veribaz.com - Biyoteknoloji - T�rkiye'nin veri bankas�

B�YOTEKNOLOJ�

9/7/2010

B�YO TEKNOLOJ� HAKKINDA GENEL B�LG�LER

.

B�YOTEKNOLOJ� BA�TA GIDA SEKT�R�NDE OLMAK �ZERE B�R �OK ALANDA KULLANILMAKTADIR..........

�rnekler vermek gerekirse:::
Organik at�klar� par�alay�c� enzimlerin genlerini kirli suda ya�ayan mikroorganizmalara verildi�inde su kirlili�inin ortadan kalkt�� g�r�lmektedir.....
Mesela insandan al�nan bir geni koyuna nakledildi�inde koyunun s�t�nden akci�erinin tedavisinde kullan�lan alfa1 antitripsi �retilmektedir.....

�u anda g�n�m�zdeki teknoloji ile pahal� ve zor bulunan ila�lar� biyoteknoloji sayesinde kolayca �retilmektedir.....

Biyoteknolojik yollarla �retilen ila�lar�n, d�nya ila� �retiminin %5"i oldu�u ve bunun 2005"te %15"e ��kaca�� tahmin edilmektedir.......

Biyoteknoloji en geni� kullan�m sahas�n�, hayvanc�l�k ve ziraatta bulmu�tur.G�da biyoteknolojisi ara�t�rmac�lar�, g�da �retiminde kullan�lan bitki, hayvan ve mikroorganizmalar�, besinlerin kalitesini, miktar�n�, g�venli�ini, �retim kolayl��n� art�rmak ve maliyeti azaltmak maksad�yla biyo teknolojiyi kullanm��lard�r.......

�rneklere devam etmek gerekirse::::
Kutuplarda ya�ayan bir t�r bal�ktan al�nan anti-freeze genini, domates ve �ile�e nakledildi�inde domates ve �ile�in so�uklarda yeti�tirilmesi sa�lan�lm��t�r......
Dil bal��ndan al�nan anti-freeze geninin soman bal��na aktar�lmas�yla soman bal��n�n so�uk sularda ya�amas� sa�lanm��t�r.......

�rneklere devam::::::::::
Yap�s�nda A vitamini bulunmayan beyaz pirince, nergis ve bir bakteriden gen aktar�lmas�yla, bitki tanelerinin A vitamini �retti�i g�r�lm��t�r.B�ylece, �in ve Japonya gibi �lkelerde, sadece pirin�ten beslenmeden do�an g�rme bozukluklar�n�n tedavisinde B�YOTEKNOLOJ� kullan�lmaktad�r..........

SUYUN �NEM�

9/7/2010

SUYUN �NEM�Siz ne yapars�n�z?Bisiklet, ko�u, da�c�l�k, windsurf? Belki de haftasonlar� macera tutkusuyla kendinizi do�aya at�yorsunuz. Ya da ailenizle birlikte trekking yapmak en b�y�k zevkiniz. Yapt��n�z spor veya etkinlik ne olursa olsun sizi performans�n doru�unda tutacak Camelbak�n size uygun bir hidrasyon (s�v� al�m�) sistemi vard�r. En iyi performans i�in suya gereksinimiz var.�nsan vucudu makinaya benzer. Fakat malesef d�nyaya kullan�m kitap�� ile gelmeyiz. Ama e�er olsayd� en iyi verimin bol su al�m�yla olaca��n� yazard�. Kaslar�m�z �al��abilmeleri i�in oksijene ve baz� elementlere gereksinim duyarlar. Kan dola��m sistemi bunlar� kaslara sa�layan bir �e�it yak�t da��t�m a��d�r. E�er suyunuz azalm��sa "yak�t" bas�nc�n�z d��er ve verimli �al��amazs�n�z. Suyun ayn� zamanda so�utucu etkisi vard�r. Egzersiz yapt��n�zda kaslar normalden 8-10 kat daha fazla �s� �retir. Fazla �s� �retimi de vucudun so�utma sistemini devreye sokar. Sistem ya�amsal �nemi olan organlardan �s�y� al�p deriye ileterek ve terleme yoluyla da serinlemeye �al��r. Bu ba�ar�lamazsa sonu� araban�z�n motorunun su kaynatmas�na benzer. Susad��n�z� anlad��n�z an ge� kald�n�z demektirV�cudunuz dehidrasyon (susuz kalma) etkileri ortaya ��kana kadar susad��n� haber vermez. "Serious Cycling" ve High Tech Cycling " kitaplar�n�n yazar� Dr. Edmund Burke dehidrasyonun performansa etkilerini ��yle a��klar:"Nemli ve/veya s�cak ortamlarda yap�lan yorucu fiziksel aktivite s�ras�nda, dehidrasyonun etkilerini 1 saatten az bir zaman diliminde hissedebilirsiniz. G�c�n�zde ve enerjinizde azalma ba�layacak. 2 saat sonra ba�a�r�s�, mide bulant�s� ve kramplar gibi daha ciddi belirtiler ortaya ��kacakt�r. Asl�nda "duvara �arpma" denilen t�kenmede susuzluk ba� rol oynar.�leri a�amada da s�cak �arpmas� ve bay�lma dahi olabilir.Ne kadar i�meli?Il�k havalarda bile 2-3 saatlik egzersiz sonucunda 3-4 litre su kaybedersiniz. (Tabloya bak�n�z!) Egzersiz seviyesi, hava �s�s� ve su kayb�. Do�ru s�v� al�m

B�OTEKNOLOJ�

9/7/2010

B�CEKLERLE M�CADELEDE B�YOTEKN�K VE B�YOLOJ�K Y�NTEMLER�N KULLANIMI

9/7/2010

B�CEKLERLE M�CADELEDE B�YOTEKN�K VE B�YOLOJ�K Y�NTEMLER�N KULLANIMI

�ZET
B�ceklerle m�cadelede bu g�ne kadar uygulanan kimyasal y�ntemlerin direkt do�al dengeyi bozucu nitelikte oldu�u art�k ka��n�lmaz bir ger�ektir. �yle ki, zararl� bir b�ce�i kimyasal y�ntemlerle yok etmek isterken onunla birlikte yabani hayat� yani, ku�lar� faydal� b�cekleri faydal� yabani memeli t�rler gibi t�m canl�lara hatta insanlar dolayl� veya direkt yolla zararl� olunabilmektedir. Oysa ki zararl� b�ceklerin �e�itli tuzaklarla yakalanmas�nda uygulanan biyoteknik y�ntemler ve kendi pred�t�rlerinin kullan�larak do�aya ve insanl��a zarar vermeksizin zararl�n�n populasyon miktar�n� d��rmek m�mk�nd�r. Bu �al��mada literat�rel ve baz� orman b�ceklerinde uygulad��m�z feromon tuzaklar�ndan ald��m�z olumlu sonu�lar g�z �n�nde bulundurularak di�er m�cadele etme y�ntemleri verilmeye �al��lm��t�r.
Anahtar kelimeler : Biyoteknik, Biyolojik Sava�, Orman, B�cek, Ku�lar.
ORMANCILIKTA UYGULANAB�LECEK B�YOTEKN�K Y�NTEMLER
Zararlar�n biyoloji, fizyoloji ve davran��lar� �zerinde etkili olan baz� yapay veya do�al maddeler kullanarak normal �zelliklerini bozmak suretiyle uygulanan y�ntemlere biyoteknik y�ntemler ad� verilir. Bu amaca ula�mak i�in feroman tuzak sistemleri veya cezbediciler, yumurtlamaya mani olucular, uzakla�t�r�c�lar, beslenmeyi engelleyiciler, k�s�rla�t�r�c�lar, geli�meyi d�zenleyiciler, geli�meyi engelleyiciler ve k�s�r b�cek salma y�ntemi gibi baz� do�al veya sentetik bile�ik ve y�ntemlerden yararlan�l�r. (1)
Feroman veya �e�itli cezbedicilerle yap�lan kitle halinde tuzakla yakalama y�nteminin uygulanmas�nda feroman tuzaklar�, bezi tuzaklar� ve visuel tuzaklar kullan�l�r. En yayg�n kullan�lan tuzaklar ise feroman tuzaklar�d�r.(1)
Feroman Tuzaklar�
Bir�ok b�cek neslini devam ettirmek i�in �iftle�mek zorundad�r. B�ceklerin bulu�malar�n� sa�layan nedenlerden en �nemlisi de b�ceklerin salg�lad�klar� feromonlard�r. B�cek taraf�ndan d�� evreye salg�lan�p hususi bir reaksiyon meydana getiren ve ayn� t�r�n fertleri taraf�ndan hissedilen maddelere feromon denir. Kimyasal bile�ikler olan bu salg� maddelerine ektohormon ad� da verilmektedir.(2)
T�rler i�erisinde kimyasal haberle�meleri belirlemeye yarayan feromonlar, bir�ok b�ceklerin cinsel ve sosyal d�zenlerinde b�y�k rol oynarlar. Kabuk b�cekleri (Scolytidae)"nin t�m t�rleri, toplama ve bir arada bulunma (Aggregation) feromonu �retirler. Bu maddenin Kabuk B�ceklerinin sosyal davran��lar�nda iki fonksiyonu vard�r: Primer olarak, uygun kulu�ka materyalinin bulunarak belirlenmesi ve topluca i�gal edilmesine hizmet eder. Sekonder olarak da toplaman�n ba�ar�lmas�ndan sonra, erkek ve di�ilerin birbirlerini bulmas�na yarar. Bu gibi maddeler, daha ziyade "populasyon �ekici" feromonlar olarak tan�mlan�rlar ve monogam t�rlerde (Xyloterus lineatus gibi) di�i, polygam t�rlerde ise (T�m Ips t�rleri) erkekler taraf�ndan �retilir.(4)
Bir feromon tuza��ndan beklenen en �nemli �zellik, �mr� s�resince feromonu en etkili miktara yak�n oranda ve s�rekli olarak d��ar� yaymas�d�r.(1)
Bir feromon tuza��, feromon emdirilmi� preparat ve yakalama tuza��ndan olu�ur.(�ekil 1,2)
Visuel Tuzaklar (Renk Tuzaklar�)
Sar� yap��kan g�rsel tuzaklar Kiraz sine�i (Rhagoletis cerasi L.), Akdeniz meyve sine�i (Ceratitis capitata Wied.), Zeytin sine�i (Bactrocera oleae Gmel.), Beyaz sinekler (Aleyrodidae), C�ce a�ustos b�cekleri (Cicadellidae), Yaprakbitleri (Aphididae) ve Yaprak galerisinekleri (Agromyzidae) gibi zararl�larla sava�ta �nemli bir yere sahiptir.
Tuzak materyali olarak de�i�ik dalga boylar�yla renk yo�unluk ve parlakl�klar�na sahip sar� renkli plastik, pleksiglas veya fiberglas levhalar yada mumlu karton y�zeyler tercih edilmektedir. Ayr�ca poliviniklor�r veya metal borular da istenilen renkte boyamak ko�uluyla bu ama�la kullan�labilir. Levhalar�n boyutlar�n�n tuzak etkinli�i �zerine etkili oldu�u �ok say�da ara�t�rmada ortaya konmu�tur. 15X20cm. boyutlar�nda kesilmi� levhalar d�nyada oldu�u gibi T�rkiye"de de yayg�n o

