veribaz.com - Astronomi ve Uzay Bilimleri - T�rkiye'nin veri bankas�

AYIN FARKLI G�R�N��LER�

9/7/2010

(tez)
i�indekiler
1. �zet 1
2. giris 2
3. portakal rengi ay 3
4. neden ay tutulmas� ay" � k�z�la boyar? 4
5. mavi ay 6
6. ay �s�k efektleri 10
6.1 ay �evresindeki halka 10
6.2 ay halesinin anatomisi 11
6.3 yalanc� ay 11
6.4 ay korona" s� 12
6.5 ay yaylar� 12
6.6 ay s�tunlar� 13
7. ay ill�zyonu 14
8. sonu� 18
9. kaynaklar 19

ASTRONOM� - VEKT�RLER VE VEKT�R UZAYLARI

9/7/2010

vekt�rler ve vekt�r uzaylar�

ASTRONOM� - KOZM�K BA�LANTI - CARL SAGAN

9/7/2010

kozmik ba�lant� - carl sagan

EVREN OLU�UM MODELLER�

9/7/2010

EVREN OLU�UM MODELLER�

PLAZMA EVREN MODELI VE FELSEFE
- 1 -
Evrenbilim her zaman bilim ile felsefe, bazilarina g�re ise bilim ile din arasinda sinir �izgisi oldu ve �yle kalacak gibi g�r�n�yor. (Hannes Alfvén) Evren ilgili g�r��lerimiz 400 yil �nce nasil degi�iyorduysa �imdi de degi�im i�erisindedir.
Batlamyus evrenbiliminde, �zerinde yildizlarin �akili oldugu kristal k�re evreni iki kisma ayiriyordu. Bunlardan biri D�nyanin bir ka� kati b�y�kl�kte betimlenen k�renin i�inde kalan d�nyasal alem, digeri ise k�renin di�i olan kutsal-alem. Bu evren tasvirinin Aristoteles uyarlamasinda da bilim sadece bu k�renin i�inde kalan alani, sadece bir yere kadar a�iklayabilir, ama kutsal-alemi asla, deniyordu!
Kopernik Devrimi bu g�zel k�reyi kaldirdi ve Newton, kendi bah�esinde bulmu� oldugu yasalarin g�ky�z�ne de uygulanabilecegini, bu yasalarin G�ne� dizgesinin mekanigini a�iklayabilecegini g�sterdi. B�ylece doga yasalarinin, en azindan G�ne� dizgesi i�erisindeki evrenselligi ortaya �ikmi� oldu. Ortak k�tle merkezi etrafinda dolanan ikili yildiz dizgelerinin g�zlemlenmesiyle de hem evreni hem de d��nce sinirlarimizi geni�lettik, doga yasalarinin yer yadirgamaksizin evrenin her noktasinda ayni �ekilde i�ledigini g�rd�k.
Bu g�n Big Bangle beraber, evrenin sinirlarini 400 yil �ncekinin on �zeri onsekiz kati di�ari ta�idik ama hala biryerlere sinir koyuyoruz. Peki, sinir koymamiz gerekiyor mu? Sorunun cevabi hayir bir sinir koymak zorunda degiliz, ama g�n�m�zde en yaygin evren modeli Big Bang sinir koyuyor, ��nk� buna ihtiyaci var!

The Big Bang B�y�k Patlatmasi

Bug�n evrenin nasil ba�ladigi ve bi�imledigi konusunda ba�i �eken ve en taninan teoridir. Big Bangin en bilinen iddiasi evrenin bundan 15-20 milyar yil kadar �nce sonsuz k��k tekil bir noktanin patlamasi ile evrenin hi�ten var oldugu (yaratildigi) iddiasidir. Bence bu senaryo kutsal kitapla inanilmaz bir �ekilde �rt��yor.

