. Ayr�ca yemeklerde �e�ni veren bir bitki olarak bah�elerde yeti�tirilir. Lavantac�l�kta en makbul t�r� �ok esansl� olan ac� nanedir. (mentha piperoto). T�rkiye"de yeti�tirilen ba�l�ca nane �e�itleri k��k yaprakl� nane ve k�v�rc�k yaprakl� nane.
Eczac�l�kta; kullan�lan nane yapraklar� �zellikle esans i�in yeti�tirilen ac� naneden (mentha piperoto) elde edilir. Nanenin keskin kokusu ve ho� bir serinlik duyumu veren ac�l�� i�indeki mentoll� esanstan ileri gelir. Nane uyar�c�, sindirimi kolayla�t�r�c�, spazm kesicidir. Kaynat�larak veya damlat�larak kullan�l�r. Esans� pastillere, tabletlere koku vermeye yarar. Di� ila�lar�n�n bile�imine yarar. "Alkoll� nane ruhu" suya damlat�l�p i�ilirse gaz giderici ve sindirimi kolayla�t�r�c� etki g�sterir.
SU NANES�
Uzun bir s�re suda bekletilmi� nane dal ve yapraklar� kaynat�larak bunun suyundan 150 cc 1 gr y�nle birlikte mordanlama y�ntemiyle 15"er dk kaynat�l�r. Bu sudan 10 de�i�ik Mordan maddesiyle 10 de�i�ik renk derecesi ortaya ��kar.
1) A��k kahverengi= Krem tartar
2) " "= Sodyum Karbonat
3) " "= Potasyum ditinoid
4) " "= Sodyum ditinoid
5) Kahverengi = Demir s�lfat
6) "= Kalsiyum Karbonat
7) Ye�il= G�z ta��, Bak�r s�lfat
8) Bej= �ap
9) Bej= Oksalik asit
�al� g�r�n�m�nde, sar� �i�ekli bitki; 0,3-1,50 m boyunda.
Boyac�l�k-Ayn� ad� ta��yan bitkinin kurutulmu� k�k�nden elde edilen k�rm�z�, sar� renkte boya.
K�k boyas� �l�man b�lgelerde yeti�en otsu bir bitkidir. Bunun k�rm�z� renkte uzun ve s�r�ngen bir k�ksap� vard�r. G�zler d�rt k��eli ve ince g�r�nt�l�d�r. Yerde ��kan sar� �i�ekler a�ar. Anayurdu Do�u"dur. Eskiden boya elde etmek i�in yeti�tirilirdi.
-K�kboyas�, Bat� Anadolu"da ilk �a�lardan beri bilinirdi. Antik Philadelphiai"nin XIII.yy da Ala�ehir ad�n� almas�, bu b�lgede boyac�l��n geli�mi� olmas�ndand�. K�kboyas� XIX. Yy sonuna kadar geni� �l��de kullan�lan bitkisel boyalar�n en �nemlisiydi. �zmir hal�lar�nda Anadolu ve Suriye ipekli dokumalar�nda, Terselya ve Makedonya pamuklular�nda kullan�lan bu boya "ezdirme" veya "T�rk k�rm�z�s�" ad�yla Avrupa"da �n kazand�. Bu boyan�n elde edildi�i ayn� adl� bitki Diyarbak�r, Beyrut, Akk�y, Cebelil�bnan, �am, Trablus, Ankara, Kayseri, �ank�r�, Konya, Isparta, Burdur, Antalya, Ni�de, Teaz, H�deyde, Bal�kesir, K�tahya, �zmir, Manisa sancaklar�nda, Tr. Vilayetinde, Zile, Tokat, Amasya, K�pr� kazalar�nda �ok yeti�tirildi. Elde edilen k�k boyas�, Manisa, Kara�a�, Akhisar, Kayac�k, Demirci, Gediz, �aphane, G�rdes, Karahisar ve Bal�kesir"den karayolu Ala�at�, Sak�z, Karaman, Rodos, K�br�s, Midilli, Suriye ve Yunanistan"dan deniz yoluyla �zmir"e getirilirdi. K�k boyas� ticaretinin en �nemli ve tek merkezi �zmir, ba�ta gelen al�c�s� ise devrin en �nemli dokuma sanayiine sahip olan ve topraklar�nda k�k boyas� yeti�meyen �ngiltere idi. Anadolu"dan g�t�r�len tohumlarla Fransa ve �talya"da k�k boyas� tar�m� geli�tirildi. Fakat Anadolu k�kboyas�n�n �st�nl�� sa�lanamad�. XIX. Yy k�kboyas� Osmanl� d�� ticaretinde, tah�l ve ipekten sonra geliyordu. Osmanl� devletinin �ngiltere"ye ihracat�nda da k�k boyas�, t�t�n ve tah�ldan sonra y�zde 7,8 ile ��nc� s�ray� al�yordu. K�k boyas� ihracat� en y�ksek seviyesine 1859"da ula�t�. �zmir ihracat�nda y�zde 31,6 ile birincili�e y�kseldi. Fakat kimyasal boyalar�n geli�tirilmesiyle �nemini kaybetti.
K�k boyas� fazla nemli veya �orak olmamak �art�yla Anadolu"nun hemen b�t�n topraklar�nda yeti�tirilmi�tir. K�k boyas� tar�m�, olduk�a a��r ve masrafl�d�r. �nce "boyal�k" denen tarlalar�n be� alt� defa, hatta daha

EVDE VE OKULLARDA HOB� AMA�LI B�TK� DOKU K�LT�R�

9/7/2010

EVDE VE OKULLARDA HOB� AMA�LI B�TK� DOKU K�LT�R�
�zet
Bitki biyoteknolojisini olu�turan iki unsur olan bitki doku k�lt�r� ve bitki genetik m�hendisli�i hem ticari hem hobi hem de ara�t�rma baz�nda rutin olarak uygulanmaya ba�lanm��t�r. Bitki doku, h�cre veya organlar�n�n laboratuarda kontroll� ve steril �artlarda �e�itli besin ortamlar�nda k�lt�re al�nmas�, onlardan yeni h�creler, dokular, organlar veya yeni bitkiler �retilmesi i�lemlerinin t�m�ne birden bitki doku k�lt�r� denilmektedir. Genellikle bitkilerin yaprak, g�vde veya k�klerinden al�nan par�alar�ndaki v�cut h�crelerinin �zel besin ortamlar�nda k�lt�re al�nmas� yoluyla uygulan�r. En �ok kar��la��lan uygulama h�crelerde, o h�crelerin al�nd�� bitkiye benzer bitki veya bitkiler �retmektir. Buna rejenerasyon denilir. Ayr�ca tek ba��na h�creler veya organlar (�rnek: k�kler) �o�alt�labilir ve �e�itli ama�lar i�in kullan�labilir. Bu i�lem bitkilerin amaca uygun olarak genetik y�nden de�i�tirilmesine de imkan sa�lamaktad�r.
Bu yay�nda ama� evlerde, lise ve dengi okullarda veya �niversite lisans seviyelerinde bitki doku k�lt�r�ne ilgi duyanlara doku k�lt�r�n�n temel mekanizmas�n� anlatmak, basit doku k�lt�r� tekniklerini kendilerinin uygulayabilmesi a��s�ndan a��l�mlar getirmektir. Evde bu i�lemleri yapanlar hem kendilerine iyi bir vakit ge�irme, hem de istedikleri bitkileri �o�altabilme imkan� sa�layacak, ilk��retim �a��nda olan ��renciler bitkilerin �reme, �o�alma ve b�y�mesi ile ilgili bilgileri kendilerinin deneyerek ��renmelerini sa�lamakt�r. Ayr�ca burada bahsedilen teknikler ticari ama�l� olarak �retim yapacaklara da k�smen ��k tutabilir. Daha geni� bilgi almak isteyenler Bitki Biyoteknolojisi Cilt I Doku K�lt�r� ve Uygulamalar� (M. Babao�lu, E. G�rel, s. �zcan; Edit�rler, Sel�uk �niversitesi Yay�nlar�, 2001) adl� kitaptan faydalanabilirler.

1. Giri�
Bitki doku k�lt�r�; aseptik (steril) �artlarda, yapay bir besin ortam�nda, b�t�n bir bitki, h�cre (meristematik h�creler, s�spansiyon veya kallus h�creleri), doku (�e�itli bitki k�s�mlar�=eksplant) veya organ (apikal meristem, k�k vb.) gibi bitki k�s�mlar�ndan yeni doku, bitki veya bitkisel �r�nlerin (metabolitler gibi) �retilmesidir (Babao�lu ve ark., 2001). Yeni �e�it geli�tirmek ve mevcut �e�itlerde genetik �e�itlilik olu�turmak doku k�lt�r�n�n temel ama�lar� aras�nda say�labilir. Bu nedenle bitki doku k�lt�rleri genetiksel iyile�tirme �al��malar�nda �nemli bir rol oynamaktad�r. Ayr�ca kaybolmakta olan t�rlerin korunmas�nda ve �o�alt�lmas� zor olan t�rlerin �retiminde, �e�itli doku k�lt�r� y�ntemleri rutin olarak uygulanmaktad�r.
Bitki doku k�lt�r� ile ilgili �nemli �al��malar Tablo 1"de verilmi�tir.
Tablo 1. Bitki doku k�lt�r�nde �nemli �al��malar (Babao�lu ve ark., 2001).
Tarih�al��malarAra�t�r�c�lar
1902�lk izole h�crelerin k�lt�r�Haberlandt
1904Olgun embriyolar�n k�lt�r�Hanning
1917Biyoteknoloji teriminin ilk defa kullan�m�Karl Ereky
1920Oksin hormonunun ke�fi ve tan�mlanmas�Went ve ark.
1922K�k ve s

B.ROKA: ERUCA VESICARIA SUBSP. SATIVA (MILL)

9/7/2010

B.ROKA: ERUCA VESICARIA SUBSP. SATIVA (MILL)

1.G�R��
Taze yapraklar� salata ve garnit�r olarak sevilerek t�ketilen roka Uzak Do�u �lkelerinde Hindistan ve �in"de ya� bitkisi olarak da �retilmektedir. Uzak Do�u �lkelerinde elde edilen ya�lar insan beslenmesinde, ila� sanayisinde ve de�i�ik �ekillerde de�erlendirilir. Ancak Eruca vesicaria Subsp. Sativa(Mill) olarak bilinen rokan�n de�erlendirilen k�s�mlar�n� dikkate ald��m�zda baz� farkl�l�klar�n oldu�u g�r�lmektedir. �zellikle �lkemizde �� Anadolu b�lgesinde yeti�tirilen ve k�zg�n olarak bilinen bitkilerde Eruca sativa Mill. olarak adland�r�lmaktad�r. Bu bitki sadece ya� bitkisi olarak ve hayvan beslenmesinde kullan�lmaktad�r. Sebze olarak de�erlendirilen bitkinin genellikle sadece yapraklar� t�ketilir.
�o�u hastal��n tedavisinde etkili oldu�u ve olumlu sonu�lar al�nd�� bildirilmektedir. �zellikle b�y�k kentlerimizde gelir d�zeyi y�ksek ki�ilerin bu sebzeye olan talebi h�zla artmaktad�r. �lkemizde 1.100 ton civar�nda roka �retimi yap�lmaktad�r.
2.ANAVATANI VE TAR�H�ES�
Yapraklar� sebze olarak de�erlendirilen rokan�n yeti�tiricili�i Akdeniz ve G�ney Avrupa �lkelerinde �ok yayg�nd�r. Roka �zellikle �talya ve �spanya"da �ok �retilmekte ve y�l�n her ay�nda pazarda bulunabilmektedir. Uzak do�u �lkelerinde Hindistan ve �in"de ise ya� bitkisi olarak �retilmektedir. �zellikle �lkemizde �� Anadolu B�lgesinde yeti�tirilen ve �zg�n olarak bilinen bitkiler de Eruca sativa Mill. olarak adland�r�lmaktad�r.
Roka Romal�lar d�neminden bu yana sebze olarak de�erlendirilir. Rokan�n anavatan� hakk�nda kesin bir bilgi olmamakla beraber, Akdeniz �lkeleri bu sebzenin anavatan� oldu�u bildirilmektedir.
3.MORFOLOJ�K �ZELL�KLER�
3.1. K�K
Roka bitkisinin k�kleri toprak yap�s�na ba�l� olarak farkl� derinliklerde geli�ir, kuvvetli bir kaz�k k�k ve etraf�nda 10-15 cm. derinlikte sa�ak k�kler olu�ur. Sa�ak k�kler kuvvetli olmay�p zay�ft�r. Do�rudan tohum ekimi y�ntemi ile yeti�tirildi�inden kaz�k k�k kuvvetli geli�ir.
3.2. G�VDE
Rokada g�vde rozet �eklindedir. Sebze olarak de�erlendirilen yapraklar toprak seviyesindeki rozet g�vdeden ��karlar. D��k s�cakl�klarda geli�en yani k�� d��ar�da ge�iren veya vernalize olmu� bitkiler �lkbaharda h�zla generatif d�neme ge�er.
3.3. YAPRAKLAR
Roka yapraklar� sebze olarak de�erlendirildi�i i�in bitkinin d�zg�n ve albenisi olan bir yaprak yap�s�na sahip olmas� gerekir. Thumlar �imlendikten sonra kalp �eklinde kotiledon yapraklar meydana getirir. Daha sonra uzun, oval ve kenarlar� d�z, ye�il renkli hakiki yapraklar geli�ir. Bu yapraklar�n �ekli ve rengi iklim ko�ullar�na ba�l� olarak de�i�ir. D�z, par�as�z, sel�lotik yap�s� az ve �ok aromatik madde i�ermeyen yapraklar tercih edilir. Hasat gecikti�inde yapraklarda sel�lotik yap� ve lifle�me g�r�l�r. Hasat olgunlu�una gelmi�
roka yapraklar� toprak y�zeyinden kesilerek demetlenir ve sat��a demet halinde sunulur. Birinci hasattan sonra olu�an yapraklar par�al� bir yap� kazan�rlar, kaliteleri ve �ekilleri bozulur. Bu y

KAVUN TARIMI

9/7/2010

KAVUN TARIMI
G�R��
Kavun tek y�ll�k bir bitkidir. G�vdesi t�yl� bir bitkidir. G�vdesi t�yl�, kollar� sar�l�c� ve yapraklar� 5 lobludur. Kavun bitkisi iki tip �i�e�e sahiptir. Bunlar erkek �i�ekler ile di�i �i�ekler veya erselik �i�eklerdir. Erkek �i�ekler ana kollar �zerinde, di�i veya erselik �i�ekler ise yan kollar �zerinde bulunur. Kavunun �i�ek tozlar�n�n ta��nma s�nda bal ar�lar� �nemli rol oynarlar.
�E��TLER
�retilecek olan kavun �e�idi y�ksek verimli, hastal�klara ve nakliyeye dayan�kl� olmal�d�r. GAP B�lgesinde Arava, Polidor ve Galia iri meyveli olarak Yuva kavun �e�itlerinin yeti�tiricili�i yap�labilir.
�klim �ste�i
Kavun, s�cak ve �l�k bir iklim bitkisidir. Uzun yeti�me s�resi boyunca g�ne�li, s�cak ve kuru bir hava ile yeterli toprak nemi ister. Nemli b�lgelerde mantari hastal�klara yakalanma ihtimali y�ksektir. Yeti�me devresi i�erisinde don tehlikesi olmamal�d�r.
Toprak �ste�i
Kavun yeti�tiricili�inde a��r killi ve asitli topraklar uygun de�ildir. PH"s� 6-8 olan su tutma kapasitesi y�ksek, drenaj� iyi ve hastal�klardan ari olan topraklar uygundur.
YET��T�RME TEKN��
Ekim N�beti
Kavun tar�m�n�n yo�un olarak yap�ld�� yerlerde solgunluk gibi hastal�klardan korunmak i�in m�navebe uygulanma l�d�r. Ayn� arazide iki y�ldan fazla �st �ste kavun yeti�tiril memelidir. B�lgemizde kavun + pamuk + hububat + 2. �r�n veya kavun + pamuk + mercimek + 2. �r�n m�nave besi uygulanabilir.

Toprak Haz�rl��
Kavun yeti�tiricili�inde toprak haz�rl�� sonbaharda ilk ya��lardan sonra ba�lamal�d�r. �lk ya��larda toprak tavda iken s�r�m yap�labilir. Derin s�r�m�n arkas�ndan kesekleri par�alamak i�in k�lt�vat�r, goble-disk veya diskharrow ile ikileme yap�lmal�d�r.
�kinci toprak i�leme d�nemi ise �ubat-mart aylar� olup toprak tav�nda k�lt�vat�r ile toprak i�lenerek arazi ekim ve dikime haz�r hale getirilir. Ekim veya dikimden �nce tarlada otlanma g�r�l�rse tekrar k�lt�vat�r ile toprak i�lemesi yap�labilir.
Ekim veya Dikim
1. Ekim

Kavun yeti�tirilecek arazide ekimden �nce s�ra aras� 2 m olacak �ekilde kar�k pullu�u ile kar�klar �ekilmelidir. Bu kar�klar�n kenar�na tek tarafl� olarak ve s�ra �zeri 75 cm olacak �ekilde ocaklara ekim yap�l�r. Her oca�a 4-5 adet tohum b�rak�lmal�d�r.
Tohumlar�n �zeri 5-6 cm toprakla �rt�lerek hafif�e bast�r�lmal�d�r. B�lgemizde araziye ekim 20 Nisan-5 May�s tarihleri aras�nda yap�lmal�d�r.
Tohumlar 5-15 g�n i�inde �imlenerek toprak y�zeyine ��karlar. ��k��tan sonra uygun olan iki adet bitki ocakta b�rak�l�r. Daha sonra bir adet bitki b�rak�l�r.
.2. Fide Yeti�tirerek Dikim
Kavun tar�m�nda erkencilik a��s�ndan fide ile yeti�tiricilik yap�labilir. B�lgemizde fide ile, yeti�tiricilik ile, ekim ile, yeti�tiricilik aras�nda 15-20 g�n kadar erkencilik sa�lanabilir. Fide yeti�tiricili�inde 10x13 cm ebad�ndaki alt� delinmi� plastik torbalar kullan�l�r. Bu torbalar iyi kar��t�r�lm�� har� ile doldurulur. Har� yapmak i�in hacim olarak 1 �l�� bah�e topra��, 1 �l�� iyi yanm�� ah�r g�bresi ve 1 �l�� kum iyice kar��t�r�l�r.
Har� doldurulmu� olan torbalara kavun tohumlar� 4-5 cm derinlikte konur. Her torbaya 1-2 adet tohum b�rak�l�r. Bu torbalar seralar ve y�ksek t�nellere konarak s�zge�li kovalarla sulan�r. B�lgemizde t�plere tohum ekimi 5-15 Mart tarihleri aras�nda yap�lmal�d�r. Torbalarda yeti�en fidelerin zaman zaman yabanc� otlar� al�n�r ve sulamas� yap�l�r. Normal �artlarda fideler 30-40 g�n i�inde araziye dikime haz�r hale gelir.
Dikime haz�r hale gelen fideler k�lt�vat�r ile s�r�lm�� ve kar�k pullu�u ile kar�klar� a��lm�� olan araziye s�ra aras� 2 m ve s�ra �zeri 75 cm olacak �ekilde dikilmelidir. Plastik torbalardan fideler ��kar�l�rken fide topra��n�n da��lmamas�na �zen g�sterilmelidir. Dikimden sonra mutlaka can suyu verilmelidir.
G�breleme
Ba�ar�l� bir kavun yeti�tirmek i�in organik maddesi y�ksek topraklar� sevdi�inden �iftlik g�bresi uygulanmal�d�r. �iftlik g�bresi sonbaharda derin s�r�mden sonra dekara 3-4 ton at�larak k�lt�vat�r ile kar��t�r�lmal�d�r. Kimyasal g�bre olarak 15-18 kg/da N ve 10

OKAL�PTUS: (EUCALYPTUS)

9/7/2010

OKAL�PTUS: ( Eucalyptus )

Haziran-temmuz aylari arasinda, mor renkli �i�ekler a�an b�y�k aga�lardir. Yaprak sekli bitkinin yasina g�re degisir. Gen�lerde sapsiz, oval, a�ik yesil; yaslilarda ise uzunca sapli, orak seklinde, derimsi ve koyu yesildir. �i�ekler morumsu kirmizi renkte olup, her bir yapragin koltugunda birka�i bir arada bulunur. Meyve k��k ve �ok miktarda tohum tasiyan oval sekilli bir kaps�ld�r. Ana vatani Avustralya olan bu aga�, halk arasinda sitma ve kinin agaci olarak da taninmaktadir.
Anadolu"ya ilk defa, Mugla vilayetinin Fethiye kazasinda Dalaman"da bir �iftlik kuran Misir Hidivi Abbas Hilmi Pasa tarafindan, s�s agaci olarak sokulmustur. Diger taraftan Mersin-Adana demiryolu ugragindaki istasyonlarda 1886 yilinda Fransizlar tarafindan istasyon agaci olarak kullanilmistir. 1830"a dogru Avustralya"dan Italya"ya getirilen �esitli cins �kalipt�slerin kis olmasi dolayisiyla �ogunlugu kurudugundan bu agacin yumusak iklimde yasamadigi kanaatine varildi. 1852"de Cezayir"de tekrar denendi. Daha sonra da Kuzey Afrika ve G�ney Avrupa"da denenerek sicak mintikalarda yetisecegi anlasilmistir. 1893"te, Osmanli Devleti idaresinde bulunan Suriye"de M.H. Morel, Beyrut"taki malikanesinde �ok miktarda �kaliptus yetistirmis ve bu malikanesine Latince olarak "Villa Eucalypta (�kalipt�s K�sk�) adini vermistir. �ok miktarda �kaliptus bug�n Afrika, Avrupa, Asya sicak iklimlerinde yetistirilerek, iktisadi, sihhi maksatlarla d�nyanin her kitasinda �retilmekte ve g�n ge�tik�e de ragbet bulmaktadir. �kaliptus aga�lari, �ok y�ksek olan kabiliyeti, fazla miktarda toprak suyunu alip havaya vermesi sayesinde bataklik yerlerin kurutulmasinda insanliga olan hizmetlerinin taninmasini m�teakip, yalniz Avustralya"da olan gelisme alani kisa bir zamanda �ok genislemistir. Bir �kaliptus agacinin yilda ortalama 250 ton suyu alip havaya verdigi tecr�belerle anlasilmistir. 1938"den beri, yurdumuzun g�ney batakliklarinda da yetistirilmesine b�y�k �nem verildi ve kisa zamanda �ok �m

T�RK�YEN�N REL�K VE ENDEM�K B�TK�LER�

9/7/2010

T�RK�YE"N�NREL�K VE ENDEM�K B�TK� TOPLULUKLARI
1. G�R��
Bitki co�rafyas�nda flora b�lgeleri ve bu b�lgeleri olu�turan bitki topluluklar� en �nemli konulard�r. Bitkilerin yeti�me ortam� ko�ullar�n� iklim, topografya, ana materyal, toprak di�er canl�lar belirlemektedir. Olu�an ortam �artlar�na ba�l� olarak belli t�rler ve bunlar�n olu�turdu�u bitki topluluklar� g�r�l�r. Ba�ka bir deyi�le, baz� istisnalar haricinde bitkiler, ekolojik isteklerine uygun ortamlarda geli�mekte ve neslini devam ettirmektedir. B�ylece bitkilerin yerle�tikleri bir alan ortaya ��kar. Bu belli alanlarda bulunan bitkilerin o alanda varl�klar�n� devam ettirebilmesi i�in ekolojik �artlar�n de�i�memesi gerekir. Ancak sahan�n ekolojik ko�ullar� zaman i�inde belli do�al ve be�eri olaylarla de�i�ikli�e u�ramaktad�r. Tektonik hareketler, iklimdeki de�i�iklikler, bitki �rt�s� tahribi (antropojen etkiler), erozyon v.b. gibi fakt�rler ekolojik �artlar�n de�i�mesine neden olur. Bunun sonucunda direkt olarak bitkiler veya vejetasyonlar� �e�itli y�nlerde de�i�meye, par�alanmaya u�rar hatta ortadan kalkar. Yeni ekolojik �artlara g�re farkl� bitki t�rleri ve bunlar�n olu�turdu�u topluluklar sahada hakim duruma ge�er.
�lkemizde iklim ko�ullar� belli bir bitki t�r ve topluluklar�n�n yeti�me �artlar�n� ve da��l��n� etkileyen en �nemli fakt�rd�r. Orta enlemlerde yer alan �lkemizde h�k�m s�ren �e�itli iklim �artlar�na ba�l� olarak farkl� ortamlar, farkl� bitki t�r ve topluluklar� olu�mu�tur. Bu durum gerek orman olu�turan a�a� t�rlerinin �e�itlili�i ve gerek di�er t�r zenginli�i Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve �ran-Turan flora b�lgelerinin T�rkiye �zerinde kar��la�mas� ile ilgilidir.
�lkemizde meydana gelen iklim de�i�meleri bitki �rt�s�n�n yay�l��nda k�kl� de�i�melere yol a�mas� ile �ok �nemlidir. Bug�nk� bitki �rt�s� olu�umunda a��klanmas� bak�m�ndan ge�mi�te meydana gelen iklim de�i�melerine ba�l� olarak vejetasyon formasyonlar�nda olu�an de�i�meleri, kaymalar� belirtmek son derece �nemlidir.
Bu kapsamda T�rkiye vejetasyonunun ge�irdi�i evrim s�recinde meydana gelen iklim de�i�melerinin etkisi ve bu etkiler sonucunda ortaya ��kan farkl� bitki t�r ve topluluklar� a��klanmaya �al��lm��t�r.
T�rkiye floras�n�n ge�irdi�i evrim i�inde farkl� jeolojik d�nemlerde meydana gelen iklim de�i�melerinin bitki �rt�s� �zerindeki etkisi �nemli noktalar�na de�inilerek, harita kullan�larak a��klanmaya, g�n�m�z flora yap�s� i�inde yer alan relik ve endemik bitkiler dahil olduklar� fitoco�rafya b�lgeleri g�zetilerek foto�raflar� yard�m�yla tan�t�lmaya �al��lm��t�r.
2. T�RK�YE"DE �KL�M DE��MELER�N�N VEJETASYON FORMASYONLARI �ZER�NDEK� ETK�LER�
Orta ku�a��n g�neyinde da�l�k ve engebeli bir topografyaya sahip �lkemizde vejetasyon formasyonlar� uzun bir evrim sonucunda g�n�m�zdeki g�r�n�m�n� alm��t�r. Bu evrimde, iklim de�i�meleri �nemli rol oynam��t�r.
Genel olarak �st Tersiyer (��nc� jeolojik zaman)"in Miyosen-Pliyosen devirlerinde ve Kuvaterner (d�rd�nc� jeolojik zaman)"de s�cak-nemli, s�cak-kurak ve so�uk-kurak iklim �artlar�, birbirini takip etmi�tir. Kuvaterner"de nemli-s�cak ve so�uk-kurak iklim �artlar�nda meydana gelen s�k de�i�meler bitki �rt�s� da��l��nda �nemli derecede etkili olmu�tur. Ba�ka bir deyi�le Kuvaterner"de meydana gelen buzul (glasiyel) ve buzul aras� (interglasiyel) devrelerde iklim �artlar�nda k�kl� de�i�imler meydana gelmi� bu duruma ba�l� olarak da farkl� flora b�lgelerine ait olan bitkilerin yay�l��nda geni� alan de�i�meleri olmu�tur.
Bitki �rt�s� Yap�s�nda, Bitkilerin Da��l��nda Meydana Gelen De�i�melerin Tespiti: Bitkilerin g�n�m�zden �nceki d�nemlere ati da��l��lar� �zellikle s�� alanlarda veya lag�nlerdeki tortul tabakalar ve k�m�r yataklar�nda bulunan bitki kal�nt�lar� ile tayin edilebilmektedir. Ayr�ca relik (kal�nt�) ve endemik (d�nyan�n sadece bir yerinde bulunan) bitkilerde daha �nce h�k�m s�ren iklim �artlar� hakk�nda son derece �nemli bilgiler verir.
Bunlar�n yan� s�ra paleosoller (eski topraklar) de iklim de�i�melerinin tespiti hakk�nda �nemli

YULAF

9/7/2010

YULAF
Yulaf�n K�keni
Yulaf�n vatan�n� Decandolle, Do�u Avrupa ve Tataristan; Hausknecht ise orta Avrupa oldu�unu iddia etmektedir. Me�hur tasnif�i Kornicke ise G�ney Avrupa ve Do�u Asya olarak g�stermektedir.
Yulaf�n Anadolu"da yeti�tirilmesi de olduk�a eski bir maziye dayanmaktad�r. On yedinci as�rda ya�am�� olan yunan yazar� Galenus eserinde Anadolu"da yulaf yeti�tirilmesinden uzun uzad�ya bahsetmi�tir. Yulaf�n insanlar taraf�ndan bilhassa dane verimi i�in ziraate al�nmas� di�er bu�daygiller kadar eski de�ildir.
Yulafta �avdar gibi bu�day ve arpaya g�re yeni bir k�lt�r bitkisidir. Yulaf�n Anadolu"da �nceleri yabani ot olarak, sonralar� da atlar i�in tane yem olarak yeti�tirildi�i bilinmektedir. Son y�llarda d�nyada yulaf�n insan beslenmesinde �neminin artmas� end�stride kullan�lmaya ba�lanmas�, ye�il yem ve yapay otlaklarda kullan�lmas� ekimin artmas�na neden olmu�tur.
Yulaf�n Yeri ve �nemi
Yulaf toprak se�icili�i, �avdardan sonra en az olan serin iklim tah�l cinsidir. Yeterli nemi olan fakir topraklarda bile yeti�tirilebilmektedir. Yulaf batakl�k alanlar�n tar�m arazisine �evrilmesinde kullan�labilecek bitkilerden biridir.
�lkemiz tar�m�nda yulaf�n olduk�a eski bir yeri vard�r. Sel�uklu ve Osmanl�lar yulaf yeti�tiricili�ine b�y�k �nem vermi�lerdir. K�tl�k y�llar�nda yulaf Anadolu"da ekmeklik tah�l olarak kullan�lm��t�r. Cumhuriyet d�neminde yulaf ekim alanlar� 1960-65 y�llar�na kadar s�rekli art�� g�stermi�, 400.000 ha ekim alan�na ve 600.000 ton �retime ula��lm��t�r.
Yulaf ekim alanlar� ve �retim miktarlar� d�nyada ve �lkemizde �nemli bir azalma g�stermi�tir. �lkemizde son y�llarda �nemli bir de�i�im g�stermemekle birlikte 1960"l� y�llara g�re azalmalar meydana gelmi�tir. �lkemizde en fazla yulaf �retimi Marmara B�lgemizde ger�ekle�mektedir. Kocaeli ve Konya illerimizde yulaf �retim miktar� y�ksek olup en fazla verim Yalova ilinde sa�lanmaktad�r.
Yulaf�n Bitki �zellikleri
Yulaf danesi t�pk� bu�dayda oldu�u gibi �nce �� k�k��k verir. Fakat k�sa bir zaman sonra be�-alt�ya ��kar ve bundan k�sa bir m�ddet sonra kaybolarak yerlerine toprak y�z�ne yak�n bo�umlardan yeni k�kler meydana gelir. Bu�daygiller i�erisinde en kuvvetle k�k sistemine sahip olan tah�l yulaft�r. �imlenme zaman�nda bile, yeni k�kler meydana geldi�i gibi mevcut k�kleri de hayatta kal�r.
Yulafta k�klerin �o�u topra��n 20-25 cm derinli�e yay�lm��t�r. Yulafta k�k sisteminin kuvvetli olmas�ndan �t�r� toprakta mevcut besin maddelerinden di�er bu�daygillere nazaran daha �ok faydalan�r.
Yulaf�n karde�lemesi orta derecelidir. G�vdesi ortalama 70-80 cm, bazen 113 cm kadar boy al�r. Yapraklar� 13-26, bazen 30 cm kadar uzunluktad�r. 1-1,2 cm geni�liktedir. G�vdesi kuvvetli oldu�undan pek yatmaz, kulak�� yoktur.
Yulafta dane rengi beyaz ve grimsidir. Sar�, siyah kar��m� olanlar� da vard�r. Danesi �ekil bak�m�ndan uzuncad�r, boyu 20-23 mm kadard�r. Bin dane a��rl�� 19-30 gr tartar.
Hektolitresi 50-55 kg tartar, kavuz nispeti %27-29 dur.
Yulaf Taksonomisi
D�nyada ve T�rkiye"de k�lt�r� yap�lan yulaflar hexoplaid gruba giren yulaflard�r.
2n = 42 kromozomdan olan bu gruba Denticulatae ad� da verilir. Bu grup iki alt gruba ayr�l�r:
1. Avena fatua Alt Grubu:
D�nyada k�lt�r� yap�lan beyaz yulaflar (Avena sat�va) t�r� bu alt gruba girer. D�nyada k�lt�r yulaflar�n�n 2/3"�n� olu�turur.
Yulaf, bu�day ve arpaya g�re olduk�a yeni bir k�lt�r bitkisidir. D�nyada k�lt�r� yap�lan yulaflar; beyaz yulaf (Avena sat�va L.) ve k�rm�z� yulaf (Avena byzantina Koch.) olarak grupland�r�lmaktad�r. K�rm�z� yulaf-beyaz yulafa g�re daha uzun bitki boyuna, daha iri salk�m ve ba�ak��klara sahip olup, ba�ak��k d�� kavuzu ve taneleri daha koyu renktedir.
Beyaz yulafta t�yl�l�k g�r�lmez iken, k�rm�z� yulafta t�yl�l�k vard�r. En fazla ekim alan� ve �retime sahip olan beyaz yulaft�r. Yulaf serin iklim tah�llar� i�erisinde so�u�a en dayan�ks�z olan cinstir. �imlenme minimumu 4-50C optimumu ise 20-250C"dir. Uygun �imlenme ortam�nda �imlenen yulaf; bitkisi ekim s�kl��na, toprak nemi ve s�cakl��na

��LEK YET��T�R�C�L��

9/7/2010

��LEK YET��T�R�C�L��ilek yeti�tiricili�i bilhassa k��k ve orta b�y�kl�kteki i�letmeler i�in �nemli bir ziraat koludur. Bu meyve yat�r�mlar�n k�sa zamanda geriye d�nmesi nedeniyle k��k aile i�letmecili�ine de uygundur. Pazarda taze meyvenin az oldu�u d�nemde olgunla�mas� nedeniyle iyi bir pazar avantaj�na sahiptir. Birim alandan elde edilen gelir �teki �r�nlere g�re daha y�ksektir. Taze olarak t�ketiminin yan�nda, re�el, marmelat, dondurma, pasta ve lik�r yap�m�nda geni� �l��de kullan�l�r. Ayr�ca derin dondurularak saklan�r, konservesi yap�l�r, meyve suyu elde edilir. B�ylece her mevsim t�ketim olanaklar�na sahiptir.�ilek insan sa�l�� ve beslenmesi a��s�ndan son derece yararl� bir meyvedir. C vitamini a��s�ndan zengindir. 100 gr. meyvede 100 mg. Yakla�an oranda askorbik asit bulunur. Zengin sel�loz i�eri�inden sindirimi kolayla�t�r�r. Y�ksek oranda ellajik asit ihtiva etti�inden kanseri �nleyici �zelli�e de sahiptir. 100 gr. �ilek meyvesi 40 -45 kalori, �nemli miktarda A,B vitaminleri, kalsiyum, demir, fosfor gibi mineral maddeler, �ok az miktarda brom, silisyum, iyot ve k�k�rt i�erir. �ilek k�k�n�n kab�z yap�c�, idrar artt�r�c� ve i�tah artt�r�c� etkisi vard�r.EKOLOJ�K �STEKLER� : S�cakl�k : En y�ksek b�y�me h�z� 20 -21 C civar�ndad�r.En iyi g�nl�k s�cakl�k �ilekler i�in 23 C kabul edilmektedir. Bu derecenin alt�ndaki ve �zerindeki s�cakl�klar yaprak �retimini azaltmaktad�r. K�k b�lgesindeki s�cakl�klar 18 - 24 C aras�nda oldu�u zamanlarda toprak �st� k�s�mlar�nda maksimum b�y�me de�erleri elde edilir.G�n uzunlu�u : K�lt�r �e�itleri k�sa g�n bitkileri olup yaz sonlar� ve sonbaharda d��k s�cakl�k ve az ��klanma s�resi nedeniyle y�ksek oranda �i�ek tomurcu�u olu�maktad�r. 8 - 11 saatlik bir ��klanma s�resi �i�ek tomurcu�u olu�umunu te�vik etmekte kol olu�umunu engellemektedir. Buna kar��l�k 17 -20 saatlik bir ��klanma s�resi tam aksi etkiyi yapmaktad�r. En az 22,8 C s�cakl�k ve 15 saatlik g�n uzunlu�u en h�zl� kol �retimini sa�layan de�erlerdir.Don : �ileklerin �i�eklenme ve meyve ba�lama devreleri olduk�a uzun oldu�undan k�sa s�reli olu�an bir veya iki don hadisesi t�m �r�n�n zarar g�rmesine sebep olmaz. Meyveler �i�ek veya tomurcuklara oranla so�u�a kar�� ok daha hassast�r. �lkbaharda 0 C`nin hemen alt�ndaki s�cakl�klarda olu�an don zarar�nda �i�ek dipleri karar�r ve meyve ba�lama olmaz. Hava sirk�lasyonuna sahip bah�eler hava ak�mlar�n�n olmad�� kapal� yerlere oranla daha az dondan zarar g�r�rler.Sis ve dolu : Bitkilerin �i�eklenme zaman� g�r�len s�rekli sisler tozlanma ve d�llenmeyi g��le�tirir. Dolular ise meyve ve yapraklar� yaralayarak ��r�melerine neden olur.R�zgar : Hafif hava ak�m�n�n olmas� transprasyonu kam��lad��ndan bitkilerin topraktan su ile birlikte besin maddelerini de almas�n� sa�lamakta dolay�s�yla �ilekler daha iyi geli�ebilmektedir. R�zgarlar tozlanma ve meyve olu�umu i�in yararl�d�r. �i� ve ya�murlardan sonra kurumay� kolayla�t�r�r ve Botrytis hastal��n� azalt�r. G�nl�k hasat meyveler tam olarak kurumadan yap�lamad��ndan �evresi tamamen kapal� �ilek bah�elerinde hafif bir r�zgar esmesi arzu edilir. Kuru ve s�cak r�zgarlar su kayb�n� artt�rarak kurumaya neden olurlar.(Yaz dikimlerinde �nemli)Yer ve y�ney : Deniz kenar�ndaki b�lgelerde yeti�ti�i gibi, 1000 m ve hatta daha y�ksek rak�ml� yerlerde de yeti�tirilebilmektedir. En iyi yeti�ti�i rak�m 500 - 800 m rak�ma kadar olan yerlerdir. % 2 - 3 e�imli bir arazi hava ve su drenaj� i�in tercih edilen yerlerdir.�ok e�imli yerlerde kontur dikim yap�lmal�d�r.TOPRAK �STEKLER� �ilek sa�ak k�kl� bir bitki olup genel olarak derin, verimli, su tutma kapasitesi y�ksek, iyi drene edilmi�; kumlu killi topraklarda daha iyi yeti�mektedir. Toprak drenaj�n�n �ok iyi olmas� gerekir. ��nk� �ilek k�kleri durgun suda birka� saat dahi duramaz. Bir�ok �ilek �e�idi hafif, kumlu, �ak�ll�, yahut ta�l� topraklarda killi, a��r ve �slak topraklara nazaran daha iyi geli�ir. �ilek k�klerinin % 90 � ilk 15 cm lik toprak derinli�i

APRAK

9/7/2010

YAPRAK

A-GENEL KARAKTERLER� VE MORFOLOJ�S�
Yaprak g�vdenin yanal organlar�ndan biridir.Vegetasyon noktas�n�n alt�nda,tunica dokusunun papille�mesi ile ��k�nt�lar olu�ur.Bunlar yapra��n ilk taslaklar�d�r.Vegetasyon noktas�ndan a�a��lara do�ru inildik�e bu ��k�nt�lar yapraklar� olu�turur. Yapraklar g�vde ve dallar�n belli b�lgelerinde d��m (nodyum) yerlerinden ��karlar.
Yapraklar s�n�rl� b�y�me g�sterdi�inden k�sa s�rg�n olarak kabul edilir.Fotosentez gibi hayati olaylar� ger�ekle�tirdi�i i�in geni� bir y�zeye sahiptir.Yapraklar g�vde eksenine dik olarak yass�la��rlar ve bilateral simetriktirler.Yapra��n i� k�sm� (dorsali), d��na(ventrali) g�re fazla farkl� olmad�� i�in yaprakta dorsaventralite vard�r.

YAPRA�IN KISIMLARI : Bir bitkinin geli�mi� yapra�� ncelikle damarl� bir yap� olan "oya = lamina" "dan ve ayan�n alt�nda uzanan bir "sap = petiol" "dan olu�ur. Bu sap kal�nla��r, geni�ler ve "yaprak k�n� = vagina" " y� te�kil eder. Yaprak k�n�n�n �st taraf�n�n sa� ve solunda yer al�p geli�iminin erken safhalar�nda beliren ve yan yapraklara kar��l�k gelen organc�klara "stip�l" denir.

Yapra��n farkl� k�s�mlar� ve geli�mesi A = aya, P = petiol, S = stip�l, V = Vagina, II. Yaprak ve k�s�mlar�n�n geli�mesi 1, 2, 3, puldan yaprak haline ge�i�, 4, 5, 6, ve 7 safha tam yaprak �eklinin meydana gelmesi ve farkl� yaprak k�s�mlar�n�n te�ekk�l�. A = aya, S = stip�l, P = petiol

�yleyse yapra�� genel olarak d�rt k�s�ma ay�rabiliriz.
1 - Yaprak ayas� (Lamina)
2 - Yaprak Sap� (Petiolus)
3 - Kulak��klar (Stip�ller)
4 - K�n (Vagina)
Baz� bitkilerde bu k�s�mlardan baz�lar� eksik olabilir.

�rnek: Baklagillerde sap k�sm� eksikken k�n k�sm� iyi geli�mi�tir. T�t�nde ise k�n ve sap bulunmaz.

1 - Yaprak Ayas� : Yaprak ayas� damarl� bir yap�ya sahiptir. Fotosentez ve terlemenin b�y�k bir k�sm� burada olur. Yapraklar ayan�n par�al� ve d�z olmas�na g�re gruplara ayr�l�r;

a)Basit Yapraklar: Bu yapraklar tek par�a halindedir. Bunlar ayan�n �ekline g�re oval, kalpsi, dilsi ya da yapra��n kenar yap�s�na g�re d�z, di�li ve loplu gibi isimler alabilir.

Ayan�n �ekline g�re basit yapraklar: a:i�nemsi, b=�eritsi, c=dilsi, d=oval, e=yuvarlak, f=kalpsi, g=��gensi, h=oksu basit yapraklar

Kenar �ekline g�re basit yapraklar:a=d�z, b=testereli, c=di�li, d=basit loplu, e=elsi loplu

b)Bile�ik Yapraklar: Bu yapraklarda aya par�alara b�l�nm��t�r. Bunlar� da a�a��daki gibi ay�rabiliriz;

1-T�ys� "Pinnat" Yapraklar : Yaprak ayas� orta damara dik eksenler boyunca par�alan�r. T�ys� Yapraklarda en u�taki yaprak��k tek ise t�ys� (imperipinnat) iki ise �ift t�ys� (peripinnat) ad� verilir.
2-Elsi "Palmat" Yapraklar : Par�alanma orta damara paralel eksenler boyunca da olur. Bu durum sonucunda �� lop meydana gelmi�se "�� loplu yaprak" (trifoliat) , �ok lop meydana gelmi�se "elsi = palmat" yaprak olu�ur.

Bile�ik yapraklar: a:trifoliat, b=palmat, c=katmerli pinnat, d=pinnat yaprak

Yaprak K�s�mlar�n�n Geli�imi : Yaprak tasla�� ilk safhalarda bir kabart� halinden bo�umlanarak alt (hipofil) ve �st (epifil) k�s�mlar�n� olu�turur. Sonraki safhalarda ise hipofilden yaprak k�n� ve kulak��klar (stip�ller) olu�ur. Epifil ise yaprak ayas�n� olu�turacak �ekilde geni�ler. Sonras�nda epifilin �st b�lgelerinde petiol�n olu�mas�yla normal bir yaprak meydana gelir.
Ayada Damarlanma �ekli : Ana g�vdeden ayr�lan iletim demetleri ayaya gelirler, burada da��larak damarlar� olu�tururlar. D�rt �e�it damarlanma �ekli vard�r.

a)Dikotom = �atals� Damarlanma : Yan kollar�n �atal �eklinde ayr�lmas�yla olu�ur.B�yle damarlanmaya baz� e�reltilerde ve gymnospermoe lerde rastlan�r. Adianthum, ginkgo i�in tipiktir.
b)Basit damarlanma : Tek bir damar vard�r. Bu durum kara yosunu, Lycopodium, Pinus, Cupressus da g�r�l�r.
c)A�s� Damarlanma : Bir orta damar�n etraf�nda a� manzaras� �izerek olu�ur. Y�ksek yap�l� bitkilerin genelinde g�r�l�r. Muzl ar i�in tipik bir damarlanmad�r.
d)Paralel Damarlanma : Orta damara parelel �ekilde olu�an damarlanmad�r. Y�ksek bitkilerde monokotiller i�in tipik bir damarlanmad�r.

TARLA �R�NLER�N�N EK�LEN ALAN �LE �RET�M VE VER�M�

9/7/2010

TARLA �R�NLER�N�N EK�LEN ALAN �LE �RET�M VE VER�M�

SilifkeAnamurAyd�nc�kBozyaz��aml�yaylaErdemliG�lnarMutTarsus
Bu�day19.4759.7382.2493.8951.71416.57317,52814.60654.550
Arpa 6.4502.5003203708504.1509005.8004.600
�avdar50390 ------ ---50--- --- ---
M�s�r (Done)43952--- 79--- 26--- 4828.920
Pirin�580 --- ------ --- --- ------ ---
Toplam26.99412.6802.5694.3442.56420.79918.42820.45488.070
1- Tah�llarda Ekili Alan ( Hektar) :

Tah�llardan bu�day�n i�el ili ve il�elerindeki ekili alan� 142.856 hektard�r. Silifkenin bu toplam i�indeki oran� % 13.63"l�k dilimi olu�turmaktad�r. Tarsusta bu�day�n ekilen alan� 54.550 hektar ile birinci s�ray� olu�turmaktad�r. Silifke 19.475 hektarla ikinci s�radad�r.
Arpan�n ekilen alan� i�el ili ve il�elerindedeki toplam� 28.516 hektard�r. Silifke bu toplam i�indeki pay� %22.61"lik oran�n� olu�turmaktad�r. Silifke de arpada ekilen alanda 6.450 hektar ile birinci s�ray� al�rken 5.800 hektar ile Mut ikinci s�ray� almaktad�r.
�avdarda ekilen alanda en fazla 390 hektar ile Anamur birinci s�ray� al�r 50 hektarl�k ekiln alan ile Silifke ve Erdemli ikinci s�ray� al�rken di�er il�elerde ekilen alan yoktur.
M�s�rda ekilen alanda i�el ili ve il�elerindeki toplam� 38.272 hektard�r. Silifkenin bu toplam i�indeki pay� %1.14"l�k bir oran� olu�turmaktad�r. En fazla ekilen alan 28.920 hektare ile Tarsus olurken 439 hektar ile silifke Tarsus"su takip etmektedir.
Pirin� sadece Silifkede ekilmektedir 580 hektarl�k ekilen alan� olu�turmaktad�r.
Tah�llardaki ekilen alan toplam� Silifkenin 26.994 hektard�r. Tarsus ekili alanda 88.070 hektar ile birinci s�ray� al�rken Silifke ikinci s�ray� almaktad�r.