�LKEM�ZDEK� B�OTEKNOLOJ�K GEL��MELER

9/7/2010

�LKEM�ZDEK� B�YOTEKNOLOJ�K GEL��MELER

��NDEK�LER
B�YOTEKNOLOJ� 1
B�YOTEKNOLOJ� ARA�TIRMALARI 2-3
B�YOTEKNOLOJ�N�N SEKT�REL YANSIMALARI4
Biyoteknolojiler5
H�cre K�lt�r� Teknolojileri5
Klonlama Teknolojileri5
Molek�ler Klonlama5
Genetik Modifikasyon Teknolojisi5
Protein M�hendisli�i Teknolojisi5
Biyoalg�lama Teknolojisi5
Doku M�hendisli�i Teknolojisi5
DNA �ip Teknolojisi5
Biyoenformatik Teknolojisi6
Biyoteknoloji Sekt�r� ve Kariyer Olanaklar�6
Sungur Ilgaz"�n Biyoteknoloji ile �lgili G�r��leri7
Biyoteknolojinin Tarih�esi8
Biyoteknoloji S�zl��9
Konuyla �lgili Kaynaklar9
B�YOG�VENL�K10
Biyog�venlik nedir?10
ULUSLAR ARASI REKABET STRATEJ�LER�11
�RG�TLER VE KURULU�LAR11
KURUMSAL YAPILAR11
T�RK�YE "DEK� GEL��MELER12
T�RK�YE "DE B�YOTEKNOLOJ� S�STEM�N� OLU�TURAN FAKT�RLER�N �ZLENMES� GEREKEN STRATEJ�LER 12
B�YOTEKNOLOJ� ALANINDA GEL��MELER�N 14 YANSIMALARI T�RK�YE "N�N POL�T�KA SE�ENEKLER�
Klasik Biyoteknolojiden Modern Biyoteknolojiye 14
Biyoteknoloji Uygulamalar�n�n Tarihsel Geli�imi 15
Biyoteknolojide D�nyadaki Durumu 16
T�rkiyedeki Durum 18
Geli�mekte Olan �lkeler ile T�rkiye"nin Strateji Se�ene�i 18
Sonu� ve �neriler 20
T�RK�YEDE B�YOTEKNOLOJ�K GEL��MELER 21
T�rkiye"de ve D�nyada Tar�msal Biyoteknoloji 21-29
Ba� D�nd�r�c� Geli�meler ve Beklentiler Kar��s�nda T�rkiye ne Yapmal�d�r? 29
Teknoloji Alanlar� 29
TEMEL ARA�TIRMA ALANLARI 29
Yeni �la� Form�lasyonu Ara�t�rma ve Geli�tirilmesi 29
Rekombinant Terap�tik Ajanlar 29
Diagmostikler 30
Sonu� ve �neriler 30
T�RK�YE"DE B�YOTEKNOLOJ�K GEL��MELER
T�rkiyede ve D�nyada Tar�msal Biyoteknoloji
�lkemizdeki tar�msal �retim �zellikle �kinci D�nya Sava��ndan sonra �nemli �l��de artm��t�r. Fakat bu art��n, verimlilik art�� oran� ve ekilebilir alan art�� oran�yla kar��la�t�r�ld��nda sa�l�kl� olmad�� s�ylenebilir. Tar�msal �retim art��ndaki temel ��eler incelendi�inde; 1950lerden itibaren mekanizasyonun artmas�yla mera alanlar�n�n bozularak tarlaya d�n��t�r�ld��, ayn� �ekilde ormanlar�n tahribiyle tar�ma m�sait olmayan dik e�imli alanlarda ekim yap�ld��, �zellikle 1960lardan itibaren g�llerin ve sulak alanlar�n kurutularak yeni tar�m arazilerinin yarat�ld��, sulama veya elektrik �retimi ama�l� g�l ve g�letler olu�turularak vadi i�i habitatlar�n tahrip edildi�i ve geni� alanlarda sulu tar�ma ge�ildi�i ve b�ylece do�al dengenin fazlas�yla bozuldu�u g�r�lmektedir. Bunlar�n yan�nda, kimyasal g�brelerin ve tar�msal m�cadele ila�lar�n�n gittik�e artan d�zeylerde ve bilin�sizce kullan�m�, �retimi art�rm�� olmakla beraber do�al �evre ve insan sa�l��n� da olumsuz y�nde etkiler hale gelmi�tir. Yine bu ba�lamda, "ye�il devrim" ile birlikte kimyasal g�bre kullan�m�na ve sulamaya iyi tepki veren yeni �e�itlerin kullan�lmaya ba�lamas�yla verim art�� sa�lanm��, ancak yerel genotipler verimsiz bulunarak bunlar�n kullan�m� azalm��t�r.
D�nya genelinde tar�msal �retimin geli�mesine bak�ld��nda, yine T�rkiyedekine benzer geli�melerin oldu�u ve tar�msal �retimin art�r�lmas�nda ekolojik dengenin aleyhine bir geli�me oldu�u g�r�lmektedir. Son y�llarda, �zellikle Avrupa Birli�i ve di�er geli�mi� �lkelerde a��r� kimyasal g�bre kullan�m� ve hastal�klarla m�cadele ila�lar�n�n �evre �zerindeki olumsuz etkileri tart��lmaya ve bu tip tar�msal �retimin k�s�tlanmas�na y�nelik tedbirler al�nmaya ba�lanm��t�r. N�fusun h�zla artt�� geli�mekte olan �lkelerde ise durum pek de i� a��c� de�ildir. N�fus bask�s� nedeniyle tar�m alan� a�mak i�in tropik ya�mur ormanlar�n�n yak�ld��, sular�n kirletildi�i, topraklar�n �orakla��p ��lle�menin h�zla artt�� g�r�lmektedir.
Bu nedenle, 2025 y�l�nda 8 milyar� a�mas� beklenen d�nya n�fusunun

CLONING AND STEM CELL RESEARCH

9/7/2010

Cloning and Stem Cell Research

What is biotechnology?
Biotechnology is a set of scientific tools which uses living things to solve problems and make products.
It covers many kinds of technology.
Some, like using yeasts for brewing, have been around for centuries. Others, like genetic testing, are very recent.
Cloning and stem cell research form another branch of biotechnology
Introduction
The word "cloning" simply means copying.
When people think about cloning they usually think about copying complete human beings or animals like Dolly the sheep.
But cloning is also used for purposes other than making exact copies of animals or people.
Individual cells of plants, animals and human beings are copied every day in research and clinical laboratories.
What is a Clone?
An organism that has the same genetic information as another organism
Why Clone?
To mass produce organisms with desired qualities
Repopulate endangered or even extinct species
Organ transplants for humans
Recovery of lost loved ones
Infertility: cloning a fertile copy of themselves
Creation of spare body parts (Organs, blood, kidney"s, etc.)
Reproduction of their own body parts
Eugenics: making a superhuman race
Eugenics
Is the choosing of specific traits and the deleting of others.
Scientist could eliminate all the disease-causing genes and guarantee a healthy baby.
But is that ethical?

TRANSGEN�K (GEN AKTARIMLI) GIDALAR

9/7/2010

Transgenik(Gen Aktar�ml�) G�dalar

Son g�nlerde medyada beslenme ve g�da �e�itleri ile ilgili haberlere olduk�a fazla yer veriliyor. G�n ge�miyor ki, organik g�da, hormonsuz g�da, tabii g�da, katk�l� g�da, zararl� ve bozuk g�dalarla ilgili bir haber ��kmas�n. Bu haberlerden biri de "transgenik g�dalar" denen, genetik yap�s� de�i�tirilmi�
nebati veya hayvani g�dalard�r.
Y�ksek verimlilikte kaliteli �r�nler elde etmek i�in, bitki ve hayvan t�rleri �zerinde �slah �al��malar�, eskiden beri yap�lmaktad�r. Klasik �slah �al��malar�ndan elde edilen verimlilik art��, artan d�nya n�fusunun temel g�da ihtiya�lar�n�n kar��lanmas�na yetmemektedir. Ayr�ca elde edilen g�dalar�n t�keticilere ula�t�r�lmas�nda kar��la��lan zorluklar, g�dalar�n bozulmas�na yol a�maktad�r. �lim adamlar� bu problemleri ��zebilmek i�in yeni aray��lar i�ine girmi�tir. 1960"l� y�llardan itibaren biyo-teknoloji ve gen m�hendisli�i sahas�ndaki ara�t�rmac�lar, canl�lar�n genetik yap�s�nda de�i�iklikler yapmay� m�mk�n k�lan s�rl� mekanizmalar� ke�fetmeye ba�lam��lard�r. �nsano�lu bu �ifreleri ��zd�k�e, varl�klar�n s�rl� d�nyas�na daha �ok girmekte ve tabiat sofras�nda bize sunulmu� nimetlerin daha �e�itli ve bol olanlar�na kavu�ma imkan� bulmaktad�r. Genler, organizma �zelliklerinin kodland�� ifreli bilgilerdir. Bir canl� t�r�ne ba�ka bir canl� t�r�nden gen aktar�lmas� veya mevcut genetik yap�ya m�dahale edilmesi yoluyla, yeni genetik �zellikler kazand�r�lmas� tekni�ine gen veya rekombinant DNA teknolojisi denmektedir. Gen teknolojisi kullan�larak yeni �zellikler kazand�r�lm�� organizmalara da genetik yap�lar� de�i�tirilmi� organizmalar (GDO) veya "transgenik organizmalar" ad� verilmektedir. Bu canl�lardan elde edilen �r�nler ise, transgenik g�dalar olarak adland�r�l�r.

Transgenik �r�nler, genetik kirlilik, radyoaktif madde ve zararl� kimyevi katk� maddeleri gibi konularla do�rudan ilgili de�ildir. ��nk� burada d��ar�dan herhangi bir yabanc� madde ilave edilmemekte, sadece mevcut genler aras�nda yer de�i�tirmeler yap�lmaktad�r.
Gen teknolojisi, g�da �retiminde kullan�lan organizmalar�n genomlar�nda klasik metotlarla, tabii s�re�ler i�inde ger�ekle�tirilen de�i�imi h�zland�r�r. B�ylelikle canl�n�n g�da maddesi olarak kullan�lacak k�s�mlar�nda istenen de�i�ikli�in daha k�sa zaman i�inde yap�lmas�na imkan verilir. Genetik bilginin �ifrelenmesi, kopyalanmas�, okunmas� ve kontrol�; bakteri, bitki ve hayvanlar aras�ndaki genetik bilginin de�i� toku�unu m�mk�n k�lmaktad�r. �ki ayr� t�r canl�n�n DNA program�n� olu�turan genler ne kadar �rt��yorsa, o iki t�r�n �aprazlanmas�ndan, ya�ayabilen melez t�rler ortaya ��karmak o kadar kolay olur. Ancak iki t�r aras�ndaki gen transferi, az say�da hususi bilgi par�alar�n� ihtiva etti�inden, yap�lan de�i�iklikler, t�r i�i varyasyonla s�n�rl� kal�r. Dolay�s�yla bir t�r�n ba�ka bir t�re d�n��mesine yol a�maz. Bir bitki veya hayvan binlerce genden meydana geldi�i i�in, bir iki genin transferi, o organizman�n yap�s�nda yeni bir t�r olu�turacak kadar de�i�ikliklere sebep olmaz. �rnek verirsek; 80.000 geni olan bu�daya aktar�lan iki genin, onun genetik yap�s�nda sadece % 0,0025 oran�nda bir de�i�ikli�e sebep olaca�� tahmin edilmektedir. Gen okuma, montaj ve transfer mekanizmalar� ortak oldu�undan, alt t�rler, t�rler ve cinsler, s�n�flar aras� bilgi par�alar� k��k �l�eklerde yap�labilmektedir. Mesela, birbirinden �ok farkl� iki canl� olan bal�k ve domates aras�nda, belli genetik bilgiler de�i� toku� edilebilir. Genom b�t�nl��n� bozmayacak seviyedeki bu aktar�mlar, bu canl�lar�n farkl� bir t�re d�n��mesine yol a�maz. Bal�k yine bal�k, domates yine domates olarak kal�r. Aktar�lan yeni genler, o canl�n�n var olan bir veya bir ka� �zelli�ini de�i�tirmekte ve o canl�dan daha fazla istifade etmenin yollar�n� a�maktad�r. Yarat�c�"n�n insana verdi�i e�yaya m�dahale hakk�n�n kullan�m� olan genlerle oynama �al��malar�na bu nazarla bak�labilir. Bu �ekilde bir m�dahaleyle genleri de�i�tirilmi� canl�lara, "yeni t�r" yerine, "transgenik organiz