�ekil 1: Big Bang evrenin bir balon gibi �i�mekte oldugunu s�ylemekte.
Bu �ekilde, noktalar g�kadalari temsil etmekte. Eger kendimiz bu noktlaradan birindeki g�zlemci yerine koyarsak, diger b�t�n noktalarin bizden uzakla�tigini g�zleriz. Bug�n g�kbilimciler Big Bang evrenbilimini �� s�tun �zerinde y�kseltmektedirler.
Bunlardan birincisi Amerikali astronom Edwin Hubblein Mount Wilson G�zlemevindeki 2.5 Metrelik teleskop ile sarmal kollu g�kadalar �zerine yaptigi �ali�maya dayanmaktadir. Bu �ali�mada bizim g�kadamizdan daha uzaktaki g�kadalarin daha hizli, daha yakindakilerin ise daha yava� olmak �zere bizden uzakla�tiklari g�zlemlendi. Diger bir deyi�le, evren sanki bir noktadan �i�meye ba�lami� gibi her y�nde ayni hizla geni�lemekte idi. Zamani, filmi geri oynatir gibi geriye dogru izlersek ge�mi�te bir yerlerde
evrenin kendi �zerine ��km�� olmasi gerektigi, filmi en ba�a sardiktan sonra tekrar izledigimizde de evrenin b�y�k bir patlama ile �i�meye ba�lamasi gerektigi sonucu �ikarildi. Geni�leme geriye dogru d��n�lerek elde edilen evrenin ya�ina, ilk ba�ta 5 milyar yil dediler, t�m zorlamalarla ancak 20 milyar yila �ikarabildiler. S�z ettigimiz bu konu Big Bangin en bilinen s�ylenceleridir.
�� s�tundan ikinci ise evrende �l��lm�� olan hafif elementler bollugudur. Hafif elementler dendiginde, hidrojen ve onun izotopu olan d�teryum, helium ve lityum elementlerini anliyoruz. Element bollugunun �l��lmesi, kocaman bir kekin pi�irildikten sonra malzemenisinin ne oldugunu ara�tirmaya benziyor. (Jeff Kanipe) Evrenin hamurunun ne oldugu sorusuna k�resel k�melerdeki ya�li yildizlara bakarak cevap arandi. T�rl� �abalardan sonra Big Bangi g�zlemlenen element bollugunu yaratabilecek hale getirdiler.

PLAZMA EVREN MODELI VE FELSEFE
- 2 -
��nc� s�tun ise b�y�k patlamadan kaldigi d��n�len kozmik mikrodalga ardalan i�inimidir. Ralph Alpher, Robert Herman ve atom bombasinin dogdugu proje olan Manhattan Projesinin ba�inda bulunan George Gamowa g�re: hayallerini s�sleyen b�y�k patlamanin gerisinde, evrenin her yerini kaplayan bir i�

EVREN VE UZAY

9/7/2010

EVREN ve UZAY

Evren,varolan her�eyi anlatan bir kelimedir. G�rd��m�z,bildi�imiz,duydu�umuz her�ey evrenin i�indedir.Evren uzaydan ve uzayda bulunan say�s�z varl�klardan meydana gelmi�tir.
�nsanlar �ok eski zamanlardan beri evren ve onun olu�u hakk�nda �e�itli �eyler d��nm��ler ve kendilerince ona bir anlam vermeye �al��m��lard�r.
Evrenin olu�u hakk�nda �e�itli �eyler d��nm��ler ve kendilerince ona bir anlam vermeye �al��m��lard�r.
Evrenin olu�u hakk�nda �e�itli ara�t�rmalar yapan bilginler,bunun �nce bir gaz k�tlesi halinda meydana geldi�i sonra yava� yava� maddelerin do�maya ba�lad�� fikrinde birle�mi�lerdir.Yine ileri s�r�len bir teoriye g�re evren gittik�e geni�lemektedir.
Geni�leme d�nyadan uzakla�t�k�a artmaktad�r.
Bilimadamlar� bunu nebulalar�n tayflar�nda bulunan k�rm�z�n�n yer de�i�tirmesini delil g�stererek ispatlam��lard�r.
Bilimadamlar� galaksi ad� verilen y�ld�zlar toplulu�unun birbirlerinden uzakla�mas�n� �l�� olarak alm��lar ve evrenin ya��n�n 5 milyar oldu�unu ortaya
��karm��lard�r.Bu rakam d�nyan�n ve y�ld�zlar�n di�er usullerle hesaplanan ya�lar�na da uymaktad�r.