Tah�llar - �retim (Ton)
SilifkeAnamurAyd�nc�kBozyaz��aml�yaylaErdemliG�lnarMutTarsus
Bu�day39.55317.5792.9663.5161.98119.44825.31421.095221.338
Arpa 10.2273.9644763671.1894.9351.2499.19613.675
�avdar74635 --- --- ---44 ------ ---
M�s�r

BAH�E B�TK�LER� F�ZYOLOJ�S�

9/7/2010

Biyolojik anlamda b�y�me bir h�cre bir organ veya bir organizman�n �l��lerinin artmas� �eklinde kendini g�steren biyolojik olaylar�n tamam�d�r. B�y�me olay� basit bir hacim de�i�imi yani sadece kantitatif bir de�i�im olarak ele al�nd��nda geli�menin bir bireyin kantitatif �zelliklerinde g�r�len de�i�imlerinin tamam� oldu�u ortaya ��kar. Bazen bir organizma herhangi bir organizma herhangi bir b�y�me g�stermeden de geli�me g�sterebilir. ��nk� olaylar her zaman bir art�� eklinde g�r�lmemektedir. �rne�in bitkilerde �i�ek a�mas�, meristemin �nce vegetatif geli�mesi sonra generatif bir geli�me g�stermesinin bir sonucudur. Bu durumda bitki boyu ve di�er �l��lerinde geli�me olmaz. H�crelerde g�r�len farkl�la�ma da b�y�me olmadan ortaya ��kan bir geli�medir. Geli�me olay� yeni kalite �zelliklerinin ortaya ��kmas� anlam�na da gelir. Bir bitki boyunda meydana gelen art�� prensip olarak kantitatif olmakla birlikte ger�ekte yeni baz� �zelliklerinin ortaya ��kmas� demektir. Kazan�lan yeni �zellikler bir defada bir tarafa b�rakacak olursak a�a�lar�n boy bak�m�ndan farkl� oldu�unu buluruz. Buna g�re b�y�me ve geli�me birbirleriyle ili�kisiz ele al�n�rsa b�y�menin bireyin �l��lerinde g�r�len art��, geli�menin ise bireyde yeni kalite �zelliklerinin ortaya ��kmas� oldu�u g�r�l�r. �te yandan b�y�me ve geli�meyi birbirinden kesin bir �ekilde ay�rmak m�mk�n de�ildir. B�y�me olmaks�z�n geli�menin de olamayaca��n� unutmamak gerekir
B�y�me ve pasif hacim art��

B�y�me biyolojik bir olayd�r. Ancak b�y�meyi her t�rl� hacim art�� olarak nitelendirmek yanl��t�r. ��nk� turgor durumuna gelmi� bir h�cre bir balon misali b�y�m�� kabul edilecekti. Buna g�re turgor haline gelmi� h�cre veya balon ge�ici ve pasif birer hacim art��d�r. B�y�menin anla��labilmesi i�in b�y�menin d�n��ms�z yani (irreversible) olmas� gerekir. B�y�mede di�er de�i�iklikler olmasa bile bireyin en az�ndan genel olarak ba�lang��taki �zelliklerinin �zellikle kimyasal ve yap�sal yap�s�n� korumas� gerekir. Buna g�re bir h�crenin b�y�mesi yeni canl� materyallerinin olu�mas�n� ba�ka bir deyi�le asimilasyonun t�ketimden fazla olmas�n� yeni yap� molek�llerinin sentezini ve bu molek�llerin kendi aralar�nda organizasyonunu gerektirir. Bir organizman�n b�y�mesi ise mevcut dokulara benzer yeni dokular�n olu�mas� demektir. Bu ise h�crelerin �o�almas�n� yeni h�crelerin farkl�la�mas�n� ve b�y�mesini gerektirir. Organizman�n b�y�mesi ise yeni organlar�n meydana gelmesinin ve bu organ�n geli�mesinin sonucudur. �rnek verecek olursak yeni s�rg�nler meydana gelmeden boy ve kal�nl�k art�� olmadan bir a�ac�n b�y�mesinde bahsedemeyiz. Buna g�re ba�lang��ta basit bir hacim art�� olarak belirtti�imiz b�y�me canl� bireyi �ok say�da fizyolojik olaylar i�ermekte �l��lerdeki art�� bunlar�n ancak d�� g�r�n��n� olu�turmaktad�r. Bitkilerde b�y�me �ekillerini ele alacak olursak �ok h�creli organizmalarda b�y�me iki �ekilde meydana gelir.
1-Proliferasyon = Karde�lenme = H�cre say�s�n�n artmas�
2-Auxesis = H�cre b�y�mesi y

B�TK�LER ALEM�

9/7/2010

MEVS�ML�K BAH�E ��EKLER�

9/7/2010

S�LENE : NAK�L ��EKLER�
D�nyan�n �e�itli yerlerinde ve T�rkiye" de de�i�ik t�rleri do�al olarak yeti�en ve 400 adetten fazla t�r ihtiva eden bir cinstir. Tek, iki ya da �ok y�ll�k odunsu bitkilerdir. Bah�e �i�e�i olarak yeti�tirilen t�rleri:
Silene coeli-rosa Rohb
Silene deliculata Boiss
Silene pendula L.
Silene coeli-rosa
Silene coeli-rosa Rohb.: Vatan� Akdeniz b�lgewsidir, �i�ekleri pembe-k�rm�z�, parlak k�rm�z�, ender olarak ta eflatun veya beyaz renklidir ve s�rg�n u�lar�nda tek tek s�ralanm��lard�r.
Silene coeli-rosa
�i�ekler 30-80 cm boyundad�rlar. Bu t�r�n "Oculata nana" formunun �i�ekleri pembe, k�rm�z�, mavi ve eflatun renkte, ortas� koyu ve a��k renkli g�zl�d�r; boyu 20-25 cm kadard�r.
Silene pendula
Silene pendula L. : Vatan� Akdeniz b�lgesidir. Pembe renkli �i�eklerinin bir �o�u bir arada olmak �zere salk�mlar halinde bulunurlar.
Bitki hafif t�yl�d�r, sark�c� ve yay�l�c� yap�da, 15-20 cm boyundada�r. K�lt�r� al�nm�� formlar�n�n ba�l�calar� :
S.p. "Bonettii Flero pleno" : �i�ekleri katmerli, 10-15 cm boyunda bir �i�ektir.
S.p. "compacta" : 10 cm boyunda muhtelif renkli ve �i�ekli ve �i�ekleri yal�nkat ya da katmerlidir.
Silene pendula
Bah�elerde kullan�lan �nemli varyete ve k�lt�r formlar� :
Orta boylu olanlalar (25 cm)
S.p. var. Alba : beyaz
S.p. var. Bonettii : Pembe
S.p. var. Ruberrima : K�rm�z�ms�-pembe
Bodur olanlar (10-20 cm)
S.p. var.alba nivea : Beyaz,
S.p. var. Bonettii fl. pl.: Koyu k�rm�z�, katmerli
K.F. Fliederblau : Leylak mavisi
Silene
Kullan�lmas� : Sileneler gerek saf �i�ek parterleri olu�turulmas�nda, gerekse parter kenarlar�nda kullan�lmaya �ok elveri�li bah�e �i�eklerindendir.
Silene
 Bodur ve sark�k formlar� ise geni� �anak ve saks�larlarda g�zel bir g�r�n�m arz ederler.
Silene
�stekleri : G�ne�li, iyi g�brelenmi�, ge�irgen ve kire�li bah�e topraklar�nda iyi geli�irler.
Silene
Yeti�tirilmesi : Eyl�l ve Ekim aylar�nda tohumlar� yast�klara ekilir, ancak yast�klar�n fazla rutubetli olmamas� gerekir.
Silene
Fideler 6-8 cm boya uyla�t�klar�nda, 10-10 cm aral�k mesafe ile yast�klara �a��rt�l�rlar.
�ubat ay� sonlar�nda veya Mart ay� i�erisinde bu fideler 15-20 cm mesafe ile bah�ede bulundurulacak yerlere dikilirler.
Silene
Ancak fideler baz� durumlarda do�rudan do�ruya bah�eye dikilirler. Tohumlar� k��kt�r,1000 kadar 1gr gelir, 7-14 g�nde �imlenirler.
Silene
Uygun ko�ullarda Silene tohumlar�n� �imlenme yeteneklerini koruyacak �ekilde korumak olanakl�d�r. Bah�e �i�e�i olarak en �ok aranan �i�eklerdendir.
Silene californica
Silene polypelata
Silene acualis
Silene vulgaris
Silene rockin robin
Dianthus L. : Karanfiller
Fam.:Caryophyllacea
Tek veya �ok y�ll�k otsu,
Bu taksonlar daha �ok subtropik iklimlerde, nispi nemi d��k, yazlar� s�cak ve kurak b�lgelerde yay�l�� g�sterirler. Baz� karanfil t�rleri;
Dianthus barbatus L.
Dianthus caryophyllus
Dianthus chinensis
Dianthus L. : Karanfiller
Yeti�me ortam�:
Karanfiller daha �ok g�ne�li yerlerden ve kire�li topraklardan ho�lan�r.
Hafif killi-kumlu ve iyi yanm�� ah�r g�bresi bulunan topraklar karanfil yeti�tirmeye uygundur.
Dianthus L. : Karanfiller
Yeti�me ortam�:
Karanfil yeti�tiricili�inde ekimden bitkinin yeti�kin hale gelmesine kadar ge�en d�nem i�erisinde topra��n fazla rutubetli tutulmas�ndan ka��n�lmal�d�r.
Sonralar� ise ancak toprak kurudu�u zaman sulama yap�lmal�d�r
Dianthus barbatus L. (H�sn�yusuf)
 2-3 y�l ya�ar
 25- 50 cm boy yapar.
�i�ekler 2cm b�y�kl��ndedir.
Terminal
Pembe,beyaz,k�rm�z� renktedir.
Dianthus barbatus L. (H�sn�yusuf)
K�lt�r formlar�nda �i�ekler yal�nkat ve katmerli; tek renkli veya hareli, yahut ta� yapraklar �izgilidir.
Dianthus barbatus L. (H�sn�yusuf)
Bah�e �i�e�i olarak yeti�tirilen ba�l�ca formlar�:
Dianthus barbatus "Dunnettii"
�i�ekleri yal�nkat ve koyu kan k�rm�z� renkte
Dianthus barbatus "Dunnetttii-Flero Pleno"
�i�ekleri katmerli ve koyu kan k�rm�z� renkte
Dianthus barbatus L. (H�sn�yusuf)
Dianthus barbatus "Oculatus marginatus grandiflorus"
�i�ekleri g�zl� ve iki renkli
Dianthus barbatus "Scarlet Beauty"
�i�

ZEYT�N A�A�LARINDA G�R�LEN HASTALIKLAR

9/7/2010

��NDEK�LER

1.Giri�.................................................................................................................... 2
2.Zeyitnlerde G�r�len Bakteriyel ve Fungal Hastal�klar................................... 3
2.1. Bakteriyel Hastal�klar................................................................................. 3
2.1.1. Zeytin Dal Kanseri.................................................................................3
2.2. Fungal Hastal�klar.......................................................................................6
2.2.1. .Mavi K�f.................................................................................................6
2.2.2. .Halkal� Leke...........................................................................................8
1.2.3.K�lleme..................................................................................................9
1.2.4.Armillaria K�k ��r�kl��....................................................................10
1.2.5.Verticillium Solgunlu�u........................................................................11
1.2.6.K�m�r ��r�kl��.................................................................................15
KAYNAKLAR (L�TERAT�R)..................................................................................17

G�R��

Anavatan� Anadolu olan zeytin bitkisinin d�nya �zerindeki esas gen merkezi Mardin, Gaziantep ve Hatay �erididir. Bu bitki daha sonra as�l gen merkezinden bat�ya do�ru �zellikle Ege B�lgesi ve oradan da Ege denizindeki adalar, Yunanistan, �talya ve �spanya"ya yay�lm��t�r. Zeytin bitkisi i�in en uygun ekolojik ko�ullar Akdeniz iklim ku�a��ndaki �lkelerde mevcuttur. Bu y�zden d�nya zeytin yeti�tiricili�inin tamam�na yak�n k�sm� (%97) Akdeniz havzas�nda yap�lmaktad�r. (Anonim 1994)
Zeytin, y�zy�llard�r y�lda 300mm" den fazla ya�� alan kuru tar�m yap�lan alanlarda yeti�tirilmektedir. K�lt�r zeytinleri, sofral�k ve ya�l�k olarak kullan�lan �e�itlere sahiptir. FAO"nun 1995 verilerine g�re D�nya zeytin �retimi 9.824.000 ton dolay�nda ger�ekle�mi�tir. Asya k�tas�nda en b�y�k �retici �lke T�rkiye"dir. T�rkiye 1994 y�l� itibari ile 1.200.000 tonluk zeytin �retimi ile d�nya �retiminin %10,93"l�k bir k�sm�n� olu�turmaktad�r. �lkemizde 188.000 hektar alanda zeytin yeti�tiricili�i yap�lmakta olup 88.147.000 adet a�a� bulunmaktad�r.(Anonim 1994). Akdeniz b�lgesinde zeytin di�er k�lt�r bitkileriyle rekabet etmek zorunda kalmas� nedeniyle ikinci plana at�lm�� olmas�na ra�men olduk�a y�ksek bir potansiyele sahiptir. Hatay"da hemen hemen t�m il�elerde zeytin �retimi yap�lmakta olup baz� il�elerde zeytin tek �r�nd�r ve b�lge halk�n�n tek ge�im kayna��d�r. Akdeniz b�lgesinde en fazla �retimin ger�ekle�ti�i Hatay ili, ger�ekle�me
kte olup b�lge �retiminin %35,23"n� T�rkiye �retiminin %3,84"n� kar��lamaktad�r. D�nya zeytin ya�� retimi ise 1.465.000 ton civar�nda olup T�rkiye 50.000 ton zeytin ya�� retimiyle d�nyada �talya, Yunanistan, �spanya ve Suriye"den sonra 5. S�rada Asya k�tas�nda %35 ile Suriye"den sonra 2. S�rada yer almaktad�r. (Anonim 1995)
Zeytin yeti�tiricili�inde �r�n ve kalite kayb�na, a�a�larda �e�itli zararlanmalara (Dal Kanseri, A�a�larda Kuruma) sebep olan zararl� guruplar� ve mikroorganizmalar�n (Bakteri, Fungus, Vir�s), sebep oldu�u hastal�klar vard�r. Bunun yan�nda baz� besin elementlerinin noksanl��ndan kaynaklanan zararlanmalar (meyvede kalite kayb� ve �ekil bozuklu�u, kloroz vs.) g�r�l�r.
Zeytin sine�i, zeytin kara ko�nili, zeytin kurdu, zeytin g�vesi gibi pek �ok b�cek zeytin a�a�lar�nda zararlara neden olmaktad�r. Bu b�cekler yan�nda fungus, bakteri ve vir�slerin sebep oldu�u zararlarda �nemlidir. �zellikle fungal ve bakteriyel etmenler yeti�tiricilikte s�k kar��la��lan ve �nemli �r�n kay�plar�na neden olan hastal�klara yol a�arlar.

SU I�� VE SU KIYISI B�TK�LER�

9/7/2010

SU I�� VE SU KIYISI B�TK�LER�:
SU I�İ VE SU KIYISI BİTKİLERİ:

*Acorus calamus
*Alisma plantoga aquatica
*Butomos umbellatus
*Calla palustris
*Caltha palostris
*Carex gracilis
*Eleodrnaris acicularis
*Eriophorum angustifolia
*Hippuris vulgaris
*Hydrocharis morsus ranae.
*Iris kaempferi
*Iris pseudocorus
*Iris versicolor
*Lymsimachia thyrsiflora
*Lysimachia nummularia
*Lythrum salicaria
*Mentha aquatica
*Menyathes trifoliata
*Mimulus in sarten
*Myosotis palustris
*Myriophyllum verticillatum
*Nuphar lutea
*Nymphoides peltata
*Petasites officinalis
*Phragmites communis
*Pontederia cordata
*Ranunculus aqualitis
*Ranunculus lingua
*Sagittaria sagittifolia
*Scirpus lacustris
*Scirpus tabern
*Sparganium simplex
*Stratiotes abides
*Trollius europaeus
*Typha latifolia
*Typha minima
*Utricularia vulgaris
*Veronica beccabunga
*Yuncus ensifoliw

SU I�İ VE SU KIYISI BİTKİLERİ:

Acorus calamus
Alisma plantoga aquatica
Butomos umbellatus
Calla palustris
Caltha palostris
Carex gracilis
Eleodrnaris acicularis
Eriophorum angustifolia
Hippuris vulgaris
Hydrocharis morsus ranae.
Iris kaempferi
Iris pseudocorus
Iris versicolor
Lymsimachia thyrsiflora
Lysimachia nummularia
Lythrum salicaria
Mentha aquatica
Menyathes trifoliata
Mimulus in sarten
Myosotis palustris
Myriophyllum verticillatum
Nuphar lutea
Nymphoides peltata
Petasites officinalis
Phragmites communis
Pontederia cordata
Ranunculus aqualitis
Ranunculus lingua
Sagittaria sagittifolia
Scirpus lacustris
Scirpus tabern
Sparganium simplex
Stratiotes abides
Trollius europaeus
Typha latifolia
Typha minima
Utricularia vulgaris
Veronica beccabunga
Yuncus ensifoliw

PROF.DR.H.�ELEM
PROF.DR.M.ARSLAN
ARAŞ.G�R.T�LAY CENGİZ
ARAŞ.G�R.TUĞBA KİPER

HAZIRLAYANLAR:
00110621 ALMILA NUR YAVRU
00110624 DUYGU ALPONAT
00110645 EVRİM KIZILTAŞ

*Acorus calamus
*Alisma plantoga aquatica
*Butomos umbellatus
*Calla palustris
*Caltha palostris
*Carex gracilis
*Eleodrnaris acicularis
*Eriophorum angustifolia
*Hippuris vulgaris
*Hydrocharis morsus ranae.
*Iris kaempferi
*Iris pseudocorus
*Iris versicolor
*Lymsimachia thyrsiflora
*Lysimachia nummularia
*Lythrum salicaria
*Mentha aquatica
*Menyathes trifoliata
*Mimulus in sarten
*Myosotis palustris
*Myriophyllum verticillatum
*Nuphar lutea
*Nymphoides peltata
*Petasites officinalis
*Phragmites communis
*Pontederia cordata
*Ranunculus aqualitis
*Ranunculus lingua
*Sagittaria sagittifolia
*Scirpus lacustris
*Scirpus tabern
*Sparganium simplex
*Stratiotes abides
*Trollius europaeus
*Typha latifolia
*Typha minima
*Utricularia vulgaris
*Veronica beccabunga
*Yuncus ensifoliw

SU I�� VE SU KIYISI B�TK�LER�:

Acorus calamus
Alisma plantoga aquatica
Butomos umbellatus
Calla palustris
Caltha palostris
Carex gracilis
Eleodrnaris acicularis
Eriophorum angustifolia
Hippuris vulgaris
Hydrocharis morsus ranae.
Iris kaempferi
Iris pseudocorus
Iris versicolor
Lymsimachia thyrsiflora
Lysimachia nummularia
Lythrum salicaria
Mentha aquatica
Menyathes trifoliata
Mimulus in sarten
Myosotis palustris
Myriophyllum verticillatum
Nuphar lutea
Nymphoides peltata
Petasites officinalis
Phragmites communis
Pontederia cordata
Ranunculus aqualitis
Ranunculus lingua
Sagittaria sagittifolia
Scirpus lacustris
Scirpus tabern
Sparganium simplex
Stratiotes abides
Trollius europaeus
Typha latifolia
Typha minima
Utricularia vulgaris
Veronica beccabunga
Yuncus ensifoliw

PROF.DR.H.�ELEM
PROF.DR.M.ARSLAN
ARA�.G�R.T�LAY CENG�Z
ARA�.G�R.TU�BA K�PER

HAZIRLAYANLAR:
00110621 ALMILA NUR YAVRU
00110624 DUYGU ALPONAT
00110645 EVR

KARAT�NO�D RENK P�GMENTLER� VE �NEM�

9/7/2010

��EKL� VE ��EKS�Z B�TK�LER

9/7/2010

��EKL� VE ��EKS�Z B�TK�LER NERDE YET��R
Tozla�ma ve D�llenme
�rnekler
Bitkiler yery�z�nde ya�am�n anahtar�d�r. Bitkiler olmasayd� pek �ok canl� organizma ya�am�n� s�rd�remezdi; ��nk� �st�n yap�l� yarat�klar, ya�am bi�imleriyle, besinlerini do�rudan yada dolayl� olarak bitkilerden sa�larlar. Oysa pek �ok bitki, gerekli besinlerini g�ne� ��ndan yararlanarak kendisi �retmektedir.

Bitkiler 2 temel �bekte (alt�ube) toplan�r;

1. KAPALI TOHUMLULAR (�i�ekli Bitkiler-Angiospermae)
2. A�IK TOHUMLULAR (�i�eksiz Bitkiler-Gymnospermae)

Kapal� tohumlular ger�ek �i�ek �retirler ve say�lar� 250 milyona yak�n t�rden olu�an bir bitkiler alemidirler... Me�e, kay�n, g�rgen, kara�a� gibi yaprakl� a�a�lar bu gruba dahildir...
A��k tohumlular ise �i�eksiz bitkiler olarak an�l�rlar ve bu bitkilerde geni� bir canl�lar toplulu�udur. �am, G�knar, Sedir, Ladin gibi kozalakl� a�a�lar, Sikaslar, Ginko gibi t�rler bu gruba dahildir...

�i�ekli bitkilere �rnek;
At kestanesi
�i�eksiz bitkilere �rnek;
Batakl�k Servisi

�ekil ve yap� bak�m�ndan benzer olan ayn� g�revleri yapan h�crelerin meydana getirdi�i toplulu�a doku denir.Dokular� inceleyen bilim dal�na Histoloji denir.
Dokular ikiye ayr�l�r:
1.Bitkisel dokular
2.Hayvansal dokular
�ekil ve yap� bak�m�ndan benzer olan ayn� g�revleri yapan h�crelerin meydana getirdi�i toplulu�a doku denir.Dokular� inceleyen bilim dal�na Histoloji denir.

Bitkisel dokular�n s�n�fland�r�lmas�
B�TK�SEL DOKULAR (�kiye ayr�l�r)
S�rgen (Meristem) Doku:
Bitkilerde b�l�nme yetene�i s�rekli olan dokudur. S�rekli b�l�nerek de�i�mez dokular� olu�turur.Bu doku bitkinin uzamas�n� ve kal�nla�mas�n� sa�lar.
1.Birincil Meristem :
K�k g�vde ve dal u�lar�nda bulunur.Boyuna b�y�meyi sa�lar.
2.�kincil meristem(Kambiyum) :
Bu doku de�i�mez doku h�crelerinin b�l�nme yetene�i kazanmas�yla geli�ir. Bitkinin enine kal�nla�mas�n� sa�lar.
De�i�mez dokular:
Birincil ve ikincil meristem doku h�crelerinin geli�me ve farkl�la�mas�ndan olu�ur. De�i�mez dokular� meydana getiren h�creler, b�l�nebilme �zelli�ini kaybeder.
De�i�mez dokular yap� ve g�revlerine g�re grupland�r�l�r:
1.Parankima dokusu:
Bitkilerdeki di�er doku ve organlar�n aras�n� doldurur. ��levlerine g�re �z�mleme parankimas�, havaland�rma parankimas� ve depo parankimas� olarak �� gruba ayr�l�r.
2.Koruyucu doku :
Bitkilerde k�k , g�vde ve meyvelerin �zerini �rter. H�cre �eperi kal�nd�r. �ki gruba ayr�l�r.
a-Epidermis:
Bitkinin gen� b�lgelerinin ve yapraklar�n�n �zerini �rten tek tabakal� bir dokudur.�zerinde kutikula tabakas� vard�r.Bu tabaka kurak b�lge bitkilerinde su kayb�n� �nler.Epidremis h�creleri fakl�la�arak t�yleri ve stomalar� olu�turur.
Stomalar yapra��n alt y�zeyinde bulunur. Bitkinin gaz al��veri�ini ve terleme yoluyla yap�s�ndaki su miktar�n� d�zenler.
b-Periderm
�ok y�ll�k bitkilerde k�k ve g�vdenin �zerini �rter.Peridermde epidermisdeki stomalar�n yerini kovucuk(lentisel) al�r.
3. �letim dokusu:
Bitkilerde madde ta��nmas�n� ger�ekle�tirir. �letim dokusu ikiye ayr�l�r.
a-Odun borusu (ksilem):
Olu�tuktan sonra h�creleri canl�l��n� kaybeder.Bu borular k�kten yapra�a do�ru su ve madensel tuzlar� ta��r.
b-Soymuk borular�(floem):
Canl� h�crelerden olu�mu�tur.Soymuk borusu fotosentezle �retilen besinlerin k�ke do�ru iletimini sa�lar.
4.Destek doku:
Bitkinin yap�s�n�n korunmas�n� sa�lar. �ok y�ll�k bitkilerde g�vdeyi dayan�kl� duruma getirir.Bir y�ll�k bitkilerde destek doku bulunmaz.destek doku iki �e�ittir.
a-Pek doku:
B�y�mekte olan gen� bitkilerde yer alan canl� bir dokudur,h�cre �eperi kal�nd�r.
b-Sert doku
Sitoplazma ve �ekirdekleri yoktur. Yuvarlak ve k��eli h�crelerine "t

POSTHARVEST STUDIES ON SOME IMPORTANT FLOWER CROPS

9/7/2010

POSTHARVEST STUDIES ON SOME
IMPORTANT FLOWEREVIEW OF LITERATURE 10
Table 1. Area of land cultivated with cut flowers (ha).
* Cut flowers and pot plants.
** Cut flowers and foliage.
# Area under glass.
Sources
1-AIPH (2003): International statistixcs flower and plants. Vol.51
2- Colombia Flower Council (2002): ASOCOLFLORES ensures the competitiveness of columbian flowers on
international markets. greenbusiness 2002/ 3. pp.14.
3- Ernesto, V. (2001): Ecuador standing in the gap. FloraCulture International 2001, April. pp. 14.
4- Debbie, H. (2001): Snaoshot of French horticulture. FloraCulture International 2001,June. pp.14.
5- Bill, H. (2001): South Korea™s leading flower importer: Tes™e International. FloraCulture International 2001,
August. pp.26-28.
6- Martin, van K. (2001): Brazil, More structure for the horticultural sector. FloraCulture International 2001,
December. pp. 32-34.
7- Martin, van K. (2002): France a diverse industry. FloraCulture International 2002, April. pp. 6.
8- Marie-Francoise, P. (2002): Booming floriculture in Africa. FloraCulture International 2002, June. pp. 16-21.
9- Marta, P. (2003): Ecuador, Floriculture still growing strong. FloraCulture International. 2003, March. pp 7.
10- Marta, P. (2003): Proflora: Colombia on stage. FloraCulture International 2003, July. pp.34.
11- Debbie, H (2003): Germany ornamental production. FloraCulture International 2003, December. pp. 14-15.
12- China Flower Association, Beijing, October 2002
13- Miguel costa, J. (2003): Small-scale units limit growth in China. FlowerTech. 2003, vol.6, 3.pp. 18-20.
Years 2000 2001 2002
Country
US* 23621 1 25290 1
Ecuador 2800 3 3155 1 3242 9
Netherland ** 8474 1 8224 1 8508 1
Colombia 4200 3 4900 2 5906 1, 10
Italy 7137 1
Germany 5128 1 7056 11
Korea 3375 1 5000 5
France # 2270 7 6200 4
UK 6452 1 5960 1
Brazil 4500 6
China 13.063 12 11000 13
South Africa 1900 8
Kenya 2180 8
Zimbabwi 1150 8
Japan 9093 1 (Year 1998)
Thailand 7200 1 (Year

EKONOM�K �NEM� OLAN B�TK�LER

9/7/2010

EKONOM�K �NEM� OLAN B�TK�LER

�lke floras�n�n zenginli�i, bitkilerin �e�itli ama�larla kullan�m� y�n�nden �nemli bir kaynakt�r. T�rkiye floras�ndaki bir�ok bitki �e�itli ama�lar i�in kullan�lmaktad�r. Yararlan�lan bitkiler; tarla bitkileri (bu�daygiller ve baklagil bitkileri, end�stri bitkileri ve yem bitkileri), bah�e bitkileri (sebzeler, meyveler ve s�s bitkileri), t�bbi ve kokulu bitkiler, orman bitki t�rleri �eklinde s�n�fland�r�lmaktad�r. Tar�msal �retimi yap�lan bu bitkilerden bir�o�unun yabani ve ge�i� formlar� da gen kayna�� olarak �lkemizde bulunmaktad�r. �zellikle gen merkezinin Anadolu ve �evresi oldu�u d��n�len baz� bitkiler, Karacada�da da yeti�mektedir. Karacada�da yeti�en bu bitkiler genel olarak bu�daygil, baklagil, s�s, sebze ve meyva olarak kullan�lan bitkiler �eklinde listelenmi�tir.

6.1. BU�DAYG�L (Gramineae) B�TK�LER�

Gramineae (bu�daygiller) familyas�ndan ekonomik �neme sahip ve gelecekte tah�l bitkileri i�in �nemli bir gen kayna�� potansiyeli durumunda olan bitkilerdir. Bunlar k�lt�r� yap�lan baz� tah�l bitkilerinin yabani akrabalar�d�r.

a. Triticum (bu�day) t�rleri: T. dicoccoides, T. baeticum ve T. monococcum.
b. Hordeum (arpa) t�rleri: H. spontaneum ve di�er Hordeum t�rleri.
c. Aegilops t�rleri: A. speltoides ve di�er Aegilops t�rleri.
d. Oryza sativa (pirin�): Karacada��n sulanabilen kesimlerinde yayg�n k�lt�r� yap�l�r.
Karacada� pirinci olarak adland�r�lan ve y�rede tercih edilerek kullan�lan bir k�lt�r �e�ididir.

6.2. BAKLAG�L (Leguminosae) B�TK�LER�

Leguminosae (baklagiller) familyas�ndan ekonomik �neme sahip bir�ok bitki t�r� yeti�mektedir. Bitki �e�itlili�inin �nemli bir b�l�m�n� olu�turan ve bir�o�u gelecekte do�al meralar�n iyile�tirilmesinde kullan�labilecek �nemli bitki t�rleridir. Ayn� zamanda k�lt�r� yap�lan baklagil bitkilerinin yabani akrabalar�d�rlar. Bu nedenle genetik �e�itlilik a��s�ndan korunmas� gerekli bitki grubudur. Bu �al��mada, Leguminosae familyas�ndan Karacada�da

YE��L DUVAR VEYA ��T B�TK�LER�

9/7/2010

YE��L DUVAR VEYA ��T B�TK�LER�

KURT BA�RI (Ligustrum):
S�s bah�elerinde �ok�a kullan�lan bir bitkidir. Makaslamaya geldi�inden �it bitkisi olarak kullan�l�r. �ok �abuk b�y�k. Yerden itibaren dallan�r. Yapraklar�n� d�kmez. Muntazam budand�� takdirde g�zel bir duvar �eklini al�r. Ortalama olarak 1,5-2 metre kadar y�kselir. Yapraklar� oval �eklindedir. �i�ekleri beyaz renkte olur, fakat makbul de�ildir.
�it bitkisi olarak yollar�n ve bah�elerin kenarlar�na dikildi�i gibi tek ve gruplar halinde ormanc�lar aras�nda da kar��t�r�l�r.
�e�itleri:
L. Lucidum: Yapraklar� iri ve parlakt�r. Yaz ve k�� d�k�lmez. S�rg�nleri gayet kuvvetli ve d�zg�n boylan�r. Ana� olarak kullan�l�r. Buna Japon Ligustrumu da denir. Tohumla �retilir.
L. Compactum: Ye�il �it bitkisidir. Yapraklar�n� yaz ve k�� d�kmez. B�y�mesi gayet �abuktur. L. Ovalifolium �e�idi de buna benzer.
L. Vulgare: K��lar� sert ge�en yerlerde yapraklar�n� d�kerse de di�er yerlerde pek d�kmez. En �ok kullan�lan bir �e�ittir. �ok �abuk geli�ir, b�y�mesi gayet muntazamd�r. Bol �i�ek a�ar. Bunlardan ba�ka, alaca yaprakl� ve ufak yaprakl� ligustrum �e�itleri de vard�r.
Topra��:
Toprak hususunda istekli de�ildir. Hemen, hemen her �e�it toprakta yeti�ebilir. �o�unlukla kumsal ve bol g�breli topraklarda s�k s�k suland��nda �ok g�zel yeti�mektedir.
�remesi:
Ligustrum �elik ve a�� ile �retilir.
�elikle �retme: Kas�m-Aral�k aylar�nda odunla�m�� dallar�ndan al�nan 15-25 cm boyundaki �elikler demet haline getirilerek kum i�erisinde katlamaya tabi tutulur. �elikleri kesmeden evvel yapraklar� temizlemelidir. �lkbahara kadar burada kalan �elikler m�hre ba�lad�klar�nda Mart-Nisan aylar�nda k�klendirme tavalar�na 10 cm aral�kla dikilir. Yaz aylar�nda gayet bol olarak sulan�r, sulama ile birlikte 15-20 g�nde bir �erbet verilirse daha �abuk b�y�r. Sonbaharda sat��a arzedilir.
A�� le �retme: Alaca yaprakl� ve ufak yaprakl� ligustrumlar Mart-Nisan aylar�nda ana� olarak se�ilen L. Lucidum (Japon ligustrumu) �zerine istenilen y�kseklikten a��lan�r. a�� e�idi dilcikli �ngiliz a��s� veya di�er kalem a��lar�ndan biridir. Bu suretle bah�elerde �ok kullan�lan ta�l� Ligustrum elde edilmi� olur. A�� s�ras�nda anac�n �zerindeki yapraklar� temizlemek laz�md�r.
Japon ligustrumu �elikle �retilmez. ��nk� al�nan �elikleri k�klenme kabiliyetinde de�ildir. Bunun i�in tohumla �retilir. Tohumlar� �lkbaharda tohum tavalar�na �izgi usul� ekilir. Meydana gelen fidanlar a�� parsellerine 0,75-1 metre aral�kla dikilir.
TAV�AN KULA�I (Sansevleria)
Evlerin s�slenmesinde kullan�lan g�steri�li bir saks� �i�e�idir. Dayan�kl� olup her yerde yeti�ir. So�uklardan korkar. Yapraklar� uzun olup, �e�itlerine g�re beyaz ve sar�mtrak alacal�d�r.
Topra��:
1/4 funda topra��, 1/4 elenmi� koyun g�bresi, 1/8 killi toprak ve 1/8 dere kumunun kar��mas�ndan meydana gelen topraklar� sever.
�remesi:
Sansiverya k�kten ��kan pi�leri ay�rmakla ve yaprak �eli�i ile �retilir.
K�kten ay�rmak i�in saks�dan s�k�l�r. S�rg�nler k�kl� bir �ekilde anadan ayr�larak trite sas�lara dikilir.
Bu i� seralarda her zaman, evlerde Temmuz-A�ustos aylar� i�erisinde yap�l�r.
Yaprak �eli�i �le �retilmesi:
Sansiverya"dan �elik Temmuz-A�ustos aylar� i�erisinde al�n�r. Bunun i�in yaprak, �ekilde g�r�ld�� zere kesilir. Kesilen bu yaprak k�klendirilmek �zere fincan saks�lardaki ince dere kumuna dikilir. Kumun i�ine, yapraktaki ��r�meyi �nlemek i

B�TK�LERDE G�VDE

9/7/2010

Bitkilerde G�vde

G�vde; bitkilerin,�zellikle de a�a�lar�n toprak �st�nde kalan ve dallar�n ba�lang�� yerlerine kadar uzanan ana eksenidir.B�t�n �st�n yap�l� bitkiler k�k,g�vde,yaprak ve �i�ek gibi d�rt temel b�l�mden olu�makla birlikte,g�vde; dal,yaprak,�i�ek ve meyveleri ta��yan organd�r.
G�vde embriyonun "harl� t�y" denilen b�lgesindeki s�rgen doku h�crelerinin b�y�mesi ve geli�mesiyle olu�ur.Embriyodan ba�layarak b�l�nme �zelli�ini koruyan birincil s�rgen dokunun verdi�i dokular�n t�m�,g�vdenin birincil yap�s�n� olu�turur.�kincil s�rgen dokunun verdi�i dokular�n t�m� de g�vdenin ikincil yap�s�n� olu�turur.G�vdenin i� yap�s�nda bitkiyi dik tutan sa�lam lifler ve odun doku ile soymuk dokudan olu�an iletim doku sistemi bulunur.Odun dokunun damarlar� k�klerin topraktan emdi�i suyu yapraklara iletir.Yapraklarda �retilen besin maddeleri de soymuk doku arac�l��yla k�klere ve bitkinin �b�r b�l�mlerine ta��n�r.G�vdenin ilk ya da temel yap�s� (bulundu�umuz iklimde genellikle ilk ya��nda) gen� k�sm�nda g�r�len yap�d�r.Bu yap�da �u k�s�mlar g�ze �arpar: g�zenekleriyle birlikte �st deri,klorofilli kabuk ya da kabuk parankimas�,kimi bitkilerde (bir �enekliler) bulunmayan i� deri,�evreteker,�z odunu ve odun soymuk borular�ndan olu�an merkez silindir.Fakat bu sonuncular k�kte birbirinden ayr� ve alma��k dizili olduklar� halde g�vdede ve yapraklarda s�rt s�rta yer al�r ve iki�er iki�er soymuk demetlerini olu�tururlar.
G�vde �st�n yap�l� bitkilerde d�rt b�l�mden olu�ur.Yaprakta oldu�u gibi g�vdenin etraf�nda da k�tinli h�crelerden meydana gelmi� g�zenekli bir �st deri,sonra da kabuk ad� verilen,yuvarlak h�creler i�eren kollenkima ile alt�nda destek dokuyu meydana getiren yo�un ve odun �z� ta��yan h�creler i�eren sklerankima. Kabu�un alt�nda �o�unlukla dairesel �ekilde dizilmi� iletim dokusu demetleri yer al�r; d��ta kalbur borular (veya soymuk borular) i�te odun borular olmak �zere iki b�l�m� vard�r.Kalbur borular u� uca eklenmi� uzun ve kutuplar�ndaki �eperlerinde bir h�creden di�erine �z suyunun ge�mesini sa�layan �ok say�da g�zenek bulunan h�cre dizilerinden meydana gelmi�tir.
Kalbur borulara e�lik eden odun borularda uzun kanallar halindedir.Ancak h�cre �eperlerinde odun�z� de�i�ik kal�nla�malar g�sterir;bu nedenle odun borular�n g�r�n�� de de�i�ik olur: halkasal (halkal� damarlar),(sarmal damarlar),yatay bantlar (�izgili damarlar),�eperlerinde noktalanmalar bulunan tabakalar (noktal� damarlar) halinde.Odun dokuyu olu�turan odun borular topraktan emilen suyu ve mineral tuzlar� i�eren ham besin suyu iletir.Soymuk boruyu olu�turan kalbur borularsa, b�y�k oranda yapraklardan gelen organik ve besleyici maddelerce zengin ongun besin suyunu ta��r.Her bir kalbur boru h�cresi daha dar,daha ince zarl� ve u� g�zeneklerden yoksun bir arkada� h�creye yap��kt�r.Bu h�creler ongun besin suyunun dola��m�nda g�rev al�r.G�vdenin ortas�nda geni� h�crelerden olu�an bir �zek yer al�r.
�ki �enekli �ok y�ll�k bitkilerde bir y�ldan ya�l� k�s�mlarda ayr�ca bir tak�m ikincil olu�umlar ortaya ��kar: mantar,felloderm;ikincil soymuk;ikincik odun onlar k�kte de ayn�d�r.Bu iki organ (k�k ve g�vde) ya�land�k�a daha �ok birbirine benzer.
Bir a�a�ta,ikincil odunda,art�k �zsuyu iletimine yaramayan eski ve sert bir orta k�s�m (�z odunu) ile ham besin suyu ileten yeni ve yumu�ak bir �evresel k�s�m bulunur.�lkbahar odunuyla yaz odunu da birbirinden ayr�d�r; birincisinde damarlar ikincisinde daha geni� ve dolay�s�yla daha a��k renklidir.�z katman� �z suyu ta��r.
Bir a�ac�n g�vdesinden enine bir kesit al�nd��nda odun ve kabuk b�l�mleri kolayl�kla ay�rt edilebilir; kabuk,odundan daha koyu renklidir.Odun d�� b�l�m�n� a��k renkli diri odun katman�,i� b�l�m�n� ise koyu renkli b�lgelerle farkl�la�an �zodun katman� olu�turur.�zellikle �l�man iklim a�a�lar�nda g�vdenin en �nemli �zelli�i,odun b�l�mlerinde y�ll�k halka ya da b�y�me halkas� ad� verilen i� i�e girmi� halkalar�n bulunmas�d�r;a�a�lar�n ya�� bu y�ll�k

AKASYALAR

9/7/2010

HA�ERE M�CADELES� �LA�LAMA H�ZMETLER�NDE MODERN TEKNOLOJ�

9/7/2010

HA�ERE M�CADELES�: �LA�LAMA H�ZMETLER�NDE MODERN TEKNOLOJ�

(�NS�Z)

�ceklerin pek �o�u insana yararl�d�r. Bununla birlikte baz� b�cekler insana, ya da evcil hayvanlara bula�an hastal�klar yararlar. Kimileri de �r�nlere zarar verirler. B�t�n bu b�cekleri denetim alt�na almak amac�yla b�cekleri zehirleyen ve b�cek �ld�r�c� ad� verilen kimyasal maddeler ya da ila�lar kullan�l�r.

-T�rkiyede vekt�r(Ha�ere)kontrol�ne verilen �nemin yetersiz olmas�
-Mevcut uygulamalar�n bilin�sizce yap�lmas�,
-Yanl�� insektisit(ha�ere ilac�)se�imi,
-Yanl�� ara� ve gere� kullan�lmas�,
-�la�laman�n bu konuda uzman olmayan ki�ilerin eline b�rak�lmas�,
-�la�lama zaman�n�n,vekt�rlerin ya�am �ekilleri ve metebolizmalar�n�n bilinmemesi,
-�nsektisitlerin insan ve hayvan sa�l��na etkilerinin �n planda tutulmamas�,
-�la�lama ile meydana gelebilecek �evre kirlenmesine dikkat edilmemesi,
-G�da maddeleri ve g�da haz�rlanmas�nda kullan�lan ara� ve gere�lere ila� bula�mas�,
-Vekt�rlerin ta��d�g� mikroplar�n ve insanlara verdi�i b�y�k zararlar�n do�uracag� tehlikelerin d��n�lmemesi,
ve sayabilece�imiz pek �ok etmenin
Halk sa�l�� ve �evre sa�l�� a��s�ndan �nemsenmemesinden do�an maddi ve manevi zararlar�n b�y�kl�g� bize bu yay�n� haz�rlatm��t�r.insanlar�m�za bu konuda bilgi vermek ve rehber olmak esas amac�m�z� te�kil etmektedir.Yukar�da s�ralanan olumsuz etmenlerin ortadan kald�r�lmas� i�in,Vekt�r kontrolu konusunda bilimsel �al��malar yaparak ,yeni Vekt�r kontrol program� olu�turduk.Hedefimiz vekt�r kontrol�ne etkin ve kesin ��z�m getirmektir
AMACIMIZ !..
Bu i�i bilgi, teknik kadro ve deneyimli elemanlarla yaparak sonuca daha k�sa zamanda, en �nemlisi ekonomik olarak ula�makt�r.
�evre sa�l��nda ila�lama konusun da hizmet veren firma olarak kurumunuzun problemlerini yak�ndan bilmektedir. Yap�lan m�cadelenin ba�ar�ya ula�mas� i�in yap�lacak uygulaman�n �nemini ana hatlar�yla izah etmeye �al��aca��z.
Taktir etti�iniz �zere sadece ila� kullanmak yeterli de�ildir. Ya�ad��m�z �evreye ve ortama azami �zen g�stermemiz gerekli.
Vekt�rler hastal�k yapan mikroorganizmalar� insana ta��yan, bunlar� insan v�cuduna sokan ve insanlar�n ya�ad�klar� yerleri ya�anmaz hale getiren eklem bacakl� ha�erelerdir. Hamamb�ce�i, sivrisinek, karasinek, tahta kurusu, pire, bit kene ve kurtlard�r. Kemiriciler aras�nda s��an ve fareler say�labilir.Vekt�rler ile bula�an hastal�klar�n say�s� ve �e�idi pek �oktur. Bunlar�n insan sa�l��na yapacaklar� zarar� ba�ka hi�bir canl� yapamaz. �nsanlar�n bar�nd�klar� her yerde kendilerine uyan ko�ullar bulur ve ya�arlar.
Geli�mekte olan �lkelerde toplum sa�l��n�n en b�y�k tehdit unsurudurlar .Bir�ok salg�n hastal�klar� da beraberlerinde ta��r ve yayarlar. Bunlar�n en korkuncu SITMA, H�V vir�sleridir sivrisineklerle ve karasineklerle ta��nd�� da kan�tlanm��t�r.

ZARARLI M�CADELES�NDE BA�ARI

Zararl�larla yap�lacak olan bir sava��m�n etkinli�i ve ba�ar� de�eri, a�a��da dikkat �ekilen unsurlardan ne kadar fazlas�n� i�erdi�i ile do�ru orant�l� olarak �l��lebilir.

Zararl� sava��m�n�n sosyal, ekonomik ve sa�l�k a��s�ndan �neminin bilinmesi ve anlat�lmas� gereklidir.

Hedef zararl�lar�n biyolojisi, �o�ald�� ve aktif hale ge�ti�i mevsimler, �redi�i ve sakland�� ortamlar bilinmelidir.

Zararl� sava��m�n� ba�latmak ve s�rd�rmek i�in e�itimli ve deneyimli personeller tercih edilmeli , onlar�n g�zetim ve �nerileri do�rultusunda i�lemler yap�lmal�d�r.

Beslenme ve �reme kaynaklar�n�n ortadan kald�r�lmas� yolunda idari tedbirler al�narak, i�letme ile entegre bir �ekilde zararl�larla sava��lmal�, sadece kimyasal sava��ma y�nelmemelidir.

Sadece ergin zararl�larla de�il, ayn� zamanda larvalarla da sava��m yap�lmal�d�r.

Kimyasal sava��mda kullan�lacak ila�lar�n, T.C. Sa�l�k Bakanl�� taraf�ndan bu konuya y�nelik olarak ruhsatland�r�lm�� oldu�undan emin olunmal�d�r.

Zararl�larla sava��mda, larva ve erginler i�in farkl� ila�lar kullan�lmas�na, diren� geli�imini �nlemek a��s�ndan farkl� gruplardan �r�nlerin tercih edilmesine �nem verilmelidir.