GENET�K

9/7/2010

GENETIK

Genetik Nedir?
�nsanlar �evreleriyle ilgilenmeye ba�lad�ktan sonra her d�l�n daima atas�na benzedi�ini g�zlemi�lerdir. Bir �ocu�un baz� halleri, davran��lar�, yetenekleri anne ve babas�na benzer. Bir bireyin kendi ata d�l�ne benzeme e�ilimine soya�ekim (kal�t�m) denir. Yani anne, baba ve yavru aras�ndaki benzerlik ve farkl�l�klar�n nedeni ile bu �zelliklerin nesilden nesile ge�i�ini inceleyen bilim dal�na genetik denir. Genel olarak b�t�n t�rlerde o�ul d�ller temel plan bak�m�ndan atalar�na benzerler. Bu temel plan kal�t�mla d�lden d�le iletilir. Genetik ile ilgili temel kavramlar a�a��da a��klanm��t�r:
Gen: Bir karakteri temsil eden ve bu karakterin yavru d�llere aktar�lmas�n� sa�layan DNA par�as�na gen ad� verilir. Her karakterin geni kromozom �zerinde lokus denen belirli bir yerde bulunur.
Alel Gen: Bir karakteri temsil eden kromozomlar�n kar��l�kl� b�lgelerinde (lokuslarda) bulunan iki gen �iftine alel gen ad� verilir. Alel genler ayn� karakter �zerine z�t etki yaparlar. �rne�in; A, a
�ok Alellik: Ayn� karakteri temsil eden ikiden fazla gen bulunmas�na �ok alellik ad� verilir.
Homolog Kromozom: Kar��l�kl� b�lgelerinde (lokuslar�nda) ayn� karakteri temsil eden ve biri anadan di�eri babadan gelen iki gen bulunduran kromozomlara homolog kromozom denir.
Genotip: Bir canl�n�n sahip oldu�u genler toplulu�una genotip ad� verilir.
Fenotip: Bir canl�n�n g�zle g�r�lebilen t�m �zelliklerine fenotip ad� verilir. Canl�n�n d�� g�r�n��d�r. Genotip ve �evre etkisiyle meydana gelir.
Homolog Karakter (Ar� D�l): Bir kromozomun kar��l�kl� b�lgelerinde (lokuslar�nda) ayn� �zellikte iki alel gen bulunmas� olay�na homolog karakter denir. Bu iki alel gen karakter olu�umunda ayn� y�nde etki ederler. Ana babadan ayn� karakterleri alm�� bireylerdir. �rne�in; AA, bb, cc
Heterozigot Karakter (Melez D�l): Bir kromozomun kar��l�kl� b�lgelerinde (lokuslar�nda) farkl� �zellikte iki alel gen bulunmas� olay�na heterozigot karakter denir. Bu iki alel gen karakter olu�umunda z�t y�nde etki ederler. Ana babadan farkl� karakterleri alm�� bireylerdir. �rne�in; Aa, Bb, Cc
Bask�n Gen (Dominant): Bir karakterin olu�umunda etkisini her zaman g�steren gene bask�n gen denir. B�y�k harfle g�sterilir.
�ekinik Gen (Resesif): Bir karakterin olu�umda ancak homozigot ise etkisini g�sterebilen gene �ekinik gen denir. K��k harfle g�sterilir.
Ekivalent=kodominant: Eksik bask�nl�k. Alel genler aras�nda dominantl�k resesiflik olmad��nda bu alellerin fenotipte kendini belli etme kuvveti e�de�er olur. Yavrular ana ve babadan farkl� bir ara karakter g�sterir.
Ba��ms�z Gen: Bir �ift kromozom �zerinde sadece bir alel gen bulunmas� olay�na ba��ms�z gen denir.
Ba�l� Gen: Bir �ift kromozom �zerinde birden fazla alel gen bulunmas� olay�na ba�l� gen denir.
Karakter Olu�umu: Bir canl�n�n t�m �zelliklerine birden karakter ad� verilir. Canl�n�n karakterini DNA �zerindeki genler belirler. Yavru bireyde karakteri olu�turan genlerden biri anneden di�eri babadan gelir, karakteri olu�turan bu gen �iftine alel gen ad� verilir.
Bir karaktere etki eden fakt�rler a�a��daki gibidir.
Kal�t�m: Canl�n�n anne ve babas�ndan �reme s�ras�nda DNA arac�l��yla ald�� karakterlere kal�t�m denir.
Modifikasyon: I��k, �s� ve besin gibi �evresel fakt�rlerin genleri etkilemesi ile canl�da olu�an karakterlere modifikasyon ad� verilir. Olu�an de�i�iklikler kal�tsal de�ildir, yani yavru bireye aktar�lmaz.
Mutasyon: S�cakl�k, kimyasal maddeler ve radyasyon gibi �evresel fakt�rlerin genlerin yap�s�n� bozmas� ile canl�da olu�an karakterlere mutasyon denir. V�cut h�crelerinde olu�an mutasyon sadece canl�y� etkiler kal�tsal de�ildir, �reme h�crelerinde olu�an mutasyon ise kal�tsald�r ve yavru bireye aktar�l�r.
Varyasyon: Ayn� t�rdeki canl�lar aras�nda mutasyon yada �evresel etkiler sonucunda olu�an farkl�l�klara varyasyon ad� verilir.
Adaptasyon: Canl�n�n var olan karakterinin bulundu�u ortama uyum sa�lamas� sonucu ya�am�na devam edilmesi olay�na adaptasyon ad� verilir. Canl�n�n var olan karakterinin ortama

B�YOGAZIN TANIMI VE �ZELL�KLER�

9/7/2010

B�YOGAZIN TANIMI VE �ZELL�KLER�
Biyogaz, hayvansal ve bitkisel at�klar�n oksijensiz ortamda ayr��mas� sonucu ortaya ��kan bir gaz kar��m�d�r. Bile�iminde % 60-70 metan (CH4), % 30-40 karbondioksit (CO2), % 0-2 hidrojen s�lf�r (H2S) ile �ok az miktarda azot (N2) ve hidrojen (H2) bulunmaktad�r.
Biyogaz �retiminde kullan�labilecek baz� at�klar
Hayvansal At�klar : S��r, at, koyun, tavuk gibi hayvanlar�n g�breleri, insan d��k�s�, mezbaha at�klar� ve hayvansal �r�nlerin i�lenmesi s�ras�nda ortaya ��kan at�klar
Bitkisel At�klar : �nce k�y�lm�� sap, saman, m�s�r art�klar�, �eker pancar� yapraklar� gibi bitkilerin i�lenmeyen k�s�mlar� ile bitkisel �r�nlerin i�lenmesi s�ras�nda ortaya ��kan at�klar.
Biyogaz �retiminde hayvansal ve bitkisel at�klar tek ba��na kullan�labilece�i gibi belli esaslar do�rultusunda kar��t�r�larak da kullan�labilir.
Biyogaz, temiz ve mavi bir alevle yanar.
Biyogaz, kullan�lmad�� zaman ��r�k yumurta kokusundad�r ancak yanarken bu koku kaybolur. Bu �zellik, biyogaz� ileten borularda ka�ak olup olmad��n� anlamada kolayl�k sa�lar.
Biyogaz �ok d��k s�cakl�klarda (-164 °C) s�v�la�t�r�labilmektedir. Bu i�lem �ok pahal�d�r bu nedenle gaz t�plerinde depolanmas� ekonomik de�ildir. Genellikle gaz halinde kullan�lmaktad�r.
B�YOGAZ �RET�M�N�N YARARLARI
�lkemizde hayvansal ve bitkisel at�klar, �o�unlukla ya do�rudan do�ruya yak�lmakta veya tar�m topraklar�na g�bre olarak verilmektedir. Ancak at�klar�n yak�larak �s� �retiminde kullan�lmas� daha yayg�n olarak g�r�lmektedir. Bu �ekilde istenilen �zellikte �s� �retilemedi�i gibi, �s� �retiminden sonra at�klar�n g�bre olarak kullan�lmas� da m�mk�n olmamaktad�r. Biyogaz teknolojisi ise organik k�kenli at�klardan hem enerji eldesine hem de at�klar�n topra�a kazand�r�lmas�na imkan vermektedir.

1 m3 biyogaz�n etkili �s�s�;
0.62 l gazya��n�n
1.46 kg odun k�m�r�n�n
3.47 kg odunun
0.43 kg b�tan gaz�n�n
12.30 kg teze�in
4.70 Kwh elektri�in
1.18 m3 havagaz�"n�n
sa�lad�� etkili �s�ya e�de�erdir.

TRANSGEN�K B�TK�LER

9/7/2010

Bitkinin sa�l�� ve besin de�eri ;
Genotipe
�evreyle olan etkile�ime ba�l�d�r.
�rnek: "Olumsuz �s� de�i�imleri, kurakl�k ve topra��n bile�imi �nemli etkenlerdir".

�RNEK : Kurakl�k, tah�llarda anormal ve k�s�r polenler olu�mas�na yol a�t��ndan embriyo geli�imini ve sonu�ta tohumun a��rl��n� ve kalitesini de olumsuz y�nde etkileyecektir.