GEZEGENLER
G�ne� merkezinde olmak �zere her biri g�ne�in etraf�nda birer elips �eklinde y�r�nge �izerek d�nen g�k cisimlerine "gezegen" denir.
Gezegenler, t�pk� d�nyam�z gibi g�ne�in �ekim alan�na tabi birer uydudur.D�nya da dahil g�ne� etraf�nda y�r�ngelerinde dolanan dokuz gezegen mevcuttur.Gezegenler,uzaydaki y�ld�zlardan kolayl�kla ay�rt edilebilirler.��yle ki;gezegenlerin ��klar� y�ld�zlar�nki gibi k�rp��maz,��klar� atmosferden direkt olarak gelir.��nk� gezegenler d�nyam�za uzakl�klar� bak�m�ndan �ok farkl�d�r.
Gezegenler b�y�d�k�e yo�unluklar� azal�r.Gezegenler,g�ne�in �evrelerinde d�nd�kleri
gibi,d�nya gibi kendi eksenleri etraf�nda da d�nerler.
Gezegenler d�nya gibi so�uk cisimlerdir.Bize gelen ��klar g�ne�ten gezegenlere �arparak yans�yan ��nlard�r.
G�ne�in �ekim alan�na tabi dokuz gezegen g�ne�ten uzakl�klar� s�ras�yla �unlard�r:
-Merk�r,
-Ven�s,
-D�nya,
-Mars (Merih),
-J�piter,

-Sat�rn (Zuhal),
-Uran�s,
-Nept�n,
-Pl�to"dur.
Bunlardan g�ne�e yak�n olan �� gezegene "i� gezegen-
ler" di�erlerine ise "d�� gezegenler" denir.
Mars ve J�piter aras�nda bulunan ve "asteoritler" ad� verilen k��k gezegenler de d�� gezegenlerdir.
Ayr�ca;Merk�r,Ven�s ve Pl�to hari� di�er gezegenlerin bir veya birden fazla kendine tabi k��k uydular� bulunmaktad�r.Uydu, bir g�k cisiminin �ekim alan�na tabi olarak onun etraf�nda d�nen di�er g�k cisimlerine denir.Bu k��k uydular aras�nda atmosferi olan tek uydu Sat�rn(Zuhal) gezegeninin uydusu olan Titan"d�r.

MERK�R
Gezegenlerin en k��d�r.Utarit ad� ile de bilinir.
G�ne�e en yak�n gezegen olup g�ne�e olan mesafesi 57 milyon 850 bin kilometredir.G�ne�e yak�n oldu�u i�in ya g�ne� batarken,ya da do�arken g�r�lebilir.G�ne�in �evresinde ve kendi ekseni etraf�ndaki d�nme s�resi ayn� olup 88 g�nd�r.Bu y�zden d�nyadan hep ayn� y�z� g�r�n�r.Ay gibi safhalar g�sterir.Merk�r"�n uydusu yoktur.Yer�ekimi d�nyan�n d�rtte biri kadard�r.
D�nyada 60 kilo gelen bir insan Merk�r"de 15 kilo gelir.
Bir y�z� daima g�ne�e d�n�kt�r.G�ne�e bakan bu yan�nda s�cakl��n 340 derece oldu�u hesaplanm��t�r.
G�ne�e bakmayan yan�nda ise s�cakl�k s�f�r�n alt�nda 253 derecedir.Merk�r"�n g�ne� etraf�ndaki d�n�� h�z� 47,8 kilometredir.Ekvator �ap� 4842 kilometre, yo�unlu�u 5,3"t�r.K�tlesi,yer 1 olarak al�n�rsa , 0,053" t�r.Y�r�nge d�zlemi e�ik oldu�u i�in yap�lan g�zlemlerde bazen G�ne�"in �st�nden kara bir leke halinde ge�er.Bu olaya Merk�r ge�i�i denir.En son 7 Ekim 1960"da ge�mi�tir.
Daha sonra 1970,1973,1986,1993 ve 1999 y�llar�nda ge�ti�i g�zlemlenmi�tir.Yap�lan en son tahminlere g�re 2003 y�l�nda ge�ece�i s�ylenmektedir.Merk�rde atmosfer yoktur.Son incelemelerde �ok az bir atmosfer kal�nl�� oldu�una ihtimal verilmi�tir ki,buna g�re Merk�r"deki atmosfer kal�nl�� d�nyan�nkinin ancak binde �� kadard�r.Y�zey �ekillerinin aya benzedi�i san�l�r. MERK�R
Gezegenlerin en k��

ASTRONOM� - �K� GEN� KIZIN ROMANI

9/7/2010

iki gen� k�z�n roman�

ASTRONOM� - B�Y�K PATLAMA KURAMINDA ENERJ� MADDE �L��K�S�,�LK DAK�KALAR

9/7/2010

b�y�k patlama kuram�nda enerji madde ili�kisi,ilk dakikalar

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�ne� Sistemi

KAHVERENG� C�CE"LER

9/7/2010

KAHVERENG� C�CE"LER

Kahverengi C�ce Nedir?
�o�u y�ld�zlar ya�amlar�n�n �o�unu �ekimsel s�k��ma ile n�kleer reaksiyonlardan ��kan enerji aras�nda bas�n� dengesi kurma halinde ge�irirler. 1960 y�llar�nda, n�kleer f�zyon reaksiyonlar�n� ba�latmak i�in gerekli merkezi �s�ya ve yo�unlu�a ula�amayacak kadar k��k k�tleli bir grup y�ld�z benzeri cismin varoldu�u farkedildi. �lk olarak "Kara C�celer" olarak an�ld�ysalar da bu "y�ld�z olamam�� cisimler" astronomlarca daha sonra "Kahverengi C�celer" olarak isimlendirildiler. Y�ld�z modelleri, ger�ek bir y�ld�z�n, hidrojen f�zyonunu ger�ekle�tirebilmesi i�in J�piter k�tlesinin en az 80 kat� k�tleye sahip olmas�n� gerektirmektedir. 80 J�piter k�tlesinden k��k cisimlerin oldu�una inan�lmas�na kar��n parlakl�klar� �ok az oldu�undan onlar� belirlemek �ok g��t�r. Ancak 1995 y�l�nda Astronomlar taraf�ndan Kahverengi C�ce"lerin varl�� g�zlemsel olarak tespit edildi. Birka� hafta arayla g�zlenen Teide1 ve Gliese 229 B adl� y�ld�zalt� cisimlerin Kahverengi C�ce oldu�u belirlendi.
Bu ke�ifler kuantum etkinli�i di�er dedekt�rlere (�rne�in, foto�raf plaklar�) g�re �ok y�ksek olan ve CCD (Charge Coupled Devices) olarak isimlendirilen dedekt�rlerin astronomide kullan�l�r olmas�n�n bir sonucudur. 3.2. Kahverengi C�ce"lerin �zellikleri Hidrojen f�zyonu ba�latabilecek k�tle 0,084 M"dir. Kahverengi C�ce"lerin k�tlesi ise Hidrojen f�zyonunu ba�latacak kadar b�y�k de�ildir. Dolay�s�yla onlar�n k�tlesi 0,084 M"den daha az olmal�d�r. J�piter"in k�tlesi mj = 0,001 M dir. Kahverengi C�ce"lerin k�tlesinin genellikle 10 mj ile 84 mj aras�nda de�i�ti�i d��n�lmektedir. En k��k bir y�ld�z t�m lityumunu 100 milyon y�lda yakar. Oysa en b�y�k k�tleli Kahverengi C�ce"ler lityumlar�n� sonsuza kadar tutarlar. Daimi lityum bulunmas� cismin bir y�ld�zalt� k�tle oldu�unun kan�t�d�r. Kahverengi C�ce"nin y�zeyi en so�uk y�ld�zlar�nkinden yakla��k 1000 *C daha so�uktur. �ekirde�inin s�cakl�� ise f�zyon reaksiyonlar�n�n ba�layamamas� i�in 3 milyon Kelvin civar�nda olmal�d�r. Y�zey �s�lar� d��k oldu�undan Kahverengi C�ce"ler �ok parlak de�ildir. En s�n�k y�ld�zlar 10-4 L ��n�m g�c�ne sahipken, Kahverengi C�ce"ler ilk olu�umlar�nda daha b�y�k bir ��n�m g�c�ne sahip olabilirler. Ancak evrimlerinin sonraki a�amalar�nda ��n�m g��leri 10-5 L civar�nda olur.
Kahverengi Y�ldS�cakl�k (K) log[I��ma g�c� (g�ne� birimi)] Kahverengi Y�ld� K�tle (G�ne� birimi) �ekil 1. Kahverengi C�ce ve y�ld�zlar�n k�tle ve ya��n�n bir fonksiyonu olarak ��ma ve �s� da��l�m� g�r�lmektedir. �ekimsel s�k��man�n ve n�kleer yanman�n enerji �retti�i bir ge�i� b�lgesi vard�r. Kahverengi C�ce"lerin �zellikleri ya�a �nemle ba�l�yken, birka� milyon y�ldan sonra y�ld�zlar�n �zelliklerinin ya�tan ba��ms�z oldu�u g�r�lmektedir. 3.3. Kahverengi C�ce"lerin Belirlenmesi Kahverengi C�ce"ler g�ky�z�nde merak uyand�ran cisimlerdir: ne gezegendirler ne de y�ld�zd�rlar, ancak her iki t�rle de benzer �zellikler ta��maktad�rlar. Teorilere g�re bir Kahverengi C�ce bir y�ld�za benzer �ekilde, y�ld�zlararas� bir buluttan toz ve gaz�n k�tlesel �ekimiyle b�z�lmesi sonucu olu�ur. Kahverengi C�ce"ler nispeten k��k cisimlerdir: J�piter"den k�tle olarak 80 kat b�y�k k�tleye sahip olabilmelerine ra�men �aplar� J�piter"in �ap�na yak�nd�r.
S�n�k olmalar�na ra�men atmosfer �s�lar� 300 *K ile 3000 *K aras�nda de�i�mektedir. Bunun sonucunda Kahverengi C�ce"ler k�z�l�tesi dalgaboylar�nda en parlak g�r�l�rler ve ��plak g�zle bak�ld��nda koyu k�z�l kahve renge benzemektedirler. Kahverengi C�ce"lerin atmosferi, s�cak bir y�ld�z�n atmosferinde g�r�lemeyecek birtak�m molek�lleri i�erir. Bunlar�n aras�nda dikkati �ekenler titanyum oksit (TiO) ve vanadyum oksittir (VO). Bu molek�ller, G�ne�"imiz gibi s�cak y�ld�zlarda korunamazlar. Kahverengi C�ce"lerde bask�n bir �ekilde g�r�lmesi onlar�n so�uk oldu�unun bir kan�t�d�r. K�rm�z� C�ce"lerin Galaksimiz de en s�k rastlanan y�ld�z t�r� oldu�una inan�l�r. ��plak g�zle bak�ld��nda koyu k�rm�z� gibi g�r�n�r ve �ap� Kahverengi C�ce"den pek b�

D�NYAMIZ VE G�KY�Z�

9/7/2010

D�NYAMIZ VE G�KY�Z�

a-D�nyam�z�n �ekli
D�nyam�z�n �eklinin nas�l oldu�unu ilk bak��ta anlayam�yoruz, ��nk� g�z�m�zle g�rebildi�imiz alan, yery�z�n�n en k��k bir par�as�d�r. D�nyam�z�n, top gibi yuvarlak oldu�unu, baz� g�zlemler ve deneyler yaparak anl�yoruz.

�nsanlar eskiden d�nyam�z�n bir tepkisi bi�iminde oldu�unu san�yorlard�. Daha sonra, D�nyam�z�n yuvarlak oldu�unu ve d�nd�� ispatland�. D�nya yuvarla��n�n kutuplar� i�e do�ru bas�k; orta k�sm� (Ekvator b�lgesi) ise �i�kincedir.
1-D�NYAMIZIN YUVARLAK OLDU�UNU G�STEREN KANITLAR
Bir deniz k�y�s�n dural�m bize do�ru gelmekte olan bir geminin �nce duman�n� sonra direklerini daha sonrada bacas�n� g�r�r�z. G�vdesinide g�rmemiz i�in, geminin biraz daha yakla�mas� gerekir. Bu, bize, d�nyam�z�n yuvarlak oldu�unu g�steriyor.

D�nyam�z, G�ne� ile Ay aras�na girince, D�nyam�z�n g�lgesi Ay �zerinde yuvarlak olarak d��yor. Ay tutulmas� dedi�imiz olay da bize D�nyan�n yuvarlak oldu�unu g�steriyor.
Bu g�n yap�lan uzay yolculuklar� D�nyan�n yuvarlak oldu�unun bilinmesi ile ba�lam��t�r.

D�nyam�z, y�r�ngesine 23"27" e�ik bir eksen �evresinde d�nmektedir. Y�r�nge, D�nyan�n G�ne� �evresinde d�nerken izledi�i yoldur.
D�nyan�n, b�yle bir eksenin var oldu�unu d��n�rsek bu eksenin,

D�nyan�n kuzeyindeki ucuna Kuzey kutup noktas�;
G�neyindeki ucunada G�ney kutup noktas�; diyoruz.
Ekvator 23 27 dakika kuzeyinden �izilen daireye kuzey (yenge�) d�nencesi diyoruz. 23 27 dakika g�ney (o�lak) d�nencesi diyoruz.

Yer y�z�n�n d�rtte �� denizlerle; d�rtte biride karalarla kapl�d�r.
D�nya �zerindeki b�y�k kara par�as�na k�ta (ana kara); b�y�k denizlerde okyanus denir.
D�nya �zerinde 6 k�ta 3 okyanus bulunmaktad�r.
Asya, Amerika, Afrika, Avrupa Okyanusya, Antarktika, yer y�z�ndeki k�talard�r.
B�y�k okyanus (Pasifik), Atlas, okyanusu (Atlantik) ve Hint okyanuslar�d�r.