B�TK�SEL HORMONLAR VE �LKEM�ZDE KULLANIMI

9/7/2010

Bitkisel Hormonlar ve �lkemizde Kullan�m�
�nsan n�fusunun h�zla art�� g�sterdi�i g�n�m�zde tar�m �r�nlerini de h�zla artt�rmak ve verimlili�i y�kseltmek bir hedef olmu�tur.
Hormonlar; 2 kapsam i�inde ele al�nmal�d�r, bitkisel ve hayvansal hormonlar. Son y�llarda "Bitki Hormonu" ile "Bitki B�y�me D�zenleyicileri" kavramlar� birbiriyle kar��t�r�lmakta ve �o�u kez ayn� anlamda kullan�lmaktad�r.
"Bitki Hormonu", do�al olarak bitki b�nyesinde sentezlenen, b�y�me ile buna ba�l� di�er fizyolojik olaylar� kontrol eden, olu�tuklar� yerden bitkilerin di�er k�s�mlar�na ta��nabilen ve �ok d��k konsantrasyonlarda bile etkisini g�sterebilen organik maddeleri tan�mlamaktad�r.
"Bitki B�y�me D�zenleyicileri" ya da "B�y�meyi D�zenleyici Maddeler" terimleri ise yukar�da s�z� edilen do�al bitki hormonlar�n�n yan� s�ra, son y�llarda say�lar� giderek artan ve sentetik olarak elde edilebilen, bitki b�y�me ve geli�mesi �zerine etkili di�er kimyasal maddeleri de kapsam�na almaktad�r. Yani her "Bitki Hormonu" bir "B�y�meyi D�zenleyici Madde" oldu�u halde, her "B�y�meyi D�zenleyici Madde" bitki hormonu de�ildir.
Bitki b�nyesinde do�al olarak var olan bitkisel hormonlar 5 gruba ayr�lmaktad�r.
1.Oksinler
Bitkilerden izole edilen ilk hormon grubunu olu�turan ve b�y�meyi uyar�c� (promot�r, stim�lat�r) �zellikler ta��yan oksinler, �zellikle h�cre b�l�nmesi ile geni�lemesi �zerine etkilidirler. Bitki b�nyesinde bulunan oksin"in, Indol-3-Asetik Asit (IAA) oldu�u 1935 y�l�nda saptanm��t�r. Oksinlerin en �nemli i�levlerinden birisi de �eliklerde k�klenmenin uyar�lmas�d�r.
2.sitokininler
Miller ve Skoog adl� ara�t�r�c�lar taraf�ndan 1955 y�l�nda DNA"dan analiz yoluyla elde edilen ve Kinetin ya da Adenin olarak adland�r�lan (6- furfurilamino purin ya da 6-furfuril Adenin) sitokininler, h�cre b�l�nmesini uyar�c� hormonlard�r. Daha sonra elde edilen, biyolojik ve kimyasal yap�lar� ile etkileri itibariyle b�y�k �l��de Kinetin"e benzeyen b�y�meyi d�zenleyiciler, sitokininler olarak nitelendirilmi�tir
3.Gibberellinler
Uzama hormonu olarak bilinen gibberellinler"in say�s� g�n�m�zde 50"yi a�m��t�r. Son y�llarda �zellikle GA3, ba�c�l�kta en yayg�n olarak kullan�lan bitki hormonu olma �zelli�ini kazanm��t�r.
4.Dorminler (Engelleyiciler)
Bu grup, bitki b�y�me ve geli�mesini yava�latan, gerileten, hatta engelleyen hormonlar� kapsam�na almaktad�r. Bitki b�nyesinde bulunan do�al engelleyici Absizik Asit"in (ABA) en �nemli i�levleri tepe tomurcu�u hakimiyeti (apikal dominansiye) neden olmas�, protein ve n�kleik asit sentezini durdurmas�d�r
5.Etilen
Bitkilerde, yaprak ve meyve d�k�m�n� olu�turma, renk olu�umu ve olgunlu�u h�zland�rma etkilerinden dolay�, "Olgunla�t�rma ya da Ya�land�rma Hormonu" olarak da adland�r�lan etilenin (2-Kloroetil fosfonik asit -Ethrel, Ethephon ya da CEPA-) muz ve turun�gillerde belirli �l��lerde kullan�m alan� bulmu�lard�r.
Bitkilerde do�al olarak bulunan hormonlarla beraber, bitkilerde do�al olarak bulunmasa da hormonlar�n yapt�klar� etkilere benzer etkiler g�sterebilen, sentetik yolla elde edilebilen farkl� kimyasal maddeleri de i�eren t�m maddelere "B�y�me D�zenleyici Maddeler" ad� verilmektedir. Bitkinin b�y�me ve geli�mesinde etkili olabilen maddeler, �rne�in aspirin bile b�y�me d�zenleyici madde olabilmektedir. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta b�y�me d�zenleyici her maddenin hormon olmayabilmesidir.
Her organda her hormonun etkili olabilmesi i�in gerekli konsantrasyonlar farkl�d�r. Her bir hormon di�erlerinden farkl� olarak h�cre i�indeki biyokimyasal olaylara kar��arak etkin olurlar. Genel olarak hormonlar bitkide, h�crelerde su ge�irgenli�i, su ve iyon al�m�, protoplazma ak�c�l��, solunum, protein sentezi, doku �eperlerinin �zellikleri, enzim aktivitesi gibi �zelliklerde �ok karma��k olarak geli�en biyokimyasal olaylarda �ok d��k konsantrasyonlarda dahi etkili olabilmektedir. B�ylece hormonlar bitkide b�y�me ve buna ba�l� geli�me olaylar�n� (k�k, s�rg�n, yaprak, �i�ek, meyve olu�umu ve geli�imi, olgunla�ma, renk olu�umu, vb) kontrol etmektedirler. B�ylesi fizyolojik olaylar�n olu�umu i�in mutlak gerekli maddelerdir

Bitkisel hormonlar, bitki b�nyesinde do�al olarak olu�maktad�r. Bitkilerde hormonlar�n bulunmad�� bir ortamda, bitki ya�am�ndan s�z edilemez. K�saca k�k, s�rg�n, yaprak olu�umu, �i�eklenme, meyve olu�umu vb olaylar hormonlar sayesinde meydana gelmektedir. Bitkide do�al olarak �retilen, �stelik eksikli�inde bitkide bir �ok olumsuzluklar olu�turabilen, b�y�me ve geli�me i�in z

BOTAN�K PARK

9/7/2010

B�TK�N�N AZOT BESLENMES�

9/7/2010

B�TK�N�N AZOT BESLENMES�
Say�s�z �e�itli ara�t�rmalardan al�nan sonu�larda; asit topraklar �zerinde NO3 g�brelemesinin, NH4 g�brelemesine tercih edilmesi gerekir.(Huppert ve Buchner 1953,Widdowson et al.1967). Bu genel bak��ta her bitki �e�idinin de�i�ik N form�l �zerine ayr� reaksiyon g�sterdi�ini de dikkate almak gerekir.��nk� d��k pH de�erlerinde de iyi geli�en bir�ok bitkiler geli�melerini yayg�n olarak bulunan ve fizyolojik asit etkisi olan NH4 g�brelerine bor�ludur.
Asitlenmeye e�ilimi olan hafif topraklar ve humuslu kumlu topraklar� s�k s�k amonyum g�bresiyle g�brelemede dikkatli olmak gerekir.B�t�n nitrat g�breleri CaNO3, NaO3 gibi �ok �abuk etki eden N g�breleridir.K�sa bir zaman i�inde intensif bir bitki geli�imine eri�ilmek isteniyorsa nitrat g�breleri b�yle durumlarad her zaman kullan�l�r.Son zamanlarda bitkiye yava� ve uzun seneler etki eden ve topraktan y�kanmaya kar�� dayan�kl� olan azot g�bresi istihsal edilmeye �al��lm��lt�r.Krotonaldehyd ve �renin yo�unla�t�r�lmas�ndan meydana gelen bir madde olan "krotonylidendiharnstoff" bu madde istenilen �zelli�e sahiptir.buan benzeyen gubre �e�idi ticarette "floranid" olarak bulunur.
Tar�mda oldu�u gibi orman gubrelemesinde de amonyum nitrat g�brelerinin �nemi b�y�kt�r.Bunlar NH4-N"i ve hem de NO3-N"i ihtiva ederler.Bunlaradn birinci s�rada kire�li amonyum nitrat(CaCO3-NH4NO3) gelir.
Her iki N formunun elveri�li olanlar�n�n beraber bulunmas� ve bu g�brenin y�ksek miktarda kire� ihtiva etmesi etmesi nedeniyle ormanc�l��n standart g�bresi olarak ge�erlidir.Amonyum s�lfat ile beraberinde bol bulunan azotlu g�bre (NH4)2SO4+Na2B4O7) don tehlikesi olan yeti�me muhitlerinin g�brelenmesinde tercih edilir.��nk� yeterli bor beslenmesiyle bitkinin don olaylar�na datyan�kl�l�� (resistenzi) artar.
Bile�iminde Cu bulunan azotlu magnezyum s�lfat g�bresi fakir kumlu topraklar�n ve ayn� zamanda bile�mindeki Cu nedeniyle de turbal�k topraklar�n g�brelenmesinde kullan�l�r.Yine bu g�brenin ihtiva etti�i Cu ve Mg den dolay� yaban hayvanlar�n�n otlat�ld�� alanlar�n g�brekenmesinde kullan�lmas�n�n b�y�k �nemi vard�r.(NH4NO3+(NH4)2SO4+MgSO4+Bak�rtuzu).
B�t�n azotlu g�breler kolay ��z�n�rler.Bu g�brelerin ihtiva etti�i azot, topra�a verilmesinden hemen sonra �abucak bitki taraf�ndan al�nmaya haz�r duruma gelir.
Orman a�a�lar�n�n topraktan azotu almalar�, otsu bitkilerin aksine olarak �nce may�s ay� ortalar�ndan ba�layarak sonra haziran ortalar�na kadar devam eder.E�er orman topraklar�nda azot g�brelemesi may�s ay�ndan �nce yap�lmayacak olursa hem g�breden bitkinin besin maddesi istifadesi artar ve hem de toprak floras�n�n geli�mesi engellenir.
Ormanl�k alanlar�n g�brelenmesinde amonyak gaz� da kullan�l�r.Buarada amonyak azotu besin maddesi olar4ak orman a�a�lar�na daha az hizmet eder.Fakat as�l ama� NH3-N"nun ham humus formunu d�zeltmesidir.Azot atomlar�n�n humus maddesinin yap�s�na dahil olmalar� ancak hafif asitten n�trale jadar olan toprak reaksiyonlar�nda m�mk�nd�r.Burada amonyak bir gaz olaerak etki eder ve topra��n pH s�n� y�kseltir.Bu nedenle bi azot kayna�� zelli�i yan�nda topra��n asitli�ini n�tralize etme etkisine de sahiotir.Ormanl�k alanlar�n�n g�brelenmesinde amonyak gaz�n�n yan�nda nitrat ve amonyum g�breleri de kullan�r.
Verilecek N b�bresinin nmiktar� her bitki t�r�ne ve topra��n azot durumuna g�re ayarlan�r.Topra��n azot durumuna; y�kanma durumu, mikroorganizma fal,yeti ve �nceki verimi bir �l�� olu�turur.
Genellikle gen� bitkiler proteince zengindirler.Bitkide ya�lanma olay� ile fazla olarak di�er maddeler (karbonhidratlar, selluloslar.ni�asta) olu�ur.
�ay�rlar�n bi�me zaman� i�in bu durumrun �nemei b�y�kt�r.Gen� yer�il �ay�rl�k alanlar�ndan, ya�l� alanlara oranlara proteince zengin ve daha kolay haz�m edilebilir ot sa�lan�r.
Noksan bir azot beslenmesi, bitkinin yek�n madde metebolizmas� �zerine negatif etki eder.B�ylece protein te�ekk�l� ve enzim komplekslerinin yap�m� yani bitkinin t�m geli�imi engellenir.N noksanl�� g�steren bitkiler k��k ve c�l�z kal�rlar.yapraklar solgun, a��k sar� ve k�rm�z�mt�rak renk tonlar� g�sterirler.Renk de�i�mesi �nce ya�l� ya�l� yapraklardan itibaren ba�lar ve d�k�l�rler.
Bitkide yeterli N beslenmesinde;koyu ye�il , sulu ve geni� y�zeyli yapraklar olu�ur.Koyu ye�il renk kloroplast sentezlerinin artmas�ndan ileri gelir.N noksanl�� g�steren bitkilerin a��k ye�il ve so�uk renkler� ise yeterli olmayan kloroplast te�ekk�l�nden

ZEYT�N ��EK SAP SOKANI

9/7/2010

I-ZEYT�N ��EK SAP SOKANI
(Calocoris trivialis Costa.} (Het.: Miridae ))
1. TANIMI VE YA�AYI�I:
Erginler 7-8 mm boyundad�r. Genel g�r�n��; itibar� ile uzunca bir v�cut yap��ma sahiptir. Renk ye�ilimsi olup erkekleri di�ilere nazaran daha koyu renklidir. Ba� k��k bir ��gen �eklindedir. Antenlerde genellikle sar�ms� ye�il renk hakim olmakla beraber segmentleri aras�nda renk farkl�l�klar� mevcuttur. Kanatlar �effaf, damarlar gayet barizdir. Kar�n k�sm� ve bacaklar sar�ms� ye�il renklidir. Abdomenin u� k�sm� erkek ve di�ide farkl� yap�l��ta olup, erkeklerde bu sivri bir k�s�mla son buldu�u halde, di�ilerde bir yar�k �eklinde g�r�l�r. Di�iler erkeklere nazaran daha uzunca bir v�cut yap�s�na sahiptir. �ekil itibariyle bir muzu and�ran yumurta a��k krem rengindedir. �zeri d�z ve p�r�zs�zd�r.
Yumurtadan ilk ��kan nimfler ye�il renklidir. �lk d�nemlerde hareketlen nisbeten yava�t�r. Zaman ge�tik�e hareketleri artar ve �zellikle son donemde yani 5nci d�nemde kanat izleri belirgin hale gelir.
K�� s�rg�nlerde a��lan yar�klar i�inde yumurta halinde ge�irir. Havalar�n �s�nmaya ba�lad�� mart sonu-nisan ba�lar�nda yumurtalar a��lmaya ba�lar. �i�ek salk�mlar�n�n belirgin bir hal ald�� bu d�nemde tek tuk bu zararl�n�n nimflerine rastlan�r. �i�ek salk�mlar�n�n geli�me periyodu i�inde zararl� ��k��nda da s�ratli bir art�� g�r�l�r. Nimf ve ergin d�nemleri tamamen zeylinde ge�er. Gerek nimf ve gerekse erginler hortumlar�n� �i�ek tomurcuklar�na sokarak beslenirler. Nimfler oburca beslenmeleri sonucu geli�melerini genellikle nisan ay� sonuna kadar bitirirler ve ergin d�nemine ge�erler. Cinsel olgunlu�a ula�an di�iler �iftle�meyi m�teakip yumurta koyma borular� vas�tas�yla gen� s�rg�nlerin kabuk k�sm� �st�nde a�t�klar� yar�klar i�ine b�rak�rlar. Bir ergin di�i elliye yak�n yumurta b�rakabilir. Bu zararl� y�lda bir d�l verir.
2. ZARAR �EKL�, EKONOM�K �NEM� VE YAYILI�I
C. trivialis do�rudan do�ruya bir �i�ek zararl�s�d�r. �i�ek tomurcuklar�n�n belirmesi ve kabarmas� ile ba�layan zarar �i�eklerin meyve ba�lamas�na kadar devam eder. Zarar nimf devresinde ba�lamakla beraber ergin d�neminde b�cek oburca beslendi�i i�in daha da artar.

Her iki d�nemde de b�cek, hortumu vas�tas�yla �nce tomurcu�un �anak yapra��n� ve daha sonra �i�ek i� organlar�n� emmek suremle beslenir. �anak yapra��n�n emilmesi s�ras�nda dairevi bir leke meydana gelir. Zaman ilerledik�e emgi yeri koyula��r, �i�ek a��lamaz, renk kahverengiye d�n��r ve neticede zarar g�ren tomurcuk kuruyup d�k�l�r. A��lm�� i�eklerde de �reme organlar�n�n tahrip edilmesi s��retiyle de zarar� devam eder. Normal y�llarda bir �i�ek salk�m�ndaki 30-40 tomurcuktan 4-X tanesi bu zararl�ya hedef olmakta ve meyve ba�l�yamamaktad�r.
Bundan ba�ka bu b�cek i�in tesbit edilen di�er h�r zarar sekli daha vard�r ki bu da ergin di�i taraf�ndan yumurta koymak i�in gen� s�rg�nler �zerinde ovipozitor vas�tas�yla a��lm�� olan yaralard�r. B�ylece s�rg�nler sanki dolu vurmu� gibi bir g�r�n�m al�rlar. Bu gibi s�rg�nlerde geli�me yava� olur Bu zararl� Adana, Ayd�n, Bal�kesir, Bursa, �anakkale, �zmir, Manisa ve Mu�la ili zeytinliklerinde yayg�nd�r.
3. KONUK�ULARI:
Ana konuk�usu zeytindir. Tesad�fen zeytin altlar�nda bulunan otumsu bitkilerde ve civarda bulunan meyve a�a�lar�nda da g�r�lebilir.
4. DO�AL D��MANLARI VE ETK�NL�KLER�:
Bu konuda herhangi bir bilgiye rastlanmam��t�r.
5. M�CADELES�:
5.1. Kimyasal M�cadele
5.1.1. �la�lama Zaman�n�n Tesbiti
�i�ek a��m zaman�nda nimf ve erginlerin zararl� olmaya ba�lad�� Nisan sonu May�s ba�lar�nda a�a� ba��na 25 civar�nda zararl� tesbit edildi�inde ila�lamaya ge�ilir. Bu zararl� ile m�cadele zeytin g�vesi �i�ek nesil m�cadelesi ile ayn� zamana rastland��nda �zellikle bu zararl�ya kimyasal bir m�cadeleye gerek yoktur. Ancak salg�n y�llar�nda ayr� bir m�cadele d��n�l�r.
5.1.2. Kullan�lacak Alet ve Makinalar
Bu zararl� ile yap�lacak m�cadelede toz ila�lar i�in motorlu veya motorsuz tozlay�c�lar ile em�lsiyon preparatlar i�in y�ksek tazyikli motorlu p�lverizat�rler kullan�l�r.
5. l .

BOTAN�K

9/7/2010

Apiaceae (Umbelliferae)
Bu familya ismini t�m �yelerinde tipik olan �i�eklerinin �emsiyeyi and�ran g�r�n�m�nden al�yor. Son d�nemlerde tekrar s�n�fland�r�lm�� olan familya bir�ok yay�nda Apiaceae ad�yla an�l�yor. �a��rt�c� bir �ekilde �ok say�da bitkiyi kaps�yor. Hatta yiyecek ve baharat olarak kullan�lan bitkileri i�ine alan en geni� familya bile olabilece�i d��n�l�yor. (Maydanoz, Petrocelinum crispum; Kara havza, Pastinaca sativa; Kereviz, Apium graveolens) Fizyolojik olarak bu bitkiler sinir siteminde olduk�a etkilidir. Hatta baz� durumlarda peri hastal��na (isteri) veya ani zay�flamalara sebep olabilmektedir. Bu zararl� yanlar�n�n d��nda hepsi so�uk alg�nl�klar�na �ok iyi gelir. Ancak bu d��ncenin sadece hurafe oldu�unu savunan bilir ki�iler de vard�r.
Pimpinella anisum
K�keni
�ok eski bir k�lt�r bitkisidir. Bitkinin orijinin nereden geldi�i bilinmemekle birlikte yak�n do�u oldu�u d��n�lmektedir. M�s�r ve Akdeniz"in do�usu (Suriye, K�br�s, Yunanistan, Ege adalar� ve T�rkiye) olabilece�i kan�s� ise yayg�nd�r.
Yay�l��

S�cak iklim b�lgelerindeki yayg�nl�� daha fazlad�r. Ancak bug�n k�lt�r� bir �ok �lkede yap�lmakta oldu�u i�in de�i�ik iklim b�lgelerinde yay�lm��t�r.
�klim ve Toprak �stekleri
Anason s�cak, orta nemlilikte iklimden ho�lan�r. �imlenme ve ba�lang��taki geli�me devresinde rutubetli havalardan ho�lanmas�na kar��n, �zellikle �i�eklenme d�neminde serin ve nemli havalar bitkilerin hastal�klara yakalanmas�na neden olmaktad�r. Anason �zellikle kire� ve besin maddelerince zengin hafif veya orta a��rl�ktaki topraklardan ho�lan�r. So�uk, a��r ve nemli topraklar anason tar�m�na uygun de�ildir.
Verimi
Anasonda verim b�lge ekolojik ko�ullar�na, yeti�tirme tekni�ine ve kullan�lan �e�ide g�re b�y�k de�i�iklik g�stermektedir.
�retimi
G�ney Avrupa, T�rkiye, Orta Asya, Hindistan, �in, Japonya, Orta ve G�ney Amerikada k�lt�r� yap�lmaktad�r. �lkemizde de �zellikle Antalya, Ayd�n, Bal�kesir, Burdur, �zmir ve Mu�la illerinde yeti�tirilmektedir. �spanya, Balkan �lkeleri, G�ney Rusya ve T�rkiye en fazla anason �retimi yapan �lkelerdir. ABD, Brezilya, Hollanda, Almanya, Fransa ve �talya T�rkiyenin %74 anasonunu al�rlar. Anason �retimi y�ll�k 20. 000 ton dolay�ndad�r.

Botanik �zellikleri
Anason 50 - 60 cm y�kselebilen tek y�ll�k otsu bir bitkidir.
K�k ince, olduk�a k�sa i� �eklindedir.
Sap yuvarla��ms� olup, az veya �ok t�yl�d�r.

Yapraklar bitkide bulunduklar� yere g�re �ekiller g�sterirler. Alt yapraklar uzun sapl�d�r, �ekilleri yuvarla��ms� kalp veya b�brek �eklindedir. Kenarlar� az veya �ok derin di�lidir. Orta yapraklar az veya �ok belirgin �� par�al� durumda olup temele do�ru daral�rlar. �st yapraklar saps�z olup, genellikle dar m�zrak �eklinde �� par�al�d�r. Bu yapraklar bir yerde dallanma �ekline d�n��m�� g�r�n�mdedir. Yapraklar hal�ms� t�yl�d�rler.
Bitki toprak �st�n�n son ��te birinde dallanmakta ve bu dallar�n ucunda �emsiye tipinde seyrek tipli �i�ek k�meleri bulunmaktad�r. Bir �i�ek k�mesi 8-15 adet ��n�ms� dalc�ktan olu�maktad�r. �i�eklerin muhafaza yapraklar� ya yoktur veya tek yaprakl�d�r. K��k muhafaza yapraklar ise iplik �eklindedir. Ta� yapraklar� ise 5 adet olup, beyaz renklidir. �ki�er torbal� 5 adet etaminleri vard�r, yumurtal�k iki g�zl�d�r.

Meyve s�k veya k�sa t�yl� olup, yanlardan hafif bas�k armut �eklinde iki par�adan olu�ur. D�� g�r�n�� 5-6 mm uzunluk ve 1-3 mm geni�likte, ye�ilimsi gri renkli ve �zeri t�yl� tanelerdir.

Topluca tohumlar� olan bir bitkidir.
Bile�imi
Anason meyvesi % 1.5-3 aras�nda de�i�en u�ucu ya� i�ermektedir. En d��k u�ucu ya� oran�n�n % 2 olmas� istenir.
U�ucu ya��n ana maddesi Trans-anetholdur. Bu u�ucu ya��n % 80-90�n� olu�turur. Anasonun kendine �zg� kokusu ve tatl�ms� tad� bu maddeden ileri gelmektedir.
Anasona kokusunu veren an

HANG� B�TK�, HANG� DERDE DEVADIR

9/7/2010

HANG� B�TK�, HANG� DERDE DEVA -
ADA�AYI --- AHUDUDU --- ANASON --- ASMA --- AVAKADO --- AYRIKOTU --- AYVA

BADEM --- BAKLA --- BEZELYE --- B�BER --- BROKOL� --- BU�DAY

CEV�Z A�ACI --- �AM FISTI�I --- �EMEN --- ��LEK --- ��REK OTU

DEFNE --- DEN�Z KADAYIFI --- DEVE D�KEN� --- DOMATES --- DUT

EBEG�MEC� --- ELMA --- ENG�NAR --- FESLE�EN --- FINDIK

GEL�NC�K --- GREYFURT --- HATM� --- HAVU� --- ISIRGAN ve ISPANAK --- �NC�R

KARANF�L --- KEK�K --- KINAKINA --- K�V� --- KU�BURNU --- LAHANA

MAYDANOZ --- MELEKOTU --- MEYANK�K� --- MISIR --- MUZ --- NAR --- NOHUT --- �KSE OTU

PATATES --- PIRASA --- PORTAKAL --- SALATALIK --- SALEP --- SO�AN ve SARIMSAK --- SOYA

TAR�IN --- TERE --- TON BALI�I --- TURP --- �Z�M --- V��NE

YEN�BAHAR --- YO�URT --- YULAF --- YER ELMASI --- ZENCEF�L --- ZEYT�N

1. ADA�AYI: Mide ve ba��rsak gazlar�n� giderir. Mide bulant�s�n� keser. Haz�m sisteminin d�zenli �al��mas�n� sa�lar. G��s� yumu�at�r. Ast�m hastalar� i�in yararl�d�r.
2. AHUDUDU: Kan� temizler, v�cutta biriken zehirli maddelerin at�lmas�n� sa�lar. Terletir ve idrar s�kt�r�r. Kab�zl�� giderir. V�cuda din�lik verir.
3. ANASON: Hazm� kolayla�t�r�r. ��tahs�zl�� ve yemeklere kar�� duyulan tiksintiyi giderir. Mide ve ba��rsak gazlar�n� s�kt�r�r. �drar� artt�r�r. �te yandan kusmay� ve ishali keser.
4. ASMA: Yapraklar� ile yap�lan ila�lar kanamay� durdurur. V�cuda kuvvet verir. Sar�l�� keser. �shali durdurur.
5. AVOKADO: �ok kalorili olmas�na ra�men i�erdi�i Glutathion s�per bir h�cre koruyucusudur, ��nk� en iyi antioksidantt�r. Antioksidantlar h�crelerin ya�lanmas�n� yava�lat�rlar ve kanseri �nlerler. T�m meyveler aras�nda protein bak�m�ndan en zengin olan�d�r. Bol miktarda E vitamini de i�erir. Bu vitamin kalp ve deriyi koruyarak dola��m� d�zene sokar. Ayr�ca potasyum ve B6 vitamini de i�erir. Kad�nlar a��s�ndan �ok gereklidir.
6. AYRIKOTU: �drar s�kt�r�r. B�brek ve mesane ta�lar�n�n d��r�lmesine yard�mc� olur. Buralardaki iltihaplar� da giderir.
7. AYVA: �shal ve dizanteriyi keser. Mide ve ba��rsaklar� kuvvetlendirir. �nce ba��rsak iltihab�n� giderir. Kan� temizler. �arp�nt�y� dindirir.
8. BADEM: Bedeni ve zihni yorgunlu�u giderir. B�brek, mesane ve tenas�l yollar�ndaki iltihaplar� giderir. Ba� a�r�s�, karaci�er ve b�brek a�r�lar�n� hafifletir.
9. BAKLA: �drar yollar�n� temizler. B�brek a�r�lar�n� dindirir. B�brek iltihaplar�n� giderir. B�brek kum ve ta�lar�n�n d��r�lmesine yard�mc� olur.
10. BEZELYE: Taze ve donmu� olarak kullan�labilen bezelye B1, C vitaminleri, protein, lif ve folik asit i�erir. Sinir sisteminde sorunlar� olanlara tavsiye edilir.
11. B�BER: Mideyi kuvvetlendirir. ��tah� a�ar ve hazm� kolayla�t�r�r. Kanamalar� �nler.
12. BROKOL�: Kansere kar�� bizi koruyan ve �mr�m�z� uzatan m�thi� bir sebze. �ok miktarda kalsiyum i�erdi�i i�in kemik erimesine birebir. Mineral ve demir eksikli�ini gideren brokoli, vitamin deposudur. Brokoli tutkunlar�nda ender olarak ba��rsak ve akci�er kanseri g�r�l�r, kalp dola��m hastal�klar�na da pek fazla rastlanmaz. Kad�nlarda g��s kanserini �nler.
13. BU�DAY: Lifli g�dalar sa�l�kl� bir beslenmenin temelidir. Bu�day�n d�� kabuklar�ndan elde edilen kepek de, genellikle m�s�r gevre�i t�r� yiyeceklerle t�ketilir. Kepekli bu�day unundan yap�lan kurabiye vb. ba��rsaklar�n d�zenli �al��mas�n� sa�lar ve kab�zl�� nler. Bu�day tanesinin �z� ola�an�st� besleyicidir. V�cudun �z�msedi�i kalsiyum, demir ve �inko burada depolan�r. Besin de�eri, potansiyel olarak yulaf ve m�s�rdan daha y�ksek olan bu�day, ba��rsak ve rektum kanserini �nleyici fakt�rler i�erir. Ama, yulaf ve m�s�ra k�yasla sindirimi biraz daha zordur.
14. CEV�Z A�ACI: Yapraklar� ve kabuklar�yla haz�rlanan ila�lar kan� temizler, kans�zl�� giderir. �shal ve dizanteriyi keser. Verem ve �eker hastal��nda hem besleyici, hem de tedavi edicidir. Sa� ve elleri boyamakta da kullan�l�r.
15. �AMFISTI�I: Bron�it, verem, akci�er hastal�klar�n�n �abuk iyile�mesine yard�mc� olur. Ruhi ��k�nt�y� gideri

TORTR�X V�R�DANA (L.), YE��L ME�E B�K�C�S�

9/7/2010

Tortrix viridana (L.), Ye�il Me�e B�k�c�s�
Tan�m� Ergin: Gerilmi� �n kanallar�n�n a��kl�� 17-23 mmdir. Di�i ve erkek bireylerde ba� soluk san ile a��k ye$il, g�zler a��k ile koyu kahverengi aras�nda de�i�mektedir. �plik �eklindeki antenleri 3,5-5,0 mm uzunlu�unda, a��k kahverengi, flagellumu daha koyu renkli olup beyaz t�ylerle �rt�l�d�r. Bu t�yler erke�in antenlerinde daha s�kt�n Thorax ile �n kanatlar�n�n �st� a��k ye�il, alt� kahverengimsi gri, �n kanatlar�n .sa�akl�n kirli beyaz, costas� a��k sar�d�r.
Arka kanatlan �n kanatlar�na oranla daha k��k olup �st� ve alt� gri, sa�aklar� kirli beyaz-, d�r. Abdomen ve bacaklar� a��k kahverengi ile gri aras�nda de�i�mekte olup kirli beyaz renkli t�ylerle �rt�l�d�r. Erke�in abdomeninin son segmenti �zerinde gri renkli t�ylerle �rt�lm�� iki lateral supap vard�r. Bu supaplar di�ide bulunmaz. Di�i kelebe�in abdomeni erke�inkine oranla daha dolgun olup bunun son segmentinin u� k�sm� kahverengidir.

�ekil. Tortrix viridana (L.) ergini.
Yumurta: Yumurtalar ba�lang��ta soluk sar� renkli olup b�rak�ld�ktan 6-8 g�n sonra koyula�arak kahverengine d�n��mektedirler. Bunlar �st ve alt k�s�mlar� yass�la�m�� yuvarlak bir disk bi�imindedirler. Yumurtalar�n b�y�k �aplan 430-520 mikron (0,43-0,52 mm) aras�nda de�i�ir.
Larva (T�rt�l): T. viridanan�n olgunla�m�� larvalar� kirli ye�il renkli olup bunlar�n ba�lar� siyah�ms� kahverengidir. A��k kahverengi ile ye�ilimsi san aras�nda de�i�en prothorox�n arkas�nda siyah renkli iki leke vard�r. Thorax ile abdomen segmentlerinin �st�nde ve yanlar�nda yer alan �ok say�daki si�iller de siyah olup bunlar belirgin olarak g�r�lebilmektedir. Bu si�illerden her birinde kirli beyaz renkli bir k�l bulunur. Thorax bacaklar� siyaht�r. T�rt�llar�n olgunla�m�� durumdaki boylan 17-20 mmdir.
Pupa: Pupalar�n ba� k�sm� g�vdeye oranla daha dard�r. Pupalar�n rengi, olgunla�an larvalar�n renklerine uygun olarak ba�lang��ta kirli ye�ildir. Fakat olu�tuktan 1-2 g�n sonra pupalar koyula�arak siyaha d�n��rler. Pupalar�n abdomen segmentlerinden her birinin �st yans�nda enine ve az �ok birbirine paralel iki s�ra halinde yanyana dizilmi� diken bi�iminde k�sa ��k�nt�lar bulunur. Di�i erginlerin olu�aca�� pupalar�n 8. ve 9. abdomen segmentleri, erkeklerin meydana gelece�i pupalardakilere k�yasla daha parlak ve d�zg�nd�r. B�ylelikle hangi pupalardan di�i, hangilerinden erkek kelebeklerin ��kaca�� kolayl�kla anla��l�r. Pupalar 9-12 mm boyundad�r.
Yay�l��. Avrupa, Iran, Moskova civar�, Ukrayna, Transkafkasya ve Kuzey Afrikay� i�eren geni� bir yay�l�� alan�na sahiptir. T�rkiyede �zmir, Ankara, Bart�n ve t�m Marmara B�lgesinde ya�ad�� ve fakat 750 mnin �st�nde bulunmad�� saptanm��t�r.
Zarar yapt�� bitkiler. Yay�l�� alan�nda yaprakl� a�a�larda, �zellikle Quercus, Fagus, Acer, Populus, Salix, Carpinus, Vaccinium ve t/rt/cada zarar yapar.

�ekil: Tortrix viridana (L.)"n�n Me�e t�rlerine ba�l� olarak co�rafi yay�l�� (Nokta ile g�sterilen yerlerde kitle �remesi tespit edi

SEBZELERDEHORMON

9/7/2010

SEBZELERDE HORMON KULLANIMI

Bitkilerdeki b�y�me ve geli�me olaylar�n� y�nlendiren, �ok d��k yo�unluklarda bile etkili olabilen bitkilerde sentezlenerek ta��nabilen organik maddelere hormon denir. Hormonlar� b�y�me d�zenleyici maddeler olarak da isimlendirebiliriz. Hormonlar T�rkiye de ilk defa 1960"l� y�llarda GA3 (Giberallic Acid) �ekirdeksiz �z�mde kullan�lmaya ba�lanm��t�r. Bu �ekilde b�y�meyi te�vik edici etkilere sahip hormonlar gibi b�y�meyi geriletici hormonlarda vard�r. Bunlara �rnek olarak, k�lt�r bitkilerindeki yabanc� otlar� �ld�rmek i�in hormon i�erikli kimyasallar yo�un bir �ekilde kullan�lmaktad�r. Bu�dayda dar ve geni� yaprakl� otlar� �ld�rmek i�in bu�daya zarar vermeyen hormon i�erikli yabanc� ot ila�lar� kullan�lmaktad�r.
Tar�m alanlar�m�z�n marjinal s�n�ra ula�t�� ve bu nedenle �retimin artt�r�lmas�n�n ancak verim art��yla m�mk�n oldu�u bir ger�ektir. Yaln�zca organik ve biyolojik y�ntemlerle tar�msal �retim yapmak, hedefledi�imiz kalite ve verimlilikte �r�n elde etmemizi s�n�rland�rmaktad�r. Zararl�, hastal�k ve yabanc� otlara kar�� korumas�z bir tar�m d��n�lemez. S�z konusu etmenlere kar�� al�nan koruma y�ntemleri aras�nda %75 gibi bir paya sahip olan kimyasal y�ntemlerin uygulamadan kald�r�lmas� g�n�m�zdeki tar�msal �retimin yar�s�n� g�zden ��karmak anlam�na gelmektedir. Buna kar�� ila� kal�nt�s�n�n insan sa�l�� i�in risk olan boyutunun de�erlendirilmesi ile ilgili yap�lan ara�t�rmalar sonucunda ortaya konulan maksimum kal�nt� limitleri (MRL- Maksimum Residue Level), milyonda k�s�m (PPM Partpermilion) veya mg/kg olarak hesaplanm��t�r. Beslenme al��kanl�klar� dikkate al�narak t�ketilen �r�nler i�in maksimum kodeks de�erleri �lkeler d�zeyinde olu�turulur. Bu de�erler yeti�tiricilerin �nerilen kullanma dozu ve son ila�lama ile hasat aral��na uymalar�n� sa�lamak i�indir. Ger�ekte insan sa�l�� a��s�ndan 100 kat g�venli�i ifade eder. Di�er bir de�i�le tar�m ila�lar� ve hormonlar tavsiyelere uygun olarak kullan�ld��nda saptanabilen bir risk s�z konusu de�ildir.
Yukar�da belirtti�imiz gibi hormonlar� da bitkisel �retimde kullan�lan di�er kimyasallar gibi de�erlendirmek gerekir. Burada hormonlar�n bilin�siz ve geli�ig�zel kullan�m� ile ilgili sorunlar kar��m�za ��kmaktad�r. �lkemizde kimyasallar� disiplin alt�na almak i�in 1957 y�l�nda "Zirai M�cadele" ve "Zirai Karantina Kanunu" ��kart�lm�� olup, bu kanuna g�re yay�nlanm�� olan zirai m�cadelede kullan�lan pestisit ve benzeri maddelerin ruhsatland�r�lmas� hakk�nda y�netmeli�e ba�l� olarak zirai m�cadele ila�lar�n�n ve hormon olarak bilinen bitki geli�im d�zenleyici maddelerin ruhsatland�r�lmas� yap�lm��t�r. �u anda yap�lan �al��ma ile Avrupa Birli�ine uyum s�reci do�rultusunda bu talimatlar g�zden ge�irilecek ve yeni ba�tan bir zirai m�cadele talimat� haz�rlanacakt�r. T�rk G�da Kodeksinde pestisit kal�nt� limitleri bildirilmi�tir. Bu limitlerin a��lmamas� durumunda s�z konusu sebze ve meyveler rezid� a��s�ndan g�venilir kabul edilebilir. Olay�n bu �er�evede de�erlendirilmesi gerekmektedir.
Sera ko�ullar�nda domates, patl�can, kabak ve kavun �retiminde hormon kullan�lmaktad�r. Kamuoyunda bilinenin aksine �ilek ve h�yarda kesinlikle hormon kullan�m�na gerek yoktur. ��nk� piyasaya hakim olan h�yar �e�itleri genetik olarak %99 partonokarpik (di�i organ�n geli�mesiyle meyve olu�umu) meyve olu�turma �zelli�ine sahiptir. Bundan 15–20 y�l �nce �lkemizde �engelk�y h�yar� yeti�tirilmekteydi ve bu h�yar ince kabuklu k�sa bir meyve yap�s�na sahipti. Serac�l��n geli�mesiyle beraber daha verimli olan �e�itler ekilmeye ba�land�. (Mevcut durumda 1da alandan 40 ton h�yar hasat edebilme imkan�m�z vard�r). Yukar�da bahsetti�imiz �e�itler uzun, daha kal�n kabuklu ve daha sert olduklar� i�in t�ketici taraf�ndan hormonlu olarak alg�lanm��t�r. Hatta bu h�yarlar�n dal�ndan kopard�ktan sonra bile dolapta b�y�d�� gibi s�ylentiler yayg�nla�m��t�r. �e�it �zelli�i olarak h�yar meyvesinin 40 cm. uzunlukta olmas� m�mk�nd�r. �ilek ise y�zlerce pistilin (di�i organ�n) birle�erek olu�turdu�u yalanc� bir meyveye sahiptir. Di�er sebzelere oranla �ilekte meyvenin d�llenmesi zordur. E�er serada yeterli hava sirk�lasyonu varsa veya ar� kullan�l�yor ise (bambus ar�s�, belirli d�nemlerde bal ar�s� da kullan�labilir) polen olu�umu olduk�a iyidir. Meyve geli�iminde sorun olmaz. 12 y�l �nce �lkemizde daha k��k meyve veren, kokulu, aromatik yerli �ilek �e�itleri s�n�rl� d�nemde ve s�n�rl� miktarda yeti�tiriliyordu. �lk defa California k�ken

B�TK�LERDE TERLEME VE DAMLAMA

9/7/2010

B�TK�LERDE TERLEME VE DAMLAMA

Terleme, otlar�n bi�ildikten sonra kurumas� olay�nda a��k�a g�r�l�r. Kesilen yeri t�kansa bile bi�ilen bitkilerin otsu k�s�mlar� hemen p�rs�r. Demek ki bitkilerin b�t�n y�zeyi su kaybetmektedir. Bu su kayb� bitkinin belli bir s�re i�inde kaybetti�i a��rl�kla �l��lebilir.Bu �l��mler �iddetli terleme d�neminde nemcil bitkilerde saatte desimetrekare ba��na 10 gram su, mezofitlerde 1 gram ve kurak��l bitkilerde 0,1 gram su at�ld��n� g�sterir; 15 metre boyunda bir ak�aa�a� bir yaz g�n�nde saatte 300 litre su kaybedebilir. Bir gram kat� madde sentezlemek i�in 300 graml�k bir su iletiminin gerekti�i hesaplanm��t�r. Bu de�erler, bitkilerin morfolojik ve anotomik �zelliklerine (havadaki k�s�mlar�n y�zeyi, d�� ko�ullara uyum), g�zeneklerin say�s�na ve konumuna ba�l�d�r. Bitkinin ��kard�� su, birtak�m kimyasal reaktifler kullanarak ortaya konabilir; Mesela kuruyken mavi olan kobalt klor�r su buhar�yla temas edince pembele�ir; Yahut ��kan su buhar�n� emen kalsiyum klor�r deneyden �nce ve sonra tart�lmak suretiyle emilen suyun miktar� �l��l�r.

H�crenin i�indeki su h�cre zar�n� �slat�r, bitkinin damarlar�nda dola��r. Bu su, bitkilerin �st derisi yoluyla ��kan su, bitkilere g�re de�i�ik olmakla beraber genellikle azd�r; suyun �o�u as�l terleme organ� olan g�zenekler yoluyla ��kar. G�zeneklerin rol� Gareau deneyiyle anla��labilir: bunun i�in bir yapra��n her iki taraf�ndaki �st derinin belli bir k�sm� i�inde kalsiyum klor�r bulunan iki �an aras�na yerle�tirilir. B�ylece yapra��n her iki y�z�nde ��kan suyun miktar� �l��l�r. Bu miktar g�zenekli olan y�zeyde �ok daha fazlad�r. B�ylece g�zeneksiz olan y�zeyde dericik yoluyla ne kadar terleme oldu�u �l��lebilir (dericik terlemesinin fazla oldu�u k�rpe yapraklar d��nda bu miktar toplam terlemenin 1/10"u veya 1/20"si kadard�r.).

Transpirasyon olarak da bilinen terleme bitkilerde su kayb�d�r. G�zenekler yard�m�yla olur. G�zenekler yaprak y�zeyinin %1"den az bir alan� kaplayan k��k solunum a��klar�d�r. Karanl�k, y�ksek s�cakl�k ve bitki dokular�nda su yetersizli�i terlemenin durmas�na yol a�ar. Buna kar��l�k ayd�nl�k, bol su ve bitki i�in uygun s�cakl�klar terlemeyi artt�r�r. Terlemenin bitkideki ger�ek i�levi kesin olarak saptanamad��ndan bilimsel tart��malar s�r�p gitmektedir. Bitkinin k�kleri arac�l��yla ald�� suyu yukar�daki organlara iletebilmesi i�in gerekli enerjiyi ve suyun buharla�mas�yla olu�an so�uma sayesinde do�rudan gelen g�ne� �s�s�n�n dengeli bir bi�imde da��lmas�n� sa�lamak en yayg�n g�r��t�r. Bitkinin atmosferden karbondioksit almas� ve fotosentezle havaya oksijen vermesi s�ras�nda g�zeneklerin rol�n� ve �nemini g�z �n�nde tutan baz� uzmanlar ise terlemenin bu olaylar s�ras�nda zorunlu olarak ��kt��n� savunurlar.

Terlemeyi havan�n nemi, r�zgar, topra��n yap�s� ve nemi, s�cakl�k ve ��k etkiler. Bitkilerin su al�p vermeleri havan�n ba��l nemi ile s�cakl��a ba�l� olarak mevsimden mevsime, mevsimler i�inde de de�i�ik g�nlerde, hatta saatlerde de�i�ik olur. �ok �iddetli veya �ok zay�f ��k g�zeneklerin kapanmas�na yol a�ar. K�rm�z�, mavi veya mor ��nlar terlemeyi artt�r�r; nemde g�zeneklerin a��l�p kapanmas�nda �nemli rol oynar (fazla nem a��lmas�na sebep olur); s�cakl�kta ayn� �ekilde bir etkendir.

Bitkilerin sahip olduklar� serinleme mekanizmalar� olmasayd�, g�ne� alt�ndaki birka� saat bile bitkiler i�in �l�mc�l olurdu. Bir nevi su m�hendisli�i olarak nitelendirilebilecek olan bu bitki faaliyetleri Allah�n yarat��ndaki kusursuzlu�u g�sterir.
Ayn� yerde bulunan bitki ve bir ta� par�as�, e�it miktarda g�ne� enerjisi almalar�na ra�men ayn� derecede �s�nmazlar. G�ne� alt�nda kalan her canl�da mutlaka olumsuz bir etki olu�ur. �yleyse bitkilerin s�caktan minimum derecede etkilenmelerini sa�layan nedir? Bitkiler bunu nas�l ba�ar�rlar? Muazzam bir s�cakl�kta, b�t�n yaz boyunca yapraklar� g�ne�in alt�nda kavrulmas�na ra�men, bitkilere neden hi�bir �ey olmamaktad�r? Ayr�ca bitkiler kendi

P�NUS HALEPENS�S M�LLER SSP.ALPAN�� N. SSP. (F�G. 30)

9/7/2010

Pinus halepensis Miller ssp.alpanii n. ssp. (Fig. 30)
P.halepensis Miller, Gard.Dicd.8.nci bask� Pinus No.8, 1768e ba�vurun
Tan�t�m : D�llenmi� kozalak d�z, simetrik, 8.3 cm. uzunlukta; kozala��n alt k�sm�n�n ��tebir rol�m� 3.l. cm. geni�likte; ped�nk�l hemen hemen d�z, 1.5 cm. uzunlukta ve 8 cm. kal�nl�kta, y�zeyleri ile belirsiz olarak i�aretlenmi�; apofisler esas olarak d�rt kenarl�, kozalak apeksine yak�n �st u�lar yuvarlak, radyal k��k paralel �izgiler yok, horizontal s�rt ��k�nt�l�; yumrular yass�, etraf�nda haleyi and�ran d�rt kenarl� i�aretleri bulunmaktad�r.
Tart��ma Ankarada bulunan Maden Tetkik ve Arama Enstit�s�ndeki T�rkiye Do�a Tarihi M�zesi taraf�ndan, diatomite; i�inde tek bir kozalak �rne�i bana �d�n� olarak verilmi�tir. Kimi organik kal�nt�lar�n t�m�yle yok olmas�na kar��n, bana verilen �rnek �ok iyi korunmu�tur. �rneklerin kontrast foto�raf� gibi latex kopyalar� da Stockholmdeki �sve� Do�a Tarihi M�zesinin Paleobotanik B�l�m�nde g�revli Bayan Yvonne Arremo taraf�ndan haz�rlanm��t�r. P.halepensisin g�n�m�ze kadar ula�an �rneklerinin kozalaklar�na ait foto�raflar ise yazar taraf�ndan Californian�n Placerville kentindeki Amerika Birle�ik Devletleri Tar�m Bakanl��na ba�l� Orman Genel M�d�rl��n�n Orman Geneti�i Enstit�s�nde �ekilmi�tir. Fosil ile bug�nk� kozalaklar aras�ndaki bir kar��la�t�rma, bug�n ya�ayan t�r�n apofisleri gibi yumrular�n�n da belirgin ��k�nt�lar sergiledi�i ger�e�ini hemen vurgulamaktad�r. Bundan ba�ka, kozalaklar�n �st yar�s�nda be� k��eli apofisler �ok olmakla beraber kozalaklar�n dip k�sm�nda yuvarlak u�lar daha �oktur. Yumrular�n etraf�nda haleler bulunmamaktad�r. Do�u Akdeniz y�resinin incelenen herbaryum �rneklerinde, yumrudan ba�layarak apofislerin kenar�na kadar radyal olarak uzanan belirgin paralel k��k �izgiler bulunmaktad�r. Kuzey Afrika orijinli Herbaryum materyali kozalaklar�n ise, paralel k��k �izgileri bulunmamaktad�r. Ayr�ca, yumrular da apofislerin y�zeyinin yukar�s�na y�kselmi�tir Bu de�i�ikliklere

B�TK�LER

9/7/2010

Bitkiler

Bitkiler yery�z�nde ya�am�n anahtar�d�r. Bitkiler olmasayd� pek �ok canl� organizma ya�am�n� s�rd�remezdi; ��nk� �st�n yap�l� yarat�klar, ya�am bi�imleriyle, besinlerini do�rudan yada dolayl� olarak bitkilerden sa�larlar. Oysa pek �ok bitki, gerekli besinlerini g�ne� ��ndan yararlanarak kendisi �retmektedir.

Bitkiler 2 temel �bekte (alt�ube) toplan�r;

1. KAPALI TOHUMLULAR (�i�ekli Bitkiler-Angiospermae)
2. A�IK TOHUMLULAR (�i�eksiz Bitkiler-Gymnospermae)

Kapal� tohumlular ger�ek �i�ek �retirler ve say�lar� 250 milyona yak�n t�rden olu�an bir bitkiler alemidirler... Me�e, kay�n, g�rgen, kara�a� gibi yaprakl� a�a�lar bu gruba dahildir...
A��k tohumlular ise �i�eksiz bitkiler olarak an�l�rlar ve bu bitkilerde geni� bir canl�lar toplulu�udur. �am, G�knar, Sedir, Ladin gibi kozalakl� a�a�lar, Sikaslar, Ginko gibi t�rler bu gruba dahildir...

�i�ekli bitkilere �rnek;
At kestanesi

�i�eksiz bitkilere �rnek;
Batakl�k Servisi
B�TK�LER�N D�NYASI
Hepimizin ne oldu�unu �ok iyi bildi�i tohum i�in ��yle bir soru soral�m: A�a� kabu�u kadar sert bir kabuk i�inde bulunan tohumla, bir a�a� kabu�unun fark� nedir? Bu tarz sorular genelde al��lmad�k sorulard�r; ��nk� tohum da, a�a� kabu�u da g�nl�k hayatta bir�ok u�ra��s� olan insan i�in �nemsiz detaylard�r. Bir�ok insana g�re, etrafta d��n�lmesi gereken �ok daha �nemli, �ok daha gerekli �eyler vard�r. �evresine sadece y�zeysel g�zle bakarak hareket eden ki�ilerde bu mant�k olduk�a yayg�nd�r. Bu insanlar i�in, herhangi bir konu hakk�nda yaln�zca ihtiya�lar� kar��layacak kadar detay bilmek yeterlidir. Bu s�� mant��a g�re etrafta olan biten her �ey al��lagelmi� ve s�radand�r, her�eyin mutlaka bilinen, al��lm�� bir a��klamas� vard�r.

Sinek u�ar ��nk� kanatlar� vard�r, ay zaten hep g�ky�z�ndedir. D�nya uzaydan gelebilecek tehlikelerden korunmaktad�r ��nk� atmosfer vard�r. Oksijen dengesi de hi� bozulmaz . �nsan duyar, g�r�r, koku al�r… Oysa bu dar mant�� b�rak�p da etraf�ndaki olaylara, her �eyle ilk defa kar��la�an bir kimse gibi, g�r��n� s�n�rlayan al��kanl�k perdesini kald�rarak bakan insan, �n�nde �ok geni� bir ufkun a��ld��n� g�r�r. Neden, nas�l, ni�in sorular�n� daha s�k sorarak d��nmeye, etraf�nda olan bitenleri bu g�zle incelemeye ba�lar. Daha �nceleri kendisine doyurucu gelen a��klamalar yetersizle�meye ba�lar. �evrede meydana gelen olaylarda, canl�lar�n sahip olduklar� �zelliklerde, k�sacas� her �eyde bir ola�an�st�l�k oldu�unu kavramaya ba�lar. D��nmeye ba�lad�k�a al��kanl�k, yerini hayrete b�rak�r. Sonunda her �eyin sonsuz g��, bilgi ve ak�l sahibi bir Yarat�c� taraf�ndan, �st�n ve m�kemmel bir �ekilde tasarlan�p, yarat�lm�� oldu�unu g�r�r. ��te o andan itibaren bu insan, Alemlerin Rabbi olan Allah�n, yaratt�� t�m canl�lar �zerindeki kudret ve hakimiyetini g�rebilir. ��phesiz, g�klerin ve yerin yarat�lmas�nda, gece ile g�nd�z�n art arda geli�inde, insanlara yararl� �eyler ile denizde y�zen gemilerde, Allah�n ya�d�rd�� ve kendisiyle yery�z�n� �l�m�nden sonra diriltti�i suda, her canl�y� orada �retip-yaymas�nda, r�zgarlar� estirmesinde, g�kle yer aras�nda boyun e�dirilmi� bulutlar� evirip �evirmesinde d��nen bir topluluk i�in ger�ekten ayetler vard�r. (Bakara Suresi, 164)Bitkilerin varl�� yery�z�ndeki canl�l��n devam� i�in vazge�ilmezdir. Bu c�mlenin ta��d�� nemin tam olarak kavranabilmesi i�in ��yle bir soru sormak gerekir: �nsan ya�am� i�in en �nemli unsurlar nelerdir? Bu sorunun cevab� olarak akla elbetteki oksijen, su, besin gibi temel ihtiya� maddeleri gelir. ��te t�m bu temel maddelerin yery�z�ndeki dengesini sa�layan en �nemli fakt�r ye�il bitkilerdir. Bundan ba�ka yine yery�z�ndeki �s� kontrol�n�n sa�lanmas�, atmosferdeki gazlar�n dengesinin korunmas� gibi, sadece insanlar i�in de�il b�t�n canl�lar i�in son derece b�y�k �nem ta��yan ba�ka dengeler de vard�r, ki b�t�n bu dengeleri sa�layanlar da yine ye�il bitkilerdir. Ye�il bitkilerin faaliyetleri sadece bunlarla s�n�rl� de�ildir. Bilindi�i gibi yery�z�ndeki ya

��FALI B�TK�LER

9/7/2010

ALI�
(Crataegus owyacantha)

ANAVATANI :
Asya ve Akdeniz �lkeleri.
�ZELL�KLER� :
Kalpi g��lendirici, damar geni�letici tansiyon d��r�c�, spazm ��z�m�, hafif uyutucu, ate� d��r�c�, kandaki y�ksek ya� d�zeyini normale indirir ve ishali kesicidir.
�NER�LEN HASTALIKLAR:
Kalp a�r�lar� (koroner damarlar� geni�leterek kan dola��m�n� art�r�r. B�ylelikle "angina" denilen kalp a�r�lar�n� azalt�r). Vask�ler spazmlar, ta�ikardi, aritmi, miyokardit, damar sertli�i, y�ksek tansiyon, sinirsel kalp problemleri, uykusuzluk, ishal, idrar yolu hastal�klar�.
ADA�AYI
(Salvia officinalis)
ANAVATANI:
Akdeniz ikliminin g�r�ld�� yerler.
�ZELL�KLER� :
��tah a��c�, sindirim yard�mc�s�, kan temizleyici, gaz giderici, iltihap giderici, �eker hastal��n� iyile�tirici, yorgunluk ve stres giderici.
�NER�LEN HASTALIKLAR :
Gece terlemeleri, fazla terleme, el titremesi, kramplar, bo�az-bademcik, di� iltihaplar�, balgam, mide-ba��rsak gazlar�, anjin, faranjit, ast�m, damar sertli�i, fel�, bedensel ve ruhsal bitkinlik, anne s�t�n�n azalmas�, adet d�zensizlikleri, menopoz d�nemindeki s�k�nt�lar.
C�VANPER�EM�
(Artemisia vulgaris)

�ZELL�KLER� :
Regl d�zenleyici, spazm ��z�c�, ba��rsak kurtlar�n� d��r�c�, kuvvetlendirici.
�NER�LEN HASTALIKLAR :
Geli�im bozukluklar�, bay�lmalar, haz�m zorlu�u, kas kas�lmalar�, regl/adet d�nemindeki asabi �ikayetler.