�EVRE B�YOTEKNOLOJ�S�

9/7/2010

�EVRE B�YOTEKNOLOJ�S�

At�k ��lemlerin Biyokimyas�

At�k su ar�t�lmas� s�ras�nda olu�an biyokimyasal reaksiyonlar daha �ok bakteriler taraf�ndan ger�ekle�tirilir.At�k suyun bile�imi �ok kompleks olup binlerce organik maddeyi �ok de�i�ik konsantrasyonlarda i�erir.At�k suda �ok say�da substrat ve mikroorganizma bulunmas� baz� reaksiyonlar�n inhibisyonuna sebep olabilmektedir.Ayr�ca substrat konsantrasyonunun �ok d��k olmas� reaksiyon h�zlar�n�n da fermantasyona k�yasla �ok yava� olmas� sonucunu do�urur.
At�k i�lemlerin biyokimyas� at��n i�erdi�i bile�iklerin tabiat� ile yak�ndan ilgilidir. Kentsel at�k sularda bulunan organik C"nin %75 i karbonhidrat,,protein,amino asitler ve ya� asitlerinden kaynaklan�r.Geriye kalan k�s�mda anyonik deterjanlar ve non iyonik deterjanlar �nemli yer tutar.Organik maddenin 2/3 i s�spanse haldedir.
At�k i�lemleri "a��k" sistemler oldu�undan mikrobiyal populasyon �zellikle d��k b�y�me h�zlar�nda �ok �e�itlidir.Aerobik i�lemlerde ana katabolik reaksiyonlar molek�ler O2"li oksidasyon ile tamamlan�rken ,anaerobik solunum baz� durumlarda meydana gelir ve nitrat elektron aksept�r� olur.Anaerobik i�lemlerde ana reaksiyon hidrolitik ve fermentatif reaksiyonlardan sonra inorganik karbonun elektron aksept�r� olarak kullan�ld�� solunumdur.Bu reaksiyonlar�n son �r�n� metan olup CO2 in H2 ile direkt indirgenmesi ile de elde edilebilir.
Solunum-O2 T�ketimi
Bir at��n ar�t�lmas� s�ras�nda O2 t�ketiminin bilinmesi �ok �nemlidir.��nk� havaland�rma aktif �amur prosesinde toplam maliyetin �nemli bir k�sm�n� olu�turur.
Oksijen t�ketimi manometrik ve elektrodlarla veya be� g�nl�k BOD(Biyolojik Oksijen �htiyac�) testi ile belirlenebilir.Ar�t�lm�� olsun veya olmas�n at�k sular�n b�y�k k�sm� genellikle nehirlere verilir.Nehir canl� hayat� i�in ��z�nm�� O2 miktar� esansiyel oldu�unda daha 1912 y�l�nda �ngiltere"de nehir suyundaki ��z�nm�� O2 ni kritik d�zeye d��rmeden kanalizasyon sular�n�n nehre verilebilmesi i�in BOD testleri yapt�r�lmaya ba�lanm��t�r.
Saf bakteri k�lt�rleri i�in spesifik endojen solunum oran� �ok d��kken aktif �amur durumda olduk�a y�ksektir.(~%10-50).Bunun iki �nemli sebebi vard�r.
1)Aktif �amur kendine ba�l� olarak suda ��z�nmeyen formattaki ya� asitleri,karbonhidratlar ve proteinleri i�erir.
2)Ar�tma proseslerinde metabolize olabilecek depo �r�nlerini i�erebilecek mikroorganizmalar yava� b�y�rler buna kar��l�k endojen solunumu �ok h�zl�d�r.
Bu durumlarda h�cre canl�l��n� yitirir ama solunum devam eder ve mikrobiyal b�y�me olmad�� halde O2 t�ketilir.Normal olarak aktif �amurda canl� h�cre oran� %1-10 aras�nda de�i�ir.Sonu�ta total lizizin ger�ekle�ir ve h�cre i�eri�i d��ar� ��kt��ndan bulan�kl��a sebep olur.Supernatant�n ��z�nm�� organik karbon(DOC) ve BOD de�eri y�kselir.
At�k i�lemlerinde endojen metabolizma ve lizizin bilinmesi havaland�rma tank�n�n O2 gereksinimini hesaplayabilmek a��s�ndan �nemlidir.
��z�nm�� Oksijen(DO)
Molek�ler O2,H2 veya e aksept�r� olarak hizmet g�r�r ve sonu�ta H2O olu�ur.O2 ender olarak do�rudan organik molek�llere transfer edilir.DO artt�r�l�rsa solunum h�zlan�r ve hiperbolik bir g�r�nt� verir.
H�z�n DO konsantrasyonuna ba��ml�l�� Monod ve MichaelisMenten denklemlerine uyar ve bakterinin oksijene ilgisi Km sabiti ile ifade edilir.

(Solunum h�z�n�n ��z�nm�� oksijen konsantrasyonuna ba��ml� de�i�imi)
Saf k�lt�rler i�in Km �ok d��kt�r(0,001 mg/1) aktif �amur durumunda ise(0,1-0,2 mg/1) dir. Km=0,1 mg/1 ise maksimum h�z�n %95 ine ula�abilmek i�in DO"nun 2 mg/1 olmas� yeterlidir.Daha fazla havaland�rma ekonomik de�ildir.
Aktif �amur proseslerinde hava yerine saf oksijen kullan�lmas� O2"nin s�v� faza h�zl� ge�mesi a��s�ndan �nemlidir.
Enzimler
Bilindi�i gibi enzimler biyokimyasal reaksiyonlar� katalizlerler ancak aktif �amurda serbest formda enzim bulunmaz.H�crelerin i�

SEGMENTASYON Y�NTEM�YLE �K� BOYUTLU G�R�NT� �ZER�NDE A�IRLIK MERKEZ�N�N HESAPLANMASI

9/7/2010

Segmentasyon Y�ntemiyle �ki Boyutlu G�r�nt� �zerinde A��rl�k Merkezinin Hesaplanmas�

�ki boyutlu resim �zerinde a��rl�k merkezinin hesaplanabilmesi i�in �ncelikle v�cuttaki her uzuvun uzunlu�u hesaplanmal�d�r. Bunu hesaplayabilmek i�in bu projede Ganalizi program� ile uzuvlar�n eklem noktalar�n�n koordinatlar� hesaplanm��t�r. A�a��da Tablo 1"de Ganalizi program�ndan elde edilmi� koordinatlar bulunmaktad�r. (Tablodaki koordinat de�erleri pixel de�eri �zerindendir.)

B�LGEX EkseniY Ekseni
FIXED POINT00
R TOE384269
R HEEL379212
R ANKLE360223
R KNEE279186
R HIP220119
R SHOULDER10478
R ELBOW75125
R WRIST4294
L TOE175274
L HEEL223246
L ANKLE201237
L KNEE140184
L HIP207125
L SHOULDER12067
L ELBOW15229
L WRIST1963
CHIN105103
FOREHEAD69103

Tablo 1Eklem noktalar�n�n koordinatlar�

Koordinatlar�n hesaplanmas�n�n ard�ndan da bu koordinatlardan �ye uzunluklar� tespit edilmi�tir. �ye uzunlu�unun hesaplanmas�nda,
__________________
(x2 – x1)2y2 – y1) 2 form�l� kullan�lm�� ve her �ye hesaplanm��t�r.

Hesaplanan �ye uzunluklar�, her �yenin kendi a��rl�k merkezi oranlar�yla �arp�lmas� sonucunda �yenin a��rl�k merkezinin g�z �n�nde bulundurulan ekleme g�re ne kadar uzakta oldu�u tespit edilmi�tir. Bu projede kullan�lan a��rl�k merkezleri oranlar� Clauser ve arkada�lar�n�n (1969) belirtti�i de�erlerdir.
Tespit edilen a��rl�k merkezinin uzuv �zerinde d��t�� noktan�n koordinatlar�n�n tespiti i�in ise do�ru denklemi kullan�lm��t�r. Bu denklemin olu�turulabilmesi i�in �ncelikle uzvun d�zlemle yapt�� "" a��s�n�n bulunmas� gereklidir. Bu a��
arctan _y2 – y1_ form�l�yle bulunmu�tur.
x2 – x1

Ard�ndan da bulunan a��dan ge�en do�ru �zerinde a��rl�k merkezinin d��t�� noktan�n koordinatlar� tespit edilmi�tir.
Bunun i�in de
Xcg = a��rl�k mer. * cos( ) + X1 Ycg = a��rl�k mer. * sin( ) + y1

form�lleri kullan�lm��t�r.
Elde edil

CANLININ �� YAPISINA YOLCULUK

9/7/2010

CANLININ �� YAPISINA YOLCULUK

Etraf�m�zdaki varl�klar� canl� ve cans�z olmak �zere ikiye ay�ra biliriz.
Canl� varl�klar�n ortak �zellikleri
1. Kendileri gibi canl� olan h�crelerden olu�mu�lard�r.
2. Canl�lar hareket ederler.
3. �o�al�r, geli�ir ve b�y�rler.
4. Enerji harcar ve bunun i�in beslenirler.
H�cre ve h�crenin yap�s�
H�cre canl�lar�n canl�l�k �zelli�i g�steren en k��k yap� birimidir. Mikroskobun ke�fine kadar h�crenin varl�� bilinmiyordu.
Geli�mi� yap�l� canl�larda h�creler birle�erek dokular�, dokular organlar�, organlar canl�y� olu�tururlar. �rnek insan.
H�crenin �eklini ilk defa Robert Hooke basit bir mikroskopla �i�e mantar�n� inceleyerek �izmi�tir. Milyonlarca �e�it h�cre olmas�na ra�men biz temel olarak hayvan ve bitki h�cresini inceleyece�iz.
Hayvan h�cresi

Bitki h�cresi

H�creleri genel olarak h�cre zar�, h�cre �ekirde�i ve sitoplazma olmak �zere �� k�sma ay�ra biliriz.
A. H�cre zar�

H�creyi �evreleyerek da��lmas�n� �nleyen protein ve ya�lardan meydana gelmi� yap�d�r. H�cre zar� canl�, esnek, dayan�ks�z, se�ici ge�irgen, yar� saydam �zelliklere sahiptir. H�cre zar�n�n yap�s�n� a��klayan bilimsel modele "ak�c� mozaik zar modeli" ad� verilir.
B. Sitoplazma
H�crenin t�m faaliyetlerini y�r�ten organellerin (organc�klar) ve �ekirde�in i�erisinde y�zd�� yo�un s�v� bir maddedir Sitoplazma"n�n i�erisinde bulunan en �nemli organeller ��yledir:
1.Mitokondri:H�crenin enerji merkezidir. H�cre i�i solunum burada ger�ekle�ir.
2.Endoplazmik retikulum:H�cre i�erisinde madde ta��nmas�ndan sorumlu organeldir. �zerinde ribozom bulunduranlara "gran�ll� endoplazmik retikulum" ribozom bulundurmayanlara "gran�ls�z endoplazmik retikulum" denir.
3.Ribozom: Protein sentezinin yap�ld�� yerdir.
4.Golgi cisimci�i: Salg� maddelerinin �retildi�i yerdir.
5.Lisozom: H�cre i�i sindirime yard�mc� olur.
6.Sentrozom: Sadece hayvan h�crelerinde bulunan ve h�cre b�l�nmesinde rol alan organel dir.
7.Koful: Besin depolamas�nda ve at�k �r�nlerin h�creden at�lmas�nda kullan�lan organeldir. Hayvan h�crelerinde az ve k��k bitki h�crelerinde �ok ve b�y�k kofullar bulunur.
8.Plastitler: Sadece bitki h�crelerinde bulunurlar. Plastitler 3 tanedir.
Kloroplast= Bitkiye ye�il rengi verir. Bitki h�cresinde fotosentezin ger�ekle�ti�i yerdir.
L�koplast= Besin depolar.
Kromoplast=Bitkilere renk verir. �i�eklerdeki k�rm�z�, sar�, ye�il gibi renklerin olu�mas�n�
sa�lar.
9.H�cre �eperi: Sadece bitki h�cre-sinde bulunan sert ve cans�z yap�d�r. G�revi bitki h�cresini d�� etkilerden korumak ve bitkiye sa�laml�k kazand�rmak d�r.
H�cre �eperi;
1. canl� de�ildir
2. tam ge�irgendir
3. dayan�kl�d�r
4. selilozdan yap�lm��t�r

10.Kromatin iplik: H�cre b�l�nmesinde g�rev al�r.
C. �ekirdek
H�crenin b�t�n faaliyetlerini kontrol eder. �ekirdek; �ekirdek zar�, �ekirdek s�v�s�(�ekirdek �z suyu), kromatin iplikler ve �ekirdek�ik olmak �zere d�rt k�s�mdan olu�ur. �ekirdek h�crenin t�m genetik bilgisini ta��yarak h�crenin hayat�, faaliyetleri ve g�revleri hakk�ndaki t�m bilgiler �ekirdekte saklan�r. Bu bilgiler gelecek nesillere �ekirdek taraf�ndan aktar�l�r. �ekirdek i�erisinde bu i�leri yapan; y�netici molek�l DNA "d�r.
Bitki ve hayvan h�cresi aras�ndaki farklar
Bitki h�cresi
1. H�cre �eperi bulunur.
2. Sitoplazmada plastitler vard�r
3. Kofullar �ok ve b�y�kt�r.
4. Lisozom ve sentrozom bulunmazHayvan h�cresi
1. H�cre �eperi bulunmaz
2. Plastitler yoktur
3. Kofullar az ve k��kt�r.
4. Lisozom ve sentrozom bulunur.

H�cre �eperi ve h�cre zar� aras�ndaki farklar
H�cre �eperi
1. Cans�zd�r.
2. Tam ge�irgendir.
3. Dayan�kl�d�r.
4. Sel�loz "dan yap�lm��t�rH�cre zar�
1. Canl�d�r.
2. Se�ici ge�irgendir.
3. Dayan�ks�zd�r.
4. Protein ve ya�lar-dan yap�lm��t�r

�A�IMIZDA GEL��EN B�YOTEKNOLOJ�K GEL��MELER

9/7/2010

�A�IMIZDA GEL��EN B�YOTEKNOLOJ�K GEL��MELER

�zet

Bu makale iki b�l�mden olu�mu�tur. Birinci b�l�m�nde, biyoteknoloji ile de�i�en d�nya d�zeninde olas� devrimsel geli�meler ve s�z konusu geli�melerin e�itim bilimleri a��s�ndan �ng�r�len do�urgusu ele al�nm��t�r. �kinci b�l�mde biyoteknoloji alan�nda d�nyada ve T�rkiye"de durum genel �izgileriyle �zetlenmi� ve geli�melerin e�itim sistemine olas� yans�malar� tart��maya a��lm��t�r.