2-Mevsimler Nas�l Olu�maktad�r?
D�nya g�ne�, G�ne� �evresinde d�nmektedir. D�nya bu d�n��n�, 365 g�n 6 saatte tamamlamakt�r. Bu zamana bir y�l diyoruz.
Bu d�n�� s�ras�nda, D�nyan�n belli yerlerinde d�rt mevsim meydana gelmektedir. Bu s�rada, belli aylarda kuzey yar�m k�re, belli aylarda da g�ney yar�m k�re daha �ok g�ne� enerjisi almaktad�r.

G�ne� ��nlar� 21 martta ekvatora dik gelmektedir. Bu tarihte kuzey orta ku�akta ilk bahara; G�ney orta ku�ak ta son bahara girmektedir.
21 haziranda G�ne� ��nlar�, kuzey d�nencesine dik gelmektedir. O g�n en uzun g�nd�z en k�sa gece ya�anmaktad�r. Kuzey orta ku�akta yaz mevsimine; G�ney orta ku�akta k�� mevsimine girilir.

Bu tarihten itibaren g�ne� ��nlar�n�n dik geli�i ekvatora do�ru kaymaktad�r.
23 eyl�lde, gece ile g�nd�z e�it duruma gelmekte ve kuzey orta ku�akta sonbahar; G�ney orta ku�akta ise ilkbahara girilmektedir. Kuzey orta ku�akta bu tarihten sonra g�nler k�salmaya geceler uzamaya ba�lar.

21 aral�kta bu ku�akta en uzun gece en k�sa g�nd�z ya�anmaktad�r ve k�� mevsimine girilmektedir. G�ney orta ku�akta ise yaz mevsimi ba�lamaktad�r.
Bu tarihten sonra geceler k�salmaya g�nd�zler uzamaya ba�lar.
21 martta gece ile g�nd�z e�itlenmektedir.

D�nyan�n ekseninin y�r�ngesine 23 27 dakika e�ik olu�unun sonucu olarak ekvator ku�a��nda s�rekli yaz Kuzey kutup ve G�ney kutup ku�aklar�nda k�� kuzey ve g�ney orta ku�akta da d�rt mevsim ya�anmaktad�r.
3-Gece ile G�nd�z Nas�l Olu�ur.
Gece ile g�nd�z d�nyan�n kendi etraf�nda d�nmesiyle olu�ur.
b-D�nyam�z�n Katmanlar�
Hava k�re (Atmosfer)
Su k�re (Hidrosfer)
Ta� k�re (Yer kabu�u)
Ate� k�re (Ma�ma)
�ekirdek (A��r k�re)
Hava K�re
Bu katman d�nyay� saran 900 km kal�nl��nda ki hava tabakas�d�r.
Havan�n i�inde azot, oksijen, karbondioksit, ve su buhar� bulunmaktad�r.
bulutlar, ya��lar, �s� de�i�iklikleri, r�zgar, bu katman�n 11km lik k�sm�nda olu�maktad�r.
Su K�re
Yer y�z�ndeki su tabakas�, bu adla an�lmaktad�r.
Yer y�z�n�n d�rtte �� sularla kapl�d�r.
deniz, g�l, ve akar sular da bu tabakaya girmektedir.
Ta� K�re
D�nyam�z i�e do�ruda �� de�i�ik katmandan olu�mu�tur.
Bu katmanlar: Ta� k�re ve �ekirdek olarak adland�r�lm��t�r.
D�nyam�z�n en d��

G�NE�, MERK�R, VEN�S, D�NYA, A, MARS, FOBOS, DE�MOS

9/7/2010

G�ne�, Merk�r, Ven�s, D�nya, Ay, Mars, Fobos, Deimos)
G�ne�: G�ne�, kendi ad�yla an�lan sistemin merkezindedir. Y�zey s�cakl�� yakla��k 5500, merkez s�cakl�� ise en az 15 milyon derecedir. �ap� D�nya"n�n �ap�n�n 109 kat�, D�nya"ya. olan uzakl�� ise D�nya"n�n �ap�n�n 215 kat�d�r. K�tlesi, b�t�n gezegenlerin toplam k�tlesinin 743, D�nya"n�n k�tlesinin ise 330.000 kat�d�r. B�t�n G�ne� Sistemi"nin ve tabii ki D�nya"daki hayat�n enerji kayna��d�r.