AHUDUDU
(Rubus idaevs)

�ZELL�KLER� :
Kab�z yap�c�, idrar s�kt�r�c�, hazmettirici, i�tah a��c�, mikrop �ld�r�c�, terletici, ate� d��r�c�, sakinle�tirici.
�NER�LEN HASTALIKLAR :
Bron�it, anjin, faranjit, zat�rre, kronik gastrit, entenekolit, ishal.

KARABA� OTU
(Lavandula stoechas)

ANAVATANI :
Bat� Anadolu ve Akdeniz k�y�lar�.
�ZELL�KLER� :
A�r� kesici, balgam s�kt�r�c�, gaz s�kt�r�c�, kalbi g��lendirici, idrar yollar�nda mikrop �ld�r�c�, sinirsel ba� a��r�s�n dindirici, uyku verici, y�ksek tansiyonu d��r�c�, ba��rsak parazitlerini d��r�c�, regl a�r�lar�n� dindirici, egzama yaralar�n� iyi edici, sinirleri kuvvetlendirici.
�NER�LEN HASTALIKLAR :
Sinir, solunum, �riner sistem hastal�klar�, ast�m, kalp ve damar rahats�zl�klar�, egzama ve deri hastal�klar�.
LAVANTA ��E��
(Lavandula angustofolia)

ANAVATANI :
Akdeniz b�lgesi �lkeleri ve Fransa.
�ZELL�KLER�:
�drar s�kt�r�c�, romatizmay� iyile�tirici, kusmay� �nleyici, sofra ak�m�n� sa�lay�c�, safra s�kt�r�c�.
�NER�LEN HASTALIKLAR :
Egzama, sedef, sivilce, uykusuzluk.

BROKOL�
ANAVATANI :
Amerika ve Avrupa, Akdeniz �lkeleri.
�ZELL�KLER� :
Ba��kl�k sistemini g��lendirmekte hem de antibiyotik vazifesi g�rmektedir. Meme, prostat, ba��rsak ve idrar kesesi kanserlerine kar�� g��l� bir koruyucudur.
Hormon dengesini d�zenler. Kab�zl�� nleyici, lifli bir yap�ya sahip oldu�undan ba��rsaklardaki a��r metalleri, safra asidi fazlas�n� s�nger gibi emerek olduk�a h�zl� bir bi�imde d��ar�ya at�lmas�n� sa�lar. Ba��rsak sistemini d�zenleyicidir.
�NER�LEN HASTALIKLAR :
Prostat, idrar yollar� enfeksiyonlar�, k�s�rl��n giderilmesi.

MEYVE A�A�LARINDA BUDAMA

9/7/2010

Meyve A�a�lar�nda Budama
Budama; meyve a�a�lar�n�n d�zg�n ve kuvvetli bir ta� olu�turmalar�n�, verim �a�lar�nda uzun zaman kalmalar� ve kuvvetten d��meye ba�lam�� olan a�a�lar� yeniden kuvvetlendirerek bir s�re daha y�ksek kaliteli meyve vermelerini sa�lamakt�r.
Genel olarak, meyve a�a�lar�n�n geli�meleri incelendi�inde budama yap�lmayan a�a�lar�n, budama yap�lm�� a�a� gibi �i�ek a�t�klar� ve meyve verdikleri g�r�l�r.Bu gibi a�a�lar�n meyveleri, �r�n vermeye ba�lad�klar� ilk y�llarda kaliteli olabilirse de, bunu izleyen y�llarda k��k, renksiz ve g�steri�siz olurlar. Ayr�ca, budanmayan baz� meyve a�a�lar�nda periyodisite (baz� meyve a�a�lar�nda g�r�len bir y�l az bir y�l bol meyve verimi) olay�na �ok s�k rastland�� gibi, dallar�n alt k�s�mlar� �ok �abuk ��plakla�makta �emsiye �eklini almakta, �r�n alanlar� a�ac�n d�� ve u� k�s�mlar�na kaymakta ve azalmakta, bunun sonucu olarak ta a�a� ba��na verim d��mektedir.
Budaman�n ama�lar�n� genel olarak ��yle s�ralayabiliriz;
A�a�lar Ni�in Budanmal�d�r:
1-A�a�lar� en k�sa zamanda mahsule yat�rmak ve uzun zaman mahsul �a��nda tutmak;
2-G�vde �zerinde ana dallar� say�lar�n� ve da��l��lar�n� d�zenleyerek meyve a�a�lar�n�n sa�lam, d�zenli ve dengeli ta� olu�turmalar�n� sa�lamak;
3-Ta� k�sm�na ��k ve havan�n girmesini kolayla�t�rmak;
4-S�rg�n verme ve meyve verme fonksiyonlar� aras�nda denge sa�lamak;
5-Odun k�s�mlar�n�n �o�almas�n� �nlemek;
6-Y�llar itibariyle meyve verimindeki fark�n azalt�lmas� ve daha muntazam �r�n elde edilmesi;
7-Mahsul miktar�n�n art�r�lmas� ve kalitenin iyile�tirilmesi i�in budama uygulan�r.
A�a�larda Budama Yap�lmaz �se:A�a�lar�n �ekli bozularak mahsul verimi ile s�rg�n geli�imi aras�ndaki dengenin kayboldu�u g�r�l�r.Ve bu nedenle;�al�la�malar, kurumalar meydana gelir.Ayr�ca bitki �zsuyu dola��m� da aksayarak istenilen miktar ve kalitede �r�n elde etme imkan� yitirilmi� olur.
Turun�gillerde dallar s�kla�t�� birbirlerini g�lgelemeye ba�lay�nca kuru dallar ay�klanmal�, obur dallar kesilmelidir.Ya�l� bah�elerde dallar�n s�kla�mas�n� ve birbirini g�lgelemesini �nlemek i�in her y�l veya iki y�lda bir yap�lacak hafif dal seyreltmeleri �ok yararl�d�r.
En uygun budama zaman� k�� sonudur, ilkbahar s�rg�n geli�mesi ba�lamadan �nce budama tamamlanmal�d�r.Budaman�n sonbaharda veya �iddetli so�uklar ge�meden k��n yap�lmas� sak�ncal�d�r.

Budaman�n Fizyolojik esaslar�
Meyve a�a�lar�nda tohumun �imlenmesi ile a�a� verime ba�lamas� aras�nda ge�en devre gen�lik, verime ba�lama zaman�yla, verimden d��nceye kadar ge�en devre olgunluk ve bunu izleyen ya�l�l�k olmak �zere birbirinden ayr� �� fizyolojik ya�am devresi vard�r.Ancak bu devrelerin birbirlerine ge�i�leri veya devrelerin ba�lama ile bitme zamanlar�n�n pratik olarak �nceden saptanmas� olas� de�ildir.
Meyve a�a�lar�nda beslenme fizyolojileri toprak �st� (ta�) ve toprak alt� organlar� (k�kler) taraf�ndan y�nlendirilir. Ger�ekte, meyve a�a�lar�n�n de�i�ik ya�am devrelerinin farkl� g�r�n��, bu iki ayr� organ siteminin �al��malar�n�n birbiriyle etkile�imlerinden ileri gelmektedir. Yani, yapraklar taraf�ndan yap�lan karbonhidratlar�n miktar�n�n, k�kler taraf�ndan al�nan madensel maddelere (�zellikle azot) oran� fazla ise (CH/N>1), meyve a�ac�nda �i�ek tomurcu�u olu�ur.
�te yandan, a�ac�n ya�ant�s� �zerinde k�k sisteminin �st�nl�� varsa , yani (CH/N<1) ise meyve a�a�lar�nda s�rg�n olu�umu kuvvetli olur.
Bunlara ek olarak meyve a�ac�nda toprak �st� ile toprak alt� organlar�n�n faaliyetleri aras�nda bir d�zen olu�mu�, bu organlar aras�nda bir birlik ve beraberlik var, ahenkli bir �aba g�steriyorlarsa meyve a�a�lar� fizyolojik dengededir (CH/N=1).
Meyve fidanlar�na �ekil verilen gen�lik devresinde normal olarak toprak alt� organlar�n�n �abalar�, toprak �st� organlar�ndakine g�re fazlad�r. Bunun sonucu olarak gen� a�a�larda anaca ba�l� olarak de�i�mek �zere, kuvvetli s�rg�nler olu�maktad�r. Meyve a�a�lar�nda bol ve kuvvetli s�rg�nleri olu�turdu�u devreye "Gen�lik K�s�rl��" denir. Bu s�renin m�mk�n oldu�u kadar k�sa olmas� istenir. Bu nedenle meyve a�a�lar�nda bu devreyi k�saltmak amac�yla k�k kesmek, g�vdeyi bo�mak, meyve fidanlar�n� azotlu g�brelerle dengeli olarak g�brelemek, zay�f ana� kullanmak vb. bir tak�m teknik �nlemlere ba�vurabilirler.
Bu �nlemler aras�nda karbon asimilasyonunu art�rmak �zere yap�lan budama i�lemleri, di�erleri gibi etkili olmaktad�r. Nitekim meyve a�a�lar�nda ��k yo�unlu�unu art�rmak amac�yla d�zenli, kuvvetli ve dengeli ta� olu�turmak; asimilasyon y�zeyini art�r

B�TKK� PATOJEN� BAKTER�LERDE SINIFLANDIRMA

9/7/2010

B�TK�LERDE PATOJEN BAKTER�LER�N TAKSONOM�K SINIFLANDIRILMASI, TERM�NOLOJ� VE TANIMLAMA

Bitki patojeni bakterilerin taksonomisi 3 ba�l�k alt�nda; s�n�fland�rma, isimlendirme ve tan�mlama ile birlikte patolojik bitki bakterilerinin ana konusunu olu�turur. Bitki patojeni bakterinin belirlenmesini sa�lama sistemi kurabilmek belirli bir hastal��a sebep olan etmenin veya hastal�k olu�turan potansiyelin a��k�a anla��labilmesi a��s�ndan olduk�a �nemlidir. Bitki patojeni bakteriler hastal�kl� bitki dokular�ndan, tohum y�zeylerinden ve su gibi bir �ok kaynaktan izole edilebilmektedir ve bu tip yerlerde bakterilerin belirlenmesiyle sadece hastal�klar�n te�his edilmesi ve patojenisitesi konusunda de�il hastal�k epidemiyolojisi ve etimolojisi konusunda da fikir edilir. Bakterilerin hastal�k etmenleri olarak belirlenmesine ilaveten, taxonomik �al��malarda bitki patojenleri aras�ndaki filogenetik ili�kiler i�in faydal� fikirler verebilir.
Bitki patojeni bakterilerin taxonomisi 2 b�y�k g�r��e g�re ele al�nacakt�r.

1)Net olarak tarif edilmi� ve uluslar aras�nca kabul edilen s�n�fland�rma ve terminoloji sisteminin kurulmas�
2)Bakteriyel te�his; farkl� yerlerden izolasyonu ve te�hisi, patojenite testlerini, in vitro te�hisi ve say�sal analizlerle ger�ekle�tirilen bilgisayar te�hislerini kapsar. �imdilerde bakteriyel s�n�fland�rman�n dayand�r�labildi�i ve te�his i�in kullan�labilir geni� bir �zellikler dizisi bulunmaktad�r.

S�n�fland�rmada kullan�labilecek olan �e�itli karekteristlikleri kapsayan bakteriyel taxonominin genel prensipleri Bergey"s Manuel Systematic Bakteriology" de tart��lmaktad�r.

BAKTER�YEL SINIFLANDIRMA VE ADLANDIRMA

S�n�fland�rma, benzerlik derecesine g�re organizmalar�n taxonomik gruplara yerle�tirilmesi olarak tan�mlanabilir, oysa adland�rma isimlerin uluslararas� bakteri isimlerinin koduna uygun olarak taxonomik gruplara yerle�tirilmesidir.
Bitki patojeni bakterilerin s�n�fland�r�lmas� her zaman tart��ma ve anla�mamazl�k konusu olmu�tur, adland�rmada baz� de�i�iklikler yaparak, �rne�in k�fl� patojen farkl� olarak, Micrococcus amylovorus (1882), Bacillus amylovorus (1889) Bacterium amylovorus (1920) yerle�tirilmi�tir.
Genellikle, bitki patojeni bakterilerin s�n�fland�r�lmas� baz� biyokimyasal �zelliklere art� patojenli�e ba�l�d�r. Patojenite daha �nemli olmakla birlikte biyokimyasal veya di�er �zelliklere daha az �nem verilmektedir.
Buda bizi a�a��daki duruma y�neltmekte; e�er bakteri belirli bir konuk�u bitkiden uzakla�t�r�lm�� ve patojen olarak kabul edilmi� ise, ona t�r s�n�f� verilmektedir. Geni� ve zengin bir tan�ma ihtiya� duyuldu�undan, uluslararas� sistematik bakteriyoloji kurulu (1980 ba�lang�� tarihidir) sadece bakteri isimlerini i�eren ve e�it tan�t�lm�� ve do�ru listeye yerle�tirilmi� yeni bir adland�rma olu�turmu�tur. Daha �nce belirlenmi� ve sadece patojen stat�s�ne dayanan baz� t�rler pathovar s�n�flar�ndan kald�r�lm��t�r.
T�m resmi isim ve bitki patojeni bakterilere ba�l� olan taxonomik kriterler uluslararas� bitki patolojisi kurulu taraf�ndan belirlenmi�tir. Genel olarak, bitki patojeni bakterilerin s�n�fland�r�lmas� 3 ana kategoride s�ralanabilir.

1-Standart Taxonomik S�ralama: Biyokimya, geli�en karakterleri ve h�cre morfolojisi gibi klasik mikrobiyolojik �zellikleri tam tan�mlanm�� olan aile, cins, t�r ve alt t�rler.

2-Hastal�k ve Soy: Bunlar alt t�rlerin seviyesinden d��k taxonomik birim (�rne�in infra–subspecifik), baz� konuk�u bitkilerde hastal�klara yol a�an patojenlerin yeteneklerine ba�l� olarak tan�mlanm�� taxonlar bulunmaktad�r.

3-Biotipler: Bunlar, biyokimyasal veya fizyolojik �zellikler, farkl� bakteriyofaj lisis (lisotip), seroloji (serotip), protein analizi ve DNA homolojisi gibi tan� �zellikleri ile tan�mlanan art� infra-subspecifik s�n�flar�d�r.

�zel bir kaynaktan izole edilmi� saf bir bakteri k�lt�r�nden tek ayr�l��, terimler ile tan�mlanan (�rne�in hastal�kl� bitki veya �zel toprak numuneleri) t�r veya izolasyondan bahsedilebilir. Farkl� izolatlar�n biyolojik kimlikleri olabilir.

STANDART TAKSONOM�K SINIFLAR

Bitki patojeni bakteriler Sneath (1994) taraf�ndan tan�mlanan soy, b�l�m, s�n�f, d�zen, familya, cins ve t�rler taxonomik s�n�flara ayr�lm��t�r.
Bakteriyel s�ralaman�n ilk �nitesi bir �ok �zellikleri bulunan soy koleksiyonu ile tan�mlanabilen t�rlerdir. Di�er gruplar�n soylar�n�n �zellikleri farkl�d�r. Di�er organizmalardan farkl� ola

B�TK� GENET�K KAYNAKLARININ KORUNMA VE KULLANIMI

9/7/2010

B�TK� GENET�K KAYNAKLARININ KORUNMA VE KULLANIMI Sezen �EH�RAL� 1, Murat �ZGEN 2, Alptekin KARAG�Z 3, Muzaffer S�REK 4, Sait ADAK 5, �smail G�VEN� 6, Ayfer TAN 7, Masum BURAK 8, H. �a�lar KAYMAK 9 �ZET G�n�m�zde bitki genetik kaynaklar� konusu �ok say�da �lkede h�k�metlerin dikkatini �ekmektedir. Konu uluslararas� d�zeyde tart��lmakta, bitki genetik kaynaklar�na kar�� ilgi ve duyarl�l�k b�y�mektedir. T�rkiye, gerek co�rafi yap�s�, gerekse de�i�ik ekolojik ko�ullar� nedeniyle, d�nyan�n �ok �nemli gen yada orijin merkezinin �rt��t�� bir konumdad�r. Floras�nda bulunan 10.754 takson say�s�n�n 3.708"i (% 34.8) endemik �zellik g�stermesi, �nemini daha da artt�rmaktad�r. Bitki genetik kaynaklar�, ex situ ve in situ stratejilerle koruma alt�na al�nmaya �al��lmaktad�r. Ex situ y�ntemler i�inde yer alan tohum gen bankalar�m�zda toplanm�� olan tohum �rnekleri temel (uzun s�reli) ve aktif (k�sa ve orta s�reli) koleksiyonlar halinde, vejetatif materyal ise �e�itli enstit� arazilerinde olu�turulmu� olan tarla gen bankalar�nda korunmaktad�r. �n situ y�ntemlerle de orman alanlar�nda ayr�lm�� 3.749.673 hektar alan koruma alt�ndad�r. Bitki genetik kaynaklar�m�z�n korunma ve kullan�m� i�in yasal d�zenlemeler bulundu�u halde, kurumlar�m�z aras�ndaki koordinasyon eksikli�i ve tekrarlamalar�n �oklu�u, kaynak ve zaman israf�na neden olmakta, hedeflere ula�may� geciktirmektedir. G�n�m�zde kullan�m�ndaki en �nemli engeli olu�turan "de�erlendirme" a�amas�n�n eksiksiz ve h�zla tamamlanmas�, kullan�m olanaklar�n� artt�racak, bitki genetik kaynaklar�m�z�n ekonomiye katk�s� �ok b�y�k de�erlere ula�abilecektir. Bu olumlu geli�meler yan�nda, �zellikle toksin �reten bakteriyel k�kenli dayan�kl�l�k genlerinin aktar�ld�� e�itlerin kullan�lmas� durumunda ekolojik dengeye, dolay�s�yla da bitki genetik kaynaklar�na olabilecek olumsuz etkileri dikkatle izlenmeli, bu tip �al��malarda bitkisel k�kenli genlere �ncelik verilmelidir. ______________________________________________________________________ 1) Prof. Dr., Trakya �niversitesi, Tekirda� Ziraat Fak�ltesi, Tekirda�. 2) Prof. Dr., Ankara �niversitesi, Ziraat Fak�ltesi, Ankara. 3) Dr., TARM, Ankara. 4) TAGEM, Ankara. 5) Prof. Dr., Ankara �niversitesi, Ziraat Fak�ltesi, Ankara. 6) Prof. Dr. ,Atat�rk �niversitesi, Ziraat Fak�ltesi, Erzurum. 7) Dr., Ege Tar�msal Ara�t�rma Enstit�s�, �zmir. 8) Do�. Dr., Atat�rk Bah�e K�lt�rleri Merkez Ara�t�rma Enstit�s�, Yalova. 9) Ar�. G�r., Atat�rk �niversitesi, Ziraat Fak�ltesi, Erzurum.
1. G�R�� G�n�m�zde t�m ya�am bitkilere ba�l�d�r. Besinlerimiz ya do�rudan do�ruya bitkilerden, yada bitkilerle beslenen hayvanlardan sa�lanan �r�nlerden olu�maktad�r. Bitkiler ayn� zamanda do�rudan do�ruya yada dolayl� olarak insanlar�n ya�, ila�, giyim v.b. gereksinimlerini kar��lamaktad�r. D�nyada bir�ok bitkisel madde yapay olarak elde edilebilmi�tir. �rne�in, do�al pamuk yada keten lifleri yerine sentetik lifler, do�al kau�uk yerine sentetik kau�uk yap�lm��t�r. Fakat d�nya n�fusunun % 75"inin temel g�das�n� olu�turan bu�day, m�s�r, pancar, patates, �eltik, fasulya v.b. besin maddelerini sentetik yoldan elde etmek m�mk�n olmam��t�r (Wilkes, 1983). H�zla artan d�nya n�fusu, her g�n sofraya oturan daha fazla say�da insan�n beslenme sorununu ortaya ��karmakta ve d�nyam�zda beslenme yetersizli�i ve a�l�ktan �l�mler devam etmektedir. Mevcut �e�itler ve �slah hatlar�ndaki genetik farkl�l�klar�n kullan�lmas�, sorunun ��z�m� i�in yeterli olamamaktad�r. Tar�msal �retimde ama�, bitkinin verim potansiyeline ula�abilmesi i�in gerekli girdileri sa�layarak en �st�n verimi elde etmektedir. Ancak, t�m geli�mi� tekniklerin uygulanmas�na h�zla artan d�nya n�fusunun gereksinimlerini kar��layacak, tar�msal �retim art��n� sa�layacak yeni �e�itlerin geli�tirilmesi zorunludur. Bu y�nden yap�lacak �al��malarda �slah��n�n en b�y�k yard�mc�s� "Bitkisel Gen Kaynaklar�""d�r (�ehirali ve �zgen, 1987). ��phesiz �slah�� ge�mi�e oranla g�n�m�zde daha geni� genetik kayna�a gerek duymaktad�r. Standart �e�itler ve kendilenmi� hatlar yan�nda yabani t�rler, ilkel k�lt�r �e�itleri yada yerel �rklar, bitkilerin k�lt�re al�nd�� da�l�k y�relerde ve ormanlarda bulunmaktad�r. An�lan geni� genetik tabanl� �e�itlerin geli�tirilmesi genetik de�i�im miktar� ile s�n�rl�d�r (Frankel, 1973; Arnold, 1978). G�n�m�zde genetik kaynaklar konusu �ok say�da �lkede h�k�metlerin y�ksek d�zeyde dikkatini �ekmektedir. Konu uluslar aras� d�zeyde tart��lmaktad�r. Genetik kaynaklara kar�� ilgi ve duyarl�l�k b�y�mektedir. Y�llard�r topra��

AVCI B�TK� VEN�S

9/7/2010

KIR��EKLER� REHBER�

9/7/2010

K�r�i�ekleri Rehberi

UÝ fauna (hayvanlar) ve šzellikle floras
Ýyla (bitkiler) dŸnyanÝn pek ok Ÿlkesinden
ok daha zengindir. …yle ki, bu
eßitlilik onun dŸnya šleUinde kÝta
šzelliUi gšsteren bir bšlge olarak tan
ÝnmasÝnÝ ve Ÿn yapmasÝnÝ saUlamÝßtÝr.
Avrupa kÝtasÝnÝn tŸmŸnde 12 000 bitki
tŸrŸ vardÝr. †lkemizdeyse doUal olarak
yetißen bitki tŸrŸ sayÝsÝ 9000Õdir.
Bu sayÝlar karßÝlaßtÝrÝldÝUÝnda Ÿlkemizin
bu konudaki zenginliUi tartÝßmaya
yer vermeyecek biimde ortaya ÝkÝ-
yor. †stelik bu sayÝnÝn Ÿte birinin yani
yaklaßÝk 3000 bitki tŸrŸnŸn dŸnyan
Ýn baßka hibir yerinde doUal olarak
bulunmayÝßÝ da (endemik olußu) sšz
konusu zenginliUin en šnemli yanÝnÝ
olußturuyor.
Bu zenginliUin nedenlerine gelince,
Anadolu tekdŸze bir topoUrafyaya
ve iklime sahip deUildir. Baßka bir deyi
ßle topoUrafya ve iklim ok kŸŸk
alanlarda bile farklÝlÝklar gšsterir. Bununla
birlikte, Akdeniz, Avrupa-Sibirya
ve �ran-Turan Bitki CoUrafyasÝ gibi
Ÿ farklÝ bitki coUrafyasÝnÝn (bšlgesi)
Anadolu topraklarÝnda kesißiyor olmas
Ý, bitki tŸrlerindeki eßitliliUi saUlayan
temel etkenlerdir.
Fakat, bšylesine
ayrÝcalÝklÝ bir coUrafyan
Ýn sahibi olmamÝza karßÝn, Ÿlkemizin
deyiß yerindeyse canlÝ demirbaßlar
Ý olarak nitelendirebileceUimiz bu
alandaki zenginliUini yeterince sahiplenmedi
Uimiz gibi, bu eßitliliUi saptay
Ýp koruyabilmiß ve tanÝtabilmiß de
deUiliz. †niversitelerde ve kamuya ait
diUer araßtÝrma kurumlarÝndaki uzmanlar
Ýn alÝßmalarÝ sÝrasÝnda olußturduklar
Ý, korumaya yšnelik kolleksiyonlar,
uluslararasÝ koruma yšntemlerine
uygun biimde korunamamalarÝ
bir yana korunabilenlerin šmŸrleri de
ancak toplayÝcÝlarÝnÝn hevesi, olanaklar
Ý ve yaßama sŸresiyle sÝnÝrlÝ oluyor.
Bununla birlikte yurdumuzun bu konudaki
zenginliUinin farkÝnda olan
pek ok yabancÝ bilim adamÝ, geen
yŸzyÝllarda olduUu gibi bugŸn de, gizli
olarak ya da gizlemeye bile gerek
duymadan Ÿlkemizden topladÝklarÝ šrneklerle
kendi doUa tarihi mŸzelerini
ve botanik bahelerini zenginleßtiriyorlar.
Kußkusuz bu durum, Ÿlkemizdeki
doUal zenginliklerin yalnÝzca
AnadoluÕda yaßayan bizler tarafÝndan
deUil, mavi gezegendeki herkesce de
korunmasÝ ve kollanmasÝ gereken bir
varlÝk olmasÝ gibi, daha geniß bir bakÝß
aÝsÝyla deUerlendirilebilir. Ancak pek
ok bilim adamÝmÝzÝn, bÝrakÝn baßka
Ÿlkelerinkini, AnadoluÕya šzgŸ bitki
ve hayvan šrneklerini bile gšrmek ve
araßtÝrmak iin yurtdÝßÝndaki mŸzelere
ve araßtÝrma merkezlerine baUÝmlÝ olu-
ßu, Ÿlkemizin bu alandaki šnemli bir
eksiUini ortaya koyuyor. Yitirilen zaman
ve harcanan maddi kaynak da bu
olumsuz durumun bir baßka yanÝ.
Konuya hi mi el atÝlmamÝßtÝr?
Bšyle bir ßey sšyleyemeyiz. ‚ŸnkŸ bir
takÝm šrnekler yok deUil. Hemen akla
geliverenler arasÝnda on yÝlÝ aßkÝn bir
sŸredir alÝßmalarÝ sŸren T†B�TAK
Ulusal DoUa Tarihi MŸzesi Projesi,
coUrafyamÝzÝn canlÝ-cansÝz doUal zenginliklerini,
uluslararasÝ koruma ve
araßtÝrma koßullarÝ altÝnda bir araya getirmeyi
amalÝyor. †lkemizin daha ok
Bilim ve Teknik
ODT† Yerleßkesinde …rnek Bir ‚aba
KÝriekleri Rehberi
yerbilimsel doUal zenginliklerine ait
koleksiyonlarÝn bulunduUu Maden
Tetkik ve A

ENDEM�K B�TK�

9/7/2010

Endemik bitki
Endemik, alanlar� belirli bir �lke veya b�lgeye ait, yerel, ender ve �ok ender bulunan t�rler. Latince endemos (indigenous) kelimesinden gelir ve yerli anlam�nda kullan�l�r.Endemik alan; bir ada, bir yar�mada veya bir da� olabilece�i gibi birka� metrekarelik alanlar da olabilir. T�rkiye endemik bitkiler a��s�ndan d�nyan�n �nemli �lkelerinden birisidir.Yurdumuzun siyasi hudutlar� i�erisinde do�al olarak yeti�ti�i halde ba�ka hi�bir yerde yeti�meyen, di�er bir deyi�le d�nyada yaln�z �lkemizde yeti�en bitkiler T�rkiye endemikleri olarak adland�r�l�r. Yurdumuz endemiklerinin say�s� 3000 dolaylar�nda olup endemizm oran� %33 civar�ndad�r.(Davis, 1965-1988). �lkemizde endemik t�r say�s� di�er Avrupa �lkeleriyle k�yasland��nda �lkemizin bu zenginli�i daha iyi anla��l�r. Avrupa �lkeleri aras�nda en �ok t�re sahip olan �lke Yunanistan olup 800 civar�ndad�r. Ayn� �ekilde endemik t�rlerce zengin �spanya ve S�rbistanda ise bu say� 400-500 aras�ndad�r.�lkemizdeki endemik t�rlerin en �nemlilerinden birka��; Kazda��nda orman meydana getiren Kazda�� g�knar� (Abies equi-trojani), E�ridir g�neyindeki Kasnak me�esi (Quercus vulcanica), K�yce�iz-Dalaman aras�nda yayg�n olan S��la a�ac� veya G�nl�k a�ac� ve ormanlar� (Liquidambar orientalis), Be�parmak Da�lar� (Ege b�l�m�)ndaki Kral e�reltisi (Osmunda regalis) ile Dat�a yar�madas�nda bulunan Dat�a hurmas� (Phoneix theophrasti)d�r. Yurdumuzun bilhassa dar derin yar�lm�� da�l�k alanlar�nda endemiklerin say�s� bir hayli y�ksektir. Bunun yan�nda �zellikle Pleistosendeki iklim �artlar�na g�re yeti�mi� ve yay�lma imkan� bulmu�, fakat g�n�m�zde bilhassa da�l�k b�lgelerimize lokal alanlarda hayatiyetlerini s�rd�ren �e�itli flora b�lgelerine ait bitkiler g�r�l�r. �rnek olarak, Karadeniz Fitoco�rafya B�lgesindeki Akdeniz elemanlar�, Nur, Dedeg�l, A�r�, Nemrut, Mercan(Munzur) da�lar�ndaki nemli �l�man ve nemli so�uk bitkilere �rnek verilebilir.Bunun yan�nda �lkemizde Konzervatif endemikler yan�nda, yeni geli�mekte olan progresif end

FAYDALI B�TK�LER

9/7/2010

ADA�AYI
*Kurutulmu� yapraklar� �ay gibi demlenerek i�ilir
*Spazm ��z�c�d�r, kan dola��m�n� etkiler, sinir sistemi fonksiyonlar�n� d�zenler, b�brek tembelli�i, romatizma ve migrene iyi gelir
*Bitki �ay� gargara olarak kullan�ld��nda di�eti ve bademcik iltihaplar�na iyi gelir
*Antiseptik �zelli�i ile yaralarda, ��banlarda, apselerde ve �i�liklerde kompres olarak tedavi edici etkisi vard�r
*Kusmalar� ve s�rekli ishalleri �nler, adet d�zenleyicidir
Ada�ay�n�n yap�m�: 40 gr. Yaprak bir litre suda iki dakika kaynat�l�p s�z�lerek i�ilir
ANASON
*Ba��rsak gazlar�na, haz�m bozukluklar�na kar�� etkilidir
*��tah a��c� ve s�t art�r�c�d�r
*G��s� yumu�at�r, adet d�zenler.
*T�pta tercih edilen t�r� ye�il anasondur (Pimpinella anisum)
*Ye�il anasonun tohumlar�n�n salg� bezleri, kalp bas�nc� ve soluk alma �zerinde d�zenleyici etkisi vard�r
*V�cudun enfeksiyonlara kar�� koyma g�c�n� art�r�r
*Sindirim sistemi bozukluklar�ndan kaynaklanan migren, ba� d�nmesi, kar�n a�r�s� gibi rahats�zl�klar� giderir
*�ks�r�k, ast�m ve bron�ite kar�� da etkilidir
*Beyin yorgunlu�unu giderir, sinirleri yat��t�r�r, uyku verir
*Cinsel arzular� kam��lar
AY��E��
*Ay�i�e�inin �ekirdekleri idrar art�r�c� ve g��s yumu�at�c�d�r
*Ay�i�e�i �ekirdekleri romatizma a�r�lar�na, mide gazlar�na ve ishale iyi gelir
*�ekirdekleri toz haline getirilip enf�zyon olarak i�ildi�inde iltihaplara iyi gelir
*Lapa yap�l�p ��banlar�n �zerine konuldu�unda iltihap toplay�c� etkisini g�sterir
*Ay�i�e�i �i�ek ve yapraklar� da ate� d��r�c� ve balgam s�kt�r�c�d�r
BADEM
*Bedensel ve zihni yorgunlu�u giderir
*S�tle i�ildi�inde mideyi g��lendirir
*D��tan lapa ve merhem olarak kullan�ld��nda a�r� kesicidir
*B�brek, mesane ve idrar yollar� iltihaplar�na iyi gelir
*Bron�it, bo�az a�r�s�, anjin, ba� a�r�s� ve akci�er hastal�klar�nda faydal�d�r
*Kab�zl�� giderir, m�shil etkisi yapar
*Toz haline getirilmi� badem kozmetikte maske yap�m�nda kullan�l�r
*Ac� badem tohumlar�ndan su buhar� distilasyonuysa elde edilen ac� badem suyu koku verici ve �ks�r�k kesici olarak kullan�l�r
B�BER�YE
*�drar s�kt�r�c�, safra artt�r�c�, adet s�kt�r�c�d�r
*Karaci�erin �al��mas�n� d�zenler, haz�ms�zl�� giderir
*�arp�nt� ve sinirsel ba� a�r�lar�nda iyi sonu� verir
*Kans�zl��a iyi gelir
*Ya�l� sa�lar�n ya��n� al�r
*Kozmetikte cildi gerginle�tirici ve canland�r�c� etkisi vard�r
*Biberiye yapraklar�ndan haz�rlanan enf�zyon ile pansuman yap�l�r, yaralar y�kan�r
*Gargara yap�ld��nda a��z yaralar�n� tedavi eder
*Kompres
CEV�Z
*Cevizin d�� kabu�u ye�il, i� kabu�u sert olan meyvesi ya� ve ni�asta i�erir
*Kab�z, kan temizleyici ve seks g�c�n� artt�r�c� etkisi vard�r
*Bol �ekerli suyu kan temizleyicidir
*Tomurcuklar�ndan sa� d�k�lmelerinde yararlan�l�r
*Ba�aklar�n�n k�lcal damarlar� s�k��t�r�c� etkisi vard�r
*Yapraklar� ve meyvesinin ye�il kabu�u kanama ve ishal durdurmada kullan�l�r
*Ceviz yapraklar� kandaki glikoz oran�n� d��r�r, bu nedenle meyvesi �eker hastalar�na da �nerilir
�AM
*�am tomurcuklar�n�n kaynat�lmas�ndan elde edilen ila� �ks�r�k kesici olarak kullan�l�r
*Polenleri romatizmaya kar�� ok faydal�d�r
*Yemeklere kat�lan �am f�st��n�n balla ezilmesinden elde edilen macun kuvvet vericidir
*Bir �am t�r�n�n odunundan distilasyon ile elde edilen katran ruhu da dahilen ve haricen antiseptik olarak kullan�l�r
*Sar� �am�n �ubat-mart aylar�nda tomurcuklar�n�n kesilip kurutulmas�yla elde edilen �ay hafif bir idrar s�kt�r�c�d�r
*Solunum sistemi hastal�klar�nda yumu�at�c� ve balgam s�kt�r�c� olarak kullan�l�r
*Kokulu, keskin lezzetli �am yapra�� esans�ndan da, yat��t�r�c� ve antiseptik olarak yararlan�l�r
*Merhem halinde haricen romatizmal a�r�larda a�r�yan yere s�r�lerek kullan�l�r
��LEK
*C vitamini i�erir, serinletici ve i�tah a��c�d�r
*K�k sap� idrar s�kt�r�c�d�r
*Kans�zl�kta ve karaci�er hastal�klar�nda etkilidir
*Sinir bozukluklar�nda ve ba��rsak tembelliklerinde kullan�l�r
*�ilek suyu cildi koruyup iyile�tirir
*Etkili bir meyve oldu�undan fazlas� alerjik ki�ilerde alerjiye yol a�abilir
*�ilek yapraklar� kompres olarak enfeksiyonlarda kullan�l�r
*Koku ve tat verici olarak aperatifler aras�nda yer al�r
DEFNE
*Terletici, antiseptik ve midevidir
*Et ve bal�k yemeklerine lezzet ve koku verici olarak kullan�l�rlar
*Di� a�r�lar�, haz�ms�zl�k ve m�zmin bron�ite kar�� enf�zyon olarak kullan�l�r
*Ac� lezzetli ve baharl�

B�TK�LERDE BOYAMA HAKKINDA BAZI B�LG�LER

9/7/2010

�NS�Z
�nsanlar�n eski �a�lardan beri canl� ve cans�z do�an�n renkleri kar��s�nda b�y�k hayranl�k duydu�u bir ger�ektir. Renklere sahip olmak, renklerden gerek s�slenmek, gerekse ba�kalar�ndan farkl� ve �st�n g�r�nmek i�in yararlanmak, tarih �ncesi �a�lardan beri gittik�e artan �l��de insanlar�n tutkusu olmu�tur.
�lk zamanlarda �i�ekler, yapraklar, hayvan t�yleri, renkli ta�larla s�slenme ihtiya�lar�n� tatmin eden insanlar, sonralar� �evrelerini, giysilerini ve bizzat kendi v�cutlar�n� renklendirmek yollar�n� aram��lard�r.
�lk �a�lardan bu yana �evresini de�i�tirme, do�al ortamda yapay bir �evre olu�turma, �evresinden yararlanma ve o �evreyi g�zelle�tirme ve koruma �abas� i�inde olan insan, s�sleme g�d�s�n�n etkisiyle do�adan bir�ok boya ve boyarmadde elde etmi�tir. Bu konuda �nc� olan �rnekleri �sa"dan y�zlerce y�l �ncesine giden, ma�ara resimlerinde g�rmekteyiz.
Suda ��z�nmeyen maddelerden olu�an do�al boyalar�n kullan�ld��, pigmentlerin(*) kullan�m�yla ilgili ilk bilgilerin elde edildi�i bu resimlerin �nl� �rnekleri Fransa"daki Lascaux ve �spanya"daki Altamira Ma�aralar�nda bulunmaktad�r.
Suda ��z�nmeyen maddeler ile tekstil elyaf�n�n boyanmas�n�n m�mk�n olmad��n� g�ren insanlar, bitkilerin �i�ek, yaprak, meyve, k�k ve g�vdelerinden faydalanmay� d��nm��ler ve tamamen rastlant� sonucu �ok say�da bitkisel boyarmadde bulmu�lard�r. Bitkisel boyarmaddeler yan�nda, baz� hayvanlardan da boyalar elde edilmi�tir.

1.MORDANLAMA ve BOYAMA
1.1. B�TK�LERLE BOYAMA HAKKINDA BAZI KURALLAR
Boy veren bitkileri ilkbahar ve yaz aylar�nda ya� iken toplamak, yararlanmak a��s�ndan en uygun y�ntemdir. Ancak bunlar�n kurutularak saklanmas� da m�mk�nd�r. Bunda birinci �art, genellikle �i�ek, yaprak ve tohumunun en olgun oldu�u bir zamanda toplanmas�d�r. �kinci �art ise, bitkilerin yeti�me ve geli�mesinin en m�sait oldu�u y�redir. G�ne� alma durumlar�na g�re de, i�erdi�i boya maddesinin miktar� fazlala��r.
�i�ekler i�in en uygun zaman, olgunla�t�klar� d�nemdir. Bu d�nemlerde toplan�p kurutulmal�d�r. Ancak kendi kendine kurumu� kalm�� olan �i�eklerden istenilen sonu� al�nmayabilir. Bitki tohumlar�n�n da tam olgunluk d�neminde toplanmas� �artt�r. Odunsu bitkilerde ise, boya maddesi a�ac�n dallar�ndaki kabu�un i�i ile g�vde kabuklar�ndad�r. A�ac�n ortas�ndaki odunsu k�s�mda boya maddesi bulunmaz
K�kler de genellikle ilkbahar ve sonbaharda toplanmal�d�r. Yaln�z bir k�s�m k�k�n toprak alt�nda b�rak�lmas�na dikkat edilmelidir. ��nk� ertesi y�l tekrar ye�erip ��kmas�na imkan verilmesi gerekir.
Bitkiler ise kurutulurken genellikle havadar ve g�lge bir yer se�ilmeli ya da hava almas�n� kolayla�t�racak �ekilde d�z bir yere serilmelidir. Baz� bitkiler kurutulmu� olarak uzun s�re saklanabilir. Baz�lar�nda ise ge�en zamanla renklerdeki parlakl�k kaybolabilir. Ancak, kurutulmu� bitkilerin bez torbalarda saklanmas� daha uygundur.
1.2. BOYAMADA KULLANILAN MALZEMELER ve BOYAMA KO�ULLARI
a)Y�nlerin elde y�kan�p, taran�p b�k�lmesi "e�rilmesi" ve kelepler haline getiril

A��E�� B�TK�S�N�N �ZELL�KLER�

9/7/2010

AY��E��

Di�er baz� isimleri; G�nebakan, Sem�i�mer, G�netapan, G�nd�nd�, Sunflower, Tournesol, Grand Soleil.
Ay�i�e�inin 60 - 300 kadar t�r� mevcuttur. Bunlar�n bir �o�u y�ll�kt�r. S�s bitkisi olanlar� bulundu�u gibi, k�kleri yenen t�rleride mevcuttur.

B�TK�SEL �ZELL�KER�

K�k :
Sa�ak k�kl�d�r, fakat k�k sistemi kuvvetli de�ildir. Bitki b�y�kl��ne g�re k�sa bir kesik k�k� vard�r. Sa�ak k�klerin say�s� fazla olmas�na ra�men bitkiye g�re �ok kuvvetli de�ildir. Bu sebeple ya�murlardan veya sulan�nca toprak yumu�ad�� zaman tablas� iyi geli�mi� iri bitkilerin r�zgar�n etkisiyle yatt�� g�r�lmektedir.

Sap:
Ay�i�e�inin saplar� kuvvetli olarak te�kil eder. Dik olarak b�y�r. 1 - 5m aras�nda boylan�r. 1,5 - 2m normal boyudur. Kal�nl�klar� dipte 1 - 10cm"dir. Ortalama kal�nl�� ise 3 - 5cm"dir. Odunsu bir yap�ya sahiptir, i� k�sm� �z su ile doludur. Kal�nl�k ve bitki boyu �e�idi de yeti�tirme �artlar�na g�re de�i�mektedir. �i�ek sap� 10 - 30 bo�um ihtiva eder, bo�umlardan yaprak ve dal ��kar, her sap ve dal�n ucunda �i�ek tablalar� meydana gelir. Gen� bitkilerde sap rengi a��k ve koyu ye�il olup, ya�land�k�a sarar�r. Baz� �e�itlerde antasyon (mavi - viyole) renk ihtiva ederler. Sap ve yapraklar ince t�ylerle kapl�d�r. Sap�n alt k�sm� k��eli �st k�sm� yuvarlakt�r.

Dal:
Ana sap �zerinde yaprak koltuklar�ndan dallar ��karlar. Dal say�s� �e�ide ve yeti�me �artlar�na g�re de�i�ir. Her dal ucunda �i�ek tablas� meydana gelir. Fakat ana sap ucundaki tablan�n �i�ekleri �nce a��l�r, tohumlar� da �nce olgunla��r. Yeni �e�itler fazla dallanmazlar. Seyrek ekilen ay�i�e�i �e�itleri fazla dalland�klar�ndan, normalden fazla seyrek ekilmeyen ay�i�eklerinde dallanma daha az olur. Baz� �e�itler fazla dallan�r.

Yaprak:
Ay�i�e�inde yaprak kalp �eklindedir. Uzun bir yaprak sap� ucunda kalp �eklinde bir yaprak ayas� bulunur. Yaprak sap� genel olarak 20 - 30cm aras�nda de�i�ir. Yaprak ayas� kenarlar� hafif di�lidir ve keskindir. Yaprak ince t�ylerle kapl�d�r. Gen� yapraklar a��k koyu ye�ildir. Zamanla olgunla�ma ilerledik�e sarar�r. Baz� �e�itlerde yaprak damarlar�nda fazla miktarda antasyon mevcuttur. Yaprak say�s� bitkinin b�y�kl��ne ve bo�um say�s�na ba�l� olarak de�i�ir. Genel olarak bir bitkide yaprak say�s� 15 - 30 aras�nda de�i�mektedir.

Tabla:
Tabladan ana sap ve yan dallar�n u�lar�nda te�ekk�l eden ana sap ucundaki tabla da u�lar�na te�ekk�l eden tablalardan daha b�y�kt�r. Orta tabladaki �i�ek ve tohumlar dallarda te�ekk�l ederlerken daha �nce olgunla��rlar ayr�ca dallardaki tablalarda dolgunlu�u ve olgunlu�u tamamlamam�� tohumlar�n nispeti y�ksek olur. Bu sebeple ay�i�e�i tar�m�nda bitkilerde tek tabla olmas� arzu edilir.

Tabla �ekli ve �i�ek :
Tabla yuvarlak veya kurs �eklindedir. Uzunca sap� vard�r. Bu sap �zerinde g�ne� istikametine d�nen tabla yukar�, a�a�� veya yana d�n�k olabilir. Baz� �e�itler 180° yere bakacak �ekilde e�ilirler. Genel olarak az boylanan �e�itlerde tablalar az e�ilirler. Tabla etimsi kal�n bir yap�dad�r. �i�ekler bu etli k�s�m �zerinde meydana gelirler. Tablan�n b�y�kl�� ok de�i�ir. Yeni �e�itlerde �ap� 10 - 60cm aras�nda de�i�ir. �o�unlukla tabla �aplar� 15 - 30cm aras�nda olurlar.
�i�ekler tabla �zerinde te�ekk�l eder. �ki tip �i�ek vard�r., ilki tablan�n �evresinde dil �eklinde sar� renkli �i�ekler bulunur. S�s gibidir, g�steri�li bir yap�s� vard�r. 1 - 2 s�ra halinde bulunurlar, bu �i�eklerin �i�ek tozlar� veya yumurtal�k te�ekk�l ettirme �zelli�i yoktur. Say�lar� �e�itten �e�ide ve tabla b�y�kl��ne ba�l� olarak de�i�ir. Genel olarak 50 - 100 kadard�rlar. Esas (fetil) �i�ekler tablan�n ortas�ndad�r. Say�lar� �ok de�i�ir. 800 - 1500 kadard�r. E�ri s�ralar halinde b�t�n tablay� doldururlar. Tohum te�ekk�l eden bu �i�eklerin menfolojisi farkl�d�r. Boru �eklindedir, bu sebeple boru �i�ekler diye isimlendirilirler. Bunlarda polen te�ekk�l ettirme �zelli�i ve di�i organ vard�r. Tohumlar bu �i�eklerde te�ekk�l ederler.
Bir �i�ekte 2 adet �anak (muhafaza, keis) yapra�� vard�r. �i�e�e nazar

��EK

9/7/2010

Y�ksek yap�l� bitkilerin �reme organ�d�rBitkinin di�er organlar�nda
oldu�u gibi �i�ek de farkl�
g�revleri olan de�i�ik
k�s�mlardan B�R ��EK
�NCELEND��NDE
�U KISIMLAR G�R�L�RTA� YAPRAKLAR

�i�e�in d��tan ikinci k�sm�n� olu�turur.

De�i�ik renklerde olabilirler.Ta� yapraklar�n renkleri ve �i�ekten salg�lanan bal �z� b�ceklerin ilgisini �eker.
Bu nedenle �i�e�e konan b�cekler tozla�may� sa�lar.
Ta� yapraklar�n renkli olmas� bu a��dan �nemlidir.
Ta� yapraklar�n renkleri ve
�i�ekten salg�lanan bal �z�
b�ceklerin ilgisini �eker

STRES F�ZOLOJ�S�

9/7/2010

STRES F�ZYOLOJ�S�

�o�u zaman dikkatsizce kullan�lan ve terminolojinin kar��t�rd�� stresi tart��mak i�in baz� tan�mlamalarla ba�lamak yararl� olacakt�r. Stres genellikle bitkilerde dezavantaj etki yaratan bir d�� fakt�r olarak tan�mlan�r. �o�u halde stres, ba�tan ba�a b�y�meyle alakal�, b�y�me (biok�tle y��mas�) veya birincil �z�msenmi� y�ntemle (CO2 ve mineral y�kselmesi) ilginin i�inde �l��l�r. Bununla beraber farkl� de�erlendirmelerin ihtiya� g�sterdi�i �zel durumlar oldu�unu ak�lda tutmak yararl� olur. �rne�in �ok miktarda su ve g�bre verilen bitki, boyuna olduk�a uzayabildi�inden f�rt�naya kap�labilir (Ekini bas�p yere yat�rma etkisi olarak bilinir.) ve bi�ilemez hale gelir. Bu durumda optimalin alt�nda daha az miktarda su ve g�bre d�zeyi, az olmayan�, stresi ifade eder diye tart��labilir.
Stres, sadece bitki terimleri i�inde kar��l�� tan�mland�� i�in (bazen m�hendislik terminolojisine uydurulmu� gerilim olarak olarak ifade edilir), stres kavram�, elveri�siz �evredeki bitki zindeli�ini ifade eden stres direnciyle yak�ndan alakaland�r�l�r. Bir bitki i�in �ok stresli olan bir �evre, di�eri i�in olmayabilir. �rnek olarak, s�ras�yla 20C ve 30C" de geli�mesi en iyi olan bezelye (Pisum Sativum) ve soya fasulyesini (Gylcine max) dikkate alal�m. S�cakl�k artt�k�a bezelye soya fasulyesine g�re daha erken belirtiler g�sterir. Yani, soya fasulyesinin daha fazla �s� stres direnci vard�r. �nceki stresin korunmas�zl�� sonucu diren� artarsa, bitki yeni bir ortan iklimine al��m�� (sertle�mi�) denir. Yeni bir ortam iklimine al��ma, genetik olarak nesillerin se�imi arac�l��yla kazan�lacak diren� derecesine karar veren adaptasyonla kar��t�r�lmamal�d�r.
Do�al ve tar�msal �artlar alt�nda, bitkiler strese korunmas�z kal�r. Baz� �evresel fakt�rler (hava s�cakl�� gibi) birka� dakika i�inde �ok stresli hale gelirken, di�erleri g�nler, haftalar (topraktaki su), hatta aylar (baz� mineral g�dalar) sonra �ok stresli hale gelir. Fizyokimyasal stres nedeniyle, Birle�ik Devletlerde tarlada b�y�m�� ekin �r�n�n sadece %22" sinin potansiyel genetik �r�n oldu�u tahmin ediliyor (Boyer, 1982). Stres hasar�n�n mekanizmas�ndaki gibi adaptasyon ve yeni iklim ortam�na al��man�n alt�nda yatan fizyolojik olu�umlar u�suz bucaks�z pratik �nemlerdir.
Bu b�l�mde su eksikli�ini, ��me ve donmay�, �s�y�, tuzlulu�u, k�k b�lgesindeki oksijen eksikli�ini ve hava kirlili�ini kar�� bitkilerin tepki verme yollar�n� inceleyece�iz. Odak �o�unlukla stres direncinin fizyolojisi olacak. Bu fakt�rlerin her birini ayr� ayr� incelemek uygun olursa, �o�u bir araya gelir. �rne�in, su eksikli�i, k�k b�lgesi tuzlulu�u ve/veya yaprak �s� stresiyle s�k s�k birle�tirilir. Ayr�ca bitkilerin s�k s�k kesi�en diren� g�sterdi�ini veya bir strese yeni bir iklim ortam�na al��ma yoluyla direncini g�rebiliriz. Bir �ok ortak �zelli�i payla�an birka� stresin diren� mekanizmas� bu davran��la ili�kilidir.