Giri�

Biyolojide DNA"n�n yap�s�n�n ��z�mlenmesi 20. y�z y�ldaki en �nemli bilimsel geli�melerden biridir. Bu geli�me alanda yeni �al��malara ivme kazand�rm��t�r. Yeni teknolojilerin kullan�ld�� ve uyguland�� bu �al��malar�n do�urgular� fiziksel ve do�al d�nyay� de�i�tirebilecek niteliktedir. Bu nedenle bilimsel platformlarda yeni y�zy�l biyoteknoloji y�zy�l� olarak tan�mlanmaktad�r.
Biyoteknoloji ve Geli�meler

Biyoteknoloji kavram�, ilk kez 1919 y�l�nda Ereky taraf�ndan kullan�lm��t�r. Biyoloji ve teknoloji alan�ndaki geli�meler, hi� ku�kusuz kavram�n kapsam�n� geni�letmi�; anlam�n� zenginle�tirmi�tir. S�z konusu geli�meler, tarihsel s�re� i�inde, �� ba�at d�neme ayr�lmaktad�r. (1,2,3,4,5)

Geleneksel biyoteknoloji d�nemi .- 1919 ve 1939"lu y�llar� kapsamaktad�r. Bu d�nemde, biyoteknoloji Ereky "nin kavram� ilk kulland�� anlamda "" biyolojik sistemlerin yard�m�yla hammaddelerin yeni �r�nlere d�n��t�r�ld�� i�lemleri"" ifade etmektedir. Bu d�nemdeki bilgi birikimi ve teknolojiyle biyolojik sistemler, herhangi bir de�i�ime tabi tutulmaks�z�n ekmek, peynir, yo�urt, alkol vb. maddelerin �retilmesinde kullan�lm��t�r.

Ara d�nem.- 1940 ve 1973"l� y�llar� kapmaktad�r. Bu d�nemde genomlar�nda k�kl� bir de�i�iklik yap�lmaks�z�n biyolojik sistemlerin, end�stride kullan�m alanlar� geni�letilmi� s�n�rl� tekniklerle antibiyotik, enzim, protein vb. maddelerin �retimi geli�tirilmi�tir.

Modern biyoteknoloji d�nemi.- Geli�mi� ve modern tekniklerin biyolojik sistemlere
Uygulanmas�na ili�kin �al��malar� kapsamaktad�r. Mutasyonlar ya da rekombinant DNA
Teknolojisi yard�m�yla olu�turulan yeni fenotipik karakter ta��yan mutantlar veya transgenetik organizmalar end�stride ve t�m alanlarda yo�un bi�imde kullan�lmaya ba�lanm�� ve kullan�lmaktad�r. Biyoteknoloji giderek genetik m�hendisli�i uygulamalar�n�n t�bbi, zirai ve end�striyel biyolojik maddelerin �retilmesi amac�yla kullan�lmas�n� kapsamaktad�r. Bu nedenle 20. y�zy�l�n son y�llar�nda biyoteknoloji, uygulamal� ve disiplinleraras� bir alan, ""molek�ler genetik"" ve ""rekombinant DNA teknolojisi"" olarak tan�mlanmaktad�r. Art�k bu teknoloji bir organizman�n genomlar�nda bulunan t�m bilgileri ve �ifreleri de�i�tirmeyi; ayn� ya da farkl� cinse ait organizmalara DNA sekanslar� veya genleri aktarmay�, istenilen DNA baz s�ralar�n� veya genlerini ��karmay�, ba�ka organizmalara aktarmay� ya da birle�tirmeyi; DNA ve RNA baz s�ralar�n� belirlemeyi, gen haritalar� ��karmay�; transgenetik hayvanlar, bitkiler, mikroorganizmalar �retmeyi, genetik d�zeyde embriyolarda d�zenlemeler yapmay�, yeni fenotip ve genotipte canl�lar olu�turmay�, proteinler, enzimler, antibiyotikler hormonlar gibi tan�lama, tedavi, koruma ve ara�t�rmalarda kullan�lan maddeler, kimyasallar �retmeyi olanakl� k�lmaktad�r.
Biyoteknolojide ula��lan a�ama ve s�rd�r�len �al��malar 21. Y�zy�l� �ekillendirecek devrimsel geli�meleri i�ermektedir. R�fk�n bu geli�meleri
1. genlerin izole edilmesi ve birle�tirilmesi,
2. patentlenen ya�am,
3. ikinci yarad�l��,
4. �jenik bir uygarl�k,
5. gen sosyolojisi,
6. bilgisayar i�i DNA,
7. yeniden ke�fedilen do�a olmak �zere yedi ba�l�kta ele alm��t�r. (6)
Demirsoy, s�z konusu geli�meleri
1. yap�yla ilgili
2. e�itim-��retimle ilgili
3. i�levsel,
4. �zg�rl�kler,
5. idari ve yasal,
6. d��nce zeminin evrimle�mesi olarak alt� boyutta irdelemi�tir.,(7)
Bu makalede, yazar 21. y�zy�l� �ekillendirecek olas� devrimsel geli�meleri birbirleriyle
�rt��r nitelikte olmalar� nedeniyl

KLONLAMA TEKNOLOJ�S�

9/7/2010

Klonlama teknolojisi:

1997 y�l�nda dolly adl� kopya kuzunun d�nyaya gelmesinden bu yana klonlama d�nyas�nda
bir�ok ilerleme ger�ekle�ti. Bilim adamlar� koyunun yan� s�ra ,fare, inek ,ke�i ve maymun klonlad�lar.
Klonlama teknolojisinde patent haklar�, klonlama ve genetik �e�itlilik, insan klonlama gibi
konularda tart��malar s�rerken , bilim de kendi yolunda ilerliyor. Bilim adamlar� klonlama
teknolojisiyle, doku ve organ nakillerinde kullan�lacak dokularla organlar �retmeye �al��yorlar.
Belki de �ok yak�nda bilim adamlar� klonlanarak ilk bebe�in do�du�unu a��klayacaklar.
Bundan 20 y�l kadar �nce do�mu� ilk t�p bebek Louise Brown gibi bu bebek de �nce medyan�n yo�un
ilgisiyle kar��lanacak. Ancak klonlama d�nyas�ndan son haberler, bu konuda acele etmemek
gerekti�ini d��nd�r�yor bize.
1997 y�l�n�n �ubat ay�nda isko�ya"da Edinburgh yak�nlar�nda Roslin End�strisi"nde lan
Wilmut ve arkada�lar�, di�i bir koyundan kopyalam�� olduklar� Dolly adl� kuzunun do�du�unu
a��klam��lard�. Dolly, dolay�s�ylada klonlama teknolojisi, d�nya g�ndemine bomba gibi d��m��t�.
Dolly �rne�inde klonlamay� k�saca yeti�kin bir canl�dan al�nan herhangi bir bedensel
(somatik) h�crenin kullan�lmas�yla canl�n�n "genetik ikizi"nin yarat�lmas� olarak tan�mlayabiliriz.
Dolly"nin yarat�lmas�nda kullan�lan klonlama y�ntemi, bedensel h�cre �ekirdek transferi
olarak adland�r�l�yor. Bu y�ntemle ara�t�rmac�lar, bir h�crenin �ekirde�ini alarak h�crenin
genetik materyalini i�eren DNA �ekirdekte bulunur-sonra bunu kendi h�cre �ekirde�i, yani DNA"s�
��kar�lm�� bir yumurta h�cresine aktar�yorlar. Ortaya ��kan embriyonun her bir h�cresinde
h�cresinde, �ekirde�i veren h�crenin DNA"s� bulunuyor. Daha sonrada embriyo, bir di�inin
rahmine yerle�tiriliyor.
D�nyan�n klonlama teknolojisinden haberli oldu�u 1997 y�l�ndan bu yana bu alanda
b�y�k ilerlemeler ger�ekle�tirildi. Bilim adamlar�, koyunun yan� s�ra, fare, inek, ke�i ve maymun
kopyalamay� ba�ard�lar. Bu arada Dolly iki kez do�um yapt�; pek �ok �lkede klonlama , �zellikle de
insan klonlamayla ilgili yasalar ve yasaklar konulmaya �al��ld�, ya da konuldu. Patent haklar�,
insan klonlama, klonlaman�n yayg�nla�t�r�lmas�n�n genetik �e�itlili�in, azalmas�na yol a�abilece�i
gibi konularda pek �ok tart��ma ya�and�. Bu tart��ma konular� hala g�ncelli�ini koruyor olsa da, etik
tart��malar�n yasal d�zenlemelerin yeni oda��, h�cre ve doku naklinde kullan�lacak malzemelerin
�retilmesi i�in yap�lan "tedavi ama�l� klonlama". Yani, hastal�k sonucu kaybedilmi� doku ve
organlar�n yerine, klonlama yoluyla yenilerinin �retilmesi.
Ger�ekte �ekirdek transferi y�nteminin, organ nakilleri i�in insan organlar�n�n
klonlanmas�nda kullan�labilece�i d��ncesi, Dolly"nin do�umunun a��klanmas�ndan hemen sonra
su y�z�ne ��km��t�. �nsanlara kusursuz olarak uyan, nakilden sonra bedenin reddetmeyece�i organlar
elde etmek i�in �retilmi�, olan bitenden habersiz, bilin�siz klonlar; organ tarlalar�... Ancak, ger�ekte
olup bitenler bu senaryodan �ok farkl�. Ara�t�rmac�lar, labaratuvarda k�lt�rleme yoluyla
olu�mu� embriyolardan dokular ve organlar �retmeyi ama�l�yorlar.
Al�c�s�na kusursuz bir �ekilde uyan organ ve dokular� klonlama yoluyla �retme
d��ncesi, ge�ti�imiz y�l�n May�s ay�nda, California"da bulunan Geron adl� biyotik �irketinin,
Dolly"nin yarat�c�lar�nca kurulmu� Roslin BioMed"i almas�yla bir ad�m daha yol ald�. Geron,
�a�da� t�bb�n yeni mucizesi embriyonik k�k h�creler konusundaki �al��malar�yla tan�n�yor.
1998 y�l� kas�m ay�nda, �al��malar�n� Geron"n destekledi�i iki bilim adam�n�n, birbirinden ba��ms�z
olarak, insanlara ait embriyonik k�k h�creleri izole ettikleri a��kland�.
K�k h�creleri, farkl� h�cre t�rlerine d�n��ebilen �zel h�creler olarak
tan�mlayabiliriz. Embriyonun ilk zamanlar�nda, onu olu�turan k�k h�crelerin her biri, b�t�n bir
organizma yaratma potansiyeline sahiptir. Kimi k�k h�cre t�rleri yeti�kin organizmalarda bulunurken
�ok bilinenleri kemik ili�indeki, akyuvar �reten k�k h�crel