Merk�r: G�ne�"e en yak�n gezegendir. Ad�n� Roma mitolojisindeki tacirlerin ve gezginlerin tanr�s� Merk�r"den al�r. �ap� D�nya"n�n �ap�n�n %38"i, k�tlesi D�nya"n�n k�tlesinin %5,5"i, yer�ekimi ivmesi de D�nya"n�n yer�ekimi ivmesinin %39"udur. G�ne�"e uzakl�� 46 milyon km ile 70 milyon km aras�nda de�i�ir. G�ne�"in etraf�nda 88, kendi etraf�nda ise 59,6 g�nde d�ner. Y�zey s�cakl�� G�ne�"e bakan taraf�nda 350 derece, di�er taraf�nda ise -170 derecedir. Merk�r"�n uydusu ve atmosferi yoktur.

Ven�s: G�ne�"e ikinci yak�n gezegendir. Ad�n� Roma mitolojisindeki a�k ve g�zellik tanr��as� Ven�s"ten al�r. �ap� D�nya"n�n �ap�n�n %95"i, k�tlesi D�nya"n�n k�tlesinin %82"i, yer�ekimi ivmesi de D�nya"n�n yer�ekimi ivmesinin %91"idir. G�ne�"e uzakl�� 108 milyon km"dir. G�ne�"in etraf�nda 224,7, kendi etraf�nda ise 243 g�nde d�ner. Y�zey s�cakl�� 460 dereceden biraz y�ksektir, ve hemen hemen e�it da��lm��t�r. �o�u karbondioksit olan atmosferi �ok kal�nd�r ve y�zeydeki atmosfer bas�nc� D�nya"n�nkinin 90 kat�d�r. Uydusu yoktur. Kendi �evresinde d�n�� y�n� b�t�n di�er gezegenlerin tersinedir. G�ne� ve Ay"dan sonra g�kteki en parlak cisimdir.

D�nya: �zerinde ya�ad��m�z, hayata elveri�li gezegenimizdir. �ap� 12.756km, k�tlesi 5,97x1024 kg"dir. G�ne�"e uzakl�� 149.597.890 km"dir. G�ne�"in etraf�nda 365,25, kendi etraf�nda ise 1 g�nde d�ner. Ortalama y�zey s�cakl�� 15 derecedir. Uydusu: Ay.

Ay: D�nya"n�n tek uydusudur. �ap� 1737,4 km"dir. Kendi �evresindeki d�n�� s�resiyle D�nya �evresindeki d�n�� s�resi ayn� (27,322 g�n) oldu�u i�in D�nya"dan hep ayn� y�z� g�r�n�r. Yer�ekimi ivmesi de D�nya"n�n yer�ekimi ivmesinin alt�da biridir. D�nya"ya uzakl�� 363.300 km ile 405.500 km aras�nda de�i�ir. D�nya �zerindeki k�tle �ekimi etkisi gelgit olaylar�na yol a�ar.

Mars: Ad�n� Roma mitolojisindeki sava� tanr�s� Mars"tan al�r. �ap� D�nya"n�n �ap�n�n %53"�, k�tlesi D�nya"n�n k�tlesinin dokuzda biri, yer�ekimi ivmesi de D�nya"n�n yer�ekimi ivmesinin %38"idir. G�ne�"e uzakl�� D�nya"n�nkinin yakla��k 1,5 kat�d�r. G�ne�"in etraf�nda 687, kendi etraf�nda ise 24,6 g�nde d�ner. Y�zey s�cakl�� -220 derece ile 70 derece aras�nda de�i�ir, ortalama -65 derecedir. �o�unlukla karbondioksitten olu�an atmosferi �ok incedir. 2 uydusu vard�r: Fobos ve Deimos.

Fobos: Yunanca "korku" anlam�na gelmektedir. 1877 y�l�nda, Deimos"tan iki g�n sonra, Asaph Hall taraf�ndan ke�fedilmi�tir. Muhtemelen Mars"�n y�r�ngesi taraf�ndan yakalanm�� bir asteroiddir. G�ne� Sistemi"nde gezegenine en yak�n olan uydudur: Mars"a olan uzakl�� 6 bin km"dir. Ortalama 23 km �ap�ndad�r, ama d�zensiz bir �ekli vard�r. Mars"�n �evresinde 7 saat 39 dakikada d�ner. 50 milyon y�l sonra Mars"a �arpaca�� ng�r�lmektedir.