SU EKS�KL�� ve KURAKLIK D�RENC�

Kurakl�k direnci mekanizmalar� bir�ok �e�ide ayr�labilir. �lk �nce, kurutma ertelemesi (doku hidrasyonunu koruyabilme yetene�i) ve kurutma tolerans�n� (dehidrasyon s�ras�nda fonksiyon yetene�i) birbirinden ay�rt edebilmeliyiz. Bunlardan bazen, s�ras�yla, y�ksek su potansiyelindeki kurakl�k tolerans� ve d��k su potansiyelindeki kurakl�k tolerans� olarak s�z edilir.
Eski literat�r s�k s�k "kurakl�k sak�nma" dan, "kurakl�k tolerans�" na kar�� koymak olarak s�z eder, fakat kurakl�k, kurakl�� ya�atan ve hi�birinin engel olmad�� t�m bitkilerin tolere etti�i bir meteorolojik durum oldu�undan, bu terimler yanl�� adland�r�lm��t�r. Bir ��nc� kategori, "kurakl�k Ka��", kurakl��n ba�lang�c�ndan �nce, ya�murlu mevsim s�resince kendi hayat d�ng�lerini tamamlayan bitkilerden olu�ur. Bunlar tek ger�ek "kurakl�k sak�n�c�lar�" d�r.
Kurutma erteleyicilerinin s�n�f�nda su koruyucular ve su harcay�c�lar vard�r. Su harcay�c�lar sald�rganca ve genelde �a��lacak miktarda su t�ketirken, su koruyucular suyu dikkatlice kullan�r, hayat d�ng�lerinin sonuna do�ru kull

��EKL� B�TK�LER

9/7/2010

��EKL� B�TK�LER

E�eyli �remelerini �i�eklerde olu�an tohumlarla yaparlar. Ger�ek k�k, g�vde ve yapraklar� vard�r. �letim demetleri geli�mi�tir. Bir�ok t�r� vejetatif yolla e�eysiz olarak da �rerler (G�l, �i�ek, Patates gibi...). Tohumlu bitkiler 2 alt b�l�me ayr�l�r:
1- A��k tohumlular (Kozalakl� bitkiler) : Her zaman ye�il kalan, �o�u i�ne yaprakl�, a�a� ve �al�lardan meydana gelen, �ok y�ll�k bitkilerdir. Otsu formu yoktur. Tohum taslaklar� ovaryum taraf�ndan �rt�lmemi�tir. Erkek ve di�i organ genellikle farkl� �i�eklerde bulunur. �o�unda besi doku (endosperm) d�llenme olmadan geli�ir. Bunun i�in endosperm haploid (n) kromozomludur. �enek say�s� de�i�kendir (�am polikotildir). �am, ard��, ladin, g�knar ve porsuk a�ac� bu gruptand�r.
2- Kapal� tohumlular : Tohumlar� meyve i�erisinde bulundu�undan ovaryum taraf�ndan �rt�lm��t�r. Odunsu ve otsu �e�itleri vard�r. �ok y�ll�k olanlar�n baz�lar� k��n yapra��n� d�ker, baz�lar� d�kmez. �enek say�s�na g�re tek �enekli ve �ift �enekli diye iki s�n�fa ayr�l�rlar. Tohum olu�urken �ift d�llenme g�r�l�r. Bunun i�in besin dokusu olan endosperm 3n kromozomludur.
a)Tek �enekliler (Monokotiledonlar) : Tohumlar�nda bir �enek bulunur. �o�u tek y�ll�k otsu bitkilerdir. Tah�lgiller ve zambakgiller, so�angiller, palmiyegiller iki �nemli tak�mlard�r. Bu�day, M�s�r, Lale, Muz, So�an, Hurma ve bir�ok ot t�r� bu s�n�f i�inde yer al�r. Hi�birinin g�vdesinde kambiyum bulunmaz. Bunu i�in boylar� uzun, g�vdeleri incedir. Yapraklar� genellikle ince uzun, paralel damarl�, k�kleri sa�ak k�kd�r. �letim demetleri ( damarl�) g�vdede d�zensiz da��lm��t�r.
b)�ift �enekliler (Dikotiledonlar) : Tohumlar�nda iki �enek vard�r. G�vdelerinde kambiyum halkalar� bulunur (�ok y�ll�k olan t�rlerinde). Bu sayede iletim demetleri g�vdeye d�zenli olarak dizilmi�tir. Bu s�n�fa �rnek olarak; Baklagiller, G�lgiller, Kabakgiller, Asmagiller gibi bir�ok tak�m �rnek verilebilir. K�kler derine gider, yaprak y�zeyleri geni�tir.

��EKL� B�TK�LER�N B�L�MLER�

1-K�k:Genellikle topra��n alt�nda kalan ve bitkiyi topra�a ba�layan k�s�md�r. K�k, bitkinin beslenmesi i�in gerekli su ve suda ��z�nm�� madensel tuzlar� topraktan emerek al�r.
K�k, ana k�k, yan k�kler ve emici t�yler olmak �zere 3 k�s�mdan olu�ur.
a)Ana k�k : Her bitkide bir tane bulunur. Bitkinin topra�a s�k�ca ba�lanmas�n� sa�lar.
b)Yan k�kler : Ana k�kten yanlara do�ru uzanan �ok say�daki k�klerdir. Bitkinin topraktan ��kmas�n� �nler. Yan k�kler suyun oldu�u y�ne do�ru ilerleyerek bitkinin suyu almas�na yard�mc� olur.
c)Emici t�yler : Yan k�klerin u� k�s�mlar�ndaki t�ys� yap�lard�r. Topraktan su ve madensel tuzlar� emerler. Ayr�ca salg�lad�klar� asitli maddelerle k�k�n �n�ne gelen ta�, kaya gibi sert engelleri par�alayarak eritirler.
2-G�vde: �i�ekli bir bitkinin di�er bir organ� da g�vdedir. Bitkinin genellikle toprak �st�nde bulunan dal, yaprak, �i�ek ve meyve gibi yap�lar�n� ta��yan organ�d�r. G�vde, i�indeki iletim borular� sayesinde topraktan al�nan su ve madensel tuzlar� yapraklara, yapraklarda olu�an besin maddelerini de k�ke kadar iletir. Ayr�ca bitkinin dik durmas�n� ve yapraklar�n g�ne�ten en iyi �ekilde yararlanmas�n� sa�lar. Tomurcuk,yaprak,�i�ek ve meyveyi ta��r. K�klerden gelen suyu yapraklara kadar iletmekle g�revlidir.

3-Yaprak:Bitkinin solunum ve besin yapmakla g�revli organ� yapraklard�r. Yapra��n geni� ve yass� k�sm�na "yaprak ayas�", dala veya g�vdeye ba�land�� k�sm�na "yaprak sap�", yaprak sap�n�n biraz geni�leyerek g�vde veya dala ba�lanan ucuna "yaprak k�n�" , yaprak k�n� ile dal aras�ndaki k�sma "tomurcuk" , yaprak ayas�nda iletimi sa�layan iletim borular�na "damarlar" denir.
Yapra��n G�revleri :
1.Fotosentez yoluyla besin yapar.
2.Alt k�s�mlar�ndaki g�zeneklerden (stoma) solunum yapar.
3.Terleme yoluyla fazla suyu d��ar� atar.
4.Yaprak d�k�lmesi sayesinde zararl� maddelerin d��ar� at�lmas�n� sa�lar.
A�a��da g�rd��n�z yaprak bi�imleri bitkiler aleminin �i�ekli Bitkiler b�l�m�ne aittir.
YAPRAKLAR; ger�ek anlamda bir kimya fabrikas�, birer
laboratuardan farks�zd�rlar. Bitkilerin ya�amalar� i�in en vazge�ilmez par�alar�, nefes al�p veren, terleyen, bitkiyi besleyen birer solunum organ�d�rlar... Bitkinin topraktan ald�� maddeleri, g�ne� ��ndan yararlanarak Fotosentez denilen kimyasal bir s�re� i�erisinde bitkinin besini haline getirirler.
Bitkiye ye�il rengi veren klorofil maddesi bu s�re�te

B�TK�LER�N YET��T�� EVRE

9/7/2010

Bitkilerin Yeti�ti�i �evre
Bah�elerde Yeti�en Bitkiler
Bah�e ve Tarlalarda Yeti�en Bitkiler
Ormanlarda yeti�en bitkiler
Saks�larda yeti�en bitkiler
Bah�elerde yeti�en bitkiler
Ispanak, domates,biber, havu�, fasulye, kabak vb..

TRANSGEN�K B�TK�LER

9/7/2010

Bitkinin sa�l�� ve besin de�eri ;
Genotipe
�evreyle olan etkile�ime ba�l�d�r.
�rnek: "Olumsuz �s� de�i�imleri, kurakl�k ve topra��n bile�imi �nemli etkenlerdir".

�RNEK : Kurakl�k, tah�llarda anormal ve k�s�r polenler olu�mas�na yol a�t��ndan embriyo geli�imini ve sonu�ta tohumun a��rl��n� ve kalitesini de olumsuz y�nde etkileyecektir.

�AKILLAR ��LE�� EVREN �ST�NDA�

9/7/2010

�lkbahar�n en sevilen ve re�eli de yap�lan meyveleri aras�ndad�r. Yurdumuzda Osmanl� �ile�i ve Bursa �ile�i olarak iki �e�idi yayg�nd�r. �lki re�ellik, ikincisi ise sofral�kt�r. Il�man iklimi ve suyu sever. Kumlu, humuslu topraklarda �abuk geli�ir. Kol atan s�rg�nlerini dald�rmakla, ya da kesip bir ba�ka yere dikmekle �abuk �rer. Beyaz �i�ekler a�t�ktan sonra meyvesini verir. Fide diplerindeki topra�� sonbahara kadar ara s�ra kabartmak gerekir. Dondan korumak i�in de fideleri k��a yak�n, samanl� �iftlik g�bresi ile hafif�e �rtmek gerekir. �ifas�, k�k ve yapraklar�ndad�r. Meyvesi de g�zellik s�t� olarak �ok yararl�d�r. �ilek i�inde �ok bol A,B,C vitaminleri oldu�u i�in �zellikle �ocuklar�n ve bulu� �a��ndaki gen�lerin can dostudur.
��tahs�zl�k �ekenler i�in; �ilek yapraklar�ndan ve k�klerinden 20 gram� 1 litre suda �ay gibi ha�lan�r ve yemeklerden �nce bu sudan birer fincan i�ilirse �ok faydal�d�r.
G�zellik i�in; kurutulmu� yapraklarla fide k�kleri havanda d�v�l�r. Bu unla f�r�alanacak di�ler inci gibi parlay�verir. Yine bir avu� �ilek yapra�� ile fide k�k� 1 litre suda kaynat�l�r. Bu su ile eller ve ayaklar ovulduk�a g�zelle�ir. Y�z g�zelli�i i�in bir avu� olgun �ile�i iyice ezip de bir t�lbentten s�zerek ayn� �l��de s�tte �� saat bekletirseniz, cilt i�in harika bir "g�zellik s�t�" elde edilir. Ak�amlar� makyaj temizlendikten sonra y�z bu s�tle iyice silinir. Sonra bolca temiz so�uk su ile y�kan�r. Y�z canl�l�k kazan�r.
��LEK YET��T�R�C�L��
�ilek, hem sanayiye elveri�li hem de taze olarak t�ketilebilen �ok lezzetli ve ho� kokulu bir meyve t�r�d�r. Bol miktarda A, B, C vitaminleri, kalsiyum, demir ve fosfor gibi mineral maddeler i�erir. �ilek taze olarak sofrada yararlan�lmas�n�n yan�nda �ile�in pastas�, re�eli, marmelad�, kompostosu, dondurma, ��ra, �arap, �ampanya ile lik�r� de yap�lmaktad�r. �ilek t�ketici taraf�ndan arzulanan bir meyve oldu�u i�in derin dondurma yoluyla uzun s�re saklanarak t�ketilebilir.
�ilek bol �e�itli ekolojik �artlarda y�ksek verim ve kalite g�steren �e�itlerinin ortaya ��kar�lmas�ndan sonra, b�y�k bir geli�me ve g�n�m�zde bir �ok �lkede ekonomik bir �neme sahip olmu�tur. K�klerin % 90� topra��n 15 cmlik derinli�inde bulunur. Bir �ilek �e�idinde ne kadar fazla yaprak var ise, o kadar fazla �ilek salk�m� olu�acak demektir.
�e�ide ve �evre �artlar�na ba�l� olarak, ana bitkiden kollarla (Stolon) 100�n �zerinde yavru bitki olu�abilir. D�llenmeden sonra, d�llenmi� �ekirde�in etraf�ndaki etli k�s�m b�y�meye ba�lamaktad�r. �ilek tanelerinin �ekli yeti�tikleri iklim �artlar�na ve �e�ide g�re de�i�iklik g�sterebilmektedir.
�ilekte tanelerin sertlik durumu pazarlama a��s�ndan �nemlidir. �ift�iler i�in pazar ve end�striye uygun sert �e�itler avantajl�d�r.
�klim ve Toprak �ste�i
�klim iste�i
�ilek d�nya �zerinde birbirinden �ok farkl� b�lgelerde ve ekolojik �artlarda yeti�tirilebilmektedir. Y�ll�k ya�� 250 mm olan ��l alanlar�nda sulamak suretiyle, 3500 m y�kseklikteki alanlarda, so�uklar�n -45 oClere kadar d��t�� yerlerin yan�nda, yar� tropik yerlerde; yaz aylar�nda kuzey kutbuna yak�n yerlerdeki devaml� ayd�nl�k b�lgelerden, 12 saatlik ayd�nlanmaya sahip Ekvatordaki b�lgelere kadar birbirinden farkl� �ok ekstrem yerlerde yeti�ebilmektedir.
Toprak iste�i
�ilek genel olarak derin, verimli, iyi drene edilmi� nem tutma kapasitesi y�ksek topraklarda iyi geli�ir ve bol �r�n verir, en iyi toprak kumlu-killi milli ve s�zek topraklard�r. All�viyal humuslu t�nl� topraklarda da iyi geli�ir. Kire�li topraklar� sevmez, asit toprak ister. pH 6.5 dan az olmal�d�r.
Yeti�tirme Tekni�i
�ilek �o�altma Metotlar�
�ilek fidelerinin �retimi 5 yolla yap�lmaktad�r. Bunlar tohumdan , kollardan, toprakalt� g�vdesini ay�rarak, yaprak �e�itlerinden ve doku k�lt�rleri yolu ile fide elde edilebilmektedir.
Tohumdan fide elde edilmesi pratikte fazla kullan�lmaz. Daha �ok �slah amac� i�in kullan�l�r. Kollardan fide elde edilmesi, bir �ilek bitkisinin bo�az k�sm�ndaki yaprak koltuklar�ndan ��kan kollardan (stolon) elde edilir. Bu kollar toprak y�z�ne yat�k olarak b�y�yen ve bo�umlar�n�n her birinde yeni bir bitki meydana getiren �zelle�mi� bir g�vdedir. Yaprak koltuklar�ndan ��kan kollar�n bo�umlar�nda bitkicikler olu�urlar ve bu bo�umlar�n topra�a de�di�i yerde bu bitkicikler �ok kolayl�kla yeni k�kler meydana getirerek, ana fideye benzer yeni fideler elde edilmesini sa�lar.
Toprakalt� g�vdesini ay�rarak fide elde edilmesi, bir ka� g�vdeden olu�an �ile�in ana g�vdesinden bu g�vdeleri ay�rmak suretiyle olur.

PETUNYA

9/7/2010

PETUNYA
D�nyan�n bir�ok yerinde s�s bitkisi olarak yeti�tirilen petunyolar�n ana yurdu G�ney Amerika"d�r. T�t�nle ayn� familyada (Soloneceae) yer alan bu bitkiler ad�n� Brezilya"da t�t�n anlam�na gelen petun s�zc��nden al�r. Ayr�ca gene ayn� familyalar�n �yesi olan patates ve patl�can ile akrabad�r. Katmerli ve yal�nkat olarak bir�ok �e�itleri vard�r. Tohumlar� �ok k��kt�r. Tohumlar say�l� toprak harc�na ekilerek �zeri �rt�lmez. Topra�� s�k��t�r�l�r. Genellikle katmerli �e�itlerin tohum ba�lamalar� zordur. Ayr�ca �abuk dejenere oldu�u i�in 2-3 y�lda bir tohumun de�i�tirilmesi gerekir.
Ekim zaman� camekanlarda �ubat"ta ve camekan� olmayan bah�elerde ise Nisan"�n 15"inden may�s sonuna kadard�r. Havalar�n yard�m�n� kollamak gerekir. So�uk, r�zgar ve dondan korkarlar. Fideleri iki kez �a��rtma yap�lmal� ve Haziran"dan ba�layarak yerlerine dikilmelidir. �ubat ve Mart"ta tohumlar kosdona yast�klara ekilerek elde edilen fideler, �ncelikle gruplar halinde ve s�ravari 25x25, 30x30 cm aral�k ve mesafede dikilirler. Katmerli olanlar� saks�lara dikmek daha yerindedir. �eli�i de yap�labilir.
Petunyalar ortalama 30 cm.ye kadar boylanabilen, olduk�a k��k yaprakl� bitkilerdir. Baz�lar� ba�tan ba�a yap��kan t�ylerle kapl� olan 12 de�i�ik t�r� vard�r. Dallar�n ucundan tek tek a�an mor, pembe, beyaz, k�rm�z� ya da alacal� renkli iri �i�ekleri son derece al�ml�d�r. �i�eklerin huni bi�imli ta� yapraklar� tabanda birbiriyle kayna�m�� olmakla birlikte kenarlarda toplara ayr�lm��t�r.
Bol g�ne�li yerleri seven petunyalar b�t�n bir yaz ve sonbahar boyunca �i�ek a�may� s�rd�r�r. Bunlar�n park ve bah�elerde oldu�u kadar balkonlarda saks� i�inde yeti�tirilen �e�itler ide vard�r. Yabanilerinin �ok y�ll�k olmas�na kar��n s�s �e�itleri bir y�ll�k bir bitki gibi yeti�tirilir; yani tohumlardan �retilen bu bitkiler �i�eklenip solduktan sonra s�k�l�r, ertesi y�l yenileri dikilir.
�e�itleri
P. Uybrido: �i�ekleri nevilerine g�re, yal�nkat veya katmerli, k�v�rc�k k��k veya b�y�k olur. Tohum ve �elikle �retilen bir �e�ittir.
P. Nictoginifoliza: �i�ekleri pembe renkte ve iridir. S�k dall�d�r. Gayet g�zel bir �e�it olup tohumla �retilir.

Patunyo (Kahkaha �i�e�i)
Latince"si: Patunia hylac�da
Familyas�: Solanaceae
Anavatan�: Do�al olarak Arjantin ve G�ney Brezilya"da yeti�mektedir.
�i�ek Rengi: K�rm�z�, pembe, beyaz, mavi, mor ve tonlar�ndaki renklere sahiptir.
Boy: 30-45 cm. boylan�r.
�i�eklenme D�nemi: Nisan-Ekim aylar�nda.
�retilmesi: Patunyo hem tohumla hem de �elikle �retilir. Bilhassa katmerli �e�itleri �elikle �retilir. Baz�lar� tohum ba�lamaz. A��lma nedeniyle tohumu birka� y�lda bir de�i�tirmek gerekir. Tohumlar �ubat-Mart aylar�nda ekilir. �zeri hafif�e kapat�l�r fidelere iki kez �a��rtma yap�lmal�d�r. Katmerli olanlar� saks�lara dikmek daha uygundur.

MENTA PULEG�UM L.-YARPUZ-

9/7/2010

MENTA PULEG�UM L.
-YARPUZ-

1) B�TK�N�N SINIFLANDIRMADAK� YER�
Bu bitki Tubiflorae tak�m�n�n labiateae (Ball�babagiller) familyas�n�n Mentha L. (Naneler) cinsine mensuptur. Bu cinsin mensubu olan bitkiler �ok y�ll�k otsu karakterdeki bitkilerdir.

-Labiatae-
(Lamiaceae)
Ba�l�ca Akdeniz havzas�nda yay�lm�� olan, u�ucu ya� ta��yan, bir veya �ok y�ll�k otsu bitkiler veya �al�lar. G�vde 4 k��eli, yapraklar basit veya par�al�, dekusat dizili�li. �i�ekler yapraklar�n�n (braktelerin) koltu�unda, s�k k�meler halinde, her nodusta vertisillastrum durumundad�r. �i�ekler zigomorf 200 kadar t�r. Memleketimizde 45 cins ve 550 kadar t�r� vard�r.
T�pta ve parf�meride kullan�lan u�ucu ya�lar vermesi dolay�s�yla �nemli bir familyad�r. U�ucu ya�, epiderma �zerindeki salg� t�ylerinde bulunur. Ba�� 8 h�creli pul �eklinde ki salg� t�yleri bu familya i�in kakateristiktir.

2)D�NYADA VE T�RK�YE"DE YET��T�� YERLER:
�o�unlukla Asya ve Avrupa"n�n birbirine yak�n olan b�lgelerinde, Amerika da ve bir �ok t�rle Anadolu da temsil olunur.

3)TOPRAK VE SU �STEKLER�:
Genellikle nemli, besince zengin, azotlu, az tuzlu, kire�siz, kumlu-killi topraklar� severler. Taban suyu y�ksek olan �ay�rl�klarda, su ark� k�y�lar�nda, dere yataklar�nda toplamak m�mk�nd�r.

4)BOTAN�K �ZELL�KLER�:
Yarpuz; �ok y�ll�k otsu karakterdeki bir bitkidir. G�zel kokular� vard�r. S�rg�nleri s�k t�yl� yada ��plakt�r. G�vde �o�unlukla dall�d�r. 10-15 cm y�kseklikte al�ak boylu bir bitkidir. Yapraklar m�zrak ya da geni�ce yumurta bi�imli sapl� ya da oturmu� vaziyettedir. Damarlar� t�yl� ya da a� g�r�n��nde, yaprak dizili�i �apraz, �i�ekler yapraklar�n koltu�unda �ok �i�ekli ba�c�k ya da yan durumlu veya son durumlu ba�ak kurulu�undad�r. �i�ekleri genellikle menek�e renginde olup, k�sa ve boyun b�l�m� de geni��e boru bi�imindedir. Bitki ortalama %1-2 oran�nda u�ucu ya� i�erir. Bu u�ucu ya��n %80-95"i Pulegon"dur. Bundan ba�ka u�ucu ya�daki Piperiton, Menthol Menthan vb. bulunur. Yarpuz"un di�er isimleri; Filisgin, Nane (Manavgat), P�l�sk�n"d�r. Naneler cinsinin 15 kadar t�r� vard�r.

-T�RLER�-
1) Mentha Piperita 1. (Bah�e Nanesi) : (Labiat�e) t�r�n�n g�lgede kurutulmu� yapraklar�d�r. Bu t�r bir k�lt�r bitkisi olup M. aquatica 1. ile M. spicata 1. t�rlerinin bir melezidir.
Bu t�r 30-90 cm y�kseklikte, kuvvetli kokulu, hemen hemen t�ys�z, g�vde ve dallar� genellikle k�rm�z�mtrak renkli, �ok y�ll�k otsu bir bitkidir. Yapraklar di�li kenarl�, �zeri buru�uk, sapl� ve koyu ye�il renklidir. �i�ekler erguvani renkli olup dallar�n ucunda bir �o�u bir arada toplanm��t�r. Kuzey Bat� ve Bat� Anadoluda bulunur. Sulak ve g�lgelik yerleri sever. Tohum vermedi�i i�in ancak rizomlar� ile �retilebilir.
-D�� G�r�n��: 3-8 cm uzunlukta, oval bi�imli, sivri u�lu, k�sa sapl�, kenarlar� di�li, ��plak ve hafif t�yl� ve koyu ye�il renkli basit yapraklard�r. Kokusu �zel ve kuvvetli, tad� ise baharl� ve serinleticidir.
-Bile�im: Renzin, tanen ve u�ucu ya� (%0.5-1) ta��maktad�r. U�ucu ya� miktar� yeti

TOPRAKTA B�TK� BES�N MADDELER�

9/7/2010

TOPRAKTA B�TK� BES�N MADDELER�

Bitkiler dokular�n� yapmak i�i havadan CO2 topraktan su ve mineral besin maddelerini al�rlar. Bitki dokular� yak�ld��nda b�t�n organik bile�ikler oksijenle birle�erek gaz maddelere d�nerler; geriye u�mayan k�l k�sm� kal�r. Bitki k�llerinde bug�ne kadar 51 elementin bulundu�u tesbit edilmi�tir ki bunlardan yaln�z bir k�sm�n�n, P, S,Cl;Ca,Mg,K,Fe,Mn,B,Zn,Cu,Mo gibi elementlerin bitki hayat� i�in mutlaka l�zumlu olduklar� deneylerle ispat edilmi� bulunmaktad�r. Bu elementlere topraktan al�nan fakat yanma esnas�nda amonyak halinde havaya ge�en azotu da eklemek laz�md�r. Hayata mutlaka l�zumlu elementlerin bir k�sm� N,P,S,Ca,Mg,K,Fe,Mn,B,Zn,Cu,Mo gibileri �ok az miktarlarda bile bitkilerin yeti�mesine yeterlidir ( mikroelemenler). A�a��da hayata mutlaka l�zumlu elementlerin topraklardaki kaynaklar� k�saca g�r�lecektir.

Fosfor

Topraklarda primer �ekilde bulunan fosfor kayan�� apatit, yani klor ve fluor ihtiva eden kalsiyum trifosfatt�r. Bunda ba�ka topraklarda fosfor sekunder bir �ekilde mevcuttur. Bu takdirde ya inorganik bile�ikler halinde ba�l�ca kalsiyum, magnezyum, demir ve al�minyum fosfatlar halinde, yahut fitin, fosfolipid ve n�kleoprotein bile�ikleri �eklinde ve organik formdad�r. Topraklar�n ekserisinde inorganik fosfor, kalsiyum fosfat yahut bazik demir fosfat halinde rastlan�r.

N�tr veya hafif asit orman topraklar�nda kalsiyum fosfat, buna mukabil�ok y�kanm��, kalsiyum bak�m�ndan fakirle�mi� topraklarda ise demir ve al�minyum fosfat te�ekk�l etmi� bulunur.

Fosforun topraktaki miktar� genellikle k��kt�r. Miktar de�i�imler son derece b�y�k olmar�na ra�men, �ok kaba suretle yakla��k olarak % 0.01" den az bir miktardan % 0.2" ye kadar de�i�ebilir.

Fosfor genel olarak y�zey toprakta, �zellikle fazla organik maddede mevcut oldu�unda, en �oktur. Orta horizonlarda nisbeten az, daha derin tabakalarda tekrar fazlala�maktad�r. Baz� orman topraklar�nda en y�ksek de�erler �l� �rt�n�n yaprak tabakas�nda rastlanm��t�r.

Bir toprak suyunda, hatta veimli topraklarda bile fosforun miktar� pek az olup takriben 0.5 p.p.m ( parts per million=milyonda k�s�m ) kadard�r. Fosforun toprakta bulundu�u �ekil ��z�n�rl�k derecesini ve dolay�sla bitki taraf�ndan al�nma derecesini tayin etti�inden topraklarda fosfor durumu, mor tipindekinden �ok daha elveri�lidir. Bitki k�kleri fosfat bile�iklerini ��z�nd�ren kuvvetli asit salg�lad�klar�ndan k�klerin iyi geli�mesini sa�layacak fiziksel toprak durumunun da elveri�li olmas� m�himdir.

Toprakta bulunan fosfatlar�n ��z�n�rl�k derecesi pek k��kt�r. Bununla beraber suyun ve karbon dioksidin tesiriyle bu tuzlardaki fosfat yava� suretle ��z�n�r ve fosfat a�a��daki form�le g�re faydalan�labilir �ekle d�ner.

Ca3 (PO4)2 + 4CO2 + H2O  CaH4 (PO4)2 + 2Ca (HCO3)2

Burada �ok g�� z�n�r kalsiyum tirfosfattan, ��z�nebilen monokalsiyum fosfat has�l olmu�tur. Kalsiyum trifosfat 6.5 pH"dan y�ksek derecelerde �ok az ��z�nmektedir. Buna mukabil demir ve al�minyum fosfat�n ��z�n�rl�� 4.0 pH"dan daha asit reaksiyonda azal�r.

�u halde topraktaki fosfatlar�n ��z�nmesi i�in en uygun reaksiyon durumu 4.5 - 6.5 pH aras�ndaki sahad�r.

Topraktaki kalsiyum durumunun fosfor al�nmas�nda rol� var g�r�nmektedir. L�zumundan fazla veya az bulunmas� hallerinde fosfor al�m�n�n d��t�� m��ahade edilmi�tir. Kire�li topraklara daha fazla kirecin eklenmesi fosfor al�m�n� azaltt�� halde, kire� bak�m�ndan fakir topraklara kirecin verilmesi bilakis fosfor al�m�n� �o�altm��t�r. Fosforun al�nabilir �ekilde toprak ��zeltisinde g�r�nmesini icap ettiren olaylar reversibldir. Al�nabilir �ekildeki fosfor, ortam �iddetli asit oldu�unda, demir veya al�minyum fosfat haline d�nerek bitkiler taraf�ndan nisbeten al�namaz bir �ekle d�ner. Fosforun bu �ekilde tespit edilme derecesi, b�y�k miktarlarda aktif demir ve al�minyum ihtiva eden topraklarda, en b�y�k olmaya e�imlidir. Bu t�rl� topraklar, bilindi�i gibi, s�cak iklim sahalar�ndaki k�z�l ve sar� topraklard�r.

Potasyum

Potasyumun topraktaki ba�l�ca primer kaynaklar� ortoklas, mikrolin, muskovit ve biyotittir. Di�er kaynak kil minerallerindeki adsorptif �ekilde ba�l� olan potasyumdur. Topraktaki potasyumun en b�y�k k�sm� inorganik bile�im halindedir.

Kum topraklar�n�n istisnasiyle, potasyum ekseriyetle yeter miktardad�r. �st toprak k�sm�ndaki miktar genellikle % 0.15 - 4.0 aras�nda de�i�mektedir ki bu suretle potasyum fosforun ve azotun miktar� m�him oranda ge�mektedir. Genel olarak potasyumun mik

��FALI B�TK�LER K�TABI

9/7/2010

��FALI B�TK�LER K�TABI

Abdestbozanotu (pimpinella saxisfrage) : G�lgillerden; siyah ve ye�il boya ��kart�lan bir bitkidir. Rutubetli yerlerde yeti�ir. Boyu 70 santimetre kadard�r. K�k� ak�c�d�r.

Faydas� : Mideyi kuvvetlendirir. G��s a�r�lar�n� dindirir. Ate�i d��r�r. Bo�maca, �ks�r�k ve ba� a�r�lar�n� keser. V�cuda din�lik verir. Balgam ve ter s�ker. Burun kanamalar�n� keser. Bademcik �i�lerini indirir. Mide yanmas� ve ba��rsak gazlar�n� giderir. ��ban�n olgunla�mas�na yard�m eder.
________________________________________

Ac�a�a� (kuvasya a�ac�) : Sedefotugillerden; 2-3 metre boyunda k��k bir bitkidir. �nce kabuklar�n�n �zerinde sar� benekler vard�r. �i�ekleri k�rm�z�d�r. S�cak �lkelerde yeti�ir. Bu �lkelerde ac� a�a� kabuklar�ndan yap�lan kaplardan su i�enlerin kuvvetlenece�ine inan�l�r. Hekimlikte ; k�k�, kabu�u ve odunu kullan�l�r. Etkili maddesi Quassinedir. �ok ac�d�r.

Faydas� : ��tah a�ar, hazm� kolayla�t�r�r. Ate�i d��r�r. T�k�r�k ifrazat�n� artt�r�r. Mide, ba��rsak, karaci�er ve b�breklerin �al��mas�n� d�zenler. B�brek sanc�lar�n� keser, ta�lar�n d��r�lmesine yard�mc� olur. Ba��rsak kurtlar�n� d�ker. Kanamalar� durdurur. Ha�arat ka��r�c� olarak da kullan�l�r. Fazla kullan�lacak olursa; ba� d�nmesi, mide bulant�s� ve kusma yapar.
________________________________________

Ac�bakla (termiye) : Baklagillerden; otsu bir bitkidir. Ac� taneleri kullan�l�r.

Faydas� : Besleyicidir. �drar s�kt�r�r ve idrar yollar�n� temizler. B�brek iltihab�n� giderir. B�brek ta� ve kumlar�n�n d��r�lmesine yard�mc� olur. Ba� a�r�lar�n� dindidir. Romatizma, lumbago ve siyatik a�r�lar�n� keser. Alb�min miktar�n� d��r�r. V�cutta biriken tuzu atar.
________________________________________

Ac��i�dem (g�z�i�demi) : Zambakgillerden; sonbahar aylar�nda �i�ek a�an, mor renkli, zehirli bir bitkidir. Rutubetli yerlerde yeti�ir. Hekimlikte haricen kullan�l�r.

Faydas� : Romatizma ve nikris tedavisinde kullan�l�r. Ancak zehirli oldu�undan dikkatli olmak gerekir.
________________________________________

Ada�ay� (salvia officinalis) : Ball�babagillerden; �zellikle Akdeniz b�lgesinde yeti�en �t�rl� bir bitkidir. Menek�eye benzeyen �i�ekleri haziran, temmuz aylar�nda a�ar. Yapraklar� uzun, kenarlar� t�rt�ll�, beyaz�ms� ye�il renktedir. Hafif kafuru kokusu vard�r. �i�ek a�t�� zaman toplan�p, kurutulur.

Faydas� : Mide va ba��rsak gazlar�n� giderir. Mide bulant�s�n� keser. Haz�m sisteminin d�zenli �al��mas�n� sa�lar. Bo�az, bademcik ve di�eti iltihaplar�n� giderir. G��s� yumu�at�r. Ast�mdaki s�k�nt�lar� ge�irir. �drar ve ter s�kt�r�r. Banyo suyuna kat�l�p y�kan�l�rsa; zindelik verir. G�nde, 3 kahve fincan�ndan fazla i�ilmemelidir.
________________________________________

Adamotu (k�pekotu) : Patl�cangillerden; geni� yaprakl�, fena kokulu bir bitkidir. K�k�, insan �eklini and�r�r. Bilhassa Antalya �evresinde yeti�ir. ��eri�inde Hyoscyamine, Hyoseine ve Atropine vard�r.

Faydas� : �ehvet art�r�c�d�r.
________________________________________

Adaso�an� (scille) : Zambakgillerden, bir �e�it bitkidir. Yapraklar� uzun �erit �eklindedir. �i�ekleri; ye�il ve beyaz damarl�d�r. 2 kilogram kadar olan so�an k�sm�, yapraklar�n�n alt�ndad�r. Ac� ve zehirlidir. 7,5 gram adaso�an� �ld�rebilir. ��eri�inde Scillarena glikozidi vard�r. Tazeyken kullan�lmaz. Aksi halde zehirlenme ve kusmalara yol a�ar. So�an�n etli olan orta k�sm� dilimlenerek kurutulur. Sonra d�v�l�p toz haline getirilir. Ev ila�lar�nda �ok dikkatli kullan�lmas� gerekir.

Faydas� : �drar s�kt�r�r. Kalp hastalar�nda v�cuda biriken suyu bo�alt�r. Azotemiyi azalt�r. B�brek hastalar�n�n kullanmamas� gerekir. Uzun s�re kullan�lacak olursa Alb�min�ri yapar.
________________________________________

A�a�kavunu (utru�) : Turun�gillerden; yapraklar� mavimsi pembe bir a�a�t�r. Meyvesi; buru�uk kabuklu iri limona benzer.

Faydas� : Ferahlat�c�, serinletici ve kab�zl�k gidericidir.
________________________________________

Ahlat (yaban armudu) : G�lgillerden; kendi kendine yeti�en ve �zerine armut a��lanan bir

KEK�K

9/7/2010

KEK�K

1. LAT�NCE ADI: Thymus Vulgaris
2. MAHALL� ADLARI: Yabani Kekik, Sater Otu, Nemamul Otu.

�ZELL�KLER�
*Ortalama 50 cm boyunda, yaz aylar�nda pembe veya beyaz renkli �i�ekler a�an, keskin kokulu, da�larda, yol kenarlar�nda rahatl�klar rastlanabilen otsu bir bitkidir.
*Avrupa, Balkanlar, Anadolu ve G�ney Asya da�lar�nda �ok yayg�nd�r.
*Eskiden kuru kekik evde yak�larak evin havas� temizlenir ve vebadan korudu�una inan�l�rd�.
*Kekik ayr�ca Bat� Avrupa"da mezarl�klarda ekilen ve cenaze ta��n�rken yan�na konan bir bitki olmu�tur.
*Yaz aylar�nda toplanarak demetler halinde kurutulur. Kuru �ekilde toz haline getirerek, suyla kaynatarak veya dam�tma ile ya�� kar�larak t�bbi ama�larla faydalan�l�r.
*Kekik ayn� zamanda bilhassa �zgaralar ve et yemeklerinde kullan�lan bir baharatt�r.

Bile�im: Bol miktarda, thymol i�erikli u�ucu ya�, carvacrol, borneol, cymol, ac� maddeler, biraz tanen

B�TK� HAKKINDA GENEL B�LG� VE �LKEM�ZDE YAYILI�I
�al� yada �al�ms� g�r�n�mde ve kokulu olan Kekikler(Labiatae) Lamiaceae familyas�n�n d�nya �zerindeki 40 t�rle temsil edilen bir cinstir. Genellikle derin olmayan gev�ek, �l�ml�, humuslu ve kalkerli topraklar� seven bu bitkiler, Avrupa ve Asya"da, Akdeniz B�lgesi"nde, Kuzey Afrika"dan Habe�istan"a kadar uzanan yerlerde ve Kanarya Adalar�nda bulunmaktad�r. �lkemizde ise yakla��k olarak 35 kadar Kekik t�r� 1500 m. rak�ma kadar olan yerlerde ve yaylalarda yayg�n olarak bulunurlar. Bu t�rlerden bir k�sm�n�n endemik oldu�u literat�rde yer almaktad�r.
B�TK�N�N TE�H�S�
�lkemizde yeti�en ve �nemli oranda u�ucu ya� ihtiva eden t�rleri ile Kekikle �ok�a kar��t�r�lan, Keki�e benzer t�rler ayr� ayr� ele al�narak a��klanacakt�r.
- Thymus serpyllum L.: Akdeniz B�lgesi ve Anadolu"da pek �ok varyeteleri bulunan ve yabani kekik olarak bilinen bu t�r�n dallar�, hafif k��eli yap�da, k�rm�z�ms� renkte ve k�sa t�ylerle kapl�d�r. Dallarda kar��l�kl� konumda yer alan yapraklar k�sa bir sapla dala birle�mektedir. Yapraklar 1 cm. uzunlu�unda, tam oval �ekildedir. Alt y�zde orta damar belirgindir. Yaprak ayalar�nda saplara do�ru kirpik gibi t�yler bulunmaktad�r. �o�unlukla yat�k vaziyetteki bu t�r 10-15 cm."ye kadar boylan�p �ok dall� ve �ok y�ll�kt�r. May�s-Eyl�l aylar� aras�nda a�an �i�ekleri k��k ve pembe renklidir.

- Thymus vulgaris L.: Bat� ve G�ney Anadolu B�lgesi genel yay�l�� sahas� olup 30 cm. y�ksekli�inde ve �al� g�r�n��ndedir. Bitki �ok dall� ve dallar� �ok t�yl�d�r. Yapraklar�n y�z�nde bulunan t�ylerin �engel �eklinde oldu�u, mikroskopla g�r�lebilmekte olup Thymus serpyllum L. ile bu t�ylerin �ekline g�re ay�rt edilebilir.
Thymus vulgaris L. de May�s-Eyl�l aylar�nda �i�ek a�ar ve �i�ekleri pembe veya beyaz renklidir.
Bu iki �nemli t�r d��nda ayn� familyadan olup Kekiklerle kar��t�r�larak; bu isim alt�nda de�erlendirilen t�rler de vard�r, bunlar:
O. onites L. (Syn: O. Smyrnaeum L.): Halk aras�nda �zmir keki�i yada Peynir keki�i olarak bilinen bu t�r 40-50 cm. y�ksekli�e ula��r. Bat� ve G�ney Anadolu ge

B�TK�LER ALEM�

9/7/2010

AFR�KA MENEK�ES� YET��T�R�C�L��

9/7/2010

AFR�KA MENEK�ES� YET��T�R�C�L��
1. G�R��
Hemen herkes taraf�ndan sevilen, yeti�tirilen ve yeti�tirilmek istenen Afrika menek�eleri �ok pop�ler bir s�s bitkisidir. Bilindi�i gibi bu t�r bitkilerin pop�ler olmas� yaprak ve �i�eklerinin g�zelli�inden, uzun �m�rl� olmas�ndan bak�m�n�n ve �retiminin kolayl��ndan kaynaklanmaktad�r. Seralarda saks�l� s�s bitkisi olarak yeti�tirilen bitkilerin ba��nda yer alan Afrika menek�eleri her y�l giderek daha �ok �nem kazanmaktad�r (�ekil 1.).
Afrika menek�elerinin �i�ek rengi koyu mavi, mor, lacivert, koyu menek�e, kenarlar� beyaz, ortas� mavi yada k�rm�z�, pembe, leylak, k�rm�z� yada beyaz olabilir. �i�ekleri katmerli yada yal�nkat, kenarlar� d�z yada dantelal�d�r.
Afrika menek�esi kolay yeti�tirilebilen bir �i�ek olmakla birlikte, yeti�tiricili�inde dikkate al�nmas� gereken baz� �nemli noktalar vard�r.
2. AFR�KA MENEK�ESININ TAR�H�ES� VE �E��TLER�
Afrika Menek�esi ilk kez 1890 y�l�nda, Do�u Afrikada Baron Walter von Saint Paul taraf�ndan ke�fedilmi� ve 1893 y�l�nda Avrupada k�lt�re al�nm��t�r. Bu bitki, bulunan ismin e izafeten "Saintpaulia ionanthan" ad� ile an�lmaktad�r (Rector, 1981). Afrika menek�elerinin do�a! yeti�me ortamlar�ndaki y�ll�k ya�� ortalamas� 1700 mmnin �st�ndedir.
Pop�ler ismi olan Afrika menek�esi, menek�eye benzemesi nedeniyle verilmi� olabilir, ancak bu bitkiyle herhangi bir ili�kisi yoktur.
Say�lar� her y�l artan �nemli �e�itlerden baz�lar� �unlard�r:
Diana 104, Ballet, Spinner, Winneberry, Rhapsodie, Iris Angel.
3. AFRIKA MENEK�ES� YET��T�R�C�L��NDE K�LT�REL �STEKLER
3.1. Toprak �stekleri, Saks� Kar��mlar� ve Saks� Boyutlar�
Afrika menek�esi yeti�tiricili�inde n�tr veya �ok az asidi toprak uygundur. �ok alkali toprakta sa�l�ks�z, zay�f k�k sistemi meydana gelir ve tomurcuk olu�mas�na kar��n bunlar a��lmadan d�k�l�rler. Hafif asidik ortam, n�tr ortama g�re daha canl� �i�ek rengi olu�turmaktad�r.
Topra��n pHs� analiz yapt�r�larak saptand�� gibi, pratik olarak turnusol ka��d� kullanmak suretiyle de anla��labilir. Bunun i�in toprak, saks� veya kap i�ine doldurulduktan sonra ya�mur suyu veya destile su ile iyice sulan�r. Sulama suyu saks� alt�ndaki drenaj deliklerinden s�z�ld�� zaman sulama durdurulur. Turnusol ka��d�, saks� alt�ndaki tabakta toplanan suya bat�r�l�r; ka��t sar� renk al�rsa topra��n asitli, mavi renk al�rsa alkali oldu�u anla��l�r. Topra��n asitli�ini gidermek i�in, toprak kar��m�na bir par�a kire� ta�� tortusu ilave edilmelidir, yada kire� ta�� bir kap i�ine konur, �st�ne kaynar su d�k�l�r. Su yeterince so�udu�u zaman toprak bu su ile sulan�r. Toprak alkali ise, biraz asidik hale getirmek i�in toprak kar��m�na me�e ve kay�n yapraklar�n�n ��r�nt�s� veya torf ilave edilmelidir.

�ekil 1. Afrika menek�esi yeti�tiricili�i yap�lan seradan bir g�r�n��
I��k
Sarkm�� yapraklar bitkinin �ok fazla ��k ald��n�, uzun ve s�k b�y�m�� g�vde ve az �i�ek de �ok az ��k ald��n� g�sterir.
Afrika menek�eleri direkt g�ne� �� almayan ayd�nl�k ortamlar� sever. Yaz�n sera yeti�tiricili�inde, direkt g�ne� ��na kar�� sera camlar� kire�lenerek ��n indirekt olarak gelmesi sa�lanmal�d�r. Bitkilerin evlerde yaz�n kuzeye veya do�uya bakan cam �nlerine yerle�tirilmesi �nerilir. K��n ise bat� veya g�neye bakan cam �nleri uygundur.
S�cakl�k
Afrika menek�eleri ortalama 22-25 "Cde tutuldu�unda h�zla geli�mekte ve gen� iken �i�eklenmektedir. Ancak s�cakl�ktaki de�i�meler (�zetlikle d��meler) bitkide durgunluk meydana getirmekte ve �i�eklenme s�resini uzatmaktad�r. Bu durumda tekrar �i�eklenmek i�in 6 ay ve hatta daha uzun s�reye ihtiya�

FARKLI K�KENL� SARI KANTARON (HYPER�CUM PERFORATUM L.) T�PLER�N�N ADAPTASYONU VE ONTOGENET�K VARYAB�L�TES�

9/7/2010

ARA�TIRMA SONU�LARI
Bitki Boyu
Ye�il Herba Verimi
�st Ye�il Herba Verimi
Alt Ye�il Herba Verimi
Drog Herba Verimi
�st Drog Herba Verimi
Alt Drog Herba Verimi
Kuru Madde Oran�
Kuru Madde Verimi
Hipericin Oran�
TARTI�MA
Bitki Boyu
Ye�il Herba Verimi
�st Ye�il Herba Verimi
Alt Ye�il Herba Verimi
Drog Herba Verimi
�st Drog Herba Verimi
Alt Drog Herba Verimi
Kuru Madde Oran�
Kuru Madde Verimi
Hipericin Oran�
GENEL SONU�LAR

�ZET
Bu �al��ma �zmir ekolojik ko�ullar�nda, 2000 ve 2001 y�llar�nda farkl� k�kenli sar� kantaron (Hypericum perforatum L.) tiplerinin adaptasyonu ve ontogenetik varyabilitesini belirlemek amac� ile y�r�t�lm��t�r. Ara�t�rma fakt�rlerini, 7 farkl� k�kenli sar� kantaron tipi ve 3 farkl� bi�im zaman� (�i�eklenme �ncesi, �i�eklenme d�nemi ve �i�eklenme sonras�) olu�turmu�tur.
Sonu�lara g�re; en uygun bi�im zaman� olarak, ye�il ve drog herba verimi bak�m�ndan �i�eklenme sonras�, en y�ksek hipericin i�eri�i y�n�nden ise �i�eklenme d�nemi tespit edilmi�tir. Gerek ye�il herba (1. y�l: 837,4 kg/da, 2. y�l: 3954,5 kg/da) ve drog herba (1. y�l: 315,8 kg/da, 2. y�l: 2088,3 kg/da) verimi, gerek hipericin oran� (1 y�l: % 0,151, 2. y�l: % 0,266) bak�m�ndan Yunanistan k�kenli (6 nolu) tip en �st�n tip olarak saptanm��t�r.
Anahtar Kelimeler: Hypericum perforatum L. (Sar� Kantaron), Ontogenetik Varyabilite, Hipericin

ABSTRACT
ADAPTATION AND ONTOGENETIC VARIABILTY OF TYPES OF St. JOHN"S WORT (Hypericum perforatum L.) WITH DIFFERENT ORIGIN

This study was conducted in order to determine adaptation and ontogenetic variability of types of St. John"s Wort (Hypericum perforatum L.) with different origin under �zmir ecological conditions in the year 2000 and 2001. 7 different types of St. John"s Wort with different origin and 3 different cutting time (before blooming, full blooming, after blooming) were examined as the study factors.
According to the results; it was determined that the most suitable cutting time for the fresh herb and drug yi

KAVUNUN MORFOLOJ�K YAPISI

9/7/2010

GENEL �ZELL�KLER�
Kavun tek y�ll�k bir bitkidir. Yerde s�r�nerek geli�en bir t�rd�r. K�kleri toprak i�erisinde fazla derine inmez. G�vdesi toprak �zerinde metrelerce uzan�r. T�yl� g�vdesi sar�l�c� kollara, 5 loblu el ayas� �eklinde yapraklara ve 3-5 ana s�rg�ne sahiptir. Bu s�rg�nler 3-3,5 m"ye kadar uzanabilir. Yapraklar�n g�vdeye birle�ti�i noktalardan k�sa sapl� �i�ekler ��kar.
�lk �imlenmeden sonra 3-4 yaprak olu�umuna kadar bitki dik bir �ekilde gelir.
K�k k�sa kal�n ve kaz�k k�k hakimdir. Kaz�k k�kten toprak seviyesinden 15 -20 cm a�a��da yanlara do�ru b�y�yen ve �zeri k�lcal k�klerle kapl� yatay k�klerle kapl� yatay k�kler ��kar.