GENET�K MOD�F�YE ORGAN�ZMALAR

9/7/2010

GENET�K MOD�F�YE ORGAN�ZMALAR

�zet

Besin biyoteknolojisi ;besinlerin niteli�ini,miktar�n�,g�venli�ini,�retim kolayl��n� ve ekonomikli�ini art�rmak amac�yla besin �r�nlerine,hayvanlara ve mikroorganizmalara biyolojik tekniklerin uygulanmas� olarak tan�mlanabilir(1). Biyoteknolojik uygulamalar 1800"l� y�llarda insanlar�n ekme�i mayaland�rmak ve �arap fermantasyonu i�in mayalar� kullanmalar�yla ba�lam��t�r(2). D�nya Sa�l�k �rg�t� 2050 y�l�nda D�nya pop�lasyonunun 2 kat�na ��karak 9 milyar insan de�erine ula�aca��n� hesaplam��lard�r. Basit�e rDNA teknolojisi �r�n kay�plar�n� azaltan ve �iftlik alanlar�n� koruyarak �r�n miktar�n� art�ran; b�ylece d�nyan�n artan pop�lasyonunun besin ihtiyac�n� kar��layabilecek en kesin,�mit verici ve ileri y�ntemdir(2). 15 y�l� a�an laboratuar incelemeleri ve saha ara�t�rmalar� y�zy�llard�r geleneksel y�ntemlerle �retilen besinlerle rDNA m�hendisli�iyle �retilen besinler aras�nda riskler y�n�nden hi�bir farkl�l�k bulunmad��n� g�stermi�tir(2). A.B.D"de olduk�a tart��mal� olan biyoteknoloji �r�n� besinlerin etiketlenmesi konusu son zamanlarda geli�en �e�itli olaylarla yeniden ortaya ��km��t�r. Bu olaylar ve benzeri di�er geli�meler art�� g�stermekle beraber politik,bilimsel,dinsel,filozofik,etik,ulusal politikalar ve yasal y�nden bir�ok soruyu beraberinde getirmi�tir(3). rDNA teknolojisi �iftlik hayvanlar�n�n melezlenmesinde,besin i�lenmesinde kullan�lan mikrobiyolojik ��elerin �retilmesinde ve insan t�bb�nda kullan�l�r(2). Genetik modifikasyon t�p,tar�m ve besin i�in b�y�k bir g��t�r. Besinde ger�ek yararlar� k�sa d�nemde ortaya ��kmam��;uzun d�nemde �zellikle ��nc� d�nya �lkeleri olmak �zere t�m d�nyada a�l�k ve maln�trisyonun ortadan kald�r�lmas�nda g��l� etkileri oldu�u fark edilmi�tir(1).

Giri� ve Tan�mlar:

Biyoteknolojide ula��lan son nokta olan genetik modifikasyon(GM) ayr�ca genetik m�hendislik,genetik i�leme,gen teknolojisi ve/veya rekombinant DNA teknolojisi olarak da bilinmektedir. Ortak kullan�lan terim olan ""Genetik Modifiye Organizmalar"" veya GMO s�kl�kla d�zenleyici d�k�manlarda ve bilimsel literat�rde yumurta ve spermin do�al kombinasyonu veya do�al bakteriyel b�l�nme d��nda DNA"ya sahip olan bitkiler,hayvanlar ve mikroorganizmalar� tan�mlamak i�in kullan�l�r. Gen teknolojisiyle besin i�leme y�nteminde olu�turulan �e�itli de�i�iklikler temelde gen teknolojistlerinin i�lemi h�zland�rmas� ve rastgele �e�itlili�i �nemli derecede azaltmas� d��nda do�ada ger�ekle�en olaylardan farkl� de�ildir(1).
Basit�e,gen teknolojistleri bir organizmadan di�erine gen transferinde kes-yap��t�r y�ntemini kullanmaktad�r. Bu y�ntemin ba�ar�lmas�nda spesifik noktalardan DNA kesen ve yap��t�ran ,bir �e�it molek�ler makas ve bant vazifesi g�ren bakteriyel enzimlere ihtiya� vard�r. Genetik modifikasyon i�lemi boyunca modifiye organizmadan se�ilen orijinal genetik materyal �l��lemeyecek kadar k��k olsa bile milyarlarca kez �o�alt�l�r. Detay olarak;DNA"n�n bir organizmadan di�erine kolayca ta��namad�� durumlarda arac� olarak plasmidler (bakteriyel DNA"n�n k��k halkalar�) kullan�labilir. Alternatif olarak,baz� bitki h�creleri ""gen silah�"" ad� verilen �zel bir silahla yeni DNA ile kapl� k��k partik�llerle vurularak de�i�tirilebilir. Modifiye edilen bu h�cre yeni bir organizman�n olu�turulmas�nda kullan�labilir(1).
Bununla beraber �u anda mevcut bulunan y�ntemlerle �ok az say�daki h�cre genetik modifikasyon prosed�rlerine kat�l�p ba�ar�yla modifiye edilebilmektedir. Bu t�r h�cre k�lt�rlerinden b�t�n bir bitki veya hayvan�n geli�mesi aylar,y�llar s�rmektedir. Bu nedenle bir h�cre k�lt�r� kar��m�ndaki modifiye h�crelerde transfer edilecek genetik materyale yak�n ba�l� ""marker genler"" tan�mlanmal�d�r(1).
Antibiyotik direnci,laboratuar ko�ullar�nda h�cresel d�zeyde kolayca tan�mlanabilmesi ve seleksiyon i�in uygun bir temel olu�turmas� nedenleriyle s�kl�kla genlerin etiketlenmesinde kullan�l�r. Bununla beraber antibiyotik i�aretli genler �e�itli ��phelerin kayna�� olmu�,di�er

B�YOTEKNOLOJ�K GEL��MELER

9/7/2010

B�L�MSEL ARA�TIRMA

9/7/2010

B�L�MSEL ARA�TIRMA

Zaman� �l�ebilme yetene�i genelde insan�n d��nda di�er canl�larda bulunmas�n�n beklenmedi�i bir �zelliktir. Bunun sadece insanlara �zg� oldu�u d��n�lebilir ama hem bitkiler hem de hayvanlar, zaman� �l�me mekanizmas�na yani "biyolojik bir saate" sahiptirler:

Bitkilerdeki Biyolojik Saat

Bitkilerin zamana ba�l� hareketlerinin ilk defa anla��lmas� 1920lere dayanmaktad�r. Bu y�llarda Almanyada iki bilimadam� Erwin Buenning ve Kurt Stern fasulye bitkisindeki yaprak hareketlerini inceliyorlard�. �ncelemeleri sonunda g�rd�ler ki, bitkiler g�n boyunca yapraklar�n� g�ne�e do�ru uzat�yorlar, geceleri de tam dikey olarak yapraklar�n� b�z�p uyku pozisyonuna ge�iyorlard�.Bu bilimadamlar�ndan yakla��k iki y�zy�l �nce de Frans�z Astronom Jacques dOrtour de Marian da bitkilerin b�yle d�zenli bir uyku ritmine sahip olduklar�n� g�zlemlemi�ti. Karanl�k bir ortamda �s� ve nem ayarlamas� yap�larak tekrarlanan deneylerde bu durumun de�i�memesi, bitkilerin i�lerinde zaman �l�en bir sistemlerinin oldu�unu g�stermi�ti. Bitkiler belirli faaliyetleri i�in belirli zamanlar� se�erler.

Bunu da g�ne� ��ndaki de�i�imlere ba�l� olarak yaparlar. ��lerindeki saat g�ne� ��yla kuruldu�u i�in ritmik hareketlerini 24 saat i�inde tamamlarlar. Bitkilerin ritmik davran��lar�n�n haftalarca s�rd�� de olabilir. Yap�lan ritmik hareketler ne kadar s�rerse s�rs�n de�i�meyen bir nokta vard�r. Bu hareketler her seferinde bitkinin ya�amas� ve neslinin devam� i�in, hep en uygun zamanlamada ger�ekle�ir. Ve bu hareketlerin ba�ar�yla tamamlanabilmesi i�in bir�ok karma��k i�lemin kusursuz bir �ekilde meydana gelmesi gerekir. �rne�in bir�ok bitkide �i�eklenme y�l�n belli bir zaman�nda olur.

��nk� bu zamanlar bitkinin �i�eklenmesi i�in en uygun zamanlard�r. Bitkilerin bu zaman ayarlamalar�n� yapan saatleri, g�ne� ��n�n yapraklara d��me s�resini de hesaplar. Her bitkinin biyolojik saati bu s�reyi bitkinin kendi yap�sal �zelli�ine g�re hesaplar. Yap�lan hesap ne olursa olsun �i�eklenme en uygun zamanda ger�ekle�ir. Bu �ekilde bir zaman ayarlamas� yapan soya fasulyesi �zerinde yap�lan ara�t�rmalar sonucunda, bu bitkilerin ne zaman ekilirlerse ekilsinler her zaman y�l�n ayn� zamanlar�nda �i�ek a�t�klar� g�r�lm��t�r.

Bitkilerin �i�eklenmesi kendili�inden ger�ekle�en, ola�an bir olay de�ildir. ��nk� bitkiler polenlerini her zaman yaymazlar. �rne�in Gelincik �i�ekleri polenlerini polen ta��y�c� b�ceklerin en fazla oldu�u saatlerde yayarlar. Di�er bitkilerdeki �i�eklenme de y�l�n belli zamanlar�nda ger�ekle�ir. Bu zaman �i�eklenme i�in en uygun oland�r. Bilim adamlar� �i�eklerdeki bu zamanlamay� biyolojik saat olarak nitelendirmektedir.

Bitkiler �i�eklenmenin d��nda daha bir�ok faaliyetlerinde m�kemmel zamanlamalar kullan�rlar. �rne�in gelincik �i�ekleri polenlerini yayma zamanlar�n�,

B�TOTEKNOLOJ�

9/7/2010

B�YOTEKNOLOJ�
Art�k fizik i�in veda �ark�lar� yazman�n zaman� geldi. Silikonu bilgisayara �eviren, atomu parampar�a eden fizik, yerini ola�an�st� ve etkileyici bir bilim dal�na b�rak�yor: Biyoteknoloji.
1897 y�l�nda elektronun icad�n�n hemen arkas�ndan teknoloji ve buna ba�l� t�m bilim dallar�nda bizi bug�ne getiren bilim dal� fizik; emekli olmak �zere. Ancak unutmamak gerekir ki fizi�in deste�iyle biyoteknoloji bug�nk� taht�na oturdu. �nsan �rk� art�k hastal�klar�n tedavisinde fizikten fazla destek almayacak. Biyoteknoloji ve genetik bilimi t�pta ve tedavide s�z sahibi oluyor. �nsan �rk� 3 milyar �ift kimyasal koda sahip 100 bin genin DNAm�zda gizli oldu�unu buldu ve bunlar� teker teker a��a ��kartarak her bir �iftin bir hastal��a ya da genetik bozuklu�a �are olabilece�ini ke�fetti.
Y�zy�l�n ba��ndan bu yana hemen her �eyin �aresini ila�larda veya i�nelerde arayan t�p ve buna ba�l� olarak fizik yava� yava� kabuk de�i�tiriyor. 1918 y�l�ndaki grip salg�n�n�n 20 milyon ki�inin hayat�na mal olmas�n�n ard�ndan antibiyotiklerin �zerine giden ve daha pek �ok hastal��n �aresini ila�larda arayan bilim dallar� bunda olduk�a da ba�ar� sa�lad�lar. Ancak i�in rengi de�i�iyor. 20inci y�zy�l�n ila�lar� pek �ok hastal��a �are olsa da, sa�l�kl� insanlar�n ya�am s�relerini uzatabilmede pek yol kat edemedi. Gelecek neslin ise genetik m�hendisleri sayesinde b�yle bir �ans� olacak. �ocuklar�m�z, (belki �rk�t�c� ama heyecan verici) kendi �ocuklar�n�n cinsiyetlerini, davran��lar�n� ve hatta zekalar�n� daha onlar do�madan, cenine programlayabilecek. Kendilerini kopyalayabilecek veya �ok be�endikleri bir �nl�n�n t�m �zelliklerini embriyolara nakledebilecekler. 5 milyon y�ll�k insanl�k tarihi i�inde insanlar�n maymundan ayr��arak bug�ne evrimle�mesini sa�layan DNA molek�llerindeki de�i�im, sadece y�zde 2 dolaylar�nda. Ancak �n�m�zdeki y�zy�lda yeni ya�am bi�imleri yaratmak tamamen elimizde olacak. Bu ya�am bi�imlerine kendi isteklerimiz do�rultusunda �ekil verebilecek seviyeye gelmi� bulunuyoruz.
FRANKENSTEININ AHLAK DERS�: Dr Frankenstein kendi canavar�n� yaratt�� zaman bir vicdan ve ahlak problemiyle kar��la�m��t�. Soru �uydu; "Sadece kendi nefsimi tatmin etmek i�in b�t�n bir insan �rk�n�n lanetini �st�me almal� m�yd�m?". 2000li y�llarda da bu soru pek �ok kez sorulabilir. Ancak genetik bilim yedek organ yaratmak ve �ifa da��tmak amac�yla yola ��k�yor. Hastal�kl� her organ�n yenisiyle de�i�tirilebilece�i, hi� bir yapay mekanizman�n veya suni organ�n v�cuda monte edilmeyece�ini g�z �n�ne al�rsak, Frankenstein�n ahlak ikilemi �nemsiz kalabilir gibi g�r�n�yor.
Biyoteknik �a� bize kendi �z g�venli�imizi sa�lamam�z i�in de pek �ok f�rsat veriyor. Genetik verilerimiz bizim iste�imiz d��nda kopyalanamayacak veya �o�alt�lamayacak. Yani DNA kodlar�m�z�n her hakk� bizde mahfuz.
20inci y�zy�lda bilgi i�lem teknolojisi ile biyoteknoloji bir arada olduk�a da uyumlu �al��arak bir devrim yaratt�lar. Ancak bu paragrafa kadar anlatt�klar�m�z biraz bilim kurgu oldu, �imdi biyoteknolojinin bug�n�ne g�z atal�m biraz.
DNA HAR�TASI YARI�I Bundan on y�l kadar �nce ortaya at�lan proje hala ayaklar� �zerinde duramasa da emekleme d�nemini a�m�� bulunuyor. Projenin �z�nde 10 milyar �ift DNA kimyasal yap�s�nda bar�nd�r�lan ve bizi biz yapan �zelliklerin haritalanarak saptanmas� ve bir sonraki nesle aktar�lmas� yat�yor.
Bu biyokimyasal kopyalaman�n amac� insan ya�am�n� tehdit eden (ya�l�l�k dahil) her �eye �are bulabilmek. En �nemlisi ise kansere bir dur diyebilmek.
Naziler ve Ruslar�n bu yar��tan d��meleri ile birlikte her �ey d�zelmedi, insanl�k Tanr� kavram�yla kar�� kar��ya kald�. Ahlaki ve manevi de�erler bu projenin her safhas�nda bilim adamlar�n�n kar��s�na bir kaya gibi dikildi. Fanatik gruplar laboratuarlar� da��tt�. Kilise bilim adamlar�n� aforoz etmekle tehdit etti. Ama proje hep ilerledi. Kendi kaynaklar� ile bir fon yaratan Celera Genomics Corp isimli bir genetik ara�t�rma �irketi, olduk�a da zeki bir bilim adam� olan Craig Venter ba�kanl��nda ge�ti�imiz bahar aylar�nda projenin 3 seneye kadar tamamlanaca��n� bildirdi.
Bug�ne kadar 100 bin genin 4 bin kadar�n�n haritas�n� ��kartmay� ba�aran bilim adamlar� insan DNAs�nda ar�zalara a��k olan h�creleri hedef ald�lar. �ncelikli olarak bin be� y�z gen �zerine e�ilindi. Bunlar�n salg�lad�klar� proteinler incelendi. Bu bin be� y�z gen 46 kromozoma e� de�er olarak g�steriliyor. Her kromozomun salg�lad�� protein de�erleri tek tek irdelendi. Buradan hareketle pek �ok sonuca var�labildi.
Bu proje

TUREV

9/7/2010

G�R��
1973 Y�l�nda Bretton Woods sisteminin ��kmesiyle sabit kur sisteminden dalgal� kur sistemine ge�ilmi� ve i�letmeler finansal riskle kar�� kar��ya kalm��lard�r. Bu finansal riskler; d�viz kurlar�, faiz, borsa ve enflasyondaki dalgalanmalard�r. Risklerden kurtulmak ya da en aza indirmek i�letmelerin ba�l�ca u�ra�� olmu�tur. Bu ama�la bir tak�m finansal �r�nler geli�tirilmi�tir. Geli�tirilen ba�l�ca finansal �r�nler; forward, futures, swap, option, cap, floor ve collar s�zle�meleridir.
Bu �al��mada, ad� ge�en finansal t�revlerin incelenmesi ve muhasebele�tirilmesi incelenecektir.
1. FORWARD S�ZLE�MELER
1.1. GENEL A�IKLAMALAR
Forward s�zle�meleri, belirli bir varl��n (emtia, d�viz, menkul k�ymet, alt�n gibi...) �nceden belirlenmi� bir fiyat ve miktar �zerinden gelecekteki bir tarihte al�m� veya sat�m�n� �ng�ren s�zle�melerdir. Bu s�zle�melerde, al�m-sat�ma konu olan varl��n fiyat�, miktar�, �zellikleri, teslim yeri, �deme tarihi ve di�er �zel �artlar taraflar aras�nda kararla�t�r�l�r. Bu nedenle, her forward s�zle�mesi tamamen taraflar�n iradeleri do�rultusunda olu�an �zel bir s�zle�medir. Dolay�s�yla forward s�zle�melerinde �nceden belirlenmi� bir standart s�z konusu de�ildir. Ayr�ca forward s�zle�meleri aktif bir borsada i�lem g�rmediklerinden ikinci el piyasalar� da bulunmamaktad�r .
Forward s�zle�meleri teslim ama�l� oldu�undan, fiyat de�i�imlerinden kaynaklanan risk emniyet alt�na al�n�r. Taraflar s�zle�mede y�klendikleri y�k�ml�l�kleri kar��l�kl� olarak yerine getirmek zorundad�rlar. Yani forward s�zle�melerinde taraflar�n cayma haklar� bulunmamaktad�r. Bu s�zle�melerinin �zellikleri ��yle s�ralanabilir :
-Forward s�zle�melerinde genelde serbestlik hakimdir ve �zel bir yasal d�zenleme s�z konusu de�ildir. Bir �lkede mevcut genel yasal d�zenlemelerle forward i�lemlerini y�r�tmek m�mk�nd�r.
-Forward i�lemleri arac�s�z olarak yap�labilir. Yani, bir arac� kurumun veya bankan�n olmas� s�zle�menin yap�lmas� ko�ulunu olu�turmaz. Durum b�yle olmakla birlikte, uygulamada bankalar�n �o�u defa forward s�zle�melere arac�l�k ettikleri g�r�l�r.
-Forward s�zle�melerine konu olan �r�n�n al�c�s� ve sat�c�s� genelde birbirini tan�rlar.
-Forward s�zle�melerinde borsa �eklinde organize olmu� bir piyasan�n varl�� aranmaz. Taraflar istedikleri bir mekanda forward i�lemini ger�ekle�tirebilirler.
-Forward s�zle�melerinde al�c�n�n ve sat�c�n�n haklar�n� teminat alt�na alan takas odas� uygulamas� s�z konusu de�ildir.
-Borsa kurallar�nda var olan teminat veya marjin sistemi uygulamas� forward s�zle�melerinde mevcut de�ildir. ��nk�, forward s�zle�meleri i�in borsa �eklinde bir piyasa gerekmemektedir.
-Forward s�zle�mesine konu olan varl��n teslim yeri, teslim zaman�, miktar�, kalitesi gibi konularda standartla�ma aranmamaktad�r.
-Forward s�zle�melerinde g�nl�k hesapla�ma, s�zle�me de�erini g�ncelleme ve piyasa de�erine d�n��t�rme olmamaktad�r. Dolay�s�yla forward s�zle�melerinde kar veya zarar vade sonunda ortaya ��kmaktad�r.
Yap�lan a��klamalardan da anla��laca�� gibi, forward s�zle�meler �lkemizde olduk�a s�k g�r�len tar�m �r�nlerinin alivre sat��na benzemektedir. �ift�iler genellikle olgunla�mam�� olan tar�m �r�nlerini, g�bre, ila� vb. ihtiya�lar� kar��lamak i�in, �nceden belirlenen bir fiyattan hasat zaman�nda satmak i�in s�zle�me yaparlar. Bu s�zle�melerin �z�ne bak�ld��nda birer forward s�zle�melerdir. Yasal dayana�� da Bor�lar Kanunu"nun akit serbestisini d�zenleyen 11/19-1 maddeleridir.
1.2. FORWARD S�ZLE�ME T�RLER�
Forward s�zle�meler a��rl�kl� olarak; emtia, d�viz ve faiz oranlar� �zerinden yap�lmaktad�r. S�z konusu s�zle�meleri k�saca a�a��daki �ekilde incelemek m�mk�nd�r:
1.2.1. Emtia Forward S�zle�meleri
Emtia �zerine yap�lan forward s�zle�meleri, sahibini taraflarca s�zle�me tarihinde belirlenen bir mal�, gelecekteki belirli bir tarihte s�zle�me tarihinde belirlenen fiyattan almaya (ya da satmaya) mecbur tutan bir s�zle�medir. S�zle�meyi alan taraf gelecekteki beklenmeyen fiyat art��lar�ndan kendini korumak amac�yla, satan taraf da gelecekteki beklenmeyen fiyat azal��lar�ndan kendini korumak amac�yla bu t�r anla�maya girebilir .
1.2.2. D�viz Forward S�zle�meleri
D�viz forward s�zle�mesi, sahibini taraflarca s�zle�me tarihinde belirlenen bir d�viz tutar�n�, gelecekteki belirli bir tarihte, belirli bir kurdan sat�n almaya (ya da satmaya) zorunlu tutan bir anla�mad�r. D�viz kuru, s�zle�menin yap�ld�� tarihte belirlendi�i i�in vade sonuna kadar ge�en s�re i�indeki kur de