K�K

K�k olu�umunda ana k�k 20-30 cm toprak derinli�ine indikten sonra yan k�k olu�arak h�zl� bir geli�im g�sterir. yan k�klerin bir k�sm� derinli�ine bir k�sm� ise yanlara yay�l�r.
K�klerin �o�unlu�unda % 70 yo�unlu�unda 40-60 cm derinli�inde toplan�r. Yana yay�lma 1-2 m kadard�r.
Di�er k�k yo�unluklar�n�n % 20"si 0.8-1 m derinli�ine, % 10"u ise 1-3 m derinli�ine iner.
Kuvvetli bir kaz�k k�k olu�umu g�zlenir. K�klerde �ok yayg�n fakat y�zlek bir da��l�� g�r�l�r.

G�VDE

Ana g�vde hipokotil k�sm�n uzamas�yla ortaya ��kar. Ba�lang��ta otsu bir yap�ya sahiptir. Yuvarlak kesitli olup �st� sert t�ylerle kapl�d�r.
Budama yap�lmazsa ana g�vde 1-2 m boy olabilir. Yan dal uzunlu�u 1-3 bazen de 5 m"ye ��kabilir. Uygun ko�ullarda budama yap�lmaz ise 5 m"ye kadar ��kabilir.
Geli�me ilerledik�e g�vde �ok k��eli bir g�r�n�m al�r. K�smen odunla��r. T�yler ise azal�r. Sert bir yap� kazan�r.
Normal bir bitkide 3-6 adet yan dal meydana gelir. G�vde ye�il tonlar�ndad�r. G�vde ya�land�k�a sararma g�r�l�r. G�vdede s�l�kler bulunur. �nce ve uzun durumdad�rlar. Tutunucu tendrilleri ile sar�l�c� duruma gelir. Ana g�vdede 4 bo�umadan itibaren s�l�kler ortaya ��kar.
Genelde ana g�vdenin b�y�mesi koltuk s�rg�nlerinin geli�imi ve meyve tutumuyla s�n�rlan�r.
G�vde �zerinde her bo�umda vegetatif tomurcuk bulunur. Bu tomurcuklar �zellikle alttan s�rd�kleri zaman ana g�vdenin k�salmas�na neden olur.

YAPRAK
Yaprak olduk�a b�y�kt�r. Yuvarlak b�brek ve kalp �ekillerine benzetilebilir. �e�itlere g�re belirgin veya belirgin olmayan be� k��eli veya 4-7 loblu bir g�r�nt�s� vard�r. Rengi ye�il tonlar�d�r. Genelde koyu. Yaprak kenarlar�nda keskin di�ler g�r�l�r. Y�zleri hafif t�yl�d�r ve pentagonal �eklindedir.

G�VDE

Ana g�vde hipokotil k�sm�n uzamas�yla ortaya ��kar. Ba�lang��ta otsu bir yap�ya sahiptir. Yuvarlak kesitli olup �st� sert t�ylerle kapl�d�r.
Budama yap�lmazsa ana g�vde 1-2 m boy olabilir. Yan dal uzunlu�u 1-3 bazen de 5 m"ye ��kabilir. Uygun ko�ullarda budama yap�lmaz ise 5 m"ye kadar ��kabilir.
Geli�me ilerledik�e g�vde �ok k��eli bir g�r�n�m al�r. K�smen odunla��r. T�yler ise azal�r. Sert bir yap� kazan�r.
Normal bir bitkide 3-6 adet yan dal meydana gelir. G�vde ye�il tonlar�ndad�r. G�vde ya�land�k�a sararma g�r�l�r. G�vdede s�l�kler bulunur. �nce ve uzun durumdad�rlar. Tutunucu tendrilleri ile sar�l�c� duruma gelir. Ana g�vdede 4 bo�umadan itibaren s�l�kler ortaya ��kar.
Genelde ana g�vdenin b�y�mesi koltuk s�rg�nlerinin geli�imi ve meyve tutumuyla s�n�rlan�r.
G�vde �zerinde her bo�umda vegetatif tomurcuk bulunur. Bu tomurcuklar �zellikle alttan s�rd�kleri zaman ana g�vdenin k�salmas�na neden olur.

YAPRAK
Yaprak olduk�a b�y�kt�r. Yuvarlak b�brek ve kalp �ekillerine benzetilebilir. �e�itlere g�re belirgin veya belirgin olmayan be� k��eli veya 4-7 loblu bir g�r�nt�s� vard�r. Rengi ye�il tonlar�d�r. Genelde koyu. Yaprak kenarlar�nda keskin di�ler g�r�l�r. Y�zleri hafif t�yl�d�r ve pentagonal �eklindedir.

A�A� VE SU

9/7/2010

1.G�ZEN�N SU �LE �L��K�S� VE A�ACIN �ALI�MASI

B�t�n organik cisimlerde ve organik cisimlerden �retilen gere�lerde bir ortak �zellik vard�r. Organik cisimler hem ya�arken, hem de ya�amlar�n� yitirdikten sonra su ile ili�kilerini s�rd�r�rler. A�a� kesildikten sonra b�nyesindeki suyun bir b�l�m� buharla��r. Do�al ortamda kuruyan a�a�ta suyun t�m� buharla�maz. Bulundu�u ortam�n ko�ullar�na g�re, i�inde az veya �ok su bulunur. A�a�taki suyun azl�� veya �oklu�u, a�a�tan �retilen i�in kalitesini ve dayan�m�n� do�rudan etkiler. B�nyesinde, bulundu�u ortam�n gerektirdi�inden az veya �ok su bulunan a�a� �al��mas�n� s�rd�r�r. �l��s� ve bi�imi de�i�ir.
Yeni kesilen a�a�ta t�r�ne, ya�ad�� yere, kesildi�i mevsimdeki iklim ko�ullar�na g�re de�i�en oranda su bulunur. A�a�ta bulunabilecek su oran� %50 ile %150 aras�nda de�i�ebilir. Oran, a�ac�n mutlak kuru a��rl��na g�re saptan�r. Yani, a�ac�n %150 oran�nda nemli olmas, mutlak kuru a��rl��n�n birbu�uk kat� kadar suyu b�nyesine almas� demektir. Oran a�ac�n hacmine g�re de�il a��rl��na g�re bulunan bir de�erdir. Bu nedenle gev�ek yap�l�, hafif a�a�lar�n, mutlak kuru a��rl�klar�n�n birbu�uk kat� a��rl��ndaki suyu b�nyelerine alabilecek-leri kabul edilebilir. Su a�ac�n i�inde iki �ekilde bulunur.
1.Serbest Su:G�ze bo�lu�unda toplanan suya denir.
2.Ba�l� Su :G�zezar�n�n ve g�zezar�n�n ta��d�� suya denir.
Serbest su buharla�t�ktan sonra a�a�ta yaln�z ba�l� su kal�r. G�zezar�, a�ac�n temel gereci olan ve mi�el ad� verilen k��k par�ac�klardan meydana gelir. G�zezar�n� olu�turan mi�ellerdeki iplikcik demetleri birbirlerine kaynam�� durumda de�illerdir. Aksine kendilerine �zg�, birbirlerini �ekme kuvvetinin etkisi alt�ndad�rlar. Bu y�zden sel�loz iplikcikleri kendi aralar�nda sa�lam bir ba� kurarlar, ama birbirlerine yap��k de�illerdir.
Dikili duran ve yeni kesilmi� a�a�lar�n mi�elleri ince bir su katman� ile kapl�d�r. Durum ��yle bir �rnekle kavu�turulabilir. Suya dald�r�l�p ��kar�lan bir �ubu�un y�zeyinin su ile kapl� oldu�u g�r�l�r. Mi�ellerde durum bunun benzeridir. Bu talanma, yani nem �ekme e�ilimi kimyasal bir �zelliktir. Ancak, nem, mi�elin billursu yap�s�na giremez, sadece y�zeyini kaplar. Mi�el, suyu olduk�a b�y�k bir kuvvetle �eker. Islanma, mi�elleri yapan iplikcikleri yana iter, birbirlerinden uzakla�-t�r�r. Mi�eller aras� bo�luklar b�y�r. Bu nedenle nem �eken g�zezar� �i�er, kal�nla��r. Olay�n sonunda b�t�n a�a� kitlesi geni�ler. �ekil 1"de nem �ekme nedeni ile mi�eller aras� bo�luklar�n de�i�mesi g�sterilmi�tir.

�ekil 1-G�zezar�nda su oran�n�n de�i�mesi
ve a�ac�n �i�mesi.

a)Nem derecesi %30 olan a�a�ta mi�eller ve mi�eller aras� bo�luklar�n g�r�n��: B�t�n mi�eller aras� bo�luk-lar su ile dolmu� ve olabildi�i kadar geni�lemi�tir. A�a� en b�y�k �l��y� alm��t�r. Bu durum meslekte "G�zezar� doygunlu�u" diye isimlendirilir.
b)%15 nem derecesindeki a�a�ta g�zezar� bi�im de�i�-tirir. Mi�eller ve mi�eller aras� bo�luklarda hi� su yok. A�a� "Mutlak kuru" diye isimlendirilen durumda. A�ac�n nem derecesini saptamada mutlak kuruluk d�zeyinin b�y�k �nemi vard�r. Ancak mutlak kuru a�a� iyi niteliklerinden baz�lar�n� yitirir. Bir�ok alanda art�k kullan�lmaz hale gelir.
1.1.A�ACIN ��MES� VE �EKMES�
�ekme ve �i�me �l��s� a�ac�n t�r�ne, �zg�l a��r-l��na ve �ekme y�n�ne g�re de�i�ir. G�zezar� doygun-lu�undan (yakla��k %30 nemli a�a�) mutlak kuruluk derecesine kadar (%0) kurutulan a�a�taki �ekme oran� i�in a�a��daki de�erler kabul edilir.
1.Boy (Elyaf) y�n�nde �ekme %0.1
2.�ap (�z��n) y�n�nde �ekme %5
3.�evre (Y�lhalkas�) y�n�nde �ekme %10
(�ekil 2)"de �ekme ve �i�menin de�i�ik y�nlerdeki boyutlar� g�sterilmi�tir.

�ekil 2-�ekme ve �i�menin y�nlere g�re boyutlar�.

1.2.BOY (ELYAF) Y�N�NDE �EKME VE �ALI�MA
A�a� elyaf boyu y�n�nde �ok az �al��r. Bu y�ndeki �al��ma oran� %0.1 ile %1 aras�nda de�i�ir. K��k �l��ler i�inde s�n�r� kalan bu �ekil de�i�mesi a�a�i�lerinde �o�unlukla dikkate al�nmaz. Bunun nedeni, mi�elleri olu�turan iplikciklerin boy y�n�nde uzayacak nitelikte olmamalar�d�r. Islanan iplikciklerin boy y�n�ndeki uzamalar� s�n�rl� kal�r. �ap veya �evre y�n�nde ise �slanan iplikciklerin geni�lemesi yan yana geli�ir ve birbirine eklenerek b�y�k boyutlara ula��r. Boy y�n�nde ise b�yle bir durum olmaz. Boy y�n�ndeki �al��man�n az olmas�n�n bir nedeni de g�zezar�n� meydana getiren iplikciklerin yap�s�ndan ileri gelir. Daha �nce anla-t�ld�� gibi bir iplikcik be� katmandan meydana gelir ve bunlardan biri ol

B�TK� F�ZYOLOJ�S� DERS NOTLARI

9/7/2010

B�TK� F�ZYOLOJ�S� DERS NOTLARI

Bilindi�i gibi fizyoloji organeller, h�cre ve dokular ile organ ve organizmalar�n canl�l��n� sa�layan i�levlerini, ili�kilerini ve cans�z �evre ile etkile�imlerini inceleyen bilim dal�d�r. Bitki fizyolojisi de bu �er�evede mikroalglerden a�a�lara kadar t�m bitkilerde bu konular� ara�t�r�r.
G�n�m�zde bilgi birikiminin ve iletiminin �ok h�zl� art�� nedeniyle bilim dallar�n�n say�lar�ndaki art�� yan�nda s�rekli yeni ara dallar�n ortaya ��kmas� sonucu bilim dallar� aras�ndaki s�n�rlar� �izmek zorla�m�� ve giderek anlam�n� yitirmeye ba�lam��t�r.
Fizyoloji fizik ve kimya ile molek�ler biyoloji, sitoloji, anatomi ve morfoloji ile biyofizik, biyokimya verileri ve bulgular�ndan yararlanarak t�p ve veterinerlik, ekoloji ve �evre, tar�m ve ormanc�l�k ile farmasi ve g�da, kimya m�hendisli�i gibi uygulamal� bilimlerrindeki geli�meler i�in altyap� sa�lamaktad�r.
Bitki fizyolojisi de bitkilerle ilgili olan konularda ayn� �ekilde �al��arak.di�er temel ve uygulamal� bilimlerin geli�mesine katk�da bulunmaktad�r. Uzunca bir s�re �nce fizyoloji ile biyokimyan�n konular� aras�ndaki s�n�r netli�ini kaybetmi�tir. Giderek di�er bilim dallar� ile aradaki s�n�rlar da bilgibirikiminin art�� sonucunda zay�flayacakt�r.

B�TK� F�ZYOLOJ�S�N�N KONUSU VE DALLARI

Klasik olarak fizyoloji, beslenme fizyolojisi, metabolizma fizyolojisi ve b�y�me geli�me fizyolojisi olarak �� ana dala ayr�l�r.
Bu yakla��mla bitki fizyolojisinde beslenme kara bitkilerinin havadan, su bitkilerinin de sudan sa�lad�� gazlar ve kara bitkilerinin havadan sa�lad�� su buhar� ile toprak veya sudan sa�lad�klar� mineral iyonlar�, nas�l al�nd�klar� ile ilgili konular beslenme fizyolojisi ba�l�� alt�nda toplan�r.
Metabolizma fizyolojisi de bu �er�evede al�nan hammaddelerin, hangi maddelere d�n��t�r�ld�� ve kullan�ld��, i�levlerinin neler oldu�u, hangi durumlarda bu tabloda ne y�nde ve nas�l de�i�imler oldu�unu inceler. Biyokimya ile en yak�n olan dald�r.
Metabolizma fizyolojisinin karma��k ve geni�kapsaml� olu�u nedeniyle de primer ( birincil, temel ), sekonder ( ikincil ) ve ara metabolizma, primer metabolitlerin depolanan ve gerekti�inde sindirilen d�n��m �r�nlerini konu alan alt dallara ay�r�lmas� gere�i ortaya ��km��t�r.
B�y�me ve geli�me fizyolojisi ise beslenme ile al�nan, metabolize edilen maddelerin kullan�lmas� ile organellerden, bitki h�crelerinin embriyo d�zeyinden ba�layarak organlar ile bitki organizmalar�na kadar b�y�melerini, belli bir y�nde farkl�la�arak �zel i�levler kazanmalar�n�, b�t�n bu olaylar� etkileyen etmenleri ve etkile�imlerin mekanizmalar�n� inceler. B�y�me ve geli�me fizyolojisi hem molek�ler biyoloji hem de biyokimya ve ekoloji ile yak�ndan ili�kilidir. ��nk� b�y�meyi ve sonra geli�meyi tetikleyen mekanizma ve �zellikle farkl�la�man�n �ekilleri a��s�ndan kapasite genetik yap� ve bask�, biyokimyasal �zellikler ile �evre ko�ullar� ile yak�ndan ili�kilidir.

Bilgi birikiminin art�� ile bitki gruplar�na has �zellikleri inceleyen veya y�ksek bitkilerin ya�am�nda ve uygulamal� bilimlerde �nemli yer tutan belli olgu ve geli�meleri konu alan alt dallar ortaya ��km��t�r. Bitki h�cre fizyolojisi, alg fizyolojisi, �imlenme fizyolojisi, �i�eklenme fizyolojisi, stres fizyolojisi, bunlardand�r. Ayr�ca fizyolojik olaylar�n a��klanabilmesi gerekli temel bilgileri sa�layan fizik, enerjetik, kimya, fizikokimya ve biyokimya gibi dallar�n katk�lar� oran�na g�re de biyofizik, fiziksel biyokimya, biyo-organik veya inorganik kimya gibi dallara benzer �ekilde biyofiziksel, biyokimyasal fizyoloji gibi alt dallara ayr�l�r.
G�n�m�zde botani�in ve di�er temel ve teknolojik bilimler ile dallar�n�n konular� ile ili�kinin yo�unlu�una g�re adland�r�lan alt dallara da ayr�lm��t�r. Bitki �kofizyolojisi, �r�n fizyolojisi, depolama fizyolojisi, fizyolojik fitopatoloji bu alt dallara �rnek olarak verilebilir.

Bu t�r konu s�n�fland�rmalar� �er�evesinde bit

V�R�S HASTALIKLARI

9/7/2010

C. V�R�S HASTALIKLARI

Bir �ok k�lt�r bitkisinde veya yabani olarak geli�en bitkilerde g�r�len vir�s hastal�klar�n�n ba��nda ""Monilya Hastal�klar�"" gelir. Bu hastal�k isimlerini, bitki yapraklar�n�n �o�unlukla mozayik benzeri a��k-koyu ye�il lekeli g�r�n��lerinden alm��lard�r. Aster, Krizantem, Dahlia, Zambak, Sardunya, Petunya, Lale, G�l"de monilya g�r�l�r. Bundan ba�ka baz� k�v�rc�kl�k ve yaprak k�vr�lma hastal�klar� da (Dahlia, Krizantem, Zambak) ortaya ��kabilir.

Biyotik k�kenli kloroz ve sar�l�k hastal�klar� olarak adland�r�lan hastal�klar da vir�sler taraf�ndan meydana getirilir. �i�eklerde ye�ille�meler (Aster, Freesia, Krizantem,Ortanca v.b.) �i�eklerde alaca lekeler (Glay�l, Lale, Hercai Menek�e) gibi belirtiler vir�s enfeksiyonuna ba�lanabilir. Toprak alt� ve �st� organlar�nda g�r�len renk ve �ekil de�i�iklikleri de vir�s hastal�klar� taraf�ndan olu�turulabilir.

Toprak bitleri, �r�mcekler, nematodlar, bakteri ve fungus gibi parazitler, toprak s�cakl��, besin maddeleri eksikli�i, hormon karakterli herbisitler gibi parazit olmayan nedenlerle de mozaik benzeri yaprak lekelenmeleri, yaprak buru�ukluklar� �i�eklerde �ekil bozukluklar� sar�l�k benzeri yaprak sar�l�klar� olu�abilir. Bu nedenler vir�s hastal�klar�n�n vekt�rleri olabilir.

Vir�s hastal�klar� mekanik yolla tohum ve polenle vegetatif yolla �retilen bitki par�ac�klar�yla ve vekt�rlerle yay�labilir. S�s bitkileri y�n�nden vegatatif yolla �retilen bitki par�ac�klar�yla ve vekt�rlerle yay�lma �nemlidir.

Yay�lma yolu: Vir�s ile enfekte olmu� �elik, yumru, so�an, stolon, rizom gibi vegetatif �retim materyali ile.

Yay�lma yolu: Vekt�rler ile olup pratik olarak en �nemlisidir. B�cekler ilk s�ray� almaktad�r. �zellikle yaprak bitleri gibi emici b�cekler emgi yerlerinden bula�t�r�rlar. Vir�s, vekt�r�n a��z par�alar�na bula��p, bir �e�it mekanik yolla ta��nabilece�i gibi bir s�re b�cekte kald�ktan sonra da ta��nabilmektedir.

Baz� vir�s hastal�klar�ysa tamamen mekanik olarak bir �ok alet ve elle bula�abilmektedir. Baz� bitkiler vir�s ta��d�klar� halde hi�bir belirti g�stermezler bunlara latent vir�s ta��y�c�lar� denir. �zellikle Krizantem, Karanfil, Glay�l, Lale, Dahlia, G�l, Sardunya gibi bitkilerde �ok say�da vir�s hastal�klar� vard�r.

M�cadele:
Hastal�k bula�t�ktan sonra bitkileri kurtarma olana�� olmad��ndan t�m �nlemler korunma esas�na dayanmaktad�r.
Vir�sl� bitkiler fark edildikleri anda uzakla�t�r�lmal�.
�elik, so�an, rizom ile �retimde sa�lam bitkise�ilmeli
Sa�lam bitki tohumlar� kullan�lmal�,
B��ak v.s. ile bula�may� �nlemek i�in aletler her kullan�mdan �nce bir dezenfektan i�ine (%10-15"lik NaPO 4, %5"lik formalin, %70"lik alkol gibi) bat�r�lmal� ve eller s�k s�k bu tip dezenfektanla y�kanmal�.
Vekt�r b�cekler ile b�y�k titizlikle sava��lmal�,
Yabanc� otlar ay�klanmal�,
�retim materyali m�mk�nse serolojik olarak test edilmeli
Hasta bitkilere s�cak tedavi (37-38"C y�ntemi uygulanmal�,
Tamamen bula�m�� olan, fakat kaybedilmeme

B�TK�LER

9/7/2010

O�ULOTU (Melissa officinalis)Limonu and�ran kokusu vard�r.Kurutulmu� yapraklar�ndan haz�rlanan infusyon, yat��t�r�c�, midevi, gaz s�kt�r�c�, terletici ve antiseptik etkilere sahiptir.* Sinirsel kaynakl� mide ve barsak rahats�zl�klar, ast�m krizlerinde kullan�l�r. Kuvvetli �ks�r�kleri keser. Uyku bozuklu�unu giderir, migrene faydal�d�r, ishali keser.*Kalp �arp�nt�s�n� , nefes darl��n� giderir, kalbe kuvvet verir,haf�zay� g��lendirir. ��levsel kalp rahats�zl�� ve spazm� giderir. *D�zensiz adet kanamas�, adet sanc�lar�nda kullan�l�r.*Kulak u�ultular� ve ba� d�nmesini giderir, terleticidir, suyu kaynat�l�p v�cuda s�r�l�rse ter kokusunu giderir.*Kalbe kuvvet verir, beyin damarlar�n� a�ar, insan� ferahlat�r. Organizman�n dengelenmesi ve savunma g�c�n�n artt�r�lmas�nda kullan�l�r.*Yat��t�r�c� etkisi vard�r, balgama iyi gelir, �lsere �ifa verir. Hazm� kolayla�t�r�r, h��k�r��a faydal�d�r, kusmay� �nler. *Ar� ve ha�arat sokmalar�nda, ��ban, yara ve eziklerde lapas� kullan�l�r. Uyuzda kullan�l�r.Tohumlar�ndan 3er gr g�nde 3 defa yutulur.Saf o�ulotu 10 gr,g�nl�k 10 gr,�ekirdeksiz kuru �z�m 20 grdan ��le-ak�am 15er gr yutulur.*Di� a�r�lar�n� keser, a��zda �i�nenir*Felce iyi gelir. Nevralji ve romatizma a�r�lar�n� giderir. O�ulotundan elde edilen ispirto kullan�l�r. O�ulotu suyu i�ilirse ge� ihtiyarlan�l�r.O�ulotu suyu imbikle elde edilirse daha iyi olur .*Cilt i�in: Melisa yapraklar� ve tomurcuklar� madensel tuzlar i�erirler. Bitki ile yap�lacak buhar ve tonik cilde uygulan�r. Bir tas kaynam�� suya, bir avu� melisa konur, 10 dakika kadar y�z buhara tutulur, buhardan sonra melisa ile yap�lm�� y�z toni�i ile y�z y�kan�r. Tonik i�in bir su barda�� kaynar suya, bir �orba ka�� melisa konur �st� kapal� olarak k�s�k ate�te 5 dakika tutulur, ate�ten al�n�r, 20 dakika demlenir sonra s�z�l�r. Tonik haz�rlanm��t�r. Bu bak�m� yapmadan �nce y�z kevir lifinin sabunu ile (iyi cins zeytinya�� veya defne sabunu) k�p�rt�l�p y�ze masaj yap�larak y�kan�r. Bu form�l her t�rl� cilt i�in uygun ve etkilidir. �nce k�r��kl�klar� giderir ya�lanmay� �nler.�ay haz�rlamak: Bir litre suya bir avu� bitki at�larak kaynat�l�r, g�nde 2-3 fincan i�ilir limon kabu�u, nane yapra��, melisa yapra�� kar��m� kaynat�l�p hastaya i�irilir.

ADA�AYI (Salvia officinalis)Ball�babagillerden olan Ada�ay�, Di�otu ve Meryemiye diye de tan�n�r. Akdeniz k�y�lar�n�n k�r bitkisidir. �lkemizde k��n sert ge�medi�i y�relerde, bah�elerde de tohumlardan �retilir. Hafif kire�li, kolay su ge�iren, kuru topraklar� sever. Tohumlar� Nisan ve Eyl�lde ekilir. �ifas� kenarlar� t�rt�ll�, buru�uk g�r�len, a��k ye�il yapraklar�ndad�r. Taen , u�ucu ya�, ac� madde ve B vitamini i�ermektedir. �ki �e�it ada�ay� vard�r.1)Bah�e Ada�ay� (Salvia officinalis): Ger�ek Ada�ay�d�r, �ifal�l�k bak�m�ndan daha etkilidir. 30-70 cm boyunda menek�e renkli �i�ekleri halka dizili�lidir. Kar��l�kl� olan beyaz ke�eli yapraklar� g�m�� gibi par�ldar ve ac�mt�rak �t�rl� bir koku yayar. Bah�e Ada�ay� g�ne�li yerde yeti�tirilmelidir. Don olay�na kar�� duyarl� oldu�u i�in k�� boyunca �am dallar� ile �rt�lmelidir.2)�ay�r Ada�ay� (Salvia pratensis):�ay�rlarda, bay�rlarda ve meralarda yeti�ir.�evresine �t�rl� ho� bir koku yayan koyu mavi menek�e renkli �i�eklerinin p�r�lt�s� uzaktan se�ilebilir.Yapraklar, �i�eklenme ba�lamadan May�s ve Haziranda toplanmal�d�r. Bitki kuru ve g�ne�li g�nlerde, eterli ya�lar olu�turduktan sonra, yapraklar ��le g�ne�inde toplan�r ve g�lge yerde kurutulur, y�l boyu kullan�l�r.*Ada�ay�, t�m bedeni g��lendirir , kalp krizi tehlikesini azalt�r ve k�t�r�ml�klerde olduk�a faydal�d�r. Ada�ay� sirkesiyle de, yatalak hastalara uzunca bir s�re masaj yap�l�rsa rahatlat�c� ve canland�r�c� etkisinden faydalan�l�r.*Gece terlemelerinde lavanta ile kullan�l�r. (g�nde iki fincan) Mikroplu hastal�klar�n neden oldu�u gece terlemelerini keser.*Kramp, omurilik rahats�zl�klar�, beze hastal�klar� ve organ titrekliklerinde ba�ar� ile kullan�l�r. (g�nde iki fincan �ay)*Kan temizleyici etkisi vard�r. Karaci�er hastal�klar�nda

ADA �AYI

9/7/2010

ADA �AYI
Ada �ay�n�n 500 t�r� tespit edilmi�tir. �lkemizde ise 90 t�r� bulunmaktad�r. Akdeniz ve Ege b�lgelerinde yeti�tirilir. Ada �aylar� tek yada �ok y�ll�k olarak bulunurlar. �o�unlukla g�zel kokulu �al� g�r�n��ndedir. Ada �ay�n�n 1999 y�l� ihracat� 2.3 milyon dolard�r. Onalt�nc� y�zy�lda salarne okulu hekimleri ada �ay� i�in "bah�esinde ada �ay� biten adam neden �ls�n" demi�lerdir.
Ada �ay� ku�kusuz insanlara �l�ms�zl�k sa�lamaz ancak hayat boyunca sa�l�kl� ve mutluluk i�inde ya�amam�z� sa�lar.
B�TK�SEL �ZELL��: Y�resel olarak di� otu olarak ta adland�r�lan ada�ay� bah�elerde yeti�tirilebilir boyu 30-75 cm"ye kadar b�y�r. �i�eklerin a��k ku� gagas� bi�iminde olup mor renkli �i�ekleri vard�r, bu �i�eklerin i�inde sivri u�lu bir dil bulunur. Hafif t�yl� par�lt�l� yapraklar� yumu�ak i�lemelidir. Yapraklar� biraz ac�ms� aromatik kokuludur. G�vdesi kare k��eli ince t�yl� ve ye�il renklidir bitkinin kinci y�l�nda g�vdesi odunsu yap�ya d�n��r. Ada �ay�n�n Ye�il, Yabani, Mine �i�e�i, Habe� gibi pek �ok t�r� var. Ancak bunlar�n i�inde en yararl� olan �LA�LIK ada�ay� ile YABAN� ada�ay�d�r. Yapraklar�ndan ve �i�eklerinden yararlan�lan yabani ada�ay�n�n �zelli�i uyar�c� olmas�d�r. Bile�imi: Eterli u�ucu ya�lar, linalol, kafur, tanen, filavunlar, �stojen ve re�ineli bile�enlerdir.
KULLANIM ALANLARI: De�i�ik alanlarda kullan�lan �ok y�nl� bir bitkidir ada�ay� s�k s�k �ay olarak i�ilirse v�cudu kuvvetlendirir bademcik iltihab�, bo�az hastal��, �ks�r��e kar�� iyi gelir, solunum organlar� ve midedeki balgam� s�ker, idrar s�kt�r�c�, b�brek tembellikleri, spazmlara, �dem, romatizmalar, migren gibi hastal�klara de�erli bir ila�t�r.
Ate�li ve s�k�nt�l� gecelerde ate� d��r�c�d�r i�tah� a�ar gece terlemelerine �ok etkilidir terlemeye sebep olan hastal�� iyele�tirir.ba��rsak rahats�zl�klar� ve ishali durdurur
Bademcik, a��z i�i, bo�az hastal�klar� iltihapl� di� etleri, g�rtlak, iltihaplar�nda, kanayan ve sallanan di�lere, di� eti yaralar�na gargara �eklinde kullan�l�r. KAN dola��m�n� d�zenler.
Sinir sistemini yat��t�r�r kans�zl�k �ekenlere hastal�ktan yeni kalkm�� hastalara gerginlik ge�irenlere �ok sinirli ve stresli olanlara �zellikle s�nava girecek ��rencilere �ay niyetiyle i�meleri �nerilir.
Kad�nlar�n zay�f cinsel organlar�n� g��lendirerek d�l yata��n� iyile�tir. Adetleri d�zenleyerek ak�nt�lara kar�� etkili olup gen� k�zlar�n hormon dengelerini d�zenler �zellikle kad�nlarda menopoz s�k�nt�lar�na kar�� koyar.
�eker hastal��na da etkilidir kandaki y�ksek �eker oran�n normal seviyeye d��r�r.
G�zellik bitkisi olarak da �nerilen ada �ay� cilt sa�l��n� korur sa� d�k�lmelerini �nler sa�l� deriyi mikroplardan temizler.
Akdeniz ikliminin karakteristik bitkilerinden biri olan keskin kokulu ada�ay� yapraklar�n� i�erir. Sindirim fonksiyonunda g�r�len d�zensizliklerin tedavisinde faydal�d�r. A��z, bo�az ve di�eti antisepti�i olarak gargara �eklinde kullan�l�r. A��r� terleme, a�r�l� ve d�zensiz adetler, menapoz d�nemindeki hormonal d�zensizlikte,

KAKT�SLER

9/7/2010

KAKT�SLER

JOJABA B�TK�S� ��N B�LG�

9/7/2010

Jojoba Yeti�tiricili�i
Jojoba, �ok y�ll�k, �al�ms� ve kura�a dayan�kl� bir ��l bitkisidir. Arizona, California ve Meksikadan Sonra ��llerine kadar olan yerlerde do�al olarak yeti�mektedir. Jojoban�n son y�llarda �ok pop�ler olmas�na kar��n kullan�m� yeni de�ildir. �ok eski zamanlarda dini t�renlerde kullan�lmak �zere parf�m ve boya yap�m�nda jojoba ya��ndan faydalan�lm��t�r.
Kaliforniya ve Sonara ��l� yerlileri taraf�ndan deri kanseri ve yaralar�n tedavisinde kullan�lm��, 1933 y�l�nda da Jojoba tohumundan elde edilen ya��n di�er bitkilerden elde edilen ya�lardan farkl� oldu�unu ve bu ya��n balinalardan elde edilen ya�la benzer �zelli�e sahip oldu�u ke�fedilmi�tir.
Sanayide kullan�m alanlar� ��renildikten sonra yeti�mesi uygun �lkelerde ticari ama�la yeti�tirilmeye ba�lanm��t�r. �u anda ise A.B.D, �srail, M�s�r, Avustralya, Arjantin, Brezilya, Paraguay, Venezuela, Libya, Sudan, Kenya, Kuveyt, Hindistan, Nijerya, Japonya ve Avrupa Birli�i �ye �lkeleri Jojoba yeti�tiricili�i konusunda her t�rl� imkan� de�erlendirmektedirler.
T�rkiyede yap�lan �al��malar sonucunda jojoba ekiminin yayg�nla�mas� ile birlikte ekonomiye b�y�k katk� sa�lanaca�� beklenmektedir.
Antalya ve Adanadan olumlu sonu�lar al�nmas� sonucunda ise �zmir, Denizli, Konya, A�r�, Elaz��, Ankara, Malatya, Afyon, Yalova, Mersin, Aksaray, Ad�yaman, Nev�ehir ve Kayseride de jojoba ekimine ba�lanm��t�r. Bitkiden elde edilen ya�a firmalardan �zellikle Amerika ve �srailden talep gelmektedir. Jojoba bitkisi gelece�in en karl� yat�r�mlar� aras�nda yer almaktad�r.
Kullan�m Alanlar�
Jojoba,ya�� st�n bir ya�lay�c� olmas� nedeni ile y�ksek devirli makinelerde, alet ve metal kesme i�lerinde kullan�lmaktad�r. De�i�ik s�cakl�klarda stabil bir s�cakl�k g�stermektedir. Bu �zelli�i ve s�per nemlili�i nedeniyle Jojoba ya�� s�rt�nmeyi �nemli �l��de azaltmakta ve bu da �al��an makine par�alar�n�n a��nmas�n� �nlemektedir
Penisilin �retiminde k�p�rmeyi �nlemektedir. Jojoba ya�� di�er bilinen ya�lardan �ok �st�nd�r. Anla��lmas� g�� fakat ger�ek olarak jojoba ya�� bu i�lemde �nemli bir etkiye sahiptir. Penisilin �retimi i�in jojoba ya�� kullan�l�rsa yerf�st��ndan 6 kat daha az ya� t�ketilmektedir. Bu da %15-20 daha fazla �retim demektir.
Jojoba ya�� E vitamince zengindir. ve t�pta, k��k �izik, kesik, sivilce, p�st�l, sa� ve deri bozukluklar�nda yenileyici ve %100 safl�� nedeniyle yapay kalplerde ya�lay�c� olarak ta kullan�lmaktad�r.
Ola�an�st� deri yumu�at�c� �zelli�i bulunmaktad�r. Ayr�ca g�ne� yan�klar�na kar�� kullan�lmaktad�r.
Jojoba asla so�utma ve buna benzer �zel muamele olmadan bozulmadan ek�imeden kalabilmektedir. Bu �ok uzun s�reli raf �mr� besin end�strisinde kekten pi�irme ya��na kadar her �ey i�in besin end�strisinde �nemli bir �eydir.
Ya�s�z, kalorisiz, kolesterols�z pi�irme ve salata ya�� olarak kullan�lmas� hayal edilmektedir. G�n�m�zde �ok say�da uluslararas� �irket b�yle bir ya�� piyasaya s�rmek i�in u�ra�maktad�r.
Jojoba ya��n�n ek�imedi�ini ve sonsuza kadar bozulmad��n� g�steren ara�t�rmalar� California �niversitesi yapm��t�r. 27 parti cin m�s�r�n� ayn� jojoba ya�� ile pi�irmi�ler ve 27. m�s�r�n ilk m�s�r kadar taze oldu�unu g�rm��lerdir. Bu fastfoodlar da her zaman i�in taze ya�la patates k�zartma imkan� tan�maktad�r.
Jojoba ayr�ca do�al bir i�tah bast�r�c� olan simmondsini i�ermektedir. Diyetlere yard�m olarak �ekerli �ubuklardan, �ikolata, tatl�, i�eceklere kadar her �eyin i�erisine kat�labilmektedir.
Hidrojenle doyurulmu� formunda Jojoba bir cilad�r. Sertlik ve parlakl�k kalitesi ile mobilya, yer, otomobil cilas� ve uzun s�re yanan mumlar gibi direk kullan�m alanlar� sa�lamaktad�r.
Kozmetiklerde g�z ve deri enfeksiyonlar�n� �nlemek amac�yla bakteri ve mantarlara kar�� koruyucu �zelli�i bulunmaktad�r. K�saca Jojoba bu m�kemmel yap�s� ile e�siz bir bitkidir.
Bitkisel �zellikleri
�ki evcikli bir bitkidir. Erkek ve di�i �i�ekler ayr� ayr� bitkilerdedir. Di�i �i�ekler k��k, kokusuz veya g�zel koku guddeli, nektars�zd�r. Erkek �i�ekler sar� renkli ve polen keselidir. K��k salk�m halinde bitkide bulunurlar. D�llenme ilkbahardaki kuvvetli r�zgarlarla olmaktad�r.
Tamamen olgunla�ma a�ustos ve ekim ay

EDIBLE AND HARMFUL PLANTS

9/7/2010

Edible and Harmful Plants

Quick Index
There is a mistaken belief that all animals know what is and is not safe to eat. This is a serious - and potentially fatal - mistake when you are talking about an animal who has been removed from his native habitat.
An animal in its native environment knows what it can and cannot eat. If it makes a mistake and becomes ill, it will not eat that plant again. If it eats a plant that kills it, well, it clearly wont be eating it again! The fact that the leading cause of death in the wild is not from eating toxic foods indicates that animals either learn their lessons well by observing older conspecifics or by being born or hatched with a sort of genetic field guide to edible plants.
Once you remove an animal from its environment, however, that field guide and learned avoidance becomes useless. Instead, the animal will pretty much try to eat anything that resembles what it is programmed (learned or instinct) to eat. Hence, toxic plants such as azaleas and oleanders look like a terrific snack for a hungry or curious iguana or tortoise.
If you are thinking about furnishing a tank with plants, or are considering letting any of your herbivores or omnivores free-roam in your house or in an outdoor enclosure, you need to assure that the plants in those areas are not toxic.
The toxic chemicals of plants are passed to an animal in one of two ways - by ingestion of plant material or by superficial physical contact with a plant. If anyone has ever had poison oak or ivy, they are quite familiar with this latter method of transmission. Some plants are completely toxic; others have only certain parts that are toxic, such as the leaves, or flowers. Some plants contain toxins strong enough to kill the animal, others will make them seriously ill and may lead to death. Others may just make them wish they were dead. Still others may cause injury in other ways, such as lacerating or causing puncture wounds to the body, eyes, mouth; ulcers, les

JOJOBA

9/7/2010

JOJOBA
Anavatan�, ABDnin Arizona ve Kaliforniya Eyaletleri �le Meksikan�n Sonara ��l�d�r.
�lk Olarak 1789 Y�l�nda �talyan Rahip Clavijero Taraf�ndan Tan�mlanm��t�r.
Clavijero; Kaliforniya ve Sonora ��l� yerlilerinin, deri kanseri ve yaralar�n tedavisinde, sa� ��kart�lmas�nda, do�um a�r�lar�n�n ba�lat�lmas�nda kulland�klar�n� bildirmi�tir,
1933 y�l�nda, tohumundaki mum tabiat�ndaki ya��n, di�er bitkilerdeki ya�lardan farkl� oldu�u ve ka�alot adl� balinan�n ya��na denk oldu�u ke�fedilmi�tir. 2 nci d�nya sava�� ile birlikte �nemi artm��t�r. Ancak �al��malar, 1972de ilan edilen deniz memelilerini koruma anla�mas�n�n, balinalar�n avlanmas�n� k�s�tlamas� ile yo�unla�m��t�r.
B�TK�SEL �ZELL�KLER�
Tohumlar�nda %50 oran�nda ya� bulunmaktad�r.
Bir Jojoba bitkisinden; 5 ya��nda 500 g, 12 ya��nda 2500 g, 25 ya��nda 14.000 g tohum elde edilir.
Jojoba bitkisi g�lgede 35-45°C gibi ekstrem ��l s�cakl�klar�na da dayan�kl�d�r.
Y�ll�k 500mm ya��, iyi bir verim i�in yeterlidir; l00mmden az da olsa tohum verir. Bitki, hi� susuz, ancak uzun y�llar ya�ar.
Su, �i�ek ve tohum i�in gerekir. 600-1200m y�ksekliklerde yeti�mektedir.
Toprak se�icili�i yoktur, �orak yerlerde yeti�ir.
Litrede 7g yo�unlukta tuzlu suya dayan�kl�d�r.
60-90cm boyu oldu�u halde, iyi sulama ile 2-3m boylanabilir.
�al� formunda; herdem ye�il; yapraklar� kal�n, derimsi, mavimsi ye�il renkte, meyveleri kahve renginde yerf�st��na benzer bir ��l bitkisidir.
100-200 y�ll�k �mr� vard�r.
K�sa s�reli (-5)-(-9)°C d��k s�cakl�klara dayan�kl�d�r.
K�kleri ortalama 9-10m derine iner; olgun bir JOJOBA bitkisinin k�k� 20-25m derine inebilir.
Bu, JOJOBA ya, dayan�kl�l�k �zelli�i sa�lar.
Ayr�ca erozyon ile m�cadelede m�kemmel bir bitkidir.
Antepf�st�� gibi iki evciklidir; yani erkek a�a� ve di�i a�a� diye iki tipi vard�r.
Tohumlardan erkek veya di�i ��kma oran� yakla��k %50 dir. Bu y�zden tohum ekiminde, her �ukura 4 tohum konur.
JOJOBA �i�ekleri yabanc� tozlan�r; tozlanma r�zgar, b�cek ve ku�larla otur.
Bah�e tesisinde erkek/di�i oran� 1/5 veya 1/7 olmal�d�r.
JOJOBA, tohum veya yar� odun �elikleri ile �o�alt�l�r.
Kaliforniyada 1.5 x 3m aral�kla dikilmektedir.
l dekar (l.OOOm2) alanda 175-200 bitki yeti�ir. Bu ise l dekar alandan 125-450 kg tohum ve 75-225kg ya� anlam�na gelmektedir.
A.B.D."de JOJOBA tohumunun kilosu: 1.5 $, JOJOBA ya��n�n tonu: 4.000 $d�r. Avustralya"da ya�: 4.4 $/kg, tohum: 2.2$/kg iken, Verim: 3.500 kg/had�r.
JOJOBA YA�ININ �ZELL�KLER�
Ya��, zeytinya��na benzer teknikle elde edilir.
A��k sar� renkte, doymam��, �ok fazla stabil ve saft�r.
Bilinen b�t�n bitkisel ya�lar, gliserol ile ya� asitlerinin bir esteridir.
Oysa jojoba ya�� uzun zincirli dallanm�� bir alkol grubu ile ya� asitlerinden olu�mu�tur.
Y�ksek s�cakl�k ve bas�n�ta kararl�l��n� ve viskositesini kaybetmeyen ve temas y�zeyine iyice yap��an balina ya��, a��r i� makinalar�n vazge�ilmez ya��d�r.
Jojoba ile balinalar ve makinalar kurtar�lm��t�r.
U�ak ve f�ze motorlar�nda kullan�lan bu ya�, otomo¬bilde motor ya�� olarak kullan�ld��nda ara� 200.000 km yol alabiliyor.
Ayn� miktar yak�tla al�nan yol ise 3-5 misli artabiliyor.
�ok hassas makinalar�n ya�lanmas�nda kullan�lacak kadar da ince bir ya�d�r.
Hidrojenasyon sonras� jojoba, �ok dayan�kl� bir mum yap�s� kazanmaktad�r.
Di�er kullan�m alanlar� i�inde;
Matbaa m�rekkebi, lastik ve yap��t�r�c� gibi maddelerin yap�m�, mum, re�ine, koruyucu �ampuan, sa� besleyicileri, deterjan, krem ve ila� �retimi vard�r.
Konservecilikte malzemenin tad�n�n ve tazeli�inin muhafazas� amac�yla kullan�lmaktad�r.
Ya��n okside olmadan ve tohumun ise bozulmadan ne kadar s�reyle saklana¬bilece�i hen�z bilinmemektedir. �rne�in; 20-25 ya��ndaki tohumlardan elde edilen ya��n hi� bir �zelli�ini kaybetmedi�ini ara�t�r�c�lar bildirmektedirler.
Tohumundan ya� elde edildikten sonra kalan k�spesinde %3q-35 oran�nda protein bulunmaktad�r.
Ancak, simmondsia maddesi ��kar�ld�ktan sonra hayvan yemi olarak kullan�l�r.
A.B.D."de 2 otob�s firmas� pahal� olmas�na ra�men y�ksek bas�n� ve s�cakl

KAPAR� B�TK�S�N�N GENEL �ZELL�KLER�, TARIMI VE EKONOM�S�

9/7/2010

1.KAPAR� B�TK�S�N�N GENEL �ZELL�KLER�

Kapari, Akdeniz iklim bitkilerinden �ok y�ll�k �al� tipinde bir bitkidir. Yurdumuzda Akdeniz ikliminin hakim oldu�u Bat� Anadolu illeri ba�ta olmak �zere, Orta Anadoluda Tokat ve civar�nda, Do�u Karadeniz ve G�neydo�u illerinde do�al olarak yeti�en Kapari, �al�ms� yap�da, dik ve yat�k olarak b�y�yen dikenli bir bitkidir.

Kapari, do�al iklim yap�s� Akdeniz iklimi olmas�na kar��n bir �ok t�r�n�n kuru iklim �zelliklerini sevmesi nedeniyle d�nyan�n bir �ok b�lgesinde 650"nin �zerinde t�r� bulunmaktad�r. Kaparinin anavatan�n�n Asya"n�n bat� yada orta kesimleri oldu�u d��n�lmektedir.

Kapari bitkisinin, Milattan �nce 400 y�llar�nda tan�nd�� ve Aristo zaman�nda dalak rahats�zl�klar�nda ve a�r�l� adet g�rme durumlar�nda ila� olarak kullan�ld�� da bilinmektedir. Hipokrat taraf�ndan da kaparinin kalp-damar sistemine olan olumlu etkisi g�r�lm�� ve bir�ok hastal�kta ila� olarak kullan�lm��t�r. Akdeniz �lkelerinde ilk �a�lardan bu yana g�da ve tedavi ama�l� kullan�lan kapari bitkisinden g�n�m�zde boya ve kozmetik sanayiisinde de yararlan�lmaktad�r.

�lkemizde t�ketimi �ok yayg�n olmayan kapari Avrupa"da ve Amerika"da ac� ve keskin aromas� nedeni ile �orbalarda, et yemeklerinde, soslarda, salatalarda, pizzada ve bir �ok yiyecekte kullan�lmak �zeri yayg�n bir t�ketim potansiyeline sahiptir.

Latince Capparis spinosa L. olarak adland�r�lan kaparinin bir �ok �lkede ve �lkemizin farkl� b�lgelerinde farkl� isimleri vard�r.

�lkemizde; Kapari, �aballah, Menginik, �t H�yar�, �t Kavunu, Karga Kavunu, Y�lankaba��, Kedit�rna��, Gevil, Kepek�i�ek, Hint H�yar�, Gavur Bostan�, Yumuk Bubu, Keper, Kepre, Geber, Gebere, Bugo gibi isimler alan kaparinin d�nyan�n bir �ok �lkesinde ald�� di�er isimler ise ��yledir:

Afganistan : Kabbara, Kabawa
Almanya: Kapernbaum, Kappernstande, Kapern
Arabistan : Azuf, Kabar, Kabbar, Kabur
Estonya : Torkav Kappar
Finlandiya : Kapris
Fransa : Capres, Fabagelle, Tapana
Hollanda: Kaperboom, Gedoornda, Kapperstruik
Hindistan : Kiari, Kobra
�ngiltere : Caper plant, Caperbush
�talya : Cappero, Capperani
�spanya : Alcaparra, Caparra, Tápana; Alcaparrón (Caper Berries)
�sve� : Kapris
�ran : Kabak, Kebir, Kurak
�srail : Ezov
Kanada : Mullukattari
Macaristan : Kaporna, Kapribogyó
Malta: Caper Plant, Capparo, Cappero, Cappara
Norve� : Kapers
Portekiz : Alcaparras, Alcappara, Alcapparo
Rusya : Kapersovyi Kust
Yunanistan : Kapparis

Kaynak : (www.actahort.org)
2. KAPAR� B�TK�S�N�N BOTAN�K �ZELL�KLER�

Kapari (Capparis spp.) Caparaceae familyas�na ait bir bitkidir. Taksonomik s�n�fland�rmas� a�a��daki gibidir.