B�YOTEKNOLOJ� ALANINDAK� GEL��MELER�N YANSIMALARI VE T�RK�YEN�N POL�T�KA SE�ENEKLER�

9/7/2010

B�YOTEKNOLOJ� ALANINDAK� GEL��MELER�N YANSIMALARI ve T�RK�YEN�N POL�T�KA SE�ENEKLER�

�zet: �a�õmõzda biyoteknoloji ara�t
õrmalarõnõn geli�imi ile birlikte modern
biyoteknolojinin uygulama alanlarõ geni�lemektedir.
Ba�ta tõp ve tarõm alanlarõnda
olmak �zere insanlõ�õn faydasõna sunulan
bulu�larõn b�y�k bir kõsmõ gen nakli y�ntemleriyle
g�ndeme gelmektedir. Gen nakli
uygulamalarõnõn tarõm alanõnda kullanõlmas
õ, t�ketici sa�lõ�õ ve �evre a�õsõndan
duyarlõ toplumlarda b�y�k tepki g�rmekte
ve bunlara kar�õ �e�itli �nlemleri ve risk
de�erlendirme tekniklerini de g�ndeme
getirmektedir. Bu noktada, biyoteknolojik
ara�tõrma ve uygulamalar a�õsõndan geli�mi�
�lkelerin gerisinde kalmõ� olan T�rkiye
’nin �n�m�zdeki d�nem i�in bir politika
belirlemesi �nem ta�õmaktadõr.
Klasik Biyoteknolojiden
Modern Biyoteknolojiye
Biyolojik �e�itlilik �er�eve S�zle�mesindeki
tanõmõ ile biyoteknoloji, biyolojik
sistemler, canlõ organizmalar veya bunlarõn
t�revlerinin �zel ama�larla �r�n ya da
i�leme tekniklerinde kullanõldõ�õ teknolojik
uygulamalarõn b�t�n�d�r. “Klasik biyoteknoloji
”, mayalõ �r�nler ile bira, peynir
ya da ekme�in �retimlerinde insano�lunun
y�zyõllardõr kullanageldi�i bir uygulama
olarak bilinmekle birlikte g�n�m�zde ileri
teknolojilerin geli�mesiyle “modern biyoteknoloji
” ortaya �õkmakta ve daha ziyade
rekombinant DNA (dizilimi yeniden d�zenlenmi�
DNA), h�cre fizyonu (gen par�alanmas
õ) ve yeni biyo-i�leme tekniklerinin
kullanõmõnõ beraberinde getirmektedir.
Daha ziyade geli�mi� �lkelerde �retilmekte
olan biyoteknolojik bulu�larõn tar
õm alanõnda uygulamasõnõn yaygõnla�masõ
ve kullanõmõnõn artmasõ tarõmsal �retimde
yeni olu�umlarõ beraberinde getirirken gerek
�evre gerekse gõda t�keticisi a�õsõndan
bir�ok soru i�areti olu�turmaktadõr. Bu nedenle
olu�an toplumsal tepkiler, biyoteknolojinin
tarõmda kullanõmõnõn kõsõtlanmasõ-
na kadar varan d�zenlemeleri ve ticaret
�nlemlerini g�ndeme getirmektedir. Gelecekte
daha da tartõ�malõ geli�melere yol
a�masõ beklenen biyoteknoloji konusunu
T�rkiye’nin, yolun ba�õnda bir �lke olarak,
hõzlõ ve sistemli �ekilde ele almasõ gerekti�i
d��n�lmektedir.
Bu �alõ�manõn ilk b�l�m�nde, biyoteknoloji
uygulamalarõnõn tarihsel geli�imi
�zetlenmekte, daha sonra sõrasõyla d�nyada
ve T�rkiye’de biyoteknoloji uygulamalar
õ konusundaki son durum ele alõnmaktad
õr. ��nc� b�l�mde ise, geli�mekte
olan �lkeler ve T�rkiye a�õsõndan durum
de�erlendirmesi yapõlarak T�rkiye i�in strateji
se�ene�i �nerilmektedir.
(*) DPT, Planlama Uzmanõ
(**) DPT, Planlama Uzman Yardõmcõsõ
Planlama Dergisi �zel Sayõ – DPT’nin Kurulu�unun 42. Yõlõ
http://ekutup.dpt.gov.tr/planlama/42nciyil/kiymazt.pdf 236
Biyoteknoloji Uygulamalarõnõn
Tarihsel Geli�imi
�kinci D�nya Sava�õ sonrasõnda, tarõm
geliri ile toprak ve iklim ko�ullarõnõn kõsõtlay
õcõ olmadõ�õ hemen t�m �lkelerde, yapõlan
yatõrõmlarla tarõmsal verimlilikte beklentilerin
�tesinde artõ�lar kaydedilmi�tir. “Ye�il
Devrim” olarak da adlandõrõlan ve a�õrlõkla
1970-1980 yõllarõ arasõnõ kapsayan s�zkonusu
b�y�me d�neminde d�nya n�fusunun
ortalama yõllõk artõ� hõzõ y�zde 1,6 iken
tarõmsal b�y�me y�zde 2,0 seviyesinde
seyretmi�tir. S�zkonusu y�ksek b�y�me
hõzõ, bilimsel ve teknik alandaki ilerlemelerle
desteklenen tarõmsal verimlilikteki art
õ� sayesinde ger�ekle�tirilmi�tir.
Temellerini Ye�il Devrimin olu�turdu�u
tarõmsal b�y�menin aslõnda birka�
teknik alandaki ilerlemeden kaynaklandõ�õ
ifade edilmektedir (Paillotin,G., 1997:71):
- Tarõmõn modernle�tirilmesinde �nemli bir
unsur olan, eme�in sermaye ile ikamesini
g��l� bir �ekilde sa�layan ve son d�nemde
bilgisayar ve uzay teknolojileri yardõmõyla
olduk�a hassas �ekilde girdi optimizasyonu
sa�layabilen tarõmsal mekanizasyon,
- Kontroll� sulama ile birlikte y�ksek �r�n
verimlili�i sa�layan �zellikle azot tabanlõ
suni g�brelerin kullanõmõ,
- �nemli oranda kimyasallar yoluyla
uygulanmõ� olan ve halen uygulanan bitki
koruma �nlemleri,
- �ehirle�me ile paralel b�y�yen, talebi
b�y�k oranda �ehi

B�OTEKNOLOJ�

9/7/2010

B�YOTEKNOLOJ�
Art�k fizik i�in veda �ark�lar� yazman�n zaman� geldi. Silikonu bilgisayara �eviren, atomu parampar�a eden fizik, yerini ola�an�st� ve etkiliyici bir bilim dal�na b�rak�yor: Biyoteknoloji.
1897 y�l�nda elektronun icad�n�n hemen arkas�ndan teknoloji ve buna ba�l� t�m bilim dallar�nda bizi bug�ne getiren bilim dal� fizik; emekli olmak �zere. Ancak unutmamak gerekir ki fizi�in deste�iyle biyoteknoloji bug�nk� taht�na oturdu. �nsan �rk� art�k hastal�klar�n tedavisinde fizikten fazla destek almayacak. Biyoteknoloji ve genetik bilimi t�pta ve tedavide s�z sahibi oluyor. �nsan �rk� 3 milyar �ift kimyasal koda sahip 100 bin genin DNAm�zda gizli oldu�unu buldu ve bunlar� teker teker a��a ��kartarak her bir �iftin bir hastal��a ya da genetik bozuklu�a �are olabilece�ini ke�fetti.
Y�zy�l�n ba��ndan bu yana hemen her�eyin �aresini ila�larda veya i�nelerde arayan t�p ve buna ba�l� olarak fizik yava� yava� kabuk de�i�tiriyor. 1918 y�l�ndaki grip salg�n�n�n 20 milyon ki�inin hayat�na mal olmas�n�n ard�ndan antibiyotiklerin �zerine giden ve daha pek �ok hastal��n �aresini ila�larda arayan bilim dallar� bunda olduk�a da ba�ar� sa�lad�lar. Ancak i�in rengi de�i�iyor. 20inci y�zy�l�n ila�lar� pek �ok hastal��a �are olsa da, sa�l�kl� insanlar�n ya�am s�relerini uzatabilmede pek yol katedemedi. Gelecek neslin ise genetik m�hendisleri sayesinde b�yle bir �ans� olacak. �ocuklar�m�z, (belki �rk�t�c� ama heyecan verici) kendi �ocuklar�n�n cinsiyetlerini, davran��lar�n� ve hatta zekalar�n� daha onlar do�madan, cenine programlayabilecek. Kendilerini kopyalayabilecek veya �ok be�endikleri bir �nl�n�n t�m �zelliklerini embiryolara nakledebilecekler. 5 milyon y�ll�k insanl�k tarihi i�inde insanlar�n maymundan ayr��arak bug�ne evrimle�mesini sa�layan DNA molek�llerindeki de�i�im, sadece y�zde 2 dolaylar�nda. Ancak �n�m�zdeki y�zy�lda yeni ya�am bi�imleri yaratmak tamamen elimizde olacak. Bu ya�am bi�imlerine kendi isteklerimiz do�rultusunda �ekil verebilecek seviyeye gelmi� bulunuyoruz.
FRANKENSTEININ AHLAK DERS�: Dr Frankenstein kendi canavar�n� yaratt�� zaman bir vicdan ve ahlak problemiyle kar��la�m��t�. Soru �uydu; Sadece kendi nefsimi tatmin etmek i�in b�t�n bir insan �rk�n�n lanetini �st�me almal�m�yd�m?. 2000li y�llarda da bu soru pek �ok kez sorulabilir. Ancak genetik bilim yedek organ yaratmak ve �ifa da��tmak amac�yla yola ��k�yor. Hastal�kl� her organ�n yenisiyle de�i�tirilebilece�i, hi� bir yapay mekanizman�n veya suni organ�n v�cuda monte edilmeyece�ini g�z �n�ne al�rsak, Frankenstein�n ahlak ikilemi �nemsiz kalabilir gibi g�r�n�yor.
Biyoteknik �a� bize kendi �z g�venli�imizi sa�lamam�z i�in de pek �ok f�rsat veriyor. Genetik verilerimiz bizim iste�imiz d��nda kopyalanamayacak veya �o�alt�lamayacak. Yani DNA kodlar�m�z�n her hakk� bizde mahfuz.
20inci y�zy�lda bilgi i�lem teknolojisi ile biyoteknoloji bir arada olduk�a da uyumlu �al��arak bir devrim yaratt�lar. Ancak bu paragrafa kadar anlatt�klar�m�z biraz bilim kurgu oldu, �imdi biyoteknolojinin bug�n�ne g�z atal�m biraz.
DNA HAR�TASI YARI�I Bundan on y�l kadar �nce ortaya at�lan proje hala ayaklar� �zerinde duramasa da emekleme d�nemini a�m�� bulunuyor. Projenin �z�nde 10 milyar �ift DNA kimyasal yap�s�nda bar�nd�r�lan ve bizi biz yapan �zelliklerin haritalanarak saptanmas� ve bir sonraki nesile aktar�lmas� yat�yor.
Bu biyokimyasal kopyalaman�n amac� insan ya�am�n� tehdit eden (ya�l�l�k dahil) her �eye �are bulabilmek. En �nemlisi ise kansere bir dur diyebilmek.
Naziler ve Ruslar�n bu yar��tan d��meleri ile birlikte her�ey d�zelmedi, insanl�k Tanr� kavram�yla kar�� kar��ya kald�. Ahlaki ve manevi de�erler bu projenin her safhas�nda bilim adamlar�n�n kar��s�na bir kaya gibi dikildi. Fanatik gruplar labovatuvarlar� da��tt�. Kilise bilim adamlar�n� aforoz etmekle tehdit etti. Ama proje hep ilerledi. Kendi kaynaklar� ile bir fon yaratan Celera Genomics Corp isimli bir genetik ara�t�rma �irketi, olduk�a da zeki bir bilim adam� olan Craig Venter ba�kanl��nda ge�ti�imiz bahar a

CLON�NG OF HUMANS

9/7/2010

The cloning of humans is now very close to reality, thanks to the historic scientific breakthrough of Dr. Ian Wilmut and his colleagues in the UK. This possibility is one of incredible potential benefit for all of us. Unfortunately the initial debate on this issue has been dominated by misleading, sensationalized accounts in the news media and negative emotional reactions derived from inaccurate science fiction. Much of the negativity about human cloning is based simply on the breathtaking novelty of the concept rather than on any real undesirable consequences. On balance, human cloning would have overwhelming advantages if regulated in a reasonable way. A comprehensive ban on human cloning by a misinformed public would be a sorry episode in human history. This essay will discuss both the advantages and the alleged negative consequences of human cloning. What is a Human Clone? A human clone is really just a time-delayed identical twin of another person. Science fiction novels and movies have given people the impression that human clones would be mindless zombies, Frankenstein monsters, or "doubles." This is all complete nonsense. Human clones would be human beings just like you and me, not zombies. They would be carried and delivered after nine months by a human mother and raised in a family just like everyone else. They would require 18 years to reach adulthood just like everyone else. Consequently, a clone-twin will be decades younger than the original person. There is no danger of people confusing a clone-twin with the original person. As with identical twins, the clone and DNA donor would have different fingerprints. A clone will not inherit any of the memories of the original person. Because of these differences, a clone is not a xerox copy or "double" of a person, just a much younger identical twin. Human clones would have the same legal rights and responsibilities as any other human being. Human clones will be human beings in every sense. You could not keep a