Alem: Anthophyta
�ube: Magnoliopsida
S�n�f: Dilleniidae
Tak�m: Capparidales
Familya: Capparidaceae (veya Capparaceae)
Cins: Capparis
T�r: spinosa

Kaynak : (www.mediterraneangardensociety.org)

Yakla��k olarak 650 t�r� ve 30 kadar cinsi bulunan bu bitki Cleomaceae ve Cruciferae familyalar� ile benzerlik g�stermekted

AVOKADO

9/7/2010

AVOKADO YET��T�R�C�L��
Sema K�SEO�LU Zir.M�h.
Avokado herdem ye�il subtropik bir meyve t�r�d�r. Avokadonun iklimsel istekleri turun�gillere benzer. �zellikle limon yeti�tirme alanlar� bu meyve i�inde uygundur. Meyvesi 200-600 gr. A��rl��nda oval yada armut �eklinde olup halk aras�nda Amerikan Armudu diye adland�r�l�r. Meyve eli a��k sar�-ye�ilimsi renkte olup % 7-25 oranlar�nda ya� i�erir. Avokado esas olarak taze salata meyvesi olarak t�ketilir. Ayr�ca kozmetik sanayiinde de aranan �r�nler aras�ndad�r.
Ya� oran�n�n y�ksek olmas�na ra�men daha �ok doymam�� ya� asitlerini i�erdi�inden hazm� kolay ve kandaki kolesterol d�zeyini d��r�c� bir etkiye sahiptir. Ayr�ca demir, kalsiyum ve vitaminleri i�erir. Protein miktar� ise % 1-2 oran�ndad�r.

YET��T�R�C�L�� :
Avokado yeti�tiricili�ini s�n�rlayan en �nemli iklim fakt�r� k�� donlar�d�r. Bah�e tesisinde don olay� g�r�len alanlarda a�a�lar�n hava ak�m�n� sa�layacak �ekilde ve g�neye meyilli yerlere dikilmelidirler. Ayr�ca avokadonun �i�eklenme ve meyve ba�lama d�nemindeki d��k s�cakl�klar ani s�cakl�k de�i�imleri ve d��k hava nemi meyve tutumunu olumsuz etkiler. S�cakl��n 30°Cnin �zerine ��kt�� ve nisbi nemin % 50nin alt�na d��t�� may�s - haziran aylar�nda �nemli meyve d�k�mleri g�r�l�r. �leri d�nemlerdeki ani s�cakl�k de�i�imleri de meyve d�k�m�ne sebep olmaktad�r.Kuvvetli r�zgarlar gevrek yap�l� a�ac�na ve meyveye zarar verir. B�yle yerlerde dikimden �nce r�zgar k�ran tesisleri yap�lmal�d�r.
Avokado yeti�tiricili�i i�in en iyi toprak derinlikce zengin, drenaj� iyi, taban suyu sorunu olmayan kumlu-t�nl� ve al�viyal topraklard�r. Toprak asitli�i ise n�tre yak�n veya hafif asit karakterde olmal�d�r.
�E��T SE��M� : Bah�ede birden fazla �e�idin bulunmas� �i�eklerin tozlanmas� ve verimlilik i�in �nemlidir. �e�itler bah�enin iklim �zelliklerine g�re se�ilmelidir. ��nk� so�u�a dayanakl�l�k bak�mdan �e�itler aras�nda farkl�l�klar vard�r. Ayr�ca meyvenin hasat mevsimleri, ta��maya uygunluk ve ticari de�eri de g�z �n�ne al�nmal�d�r.
�lkemizde yeti�tiricili�i yap�lan �e�itler Hass, Bacon, Fuerte ve Zutano say�labilir. �e�itlerle ilgili daha geni� bilgi Tar�m �l ve �l�e M�d�rl�klerinden elde edilebilir.
D�K�M : Avokadolara verilecek dikim aral�klar�, �e�ide, iklim ve toprak �zellikleri ile bak�m iklime g�re de�i�mekle beraber da��n�k geli�me g�steren Fuerte ve Hass �e�itlerini 7x7 m, dikime geli�me g�steren Bacon ve Zutono gibi �e�itlerde ise 6x6 m ara ile dikilebilirler. Dikim so�uklar�n ge�ti�i mart ay�ndan nisan ay� ortalar�na kadar yap�labilir. Dikimin s�cak zamana rastlamas� fidan�n tutma �ans�n� azalt�r.
Dikim s�ras�nda fidan�n torbas� kesilerek ��kart�l�r, k�vr�lm�� k�kler temizlenir. Fidan�n topra�� da��t�lmadan 60x60 cm. ebatlar�nda a��lan �ukurlara dikim �st toprak ile yanm�� olur g�bresi kar��t�r�larak yap�lmal�d�r. Ayr�ca fidan�n �st toprak seviyesi arazi seviyesinin 3-5 cm �zerinde olacak �ekilde ayarlanmal�, derin dikimden ka��n�lmal�d�r. Dikim sonras� bol can suyu verilir ve fidan yanana dikilecek bir here�e ba�lan�r. Yaz�n g�ne� yanmalar�ndan, k��n ise d��k s�cakl�k ve k�ra��dan kurumak amac�yla g�lgeleme yap�lmal�d�r.
BAKIM ��LER� :
Toprak i�leme : Avokado yeti�tiricili�inde derin toprak i�lemeden ka��n�lmal�, goble disk, diskharo, rot�vat�r ve tozaya�� gibi aletler kullan�lmal�d�r. Yabanc� ot kontrol� i�in s�k s�k toprak i�leme yerine uygun ot �ld�r�c�ler kullan�labilir.
G�breleme : Gen� a�a�lar azotlu g�breleme her y�l artan miktarlarda ve dikkatli yap�lmal�, g�vdeden 20-50 cm. uzakl�ktaki ta� izd��m�ne verilmelidir. Her g�bre uygulamas�ndan sonra az ve kontroll� bir sulama yap�lmal�d�r. Gen� a�a�lara verilecek azot miktarlar� ��yledir.
1. y�l - 250 gr. A.S. (Her iki sulamada 50 gr/a�a� A.S.)
2. y�l - 500 gr. A.S. (�ubat ba�� - May�s ve Haziran sulama veya ya�murlarla birlikte)
3. y�l - 750 gr. A.S. (�ubat - May�s ve Haziran sulama veya ya�murlarla birlikte)
4. y�ldan itibaren Azotlu g�brenin yan� s�ra fosforlu ve potasl� g�brelerde verilmelidir. Bu g�breler TSP ve KSO4 olarak a�a� ta� izd��m� hizas�na 10-15 cm. derinli�indeki banda verilerek kapat�l�r. Bir avokado a�ac�na 4 ya��ndan itibaren verilecek g�bre miktarlar� ve uygulama zamanlar� Tablo 1de g�r�ld�� gibidir.

Tablo - 1 : 4 ya��ndan itibaren avokado a�a�lar�na �nerilen g�bre miktar ve uygulama zamanlar�.
A�ac�n ya��Amonyum S�lfat gr/a�a� Triple S�per Fosfat gr/a�a�Potasyum S�lfat gr/a

K�RESELLE�ME VE �EVRE SORUNLARI

9/7/2010

B�TK�LER ALEM�

9/7/2010

TARIMSAL �RET�M

9/7/2010

Tar�msal �retim

G�R��

Tar�msal �retim insanl�k tarihinin en eski �retim faaliyetidir ve d�nyada ilk ve k�kl� politikalar� da yine tar�m alan�nda geli�tirilmi�tir.
Besin maddelerinin kayna�� oldu�u i�in tar�msal �retim her d�nemde stratejik �nemini de korumu�tur.
�lkeler tarih boyunca tar�m konusunda politikalar olu�turmu� ve tar�mda d��a ba��ml�l�� azaltmay� ve kendi kendine yeterlili�i sa�lamay� hedef edinmi�lerdir.
Belirlenen bu hedefler tar�m sekt�r�n�n desteklenmesini zorunlu k�lm��t�r.Bunun sonucunda d�nyada devlet m�dahalesinin en yo�un oldu�u sekt�r tar�m sekt�r�, destek ve koruma d�zeyi en y�ksek politikalar da bu sekt�re y�nelik politikalar olmu�tur.
Tar�m sekt�r� ve bu sekt�re y�nelik politikalar, Avrupa Birli�i"nin de temel ta�lar�ndan birisidir ve ilk ortak politika Ortak Tar�m Politikas� ad� alt�nda bu sekt�re y�nelik olarak belirlenmi�tir.
Ancak Ortak Tar�m Politikas�, Toplulu�un di�er ortak politikalar� gibi g�mr�k birli�ine dayal� bir ekonomik b�t�nle�me modeline dayanmamaktad�r.Ortak Tar�m Politikas� ile �ye devletlerin tar�m politikalar� ortak bir �er�evede y�netilmektedir.
Ayr�ca bu politika, Birli�in piyasalar�nda destekleyici, �ye olmayan �lkelere kar�� koruyucu bir yap�ya sahiptir.
Olu�turuldu�u ilk y�llarda Birlik b�t�esinden yakla��k %90 pay alan bu sekt�r�n g�n�m�zde de %50"yi a�an oranda paya sahip olmas� Avrupa Birli�i"nde (AB) Ortak Tar�m Politikas�n�n a��rl��n�n bir g�stergesidir.
�al��mam�z�n amac� AB"ne �yeli�i hedeflenen T�rkiye"nin tar�m sekt�r�n� nelerin bekledi�ini ortaya koyabilmektir.Bu kapsamda �al��mam�z�n birinci b�l�m�nde; Ortak Tar�m Politikas�n�n olu�umu, i�leyi�i ve son durumu incelenmi�tir.
�kinci ve son b�l�mde ise T�rkiye-AB ili�kileri tar�msal boyutta incelenmi�, T�rk Tar�m�n�n genel �er�evesi �izilerek T�rkiye ve AB"de tar�msal yap� ve politikalar aras�ndaki farklar irdelenmi� ve T�rk tar�m�n�n OTP"ye uyumunun olas� etkileri ortaya konmaya �al��lm��t�r.
Mevzuat de�erlendirmesi ve a��klamas�na fazlaca yer verdi�imiz i�in sayfalarda ayn� kaynak�a m�kerreren g�sterilmemi�tir.

B�R�NC� B�L�M
ORTAK TARIM POL�T�KASININ OLU�UMU,GEL��M� VE SON DURUM
1.ORTAK TARIM POL�T�KASININ OLU�UMU

�ye �lkeler, AB"nin kuruldu�u y�llarda tar�mda ulusal politikalar uygulamak yerine ortak politikalar olu�turmay� tercih etmi�lerdir.
Bu tercihte:
- �kinci D�nya sava�� s�ras�nda Avrupa"da ya�anan k�tl�k dolay�s�yla g�da arz�n�n devaml�l��n� sa�lama,
-Sava� sonras�nda AB"nin n�fusunun �nemli bir b�l�m�n� (aktif n�fusun %20"si) olu�turulan tar�m sekt�r�n�n gelir seviyesinin korunmas� ve Avrupa ekonomik b�t�nle�mesinin,toplumun �nemli bir kesimini ilgilendiren sorunlara yeterince e�ilmedi�i s�rece ba�ar�l� olamayaca��,
-�ye �lkelerin ulusal tar�m politikalar� aras�ndaki farkl�l�klar�n sadece koordinasyonla giderilemeyece�i,
-�ye �lkeler ars�nda di�er sekt�rlerde oldu�u gibi bir g�mr�k birli�i olu�turulmas�n�n piyasa mekanizmalar� aras�ndaki farklar�n giderilmesinde yeterli olamayaca��,
y�n�nde baz� g�r��ler etkili olmu�tur.Ayr�ca Avrupa entegrasyonunun ba� mimar� olan Almanya ve Fransa aras�nda ��kar ayr�l�klar� da bu olu�umda �nemli rol oynam��t�r.
AB kurulmadan �nce yap�lan g�r��melerde Almanya, bir g�mr�k birli�i olu�turulmas� ve sanayi mallar�n�n serbest dola��m�n�n sa�lanmas�n� savunmu�tur. ��nk� bu �lkenin sanayi sekt�r� olduk�a geli�mi� durumdayd�.
Buna kar��l�k toplam n�fusunun % 25"i tar�m sekt�r�nde �al��an Fransa sanayi mallar� i�in olu�turulacak g�mr�k birli�inin yarataca�� rekabet ortam�nda Almanya kar��s�nda dezavantajl� duruma d��ebilece�i endi�esiyle �ye �lkelerin pazarlar�n�n tar�m �r�nlerine de a��lmas� gerekti�i konusunda �srarl� davranm��t�r. Di�er bir ifadeyle her iki �lke aras�nda ��kar �at��mas� ve Fransa"n�n bu konudaki �srar�n�n da ortak bir tar�m politikas� uygulanmas�nda etkili oldu�u ifade edilebilir.
Ortak Tar�m Politikas�n�n (OTP) tercihinde etkili olan bir di�er neden ise tar�mda ulusal politikalar�n uygulanmas� durumunda tar�ma dayal� sanayi �

YAPRAK

9/7/2010

TIBB� ITRI AROMAT�K B�TK�LER

9/7/2010

ADA�AYI
(Salvia officinalis L.)
K�keni ve Yay�l��
Ada�ay�, Akdeniz k�kenli olup Avrupan�n g�ney �lkelerinin (Arnavutluk, Yunanistan, Fransa, �talya, Portekiz, �spanya) kire�li topraklar�nda yeti�ir. �lkemizin hemen her yerinde yeti�mekle beraber genellikle sahillerimizde 1300-1500 m y�ksekli�e kadar yeti�ir. T�rkiyede do�al olarak 90 kadar Salvia t�r� yeti�mektedir.
Bitkisel �zellikleri
Tek veya �ok y�ll�k otsu �al�ms�, kaz�k k�kl�d�r. �ok say�da geli�mi� sa�ak-yan k�klere sahiptir. K�kler, 150 cm derinli�e kadar inebilir. Sap serttir ve fazla miktarda dallan�r. Yar� �al�ms� ve 30-100 cm boylanabilir. Yaprak, 3-7 cm uzunlukta, 1-3 cm geni�likte olup yumurta �eklinden dar eliptik �ekle kadar de�i�ir. �i�ekler bir eksen �zerinde toplu ve ba�ak salk�m �eklindedir. Salk�mda 4-8 adet �i�ek k�mesi bulunur.
Her k�menin 6-8 adet �i�e�i vard�r. Meyve 2-3 mm uzunlukta, 2 mm geni�likte ve yuvarlak�ad�r. Tohum rengi mat olup k��kt�r. 1000 tane a��rl�� 5-9 g aras�nda de�i�ir. Tohumun �imlenme g�c� 1 y�l bekletilince artar. Ancak, 3. y�ldan sonra h�zla d��er.
��erikleri
100 g S. officinaliste; 35 kal enerji, 8 gr su, 10.6 g protein, 12.7 g ya�, 60.7 g karbonhidrat, 8.1 g lif, 8 g k�l, 1652 mg Ca, 28 mg Fe, 428 mg Mg, 91 mg P, 1070 mg K, 11 mg Na, 5 mg Zn, 32 mg C vitamini, 6 mg niasin, 5900 LU A vitamini bulunmaktad�r. Ada�ay�nda u�ucu ya� oran� %1.5ten az olmamal�d�r. U�ucu ya��n bile�enlerinden en �nemlilerinin oran� ��yledir: Thuyon %50.9, Cineol %10.8, Kafur %16.8 ve Borneol %4.4t�r.

Faydalanma Y�nleri
Eskiden beri �ok y�nl� kullan�lan bir baharatt�r. �htiva etti�i thujondan dolay� son zamanlarda S. officinalisin kullan�m� azalm��t�r. Bug�n t�pta antiseptik, kuvvet verici, karminative (mide, kar�n a�r�lar�n� giderici), antihidrotik (terletici), di�retik (idrar s�kt�r�c�), yat��t�r�c�, teskin edici, sedalive (gaz ��kar�c�), a�r� kesici, i�tah a��c�, hazm� kolayla�t�r�c�, balgam s�kt�r�c� ve dezenfektan olarak kullan�lmaktad�r. Bademcik ve di� eti iltihaplar�n� kurutur. Banyo suyuna ilavesiyle v�cuda zindelik verir. Ada�ay�n�n yapra�� kaynat�larak �ay gibi i�ilmekle beraber �hlamurla kar��m�n�n suyu �ks�r�k kesici, nane ve kekikle kar��m� mide a�r�lar�na, gaz ��karmaya ve mide ek�imesine, ishale, gece terlemelerine, kas kas�lmalar�na kar�� i�ilir. Antibakteriyel, antiviral ve antifungal �zelli�e sahiptir. Ayr�ca koku de�i�tirici etkisinin yan�nda parf�meri ve kozmetik sanayinde de kullan�l�r. Kurutulmu� yaprak pipo olarak i�ilir.
�ay�, %5lik inf�syon �eklinde haz�rlan�r. Alkol ekstresinin veya eterik ya��n uzun s�re al�nmas�nda; ba� d�nmesi, kalp �arp�nt�s� yapabilir, kramplar ortaya ��kabilir.
B�BER�YE
(Rosmarinus officinalis)
Mahalli ad�: Ku� dili, p�rem (Adana ve ��el), p�ren, rosmarin, s�p�rge �al�s�.
K�keni ve Yay�l��
Rosmarin, �ok eskiden beri k�lt�r� yap�lan ve esas k�keni Akdeniz B�lgesi olan bir. bitkidir. Bug�n en �ok k�lt�r�n� yapmakta olan �lkeler; Yugoslavya, Portekiz, �spanya, Fransa, �ngiltere, �talya, Yunanistan, Balkan �lkeleri, Morokka, Tunus, Amerika Birle�ik Devletleri ve Meksikad�r. Memleketimizde, Akdeniz havzas�nda, Bat�, G�ney Anadolu, Kuzeybat� Anadolu, Ege ve Karadeniz B�lgesinde bah�e ve parklarda �it veya s�s bitkisi olarak yeti�tirilir. T�rkiyede Ege, Akdeniz ve Karadeniz sahil �eridi boyunca yabani olarak yeti�ir. Akdeniz k�y�lar�nda 1500 m y�ksekli�e kadar yay�l�� g�stermektedir. Ege B�lgesinde do�al olarak bulunmamakla beraber bu b�lgemizde k�lt�r� yap�lmaktad�r.
Bitkisel �zellikleri
�ok fazla dallanan odunla�m�� k�klere sahiptir. 0.5-2.0 m kadar boylanan, s�k dall�, �al� g�r�n�m�nde, daima ye�il kalan �ok y�ll�k bir bitkidir. G�vde diktir. K�sa s�rg�nler, soluk mavi renktedir. �lk y�l s�rg�nleri ye�il, daha sonra esmer gri renkli kabuk meydana gelir. Bitki fazla dallan�r. Yapraklar, kar��l�kl�, �ok k�sa sapl� veya saps�z ve geni� i�nemsidir. Yaprak uzunlu�u 1.5-3.5 cm, geni�li�i ise 1.5-3.5 mmdir. Yapra��n �st y�z� kaygan, alt y�z� ise grimsi veya beyaz�mt�rak ye�il renkli ve t�yl�d�r. Yaz-k��, yapraklar�n� d�kmezler. Soluk mavi renkte olan �i�ekler b�t�n yaz a�ar. �i�ekleri, dallar�n u�lar�nda, yapraklar�n koltuklar�nda bulunur. Meyve, esmer renkte ve f�nd�ks�, 2 mm uzunlukta ve kaygand�r.
��erikleri
%20-40 cineol ihtiva eder. Yapraklar� ve �i�eklerinde %1.0-2.5 oran�nda u�ucu ya� ta��r. Mersin men�eli biberiye yapraklar�nda % 1.7 u�ucu ya� tespit edilmi�tir. Ya�da, terpenlerden %15-30 cineol, %5-10 comphen, %10-20 bomeol bulunur. Bomylacetat ile pinen,

SULAMA KURUTMA

9/7/2010

SULAMA KURUTMA �DEV�

Proje no : 35

Yer : Eski�ehir

Bitki : �ekerpancar�

Alan : 100*200 (m2)

Alan Tipi : Tarla

Sulama T�r� : Ya�murlama

Toprak Cinsi : Orta

B�TK� SU �HT�YACI HESABI

Eski�ehir"in Enlemi : 3946

U=f * K

f =(1,8*t + 32)*(p/100)

K=Kt * Kc *25,4

Kt=0,0173*(1,8* t+32)-0,314

P : Ayl�k Ortalama G�nd�z Saatlerinin Y�ll�k Ortalama G�nd�z Saatlerine Oran�

Kt : �klim Fakt�r�

Kc : Bitki B�y�me Safhas� Fakt�r� (EK-3)

AylarIIIIVVVIVIIVIIIIXX
Ayl�k ort. ya�� (mm)38,537,745,136,612,14,718,422,2

AylarIIIIVVVIVIIVIIIIXX

Verilert (C) 4,610,215,218,721,521,416,912,0
p8,458,9410,0010,0710,219,538,387,75
Kt0,380,560,710,820,910,910,770,61
f3,404,505,946,627,236,735,234,15
re35,033,042,534,211,04,717,521,0

�eker
pancar�Kc-0,500,741,081,221,201,12-
U-32,0879,40148,91203,88186,67114,56-
Us--36,90114,71192,88181,9797,06-
% Us--36,90114,71192,88181,9797,06-

Umax = 192,88 mm/ay
q = (192,88 *104)/(31*86400)
q = 0,720 lt/s/ha bulunur,

Ya�murlama Sulama

Bas�n�: 2,0-4,5 atm
Debi : 0,30-3~4 m³/saat

SU UYGULAMA M�KTARI (Ya�murlama �iddeti)

1.Is = (q*1000)/ (Sp *Sl ) (mm/saat)

Is : Su uygulama miktar� (mm/saat)
q : P�sk�rt�c� debisi (m3/saat)
Sp: P�sk�rt�c�ler aras� uzakl�k (m)
Sl : Lateraller aras� uzakl�k (m)

2.Faydal� Su Uygulama Miktar� ( If )

If (mm/saat) =(0,65-0,90)* Is (mm/saat)

*S�cak-kurak b�lgelerde (g�nd�z): 0,65
*Il�man b�lgelerde (g�nd�z ) :0,75
*Gece sulamalar�nda :0,85-0,90

3.Sulama s�resi

Sulama S�resi(saat)= (Bitkinin sulama aral��ndaki toplam ihtiyac� (mm ))/ If (mm/saat)

SULAMA KURUTMA �DEV�

Proje no : 35

Yer : Eski�ehir

Bitki : �ekerpancar�

Alan : 100*200 (m2)

Alan Tipi : Tarla

Sulama T�r� : Ya�murlama

Toprak Cinsi : Orta

B�TK� SU �HT�YACI HESABI

Eski�ehir"in Enlemi : 3946

U=f * K

f =(1,8*t + 32)*(p/100)

K=Kt * Kc *25,4

Kt=0,0173*(1,8* t+32)-0,314

P : Ayl�k Ortalama G�nd�z Saatlerinin Y�ll�k Ortalama G�nd�z Saatlerine Oran�

Kt : �klim Fakt�r�

Kc : Bitki B�y�me Safhas� Fakt�r� (EK-3)

AylarIIIIVVVIVIIVIIIIXX
Ayl�k ort. ya�� (mm)38,537,745,136,612,14,718,422,2

AylarIIIIVVVIVIIVIIIIXX

Verilert (C) 4,610,215,218,721,521,416,912,0
p8,458,9410,0010,0710,219,538,387,75
Kt0,380,560,710,820,910,910,770,61
f3,404,505,946,627,236,735,234,15
re35,033,042,534,211,04,717,521,0

�eker
pancar�Kc-0,500,741,081,221,201,12-
U-32,0879,40148,91203,88186,67114,56-
Us--36,90114,71192,88181,9797,06-
% Us--36,90114,71192,88181,9797,06-

Umax = 192,88 mm/ay
q = (192,88 *104)/(31*86400)
q = 0,720 lt/s/ha bulunur,

Ya�murlama Sulama

Bas�n�: 2,0-4,5 atm
Debi : 0,30-3~4 m³/saat

SU UYGULAMA M�KTARI (Ya�murlama �iddeti)

1.Is = (q*1000)/ (Sp *Sl ) (mm/saat)

Is : Su uygulama miktar� (mm/saat)
q : P�sk�rt�c� debisi (m3/saat)
Sp: P�sk�rt�c�ler aras� uzakl�k (m)
Sl : Lateraller aras� uzakl�k (m)

2.Faydal� Su Uygulama Miktar� ( If )

If (mm/saat) =(0,65-0,90)* Is (mm/saat)

*S�cak-kurak b�lgelerde (g�nd�z): 0,65
*Il�man b�lgelerde (g�nd�z ) :0,75
*Gece sulamalar�nda :0,85-0,90

3.Sulama s�resi

Sulama S�resi(saat)= (Bitkinin sulama aral��ndaki toplam ihtiyac� (mm ))/ If (mm/saat)

T�RK�YE"DE ENDEM�K B�TK�LER

9/7/2010

T�RK�YE"DE ENDEM�K B�TK�LER

Karacada�da yeti�ten 32 endemik t�r saptanm��t�r. Endemik t�rlerin belirlenmesinde "T�rkiye Bitkileri K�rm�z� Kitab�" kaynak kitap olarak kullan�lm�� ve buna g�re t�rlerin IUCN kategorileri bir liste halinde verilmi�tir. Bu endemik bitkilerden �� tanesi, Hesperis hedgei, Lathyrus trachycarpus ve Paracaryum kurdistanicum Karacada�a �zg�d�r. Symphytum aintabicum, Cicer echinospermum, Scrophularia mesopotamica, Verbascum tenue, Trigonosciadium tuberosum ve Allium variegatum t�rleri ise sadece G�neydo�u Anadolu B�lgesinde yeti�en endemik bitkilerdir. 23 bitki ise genellikle T�rkiyede yeti�en endemik bitkilerdir.

Proje �al��mas�nda bu bitkilerin 27 tanesi toplanabilmi�, ancak 5 t�r toplanamam��t�r. Endemik t�rlerin arazi g�zlem notlar�nda da belirtildi�i gibi 1957 y�l�nda Karacada�dan toplanan ve isimlendirilen ve "EN tehlikede" kategorisinde olan Hesperis hedgei t�r�ne rastlanamam��t�r. Ara�t�rma projesi s�resince -son iki, �� y�l i�inde ara�t�rmac�n�n G�neydo�u Anadolu B�lgesi"nde yapm�� oldu�u arazi �al��malar� da dikkate al�nm��- arazi g�zlemlerine dayan�larak, Karacada�a ve G�neydo�u Anadolu B�lgesine �zg� olan endemik bitkilerin alandaki durumlar� tespit edilmeye �al��lm�� ve IUCN kategorileriyle ilgili �nerilerde bulunulmu�, bu durum a�a��daki listede belirtilmi�tir. B�lgeye ve Karacada�a �zg� endemik bitkilerden ayn� kategoride kalmas� taraf�m�zca uygun olanlar ile T�rkiyede geni� yay�l�� olan endemik bitkiler i�in genellikle �neride (---) bulunulmam��t�r.

Tablo 4. Karacada�da Yeti�en Endemik Bitkiler ve Tehlike S�n�flar�.

IUCNIUCN
ENDEMIK BITKILERKIRMIZI K�TAP�NER�LEN
Onosma procerum LR (nt)---
Paracaryum cristatum subsp. cristatumLR (lc)---
Paracaryum kurdistanicumVU---
Symphytum aintabicumVU---
Achillea teretifoliaLR (lc)---
Anthemis wiedemannianaLR (lc)---
Centaurea kurdicaVU---
Scorzonera semicanaLR (nt)---
Tanacetum cadmeum subsp. orientaleLR (lc)

FAYDALI B�TK�LER VE KULLANILDIKLARI YERLER

9/7/2010

FAYDALI B�TK�LER VE KULLANILDIKLARI YERLER
Abdestbozanotu :
( pimpinella saxisfrage) :G�lgillerden; siyah ve ye�il boya ��kart�lan bir bitkidir. Rutubetli yerlerde yeti�ir. Boyu 70 santimetre kadard�r. K�k� ak�c�d�r.
Kullan�ld�� yerler:
Mideyi kuvvetlendirir. G��s a�r�lar�n� dindirir. Ate�i d��r�r. Bo�maca, �ks�r�k ve ba� a�r�lar�n� keser. V�cuda din�lik verir. Balgam ve ter s�ker. Burun kanamalar�n� keser. Bademcik �i�lerini indirir. Mide yanmas� ve ba��rsak gazlar�n� giderir. ��ban�n olgunla�mas�na yard�m eder.
Ac� a�a� ( kuvasya a�ac� ) :
Sedefotugillerden; 2-3 metre boyunda k��k bir bitkidir. �nce kabuklar�n�n �zerinde sar� benekler vard�r. �i�ekleri k�rm�z�d�r. S�cak �lkelerde yeti�ir. Bu �lkelerde ac� a�a� kabuklar�ndan yap�lan kaplardan su i�enlerin kuvvetlenece�ine inan�l�r. Hekimlikte; k�k�, kabu�u ve odunu kullan�l�r. Etkili maddesi "Quassine"dir. �ok ac�d�r.
Kullan�ld�� yerler:
��tah a�ar, hazm� kolayla�t�r�r. Ate�i d��r�r. T�k�r�k ifrazat�n� artt�r�r. Mide, ba��rsak, karaci�er ve b�breklerin �al��mas�n� d�zenler. B�brek sanc�lar�n� keser, ta�lar�n d��r�lmesine yard�mc� olur. Ba��rsak kurtlar�n� d�ker. Kanamalar� durdurur. Ha�arat ka��r�c� olarak da kullan�l�r. Fazla kullan�lacak olursa; ba� d�nmesi, mide bulant�s� ve kusma yapar.

Ac�bakla ( Lupine, Lupin, Lupine) :
10-100 cm y�ksekli�inde, s�k t�yl�, bir senelik bitkidir. Yapraklar� el �eklinde par�al�, uzun sapl�, 5-9 yaprak��kl�d�r. �i�ekleri dik salk�m durumunda, beyaz veya mavimsi renkli, �i�ek ta� yapra�� kelebek �eklindedir. Yahudi baklas� diye de tan�n�r.T�rkiye"de yeti�ti�i yerler: Akdeniz b�lgesi, Bursa, Antalya ve Konya �evreleridir. Memleketimizde �� t�r� bulunmaktad�r.- Beyaz yahudi baklas�: Beyaz �i�eklidir. 120 cm kadar y�kseklikte, bir y�ll�k bir bitkidir.- Sar� �i�ekli yahudi baklas�: Vatan�, Orta ve G�ney Avrupa"d�r.- Mavi �i�ekli yahudi baklas�: Vatan�, Akdeniz �evresi memleketleridir.
Kullan�ld�� yerler:
Tohumlar�n�n idrar s�kt�r�c�, kan temizleyici ve kurt d��r�c� tesiri vard�r. Baz� t�rlerinin kavrulmu� tohumlar� "sebze kahvesi" ismiyle kahve yerine kullan�lmaktad�r. Fakat alkaloid ta��yan t�rlerinin bu �ekilde kullan�lmas� tehlikelidir.

Ac��i�dem ( Herbstzeitlose, Krokus, Colchique, Colchicum, Autumn crocuses) :
Boyu 10-30 cm y�ksekli�e ula�an, otsu ve yumrulu bir bitkidir. Sonbaharda morumsu pembe renkli, 6 par�al� �i�ekler a�ar. Yaprak ve meyvalar� ise ilkbaharda ortaya ��kar. Sonbaharda �i�ek a�t��ndan dolay� halk aras�nda "g�z �i�demi" olarak da bilinir.Yeti�ti�i yerler: T�rkiye"de pek bulunmaz. Avrupa"n�n sulak �ay�rlar�nda bol miktarda yeti�ir.
Kullan�ld�� yerler:
T�bbi �nemi haiz bir bitkidir. Kullan�lan k�sm� yumru ve tohumlar�d�r. Tohum ve yumrular�n idrar artt�r�c�, terletici, m�shil ve romatizma a�r�lar�n� dindirici etkisi vard�r. Alkaloitlerin �ok y�ksek zehirleyici �zelli�i oldu�undan, bu droglar, dahilen ancak hekim kontrol�nde kullan�labilir. Eskiden halk aras�nda romatizma a�r�lar�n� dindirmek i�in haricen kullan�l�

MAZI (GALLAE QUERC�NAE)

9/7/2010

Maz� (Gallae Quercinae)
Sumak Yapraklar� (Rhus Coriaria)
Nar Kabu�u (Punica Granatum)
Siyah boyalar�n elde edilmesinde kullan�lan bu bitkiler (maz�, sumak yapraklar�, nar kabu�u) demir veya demir bile�ikleri ile reaksiyona girmeleri sonucunda, kaynat�ld��nda kahverengi, veya siyaha d�n��r.
Y�n, ya �nce demir tuzlar� ile mordanlan�r sonra tanenlenir veya tam tersi uygulan�r.
Demir mordanla siyah boyada y�n�n ��k etkisiyle ��r�mesi g�r�l�r. Fakat bu durum ancak 10-20 y�l sonra ortaya ��kar.
Palamut Me�esi (Quercus macrclepis Kotschy)
Palamut me�esi 25 metre y�ksekli�inde ve bir metre �ap�nda g�vdesi olan bir a�a�t�r.
Halen bat� Anadolu"da yeti�mektedir, fakat Orta ve Do�u Anadolu"da k��k guruplar halinde veya tek tek bulunur. Yapraklar sert, alt y�zeyleri s�k t�yl�, kenarlar� testere gibi di�li ve di�lerin u�lar� dikenlidir. Boy 3-13 cm., geni�lik 2-9 cm. aras�nda de�i�ir.
Yapraklar� May�s ba��nda s�rmeye ba�lar ve alt� ay kadar ye�il kald�ktan sonra Kas�m ba��nda sarar�rlar.
Palamut me�esinin meyvesi, pelit ve kadeh olmak �zere iki k�s�mdan ibarettir.
Palamut me�esinin olgunla�mas� ilerledik�e tanen miktar� azal�r. Bu nedenle toplama i�lemi, meyvelerin yeterli b�y�kl��e ula�t�klar� ve hen�z tamamen olgunla�mad�klar� A�ustos-Eyl�l aylar�nda yap�l�r. Toplanan meyveler,g�ne�te kurutulur. ��t�lerek kullan�l�r.
Meyvenin i�erdi�i boyar madde tannik asit ve ellagik asittir. Demir mordanla kahverengi ve siyah elde edilirken �ap mordanlama i�lemi uygulanmaktad�r.
Meyvenin tanen miktar�, elde edildi�i a�ac�n tipine, yeti�me �artlar�na, meyvenin olgunlu�una, kullan�lan tespit i�lemine g�re de�i�ir. Olgun olmayan meyveler, olgun olanlardan daha fazla tanen ihtiva ederler.

Hayvansal K�kenli Do�al Boya Maddeleri
Hayvanlardan elde edilen boyarmaddelerin, denizlerdeki kabuklu hayvan t�rlerinden ve b�ceklerden olmak �zere iki temel �e�idi vard�r. K�rm�z� veya mor tonlar�n� elde etmede kullan�lan bu boyarmaddeler �zellikle, havansal k�kenli elyaftta (�rne�in y

NAT�RAL�ST �SLUPTA ��EKLER

9/7/2010

TEHD�T ALTINDAK� B�TK� T�RLER�N�N EKOS�STEMLER�NDE KORUNMASI VE Y�NET�M� PROJES�

9/7/2010

TEHD�T ALTINDAK� B�TK� T�RLER�N�N EKOS�STEMLER�NDE KORUNMASI VE Y�NET�M� PROJES�

AMA�
Projenin ana amac� Bern (Avrupa"n�n Yaban Hayat� ve Do�al Ya�ama Ortamlar�n� Koruma) S�zle�mesi ekinde tehdit alt�nda oldu�u belirtilen ve Tuz G�l�, Toroslar, Burdur, Konya alan�nda yay�l�� g�steren hedef bitki t�rlerinin populasyonlar�n�n ve bu t�rlere ait �nemli Bitki Alanlar�n�n belirlenerek, kendi ekosistemlerinde muhafazalar�n�n sa�lanmas�d�r.

MATERYAL
Bern S�zle�mesi ekinde tehdit alt�nda oldu�u belirtilen ve Tuz G�l�, Toroslar, Burdur, Adana ��geninde yay�l�� g�steren bitki t�rleri: Onosma halophilum Boiss. & Heldr., Gypsophilla oblanceolata Bark., Silene salsuginea Hub.-Mor., Kalidiopsis wagenitzii Aellen, Microcnemum coralloides (Loscos & Pardo) Font-Quer ssp. anatolicum Wagenitz, Suaeda cucullata Aellen, Anacyclus latealatus Hub.-Mor., Centaurea halophila Hub.-Mor., Stipa syreistschikowii P.Smirnov, Hypericum salsugineum Robson & Hub.-Mor., Iris sprengeri Siehe, Glycyrrhiza iconica Hub.-Mor., Thermopsis turcica Kit Tan,Vural & K��k�d�k, Pinguicula crystallina Sm., Allium vuralii Kit Tan, Asparagus lycaonicus P.H.Davis, Linum seljukorum P.H. Davis, Limonium anatolicum Hedge, Limonium tamaricoides Bokhari, Verbascum helianthemoides Hub.-Mor., Ferula halophila Pe�men, Beta adanensis Pamuk, Sphaerophysa kotschyana Boiss.

Y�NTEM
1.Y�r�t�len survey ve envanter �al��malar�yla hedef t�rler ve birlikte ya�ad�klar� t�rlere ait herbaryum �rneklerinin, tohum ve vejetatif materyalin toplanmas� ve tan�mlanmas�
2.Ekoco�rafik ve sosyoekonomik survey ve envanterler
3.Proje alan�nda Bern S�zle�mesi ekinde tehdit alt�nda oldu�u belirtilen hedef t�rlere ait �nemli Bitki Alanlar�"n�n (�BA) belirlenmesi ve in situ muhafaza alanlar�n�n se�ilmesi
4.Veri taban� olu�turulmas� ve veri y�netimi
5.�BA"lar �zerindeki etkilerin analizi
6.Belirlenen her bir alan i�in y�netim plan� geli�tirilmesi
7.�BA"n�n izlenmesi
8.Halk�n bilgilendirilmesi ve kat�l�m�
9.Resmi ve g�n�ll� kurulu�lar aras�nda kurumsal ba�lar�n g��lendirilmesi

PROJE �ALI�MALARI
Projenin ger�ekle�tirilmesi i�in survey ve toplama �al��malar� sonunda elde edilen verilerle, hedef ve birlikte ya�ayan t�rlerin da��l�m� hakk�nda bilgileri i�eren veri taban� haz�rlanm��t�r. 2000, 2001 ve 2002 y�llar�ndaki toplam 8 survey ve toplama �al��mas� ETAE"den Dr. Ayfer TAN (proje uygulama lideri), Abdullah �NAL, Dr. Firdevs N�KSARLI �NAL ve TBMAE"den Dr. Alptekin KARAG�Z, Dr. Necmi P�LANALI, Adnan HORAN, T�rkan AL��AN"�n kat�l�m�yla ger�ekle�tirilmi�tir. Bu surveylerde hedef t�rlerin yay�l�� alanlar� ve bu t�rlerle birlikte ayn� ekosistemde ya�ayan bitki t�rleri saptanm�� ve 1065 herbaryum, 77 tohum �rne�i ve 24 vejetatif �rnek toplanm��t�r. Toplanan tohum �rnekleri ETAE Gen Bankas�"nda uzun s�reli muhafaza alt�na al�nm��t�r. Bu tohum �rneklerinin duplikasyonu TBMAE"nde muhafaza edilmektedir. Proje kapsam�nda survey, envanter ve toplama �al��malar� yap�lan toplam 171 adet durak g�zden ge�irilmi�, potansiyel olarak 15 adet �BA belirlenmi� ve bunlar i�inden 9 adet alan se�ilmi�tir. Bu alanlar Tuz g�l�n�n g�ney ve g�ney bat�s�, Tersakan g�l�n�n g�neyi, Bolluk g�l�, Tuz g�l�n�n bat�s� (Cihanbeyli Yav�an Tuzlas�), Eber g�l�n�n g�neyi, Ak�ehir g�l�n�n g�neyi ve bat�s�, Mu�la Sandras Da�lar�, Konya Ta�kent Gevne vadisi, Karata� deltas� (Seyhan ve Ceyhan nehirleri deltas�)"d�r. Bu alanlardan Tuz g�l�n�n g�ney-g�ney bat�s�, Ak�ehir-Eber ve Karata� Deltas� (Seyhan ve Ceyhan nehirleri deltas�) alanlar�nda TTKD taraf�ndan 2002 y�l�nda sosyo-ekonomik surveyler yap�lm��t�r. Halk�n bilin�lendirilmesi ve e�itim �al��malar�na devam edilmektedir.

HEDEF T�RLER VE HAB�TATLARININ TANIMLANMASI

Allium vuralii Kit Tan (LILLIACEAE / ZAMBAKG�LLER)

So�an dikd�rtgenimsi-yumurta bi�imli, 1,5-2 cm �ap�nda, d�� y�zey a�s� iplikli. G�vde dik, 20-40 cm boyunda, ince. Yapraklar 2 adet, filiform (iplik bi�imli), silindir �eklinde, 1,5-2 mm eninde, g�vde uzunlu�unda ya da g�vdeden biraz daha uzu

ASLAN A�ZI (ANT�RRH�NUM)

9/7/2010

ASLAN A�ZI (Antirrhinum)
Dilber duda�� - Ku� a�z� - Bal�k a�z� gibi isimlerle de an�lan bu bitki, g�zel g�r�n��l� ve dayan�kl� �i�ekler ile bah�elerin s�slenmesinde kullan�l�r. �i�ekleri bir dal �zerinde �i�ek�iklerin s�ralanmas�ndan meydana gelmi�tir. G�r�len �i�ekler ile katmerli veya katmersiz guruplara de�il, tamamiyle ayr� bir gurup te�kil eden �ekilli k�sma dahil olurlar. �i�ekleri, �e�itlerine g�re: Sar�, beyaz, pembe, k�rm�z�, mor, kahverengi, ebruli renklerde olur. Kesme �i�ek olarak kullan�l�r. Yaln�z kesme �i�ek i�in �u �zellik olmal�d�r.
a) Uzun, d�zg�n ve kal�n sapl�,
b) Bir sap�n yar�s�ndan yukar�s�n�n �i�ekli,
c) Yan saptan itibaren yukar�ya do�ru birbirine yak�n, s�k ve adeden �ok goncal�,
d) �i�ekleri koyu renkli,
e) Tepeye yak�n goncalar� hari� di�er b�t�n goncalar a�m�� olmal�d�r.
Aslana�z� �lkbahardan Sonbahar k�ra��lar�na kadar devaml� olarak �i�ek a�ar.
Topra��
Toprak hususunda istekli de�ildir. Topra��n�n bolca g�brelenmesini ister. S�cak iklimli ve g�ne�li yerlerde yaz�n bozulurlar. Ancak yan g�lge yerlerde kalabilirler.
�remesi
Tohum ve �elikle �retilir. Tohumlar� Nisan - May�s aylar�nda ve yahut A�ustos ay� i�ersinde adi yast�klara kum veya k�lle kar��t�r�l�p serpme �eklinde ekilir. Meydana gelen fideleri 5-8 cm. boyland��n,da dikim yerlerine 30-40 cm. aral�kla �a��rt�l�r. Aslana�z�, ortalama olarak 50-60 cm. boylan�r. Bodur �e�itleri 15-20 cm. boylanmaktad�r.
�elikle �retilmesi
�yi te�ekk�l etmi� s�rg�nlerinden a�ustos ay� i�ersinde �elik al�n�r. �eliklerin al�nma tarz� Ye�il Tepe �eli�i gibidir. Haz�rlanan �elikler ,k�klendirilmek �zere kasalara 5-6 cm. aral�kla dikilir. K�klenen �elikler, havalar �s�n�ncaya kadar seralar,da bekletilir. �lkbahar mevsiminde tavalara dikilir.
Aslana�z� 2-3 sene yerinde kalabilir. Sonbahar mevsiminde k�ra��lar ba�lay�nca toprak �st� k�s�mlar� 5-6 cm. yukar�dan kesilir. K�klerini k�� so�uklar�ndan korumak i�in tarlas�na samanl� g�bre yay�l�r. �lkbaharda yeniden s�rg�n verir. Bu suretle daha

PAS HASTALIKLARI

9/7/2010

PAS HASTALIKLARI

Spor yataklar� genellikle pasl� kahverengi g�r�n�m�ndedir. Miselyumlar� h�cre aras� bo�luklar�nda ya�ar ve emici uzant�lar�n� konuk�u h�crelerinin i�ine salar. Bitki zay�flar ve g�r�n��leri bozulur. Yaz�n sar�ms� veya kahverengi tek h�creli yazl�k sporlar epidermisin alt�nda p�sk�l �eklindeki yataklarda olu�urlar. Epidermisin patlamas�yla sporlar sar� veya kahverengi bir toz halinde yay�l�rlar. Yaz sonlar�nda veya sonbaharda tek, iki veya �ok h�creli kahverengi veya kahverengi siyah renkte kal�n �eperli sporlar k�smen ayn� yataklarda ya da yine epidermisin alt�nda bulunan telia"da olu�ur. Bunlar k��lad�ktan sonra ertesi ilkbaharda d�rt h�creli ve her birinin ucunda birer basidiosporun bulundu�u basidumu olu�tururlar. Olu�turduklar� dikoryatik miselyumlar yaprak i�inde geli�erek yapra��n alt y�z�nde sar�ms� lekeler �zerinde sar� veya k�rm�z� sar� renkte kadeh �eklindeki aeciumlar�n� olu�turur. ��inde olgunla�an sporlar u�u�up ana konuk�uya giderek vegetasyon ba��nda hastal��n yay�l��n� sa�lar.

M�cadele:
�retim �ncesi al�nmas� gereken �nlemlerin yan� s�ra Karanfil G�l gibi pasa hassas �i�eklerin pastan korunmas� i�in filizler her zaman bir fungusitle kaplanmal�d�r. Filizlerin fungusitle kaplanmas�, sporlar�n �imlenerek bitki i�ine giri�ine engel olur. Hastal�k i�in en uygun mevsim olan ilk ve sonbaharda 7 g�n aralarla uygulaman�n yap�lmas� ve yaz�n bu aral��n 10 g�ne ��kar�lmas� gerekir. Ya�murlu havalarda uygulaman�n daha da s�kla�t�r�lmas� yarar sa�lar.

Sardunya Pas� (Puccinia pelargonii-zonalis)

Belirtiler: Hastal��n ilk belirtisi yapra��n �st y�z�nde renk a��lmas�yla ba�layan lekelerdir. Daha sonra bunlar�n ortas�nda kahverengi nekrotik lekeler belirir. Yapra��n alt y�z�nde ise, ortada a��k sar� renkte merkezi olan kahverengi pas p�st�lleri (lekeleri) dizisi olu�ur. Daha sonra bu spor p�sk�rt�leri geli�mesini s�rd�rerek bir merkezli halkalar �eklinde yay�l�rlar. Yapraklar�n bu �ekilde zararlanmas� ve giderek kuruyup d�k�lmesi �z�mleme alan�n� geni� �l��de azaltt�� i�in bitkide g��l� bir geli�me gerili�i sorunu ortaya ��kar.

Biyolojisi:Fungus ilkbahardan sonra yaz sporlar�n� olu�turarak �o�almaya ba�lar. S�cakl�k ve nem ko�ullar�n�n uygun olmas� halinde hava hareketleri ve ya�murlama sulama ile bitkiden bitkiye, yapraktan yapra�a yay�lmas�n� s�rd�rerek salg�n yapabilir. Kulu�ka d�nemi 3 hafta olup, bu durum enfeksiyonun �nlenmesi a��s�ndan son derece �nemlidir.

Konuk�ular�:Hastal�k Pelargonium (Sardunya) t�rleri �zerinde g�r�l�r.

M�cadelesi: sa�lam ve hastal�ks�z ana�lardan �elik al�nmal�d�r.
Fazla azotlu g�bre kullan�m�ndan ka��n�lmal�d�r.
Fazla nem ve ya�murlama sulama hastal�� yayar. Bu nedenle, nem denetim alt�nda tutulmal�; dipten yapraklara de�meyecek �ekilde sulama yap�lmal�d�r.

Kur�uni K�f Hastal��

Etmeni Botrytis cinerea"d�r. Gri renkli, tozlu, kal�n fungal �rt� ile haman tan�nabilir. Yan yana s�k bir �ekilde dallanan spor ta��y�c�lar�yla, bunlar�n ucundaki ba�c�klar �zerindeki tek

B�TK� HASTALIKLARI

9/7/2010

B�TK� HASTALIKLARI

Bitkilerde meydana gelen hastal�klar�n nedeni iki ana grup alt�nda incelemek m�mk�nd�r:

1) Bitkinin genetik yap�s�ndan ileri gelen hastal�klar

2) �evreden ileri gelen hastal�klar.

�evreden ileri gelen hastal�k nedenlerini canl� ve cans�z nedenler olmak �zere iki ana grupta inceleyebiliriz.

CANSIZ HASTALIK NEDENLER�:

S�cakl�k: Bitkinin istedi÷i optimal �evre s�cakl�÷�ndan daha y�ksek s�cakl�klarda bitki solunumu, fotosentezden daha fazla oldu÷undan bitkide besin maddesi kayb� artmakta ve bu kay�plar bir s�re sonra telafi edilemeyecek boyutlara ula�arak bitkide hastal�k belirtileri g�r�lmektedir. Ayr�ca y�ksek �evre s�cakl�klar�nda bitkide genel bir solgunluk ve ileri d�nemlerde yaprak d�k�m� �eklinde hastal�k belirtileri g�r�lebilmektedir. D��k �evre s�cakl�klar�nda ; bitkide genel bir geli�me gerili÷i, solgunluk, d�llenmenin normal olmamas� sonucu meyve d�k�m� veya k�r ba�ak olu�umu �eklinde ortaya ��kan hastal�k belirtileri g�r�lmektedir.

I��k : I��k yo÷unlu÷unun fazla oldu÷u durumlarda bitkide sar�l�k ve kloroz belirtisi g�r�lmektedir. I��k yo÷unlu÷unun bitkinin iste÷inden az olmas� durumunda ise, bitkilerde genel bir geli�me gerili÷i, yapraklarda sar�l�k ve sap bo÷umlar� aras� mesafenin artarak bitki boyunun uzamas� �eklinde ortaya ��kan ""Etioleman "" olarak adland�r�lan hastal�k belirtilerine rastlanmaktad�r.

R�zgar: �iddetli r�zgar bitkilerin dal, s�rg�n ve g�vdesini k�rarak, meyvelerini zamans�z d�kerek, hububat gibi tek y�ll�k bitkileri yat�rarak do÷rudan zarara sebep olmaktad�r. Ayr�ca r�zgar�n etkisi ile birbirine s�rten bitki k�s�mlar� yaralanarak, di÷er hastal�k etmenlerinin buradan bitkiye giri�i kolay olmaktad�r.

Toraktan Kaynaklanan Hastal�k Etmenleri

0 °C"nin alt�ndaki s�cakl�klarda toprak donarak �atlar ve orada bulunan bitki k�kleri koparak zarara u÷rayabilir. Toprakta yeterli su bulunmad�÷� durumda bitkiler transprasyonla kaybettikleri suyu topraktan sa÷layamad�klar� i�in solgunluk belirtisi g�sterirler. Bu durum uzun s�re devam eder ise bitkilerde erken yaprak d�k�m� ve �l�me varan hastal�klar meydana gelir. Toprakta fazla su bulunmas� halinde; yapraklarda lekeler ve kloroz ve g�vdede zamk ak�nt�s� �eklinde ortaya ��kan hastal�klar g�r�lmektedir. Toprak analizleri yap�larak bilgilerin ihtiya� bu maddelerin topraktaki miktar� tespit edilmekte ve dengeli bir g�breleme yap�larak bitkinin ihtiyac� kar��lanmal�d�r.

AZOT NOKSANLI�I: Azot noksanl�÷� olan bitkiler zay�f g�r�n�r. Geli�me devresi sonunda yapraklar�n �ekli k��k, a��k sar�mt�rak ye�il ve k�sa sapl� bir hal al�r. Meyve say�s� azalmaktad�r. MAGNEZYUM NOKSANLI�I: Yaprakta damarlar aras�nda sararmalar, yaprak ucunda gevreklik ve y�kar� do÷ru k�vr�lmalar

g�r�l�r. Meyveler seyrekle�ir , ufal�r ve meyve say�s�nda azalma olur.
POTASYUM NOKSANLI�I: Yapraklar bronzla��r. �iddetli Potasyum noksanl�÷�nda b�y�me durur. Bronzla�an yapraklar�n damarlar�nda k��k nekrotik lekeler geli�ir.
DEMøR NOKSANLI�I: Yapraklarda sararma, yan�kl�k ve geli�menin durmas� bilinen belirtilerdir. K�kler bodurla��r ve k�k u�lar� siyahla��r. A÷�r ince kumlu k�t� yap�l� topraklarda demir noksanl�÷� g�r�lebilir. Demir noksanl�÷�na kar�� karaboya olarak isimlendirilen Demir s�lfat veya Chelate formunda metalik demir iyonu i�eren preperatlar kullan�lmal�d�r.

BOR NOKSANLI�I: Genellikle kire�li topraklarda ve kurak periyotta ortaya ��kmaktad�r. Toprak analizi yapt�r�larak bor noksanl�÷� g�r�len topraklarda Boraks vermek suretiyle Bor eksikli÷i giderilebilir.

CANLI HASTALIK ETMENLER�

V�R�SLER: ønsan zihninin alg�layamayaca÷� kadar k��k olan vir�sler ancak elektron mikroskobunda g�r�lebilmektedirler. Vir�slerin bula�ma yollar�
* Tohum
* Fide, fidan ve a�� materyalleri
* B�cekler
* Nematodlar
* El i��ili÷i : T�t�n, domates,

G�L YET��T�R�C�L��

9/7/2010

Toprak analiz sonu�lar�na g�re g�l�n istekleri ��yledir. pH...................6-6,5Tuz .................% 0,2-0,3N ....................20-30 mg/100 gr. kuru toprakP2O5 ..............50-80 mg/100 gr. kuru topra

Toprak Haz�rl�� ve G�breleme
G�llerin kolay ve �abuk k�klenebilmeleri, geli�ip s�ratle b�y�-yebilmeleri i�in topra��n �ok iyi haz�rlanmas� gerekir. Hi� �retim yap�lmam��, yeni topraklar s�z konusu oldu-�unda derin i�leme yap�lmas� gereklidir. Kumun hakim oldu�u hafif topraklarda, a��r g�breler (Kompoze g�b-reler, tercihen s��r g�bresi ) en iyi sonucu verir

I��k
G�ller havadar g�ne�li yerlerden ho�lan�rlar. A��kta, sera d��nda yap�lan yeti�tiricilikte, g�-neyde duvar diplerinde bulunan yataklar g�ller i�in hi� uygun de�ildir; ��nk� a��r� s�cak ve yak�c� olur. E�er g�l-leri bu gibi yerlerde yeti�tirme zorunlulu�u varsa,kuvvetli g�ne� ��nlar�ndan en �ok etkilenen k�rm�z� renkte var-yeteler se�ilmelidir. T�rman�c�, yay�l�c� g�ller bu ko�ullar i�in idealdir. Bunun d��nda beyaz ve pembe renkli varyeteler se�ilebilir.

S�cakl�k

Nem

Karbondioksit (CO2)
Sera g�llerinde fotosentez i�in su ile birlikte kullan�lan �nemli bir madde- dir. Fotosentez sonucu bitkide b�y�me ve geli�me artar. Havadaki normal CO2 gaz� yakla��k 300 ppm dir. Sera- larda CO2 miktar� artt�r�l�rsa fotosentez de artaca��ndan g�llerin sap� uzar. Goncalar daha iri olur, dolay�s�yla kalite artar. Seralarda CO2 ihtiyac� havaland�rman�n yan� s�ra, sera i�inde alkol, propan yak�lmas� ile de sa�-lanabilir.

Havaland�rma
Sulama
G�llerde dikimden itibaren yeterli sulamaya �zen g�sterilmelidir. Sulama zaman� ve miktar� �evre ko�ullar�na, toprak yap�s�na, bitkinin geli�me durumuna ba�l� olmakla birlikte, s�rg�n verme d�neminde ve yaz aylar�nda g�l, daha fazla suya ihtiya� duyar. Budama sonras�, �i�ek kesim d�nemi ve k�� aylar�ndaki su ihtiyac� ise daha azd�r.
Bir dekar seran�n y�ll�k su ihtiyac� 2000-2500 ton aras�nda hesaplanabilir
G�llerin Dikimi ve Budanmas�

G�llerde Budama

KARDELEN

9/7/2010

KARDELEN
(Galanthus nivalis)
K�keni ve Yay�l��
Bu tak�m hem drog veren ve hem de kesme �i�ek olarak k�ymetli bitkilerin bulundu�u familyadan m��ekkildir. K�keni hakk�nda yerli bilgi bulunmamakla beraber kardeleninde ait oldu�u Amaryllidiacae familyas� bitkileri tropik ve sup-tropik b�lgelerde yay�lma g�sterir. Yay�l�� da genellikle da�l�k alanlad�r. D�nyada 85 cinsi olup �lkemizde Kuzeydo�u ve G�neydo�u Anadoluda yeti�en 8 cins ve 30 t�r� bulunmaktad�r. Almanyada k�smen koruma alt�na al�nm��t�r. G. Byzantinus - Baker, �stanbul civar�; G. Elwessi (So�anc�k) Bat� ve G�neybat� Anadolu da�lar�, G. ikariae (Domuz so�an�, Karga so�an�) S�rmene-Trabzon ve Do�u S�rmene- Trabzon ve Do�u Karadeniz da�lar�, G. nivalis (Kar �i�e�i) Kalfak�y, �atalca-�stanbul ve G. rizehensis Stern Trabzon ve Rize b�lgesindeki da�larda bulunur.
Bitkisel �zellikleri
So�anl� bir k�k yap�s�na sahiptir. Her k�kten-so�andan ��kan bir sap vard�r. Sap dik durur. Ancak, sap�n �i�e�e yak�n olan u� k�sm� geriye-a�a�� do�ru sark�k vaziyettedir. Bu bak�mdan �ks�z o�lan da denilmektedir. So�andan ��kan yapraklar ��k�� noktas�ndan itibaren g�vdeyi sarm�� durumdad�r. Yapraklar, ince uzun �erit �eklinde olup kar��l�kl� bulunur. Yaprak boyunca ince fakat belirsiz durumda damarlar bulunur. Yaprak kenar� d�zd�r. �i�ekleri, ince bir �i�ek sap� �zerindedir. �lkbaharda yapraklar�n ortas�ndan ��kan her sap, ucunda bir �i�ekle son bulur. �i�ekleri sark�k oldu�undan kandil �eklinde g�r�n�ml�d�r. Meyve tipi kaps�lad�r. Meyvenin i�erisinde a��k kahve renkli �ok say�da tohum bulunur.
Faydalanma Y�nleri
Kardelen, Galanthamin alkaloiti ihtiva eder. �zellikle so�an�, galanthamin, Cyconin ve Nivalince zengindir. Baz� �lkelerde �ocKARDELEN
(Galanthus nivalis)
K�keni ve Yay�l��
Bu tak�m hem drog veren ve hem de kesme �i�ek olarak k�ymetli bitkilerin bulundu�u familyadan m��ekkildir. K�keni hakk�nda yerli bilgi bulunmamakla beraber kardeleninde ait oldu�u Amaryllidiacae familyas� bitkileri tropik ve sup-tropik b�lgelerde yay�lma g�sterir. Yay�l�� da genellikle da�l�k alanlad�r. D�nyada 85 cinsi olup �lkemizde Kuzeydo�u ve G�neydo�u Anadoluda yeti�en 8 cins ve 30 t�r� bulunmaktad�r. Almanyada k�smen koruma alt�na al�nm��t�r. G. Byzantinus - Baker, �stanbul civar�; G. Elwessi (So�anc�k) Bat� ve G�neybat� Anadolu da�lar�, G. ikariae (Domuz so�an�, Karga so�an�) S�rmene-Trabzon ve Do�u S�rmene- Trabzon ve Do�u Karadeniz da�lar�, G. nivalis (Kar �i�e�i) Kalfak�y, �atalca-�stanbul ve G. rizehensis Stern Trabzon ve Rize b�lgesindeki da�larda bulunur.
Bitkisel �zellikleri
So�anl� bir k�k yap�s�na sahiptir. Her k�kten-so�andan ��kan bir sap vard�r. Sap dik durur. Ancak, sap�n �i�e�e yak�n olan u� k�sm� geriye-a�a�� do�ru sark�k vaziyettedir. Bu bak�mdan �ks�z o�lan da denilmektedir. So�andan ��kan yapraklar ��k�� noktas�ndan itibaren g�vdeyi sarm�� durumdad�r. Yapraklar, ince uzun �erit �eklinde olup kar��l�kl� bulunur. Yaprak boyunca ince fakat belirsiz durumda damarlar bulunur. Yaprak kenar� d�zd�r. �i�ekleri, ince bir �i�ek sap� �zerindedir. �lkbaharda yapraklar�n ortas�ndan ��kan her sap, ucunda bir �i�ekle son bulur. �i�ekleri sark�k oldu�undan kandil �eklinde g�r�n�ml�d�r. Meyve tipi kaps�lad�r. Meyvenin i�erisinde a��k kahve renkli �ok say�da tohum bulunur.
Faydalanma Y�nleri
Kardelen, Galanthamin alkaloiti ihtiva eder. �zellikle so�an�, galanthamin, Cyconin ve Nivalince zengindir. Baz� �lkelerde �ocuk felcine kar��, adale uyanc�s� ve kalp ilac� olarak kullan�l�r. �i�eklerinin erken a�mas� ve �i�ek rengi ile �i�ek durumunun g�zel olmas� nedeniyle so�anlar� s�k�lerek s�s bitkisi olarak kullan�l�r. Ayr�ca, otsu k�s�m mi devi ve adet s�kt�r�c� etkilere sahiptir. Yumrunun lapas� ��banlar� olgunla�t�r�r.
K�� sonlar�nda verdikleri beyaz ve zarif �i�ekleriyle bah�elerimizin bir s�s� olan bu bitki so�anl� bir �i�ektir.
Yapraklar� ince �erit �eklinde ve uzuncad�r. �i�ekleri ince bir �i�ek sap� �zerinde olup kandil bi�imindedir.
�i�ekleri
Yal�nkat ve katmerli �i�ekli olmak �zere iki �e�idi vard�r.
Topra��
Toprak hususunda istekli de�ildir. Yurdumuzun hemen hemen her yerinde, bilhassa ya�� bol olan yerlerde yabanilerine s�k s�k rastlanmaktad�r.
Nemli yerleri �ok sever ve iyi yeti�ir.
Tarlas�n�n haz�rlanmas�
Tarlas� bellendikten sonra tahta b�l�mlere ayr�l�r. Tahtalar g�brelendikten sonra tekrar bellenir ve t�rm�klan�r.
Dikimi
Eyl�l-Ekim ay�nda dikilir. So�anlar� dikim yerlerine 10 cm. aral mesafe ile 10 cm. derinlikte dikilir. Saks�lara dikilere

HER DERDE DEVA B�TK�LER

9/7/2010

HER DERDE DEVA B�TK�LER

ADA�AYI:
Mide ve ba��rsak gazlar�n� giderir. Mide bulant�s�n� keser. Haz�m sisteminin d�zenli �al��mas�n� sa�lar.
G��s� yumu�at�r. Ast�m hastalar� i�in yararl�d�r.
AHUDUDU:
Kan� temizler, v�cutta biriken zehirli maddelerin at�lmas�n� sa�lar. Terletir ve idrar s�kt�r�r. Kab�zl�� giderir. V�cuda din�lik verir. Kullanilan kismi, meyve, �i�ek ve yapraklar�d�r. Meyveler tamamen olgunlastiklari zaman toplanir. Yapraklarinda tanen, meyvelerinde ise organik asitler (malik asit, sitrik asit vs.) seker, pektin, u�ucu ve sabit yaglar bulunmaktadir. Yapraklari bogaz hastaliklarinda gargara i�in kullanilir. �i�eklerinden romatizma ve nikris (gut) hastaliklarinda faydalanilir. Taze olarak, seker ve b�brek hastaliklarinda perhiz yiyecegi olarak istifade edilir. Halk arasinda ishal ve atesli hastaliklara karsi tavsiye edilir.
ANASON:
Hazm� kolayla�t�r�r. ��tahs�zl�� ve yemeklere kar�� duyulan tiksintiyi giderir. Mide ve ba��rsak gazlar�n� s�kt�r�r. �drar� artt�r�r. �te yandan kusmay� ve ishali keser.
ASMA:
Yapraklar� ile yap�lan ila�lar kanamay� durdurur. V�cuda kuvvet verir. Sar�l�� keser. �shali durdurur.
AVOKADO:
�ok kalorili olmas�na ra�men i�erdi�i Glutathion s�per bir h�cre koruyucusudur, ��nk� en iyi antioksidantt�r. Antioksidantlar h�crelerin ya�lanmas�n� yava�lat�rlar ve kanseri �nlerler. T�m meyveler aras�nda protein bak�m�ndan en zengin olan�d�r. Bol miktarda E vitamini de i�erir. Bu vitamin kalp ve deriyi koruyarak dola��m� d�zene sokar. Ayr�ca potasyum ve B6 vitamini de i�erir. Kad�nlar a��s�ndan �ok gereklidir.
AYRIKOTU:
�drar s�kt�r�r. B�brek ve mesane ta�lar�n�n d��r�lmesine yard�mc� olur. Buralardaki iltihaplar� da giderir.
AYVA:
�shal ve dizanteriyi keser. Mide ve ba��rsaklar� kuvvetlendirir. �nce ba��rsak iltihab�n� giderir. Kan� temizler. �arp�nt�y� dindirir.
B
BADEM:
Bedeni ve zihni yorgunlu�u giderir. B�brek, mesane ve tenas�l yollar�ndaki iltihaplar� giderir. Ba� a�r�s�, karaci�er ve b�brek a�r�lar�n� hafifletir.
BAKLA:
�drar yollar�n� temizler. B�brek a�r�lar�n� dindirir. B�brek iltihaplar�n� giderir. B�brek kum ve ta�lar�n�n d��r�lmesine yard�mc� olur.
BAMYA :
Halsizli�e kar�� bire bir. 100 gram bamya g�nl�k magnezyum (h�crelerin enerji depolamas�na yarayan madde) ihtiyac�m�z�n ��te birini ve y�zde 10dan daha fazla miktarda ise g�nl�k demir (akyuvarlar�n v�cut i�inde oksijen ta��mas�n� sa�l�yor) ihtiyac�m�z� kar��l�yor.
BEZELYE:
Taze ve donmu� olarak kullan�labilen bezelye B1, C vitaminleri, protein, lif ve folik asit i�erir. Sinir sisteminde sorunlar� olanlara tavsiye edilir.
BROKOL�:
Kansere kar�� bizi koruyan ve �mr�m�z� uzatan m�thi� bir sebze. �ok miktarda kalsiyum i�erdi�i i�in kemik erimesine birebir. Mineral ve demir eksikli�ini gideren brokoli, vitamin deposudur. Brokoli tutkunlar�nda ender olarak ba��rsak ve akci�er kanseri g�r�l�r, kalp dola��m hastal�klar�na da pek fazla rastlanmaz. Kad�nlarda g��s kanserini �nler.G��s kanserine ve spinabifida hastal��na kar�� etkili. Brokoli bol miktarda, g��s kanseri riskini azaltan indole adl� bir madde i�eriyor. �ndole, g��s kanserine neden olan �strojen bozukluklar�n� engelliyor. Ayr�ca brokolinin di�er bir �zelli�i de, spinabifida hastal��n� (do�u�tan belkemi�inde son omurun kapanmam�� olmas�) �nlemesi.
BU�DAY:
Lifli g�dalar sa�l�kl� bir beslenmenin temelidir. Bu�day�n d�� kabuklar�ndan elde edilen kepek de, genellikle m�s�r gevre�i t�r� yiyeceklerle t�ketilir. Kepekli bu�day unundan yap�lan kurabiye vb. ba��rsaklar�n d�zenli �al��mas�n� sa�lar ve kab�zl�� nler. Bu�day tanesinin �z� ola�an�st� besleyicidir. V�cudun �z�msedi�i kalsiyum, demir ve �inko burada depolan�r. Besin de�eri, potansiyel olarak yulaf ve m�s�rdan daha y�ksek olan bu�day, ba��rsak ve rektum kanserini �nleyici fakt�rler i�erir. Ama, yulaf ve m�s�ra k�yasla sindirimi biraz daha zordur.
ba�a d�n...

C

CEV�Z A�ACI:
Yapraklar� ve kabuklar�yla haz�rlanan ila�lar kan� temizler, kans�zl�� giderir. �shal ve dizanter

KENT PAR�ALARI �ZER�NDE YE��L ALAN VARLI�INI ARTTIRMAYA Y�NEL�K �ATI BAH�ELER�N�N EKOLOJ�K KULLANIMI

9/7/2010

KENT PAR�ALARI �ZER�NDE YE��L ALAN VARLI�INI ARTTIRMAYA Y�NEL�K �ATI BAH�ELER�N�N EKOLOJ�K KULLANIMI

�ZET

�at� bah�esi genel olarak zemin ya da zemin seviyesinin �st�nde ger�ekle�tirilmi� bir k�lt�r peyzaj�n�, di�er bir anlat�mla �at�da uygulanm�� bitkilendirme ve d�zenlemeyi ifade etmektedir.
Ekolojik yakla��m�n vurgulad�� b�t�nle�ik ekosistem anlay�� kent ve k�r� bir b�t�n olarak d��nmektedir. �evresel sorunlar sadece kenti ve insanlar� de�il beraberinde do�an�n her par�as�n� etkilemektedir. Buradan yola ��karak sorunun ��z�m�n�n de b�t�nc�l olmas� gerekmektedir.
Ekolojik yakla��mlar ba�lam�nda kentsel ye�il alanlar�n b�t�nc�l bir sistem i�inde ele al�nmas� ve bu sistemin �at� bah�eleri ile desteklenerek geli�tirilmesi gelece�in kentlerinde �nemli bir tasar�m arac� olacakt�r. Ekolojik, psikolojik, estetik ve ekonomik y�nleriyle �ne ��kan �at� bah�eleri planlamaya ve tasar�ma kat�larak k�kl� de�i�iklikler yapaca�� belirgindir.

ANAHTAR KEL�MELER

�at� bah�eleri, ekolojik planlama, �evre duyarl� planlama

1.G�R��

G�n�m�z kenti, sosyo-ekonomik yap� ve �evresel sorunlar itibariyle b�y�k bir de�i�im ge�irmekte, s�z konusu de�i�ime duyarl� kent planlama yakla��mlar�n�n getirilmesi gere�i ortaya ��kmaktad�r. �evre y�netimi teori ve prati�inden hareketle tan�mlanabilecek "�evre Duyarl� Kent Planlama" yakla��m� bu ba�lamda �nemli bir yer tutmaktad�r (Y�ld�r�m, 1993)
Planlama kavram� ve prati�inin bug�nk� ve gelecek gereksinim ve istekler y�n�nden irdelenmesi ve yeni yakla��m bi�imlerinin saptanabilmesi amac�yla �ncelikle kentlerin de�i�en karakteristi�i, �evre problemleri ve de�i�en �artlara duyarl� kent planlama yakla��m�n�n belirleyicileri, sonra da �evre duyarl� kent planlaman�n hedef ve ilkelerini ele almak gerekmektedir.
T�m bu noktalar�n ��k�� olarak ele al�nd�� bu �al��mada �ncelikle planc�lar� �evre duyarl� kent planlama �ekillerine iten nedenlere ve ard�ndan ekolojik planlama yakla��m�na yer verilmi�tir.
Yeni yakla��mlarda �evresel boyut kentle�me politikalar�n�n oda��n� te�kil etmektedir. Bu ba�lamda " �evre y�netimi " kavram� yeni planlama yakla��m� i�in yeterli teorik�er�eveyi olu�turmaktad�r. ( Y�ld�r�m, 1993 ).
�evre y�netimi, d�nyada �evre problemlerinin geli�mesine paralel olarak ortaya ��kan "s�rd�r�lebilir kalk�nma " hedefine ula�mak i�in gerekli entegre yakla��m�n oda��d�r. �evre y�netimi �evrenin korunmas�, geli�tirilmesi ve iyile�tirilmesi i�in takip edilmesi gereken entegre ve sistematik bir ifadedir. Bir tan�m� yapmak gerekirse, " do�al ve fiziksel bir �evrede s�rd�r�lebilir geli�menin sa�lanmas� ve �evre kalitesinin y�kseltilmesi do�rultusunda �evre kirlili�inin ve kaynak tahribat�n�n �nlenmesine, yap�l� �evrenin insan psikososyal ihtiya�lar�yla uyum i�inde planlanmas�na ve bu �evrede mevzuat, kurumsalla�ma, halk�n kat�lmas�, finansman gibi y�netim ara�lar�n�n geli�mesine y�nelik temel ilke, politika, strateji ve programlar� belirleyen planlama yakla��m�d�r.
Bu do�rultuda g�n�m�zde izlenmesi gereken kent planlama yakla��m� genel anlamdaki �evre y�netiminin hedef, ilke ve metodolojisinin kentsel �evreye uyarlanmas� olarak tarif edilebilecek kentsel �evre y�netimi �er�evesinde tan�mlanabilir ve s�z� edilen " �evre duyarl� kent planlama " kavram�yla anla��lmas� gereken de budur ( Y�ld�r�m,1993 ).
�evre duyarl� kent planlaman�n hedefleri ��yle �zetlenebilir;

*Kal�tsal �evre y�netimi i�inde kent planlaman�n temel hedefi ekonomik, sosyal boyutlar�yla s�rd�r�lebilir ve insan ihtiya�lar�yla uyumlu bir kentsel �evrenin olu�turulmas� olarak belirlenebilir.
*Ekosistem "belli bir alanda ya�ayan ve birbirleri ile s�rekli etkile�im i�inde olan canl�lar ve bunlar�n cans�z �evrelerinin olu�turdu�u b�t�nd�r." Bu y�n�yle kent ekosferden g�l, k�y�, orman ekosistemine kadar �e�itli �l�eklerde ifade edilebilecek ekosistemlerin bir par�as�d�r. Dolay�s�yla kentin genel ekolojik dengeyi �e�itli �l�eklerde muhafaza eden ekosistemlerle uyumlu olmas�, en az�ndan onu bozmamas� gerekir
*Ekosistemin yap�s� ve i�leyi�i �evre duyarl� kent planlamaya �ok �nemli ipu�lar� vermektedir. Ancak bunlar yeterli de�ildir. ��nk� insanlar�n olu�turdu�u sistemler olarak kentlerin do�al ekosistemlerden olduk�a farkl� y�nleri de bulunmaktad�r, �rne�in do�al ekosistemlerde - belli bir d�ng� i�inde- hemen hemen sabit olan ta��ma kapasitesi, insan �evresi s�z konusu oldu�unda izafi olabilme

ZEH�RL� B�TK�LER

9/7/2010

G�R��

Tarihin ilk �a�lar�ndan g�n�m�ze kadar insanlar bitkilerden besinlerini sa�lam�� ve �ifa aram��lard�r ve beslenmelerinin yan�nda �nemli hastal�klar�n� da �ifal� bitkilerle tedavi edebilmi�lerdir. Ancak her bitkinin d��ld�� kadar yararl� olmad�� ya da yararl� etkilerinin yan�nda zararl� olabilen ba�ka etkilerinin de oldu�u g�r�lm��t�r.

G�n�m�zde de devam eden her ottan �ifa arama gelene�i, �zellikle k�rsal y�relerde bir�ok kaza zehirlenmelerinin ortaya ��kmas�na neden olmaktad�r. Merak sonucu �zellikle �ocuklar�n bilmedikleri bir bitkinin yemi�, yaprak ya da ba�ka bir k�sm�n�n tad�na bakmalar� ya da zarars�z ba�ka bitkilere benzetip toksik bitkiyi yemeleri sonucu s�k s�k zehirlenmeler olmaktad�r. Bir�ok bitki �ok toksik olmalar�na kar��n kontroll� kullan�ld�klar�nda tedavide yararl� olabilmektedir. �rne�in Digitalis (y�ks�k otu), afyon (ha�ha�), belladon alkaloidleri, veratrum alkaloidleri, vinca alkaloidleri, ipeka vb, gibi bir�ok bitkisel toksik madde g�n�m�zde do�al ya da yar� sentetik t�revler �eklinde tedavide kullan�lmaktad�rlar. Ancak bilin�siz bir �ekilde supraterap�tik (a��r�) dozlarda uyguland�klar�nda �ok a��r zehirlenme tablolar�n�n ortaya ��kmas�na yol a�abilirler. R�nesans d�neminin �nl� Alman hekimlerinden Paracelsus (l493-1541)"un "yaln�z miktar zehiri belirler" (Dosis sola facit venonum) c�mlesi bitkisel maddeler i�in de ge�erlidir. Zehirli mantarlar ba�ta olmak �zere di�er toksik bitkilerle akut zehirlenmelerin �iddetini yenilen miktar belirlenmektedir.

Bitkilerle zehirlenmeler daha �ok kabuklu yemi� ya da meyve k�sm�yla olmaktad�r. �rne�in Akdiken (Rhamni cathartica), y�lan yast�� (Dracunculus vulgaris), g�zel avrat otu (Atropa belladonna), han�meli (Lonicera japonica), yaban yasemini (Solanum dulcamara), taflan (Prunus laurocerasus), ard�� (Juniperus sp.), �kse otu (Viscum album), �oban p�sk�l� (�lex aquifo�i��m) porsuk a�ac� (Taxus bacata), sarma��k (Parthenocissus sp.), it �z�m� (Solanum, nigrum) vb, gibi bitkiler kabuksuz ya

ENDEM�K OLMAYAN NAD�R B�TK�LER

9/7/2010

ENDEM�K OLMAYAN NAD�R B�TK�LER

Karacada�da yeti�en, baz� bitkiler endemik olmad�klar� halde, nadir ve tehdit alt�ndaki t�rler listesindedir. Bunlar belirlenirken"T�rkiye Bitkileri K�rm�z� Kitab�" kaynak kitap olarak kabul edilmi� ve bu t�rlerin bulundu�u IUCN kategorileri bir liste halinde verilmi�tir. Bu bitkilerin baz�lar� �ok geni� yay�l��l� olmalar�na kar��n, bir k�sm� T�rkiyenin sadece Karacada� ve yak�n �evresinden bilinmektedir ve birka� tanesi da��l�m� ve durumu hakk�ndaki bilgi yetersizli�inden "DD veri yetersiz" kategorisine yerle�tirilmi�tir. Bazen T�rkiye Floras� verileriyle s�n�rl� olan bu bitkilerle ilgili, ara�t�rma projesi s�resince -veya son birka� y�l i�inde- yap�lan arazi g�zlemleri dikkate al�narak baz� de�i�iklikler �nerilmi�tir. Karacada� �evresinden bilinen ve ayn� kategoride kalmas� taraf�m�zca uygun g�r�lenler ile T�rkiyede geni� yay�l�� olan di�er bitkiler i�in �neri (---) yap�lmam��t�r.

Tablo 5. Endemik Olmayan Bitkiler ve Tehlike S�n�flar�

IUCN IUCN
ENDEMIK OLMAYAN BITKILER KIRMIZI KITAP �NERILEN
Minuartia formosa DD VU
Echinops heterophyllus VU ---
Crambe orientalis var. alutacea VU ---
Astragalus erythrotaenius EN ---
Lathyrus gloeospermus VU EN
Lathyrus inconspicuus var. stenophyllus VU ---
Lathyrus chrysanthus --- EN
Lens montbretii

B�TK�LERDE �O�ALTIM METODLARI

9/7/2010

B�TK�LERDE �O�ALTIM METODLARI
Bitkilerin �o�alt�lmas�nda �e�itli y�ntemler uygulan�r. Bunlar� ba�l�ca iki b�l�mde inceleyebiliriz:
1-Generatif (E�eyli=Tohumla) �o�altma
2-Vegetatif �o�altma
1. GENERAT�F �O�ALTMA
Generatif �o�alt�mda �retim materyali tohumdur. Tohum, iki ayr� bireyde veya ayn� bireyin farkl� organlar�nda olu�an erkek ve di�i gametlerin birle�erek d�llenmi� yumurtay� (zigot) olu�turmas� ile meydana gelen ve ait oldu�u bitkinin yeni bir bitki olu�turabilecek en k��k par�as�d�r. Canl� bir tohumun meydana gelebilmesi i�in �i�ek organlar�n�n olu�mas�, daha sonra da tozlanma ve d�llenmenin olmas� gerekir. D�llenmede �i�ek erkek organlar�nda (anter) olu�an (n) kromozomlu �i�ek tozunun (polen) �i�e�in di�i organ�ndaki di�icik tepesi (stigma) �zerinde �imlenmesi, yumurtal��a girmesi ve yine (n) kromozomlu yumurta h�cresini d�llemesi ile erkek ve di�i e�ey h�crelerinden e�it say�da kromozomu ta��yan 2n kromozomlu embriyoya sahip tohum meydana gelir. B�ylece olu�an tohum, ya anaya ya babaya ya da bunlardan her ikisine birden benzeyebilece�i gibi bunlar�n ikisine de benzemeyebilir. Homozigot iki ebeveynin birle�mesi ile birbirinin ayn� veya benzer �zellikte bitkiler elde edilir. Buna kar��l�k, d�llenmeye heterozigot yap�da ebeveyn ya da ebeveynlerin kat�lmas� ile olu�an tohumlar�n ekilmesiyle elde edilen bitkilerin �o�unlu�u morfolojik, fizyolojik, kimyasal ve katk�sal yap� bak�m�ndan, hem ana hem de tozlay�c� bitkiden baz� farkl�l�klar g�sterirler. Hatta bu bitkiler birbirlerine de benzemezler. Bundan ba�ka; meyve �zellikleri, de�i�ik toprak ve iklim �artlar�na (ekoloji) uyma, b�y�me kuvveti, meyveye yatma zaman�, verim, hastal�k ve zararl�lara mukavemet bak�m�ndan da farkl�l�klar g�sterirler (1, 9, 11, 14, 15).
�ok y�ll�k bah�e bitkilerinde;
1-�retimde kullan�lan �e�itlerin heterozigot kal�tsal yap�lar� nedeniyle tohumla �o�alt�ld�klar�nda genetik olarak a��l�m g�stermeleri,
2-Baz� t�r ve �e�itlerde (muz, baz� portakal, mandarin ve alt�ntop �e�itleri, �ekirdeksiz �z�m �e�itleri gibi) �ekirdeksizlik olmas�,
3-Baz� t�rlerin olu�turduklar� tohumlar�n �imlenme g�c�n�n zay�f veya olmamas� gibi nedenlerle generatif yolla �o�alt�m tercih edilmez.
Tohumla �o�altma:
a)�zellikle y�ll�k ve iki y�ll�k olmak �zere bir�ok t�rlere ait k�lt�r �e�itlerinin �o�alt�lmas�nda kullan�l�rlar. �zellikle vegetatif �retimin zor oldu�u t�rler tohumla �o�alt�l�r.
b)Ana� temini i�in kullan�l�r.
c)Bitki �slah�nda yeni �e�it elde edilmesinde kullan�l�r (1, 9, 15).
Ana� temini i�in yabani tiplerin veya k�lt�r �e�itlerinin tohumlar� kullan�l�r. Yabani tiplerin tohumlar�ndan elde olunan bitkilere "��r", k�lt�r bitkilerinin tohumlar�ndan elde edilenlere de "yoz" denir. Daha sonra bu ��r ve yozlar �zerine, �o�alt�lmas� istenen t�r ve �e�itler a��lan�r (1, 9, 11, 14, 15).
Tohumlar�n�n ekilmesiyle elde edilen pop�lasyondaki bireyler aras�ndaki varyasyon, bitki �slah� y�n�nden �nemli bir kaynak te�kil eder. Bitki �slah��lar� bu varyasyondan faydalanarak seleksiyon yaparlar ve yeni �e�itler elde ederler.
Bitkilerde tohum, her zaman d�llenme sonucu olu�maz. Bazen d�llenme olmadan da tohum olu�tu�u g�r�l�r. Bu duruma "apomiksiz" denir. Apomiktik tohumlar, meydana geldikleri ana bitkinin b�t�n �zelliklerini ta��rlar. E�er �retimde b�yle tohumlar, kullan�l�rsa hem ana bitkiye, hem de bir birlerine benzeyen bireyler elde olunur. Bundan ba�ka bir tohum i�inde iki veya daha �ok embriyo bulunabilir. Buna "poliembriyoni" denir. Bu embriyolar�n bir tanesi d�llenme sonucu, di�erleri ise ana bitkinin baz� k�s�mlar�ndan olu�ur. Poliembriyoni ile te�ekk�l eden tohumlardan elde olunan bireylerde ana bitkinin �zelliklerini ta��rlar. Bug�n ekonomik de�erlere sahip baz� turun�gil t�r ve �e�itlerinde poliembriyoni yayg�nd�r (1, 9, 14, 15).
1.2. TOHUM TEM�N�
�retim de kullanacak tohumlar �e�itli kaynaklardan temin edilebilir. �lkemizde �reticiler (1, 2, 14, 15):
1-Tohum �reten resmi ve �zel kurulu�lar�n �rettikleri tohumlar�,
2-Kendisinin veya �evre �ift�isinin

B�TK�LER�N LAT�NCE �S�MLER�

9/7/2010

Bitkilerin Latince isimleri

Achillea A��l�
Acroclinium B�k�k Konca �i�e�i
Achimenes Ka��t �i�e�i
Adonide Kan damlas�
Agrostis S�s �ay�r Otu
Alonzoa Alonzoa
Alyssum Kudus Otu
Amaranthus Solmaz �i�ek
Anthemis B�y�k Papatya �i�e�i
Ada Solan� �i�e�i Scillia
Afelandra Aphelandra
Afrika Menek�esiSain�paulia �onatha
Alonzoa Alonzoa
Altun �i�e�i Dimorpho�hea
Aslan A�z� Antirrhinum
Afelandra Aphelandra
G�m�� Sepet Arabis
Kenber �i�e�i Arctotis
Meksika �i�e�i Argemon
Asperula Asperula
K�na �i�e�i Balsamina
Fesle�en Basilic
Karides �i�e�i Belaperone Guttata
�anta �i�e�iCalceolaria
Latin �i�e�i Capucine
Karanfil Carnation
Horoz �bi�i Celosia
Kalp Kalbe Kar�� Ceropegia Woodi
�ebboyCheiran�hus
Kas�mpat� Chrysanihemum
�emsiye �i�e�i Chyperus
Sinerarya Cineraria
KolyosColeus
Top Zambak Cordyline
Kokliko Coquelicot
Krasula Falkata Crassula Falcata
Safran-�i�dem �i�e�i Crocus
Hezeran Delphinium
Altun �i�e�i Dimorphothea
��le �i�e�i Ficoide
Floksiya Floksia
Ta��ah� �i�e�i Fritillaria
Gayardi �i�e�i Gaillardia
Godetya -Yer A�alyas� Godelia
Bahar Y�ld�z�Gypsophillia
Helyotrop-Bah�e Heliotropium
Ay�i�e�i Helianthus Annuus
Ortanca Hortenisa
Yasemin Jasminium
Kohya-S�p�rge �i�e�i Kochia
K�st�m �i�e�i Mimosa
Coca �i�e�i Primula
Petunya Petunia
Saraypat� Reine Margueri�e
G�l Rosa
Afrika Menek�esi Saintpaulia �onantha
Nak��l� Boru �i�e�i Salpiglossis
Uyuz �i�e�i Scabiosa
Kelebek �i�e�i Schizanthus
Ada So�an� �i�e�i Scillia
Acem Lalesi Eschscholtzia
A�alya Azalea
S�mb�l Acalpha
�an �i�e�i Campanula
�oban �i�e�i Amaryllis
Gardenya Garnedia
Glay�lGlodiolus
Haseki K�pesiAguilaira
Kamelya Camellia
Klivya Clivia
Kuzgun K�l�c� �i�e�i Gladiolus
K�pe �i�e�i Fuchsia
Lale Tulipa
Manisa Lalesi Anemone
Meryem Ana Kandili Cyclamen
Narsis Narcissus
Orkide Odontoglossum Granda
Saraypat� Aster
Sark�k �i�ek Cuphea
Sigara �i�e�i Cuphea
S�mb�l Hyacinthus
S�sen �i�e�i �ris
�efkat �i�e�i Agapanthus
Tesbih �i�e�i Canna
Uzun �i�ekli Zambak Crinum
Y�ld�z �i�e�i Dahlia
Abronia Abronia
Acem Borusu Bigonia
A�a� K�pesi Abutillon
Alacal� Sarma��k Hedera
Buz �i�e�i Mesembryanthemum
�an Sarma�� Cobaea
�ark�felek �i�e�i Passiflora Cafrulea
Dolikos Dolique
Duvar Sarma�� Hedera
Ekremokarpus Eccremocarpus
Fotos Scindapsus Aureus
Frenk Sarma�� Cissus Discolor
Gece Sefas� Mirabilis
Han�er �i�e�i Tropeolum
Han�meli Lonicera
�spanya Fasulyesi Phaseolus
Kanarya G�l� Ceria
Labib Dolique
Latin �i�e�i Tropeolum
Loasa Loasa
Lofospermum Lophospermum
Mavi E�relti Polypodium Crispum
Meryem Ana Asmas� Ampelopsis
Mor Salk�m Glycine Morandi �i�e�i
Moandia �i�e�i Maurandi
Morelle Morelle
Mum �i�e�i Hoya-Wox Plan�
Nazende �i�e�i Lathyrus
Oda Sarma�� Scindapsus Aureus
�m�rs�z �i�ek Nemisia
Papara Momordica
Pembe �i�ekli Sarma��k Adlumia
Re�ina Ri�in
Sar�l�c� Mina �i�e�i Mina Lobata
Sipante Scyphan�he

LAT�S�FERLER (S�T BORULARI)

9/7/2010

LAT�S�FERLER (S�T BORULARI)

Lateks (s�t) denilen y�ksek molek�ler a��rl��a sahip bir politerpen olan s�v� i�eren, bir tek uzun h�cre ya da h�cre serilerine latisifer denir. Di�er taraftan, lateks farkl�la�mam�� parenkima h�crelerinde de olu�abilir. Lateks bir s�spansiyon (as�lt�) ya da baz� durumlarda bir em�lsiyon (s�ts�) halinde bulunur, kim yasal bile�imi bitkilerde olduk�a de�i�iklik g�sterir. S�spansiyon durumunda yer alan ��eler aras�nda kau�uk partik�lleri (C5H8)n, vaks, re�ine, protein, m�silaj, kristal ve baz� Euphorbia"larda oldu�u gibi �e�itli �ekilli ni�asta taneleri bulunabilir (MAHLBERG, 1973,1975). Ayn� zamanda lateks karbonhidrat, asitler, tuzlar, alkaloidler (FAIRBAIRN ve KAPOOR, 1960), steroller, lipidler, taninler, terpen, kamfor (BONNER ve GALSTON, 1947) ve hatta canl� protozoanlar i�erir. Ayr�ca s�tle�en lateksi vitamin B den zengindir. (URSCHLER , 1956). Oksalat ve malat kristalleri de latekste boldur. Baz� bitkiler latekslerinde �eker (Compositae), tanin (Musa), alkaloid (Papaver) ve papain denilen proteolitik enzim (Carica papaya) ta��yabilirler. Lateksin rengi de bitkilere g�re de�i�ir: Beyaz (Euphorbia, Lactuca), sar�-kahverengi (Cannabis), sar�-turuncu (Papaver) ve renksiz (Morus) olabilir (MATILE ve RICKENBACHER, 1970).

B�TK�DEK� YER�
Dikotil ve monokotillerin 900 genusu i�inde 12.500 spesiyesde lateks i�eren bitkiler vard�r. Lateksli gruplar �ok y�llar k��k otsu bitkilerden ba�lay�p kau�uk veren uzun a�a�lara kadar uzan�r. Lateks ta��yan bitkiler d�nyan�n her taraf�na yay�lm��lard�r fakat a�a�s� tipler genellikle tropikal florada yayg�nd�r.

Latisiferler bitkinin her taraf�na da��l�r, �rne�in Nerium"da latisiferler ksiksilemi de i�ine alan g�vdenin t�m dokular� aras�nda yayg�nd�r. Fakat bazan belirli dokulara ait olabilirler, �rne�in lactuca"da latisiferler yaln�z d�� ve i� floemle ilgilidir. �zet olarak latisiferler bitkinin her yerinde bulunursa da daha �ok floeme yak�n ya da floem i�inde yer al�rlar. (ROSOWSKI. 1968)

Daha sonra ayr�nt�l� olarak incelenecek olan dallanm�� eklemsiz latisiferler vaskular silindirin d�� k�sm�nda bulunur, buradan yumu�ak k�s�mlara korteks ve �ze do�ru dallanarak uzan�rlar. Bu tip latisiferler genellikle yapraklardan olu�ur, mezofil i�inde dallan�r vaskular demetlere ve epidermise kadar ula��r. Vinca ve Cannabis"in dallanm�� eklemsiz latisiferleri primer floemde olu�ur sekonder dokularda yoktur.

Eklemli latisiferler bitkinin t�m k�s�mlar�nda vegatif ve floral b�lgelerde gen� ve ya�l� dokularda olu�ur. Daha �ok floem dokusunda (Cichorieae) yer al�rken bazen de hem floem de hem de ksilemde (Caricaceae) bulunur. Hevca"ya kau�uk ta��yan �zelikler kazand�ran sekonder floemde geli�en sekonder latisifer sistemidir. Papever somniferum"un (Ha�ha�) latisiferleri floemde olu�ur ve petaller d��t�kten iki hafta sonra mezokarpte iyi geli�ir. Bu anda kaps�ller ticari afyon �z�tlemesi i�in toplan�r (FAIRBAIRN ve KAPOOOR, 1960).

Monokotillerde �zellikle Musa"n�n latisiferleri vaskular dokularda ve kortekste bulunur. Aliium sativum"da latisiferler vaskular dokudan t�m�yle ayr�lm��lard�r. Yapraklar�n ve so�an pullar�n�n abaksiyal y�zeyine yak�n s�ralan�rlar (�ekil 170 e bak.). Allium latisiferleri foliyar organlar�n �st b�l�mlerinde paralel d�zenlenmi� boyuna zincirler olu�turur.

K�KEN

Eklemli latisiferler taslak �eklinde olgun tohum kotiledonlar�nda ve fide evresinde hipokotillerde bulunur (Cichorieae). �imlenmenin ilk d�nemlerinde sa�lam olan h�cre u�lar� par�alan�r, uzun borular �eklini al�r ve bitkinin u� b�lgelerine kadar uzan�r. Bitkinin sekonder b�y�mesi s�ras�nda yeni latisiferler fusiform kambiyal insiyallerden olu�ur. Taraxacum"da (Karahindiba) primer latisiferler floeme yak�n perislda, sekonder latisiferler ise sekonder floemde kambiyuma �ok yak�n farkl�la��rlar.

Eklemsiz latisiferler taslak �eklinde apikal meristem alt�nda olu�ur, intrusif ve simplastik b�y�me ile dallanmam�� t�pler �eklinde g�vdeye ve yapraklara kadar uzar.

Baz� bitkilerde latisiferler farkl�la�m�� idyoblastlardan olu�ur (Papaveraceac). Bu idyoblastlar�n baz�lar� di�er parenkima h�crelerinden ay�rt edilemez, yaln�z renkli alkaloidlerden zengin i�erikleriyle belirginle�irler. Papaveraceae"de h�creler, h�cre u�lar�nda delik olu�mas�yla boru �ekline d�n��r (Chelidonium) ya da enine �eperlerin ortadan kalkmas�yla borular� birbirine ba�layan anastomozlar geli�ir(Papaver).

YAPI

Gen� bir lat

veribaz.com - Botanik - T�rkiye'nin veri bankas�

BOTAN�K PARK

B�TK�SEL GEN KAYNAKLARININ KORUNMA VE KULLANIMINDA YEN� YAKLA�IMLAR

SERA SEBZELER�NDE YAPRAKTAN G�BRELEME

SERA ETK�S� VE SONU�LARI

ASMADA (V�T�S SPP.) ANTER K�LT�R� �ZER�NE ARA�TIRMALAR

B�TK� ANATOM�S� �ALI�MA NOTLARI

TARIM

S�SEN

KAD�FE ���E��

ORMAN

KAKT�SLER

SARI�AM BOTAN�K �ZELL�KLER�

B�TK�LER�N G�C�

A�A� T�RLER�

TARIM �LA�LARI (PEST�S�D) KULLANIMI VE SORUNLARI

PORTAKAL NERG�S� (CALENDULA OFF�C�NAL�S)

B�TK�SEL POSALAR

��FALI B�TK�LER

F�DAN YET��T�R�RC�L���

B�TK�

YALANCI AKASYA NIN GENEL �ZELL�KLER�

AKASYALAR

SEBZELERDEHORMON

FOTOSENTEZDE O NU ANLATIYOR

AVCI B�TK� VEN�S

ASMALARDA ER�OPHYES V�T�S PGST. (ACERAN�A ER�OPHYTDAE) AKARLARININ POPULASYON YO�UNLU�U D�ZEY�N�N DE�ERLEND�R�LMES�

MEYVELERDE F�DAN YET��T�RME

��FALI B�TK�LER VE KANSER

�SLAM BAH�E SANATI

B�TK� F�ZYOLOJ�S� DERS NOTLARI

B�TK� P�GMENTLER�N�N �NCE TABAKA KROMOTOGRAF�S�

B�TK�LER ALEM�

B�TK�SEL DOKULAR

���EKL� B�TK�LER

G�L YET��T�R�C�L���

��FALI B�TK�LER

NANE

EVDE VE OKULLARDA HOB� AMA�LI B�TK� DOKU K�LT�R�

B.ROKA: ERUCA VESICARIA SUBSP. SATIVA (MILL)

KAVUN TARIMI

OKAL�PTUS: (EUCALYPTUS)

T�RK�YEN�N REL�K VE ENDEM�K B�TK�LER�

YULAF

��LEK YET��T�R�C�L���

APRAK

TARLA �R�NLER�N�N EK�LEN ALAN �LE �RET�M VE VER�M�

BAH�E B�TK�LER� F�ZYOLOJ�S�

B�TK�LER ALEM�

MEVS�ML�K BAH�E ���EKLER�

ZEYT�N A�A�LARINDA G�R�LEN HASTALIKLAR

SU I�� VE SU KIYISI B�TK�LER�

KARAT�NO�D RENK P�GMENTLER� VE �NEM�

���EKL� VE ���EKS�Z B�TK�LER

POSTHARVEST STUDIES ON SOME IMPORTANT FLOWER CROPS

EKONOM�K �NEM� OLAN B�TK�LER

YE��L DUVAR VEYA ��T B�TK�LER�

B�TK�LERDE G�VDE

AKASYALAR

HA�ERE M�CADELES� �LA�LAMA H�ZMETLER�NDE MODERN TEKNOLOJ�

B�TK�SEL HORMONLAR VE �LKEM�ZDE KULLANIMI

BOTAN�K PARK

B�TK�N�N AZOT BESLENMES�

ZEYT�N ���EK SAP SOKANI

BOTAN�K

HANG� B�TK�, HANG� DERDE DEVADIR

TORTR�X V�R�DANA (L.), YE��L ME�E B�K�C�S�

SEBZELERDEHORMON

B�TK�LERDE TERLEME VE DAMLAMA

P�NUS HALEPENS�S M�LLER SSP.ALPAN�� N. SSP. (F�G. 30)

B�TK�LER

��FALI B�TK�LER

MEYVE A�A�LARINDA BUDAMA

B�TKK� PATOJEN� BAKTER�LERDE SINIFLANDIRMA

B�TK� GENET�K KAYNAKLARININ KORUNMA VE KULLANIMI

AVCI B�TK� VEN�S

KIR���EKLER� REHBER�

ENDEM�K B�TK�

FAYDALI B�TK�LER

B�TK�LERDE BOYAMA HAKKINDA BAZI B�LG�LER

KAD�FE ��E��

F�DAN YET��T�R�RC�L��

��EKL� B�TK�LER

G�L YET��T�R�C�L��

��LEK YET��T�R�C�L��

MEVS�ML�K BAH�E ��EKLER�

��EKL� VE ��EKS�Z B�TK�LER

ZEYT�N ��EK SAP SOKANI

KIR��EKLER� REHBER�

A��E�� B�TK�S�N�N �ZELL�KLER�

��EK

��EKL� B�TK�LER

B�TK�LER�N YET��T�� EVRE

AFR�KA MENEK�ES� YET��T�R�C�L��

JOJABA B�TK�S� ��N B�LG�

NAT�RAL�ST �SLUPTA ��EKLER

G�L YET��T�R�C�L��