Deimos: Yunanca "deh�et" anlam�na gelmektedir. 1877 y�l�nda Asaph Hall taraf�ndan ke�fedilmi�tir. O da muhtemelen Mars"�n y�r�ngesi taraf�ndan yakalanm�� bir asteroiddir. Mars"a olan uzakl�� 20 bin km"dir. Mars"�n �evresinde yakla��k 30 saatte d�ner. Ortalama 13 km olan �ap�yla G�ne� Sistemi"nin en k��k uydusudur.

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM�

9/7/2010

g�ne� sistemi

G�NE� S�STEM�N�N K�TLE MERKEZ� ETRAFINDAK� HAREKET�N�N TAY�N�

9/7/2010

(tez)
i�indekiler
�ns�z
� giris
1 1. konuya giri� 3
2. k�tle merkezinin tan�m� 4
3. ��z�me ula�mak �zere izlenen yol 5
4. form�llerdeki sabit ve de�i�kenlere ili�kin g�sterimler 5
5. hareketin form�le edilmesi 7
6. hesaplamalarda kullan�lan veriler 11
7. genel sonu� �izelgesi 12 8. a′i de�erlerinin gezegenlere g�re da��l�m� 16
9. sonu� 20
kaynaklar 21

HAVACILIK VE UZAY - EVREN�N �YK�S�

9/7/2010

evrenin �yk�s�

KOROZON 2

9/7/2010

6. 2. ATMOSFER�K KOROZYONA KAR�I D�REN� ��N
MALZEMELER�N SE��M�

Korozif etkinin ihtimalini kontrol eden en �nemli fakt�r, ge�erli hava �artlar�ndaki nemin yo�u�mas� ile sa�lanan sulu bir elektrolit ile olup olmad��d�r. Temiz bir atmosferin, s�lf�r dioksit i�eren bir end�stri atmosferi veya tuz i�eren bir deniz atmosferi ile mukayesesi gibi, s�cak, kuru veya so�uk, buzlu �artlar, nemli atmosferden daha az sald�r� yaparlar. ��lem g�rmeyen �elik, nemli ortamlara genel olarak atmosferik kirleticilerin seviyesine ba�l� oranda paslanmaya �ok e�ilimlidir. Etkinin ba�lang�� h�z� ayn�d�r, fakat daha az etkili ortamlarda temizliyicide azal�r. Sahiller �zellikle s�cak iklimler etki oran�n� belirli seviyede art�rabilir. D�vme demirin s�per korozyon direncinin, y�zeyde bak�r ve nikelin birikimi ile sa�land�� Chilton ve Evans taraf�ndan s�ylenmi�tir. Az ala��ml� �eliklerde ve karbonda bulunan krom, silisyum ve fosfor, �zellikle bak�r ile olan bile�imde korozyon mukavemetini art�raca�� d��n�lebilir. Paslanmaz �eli�in korozyon mukavemeti daha �ok krom i�eri�inin d�zg�n da��l�m� ile etkilenir ve martenzit �eliklerinde - ferritin al�konmas� bu fazdaki krom segregasyonunun daha y�ksek seviyelere ��kar bu, korozyon mukavemetinin tamamen azalmas� ile olur. E�er ikinci fazlar�n - ferrit ve krom karbit gibi ilgili matrix te krom s�n�r�nda azaltma meydana getirirse ��kme olabilmesine ra�men ostenit paslanmaz �elikler genel olarak �st�nd�r. A��r olan d�kme demir yava�ca korozyona u�rar paslanma bir problem de�ildir. Al�minyum ala��mlar� genel olarak iyi davran�rlar, fakat ��kelti i�eren ala��mlarda ilk y�llarda, baz� y�zeylerde noktasal korozyon g�r�lm��t�r. Bak�r m�kemmel hizmet eder ve �at� malzemesi ile cama renk vermede geni� �l��de kullan�l�r. Kur�unda �at� malzemesi ve panel kaplama i�in pop�lerdir ve elektri�i iyi iletir ve �retilen koruyuculu korozyon �r�nleri iyi hizmet sa�lar. �inko da iyi hizmet verir fakat daha �ok reaktiftir.

3.Y�KSELEN SICAKLIKLARDA OKS�DASYONA
KAR�I D�REN� ��N MALZEMELER�N SE��M�

Karbonun �nemli bir etkisi yoktur; belli �l��de silikat� �reten silisyum, al�minyum ve krom oksidasyon oran�n� azalt�r. Kuru oksidasyonun oldu�u yere gaz bile�iminin etkisi vard�r. Grafitli d�kme demirde (KDD), d�k�m�n �i�mesi ve distorsiyonu ile grafit lamelleri aras�nda demirin ilerleyen i� oksidasyonu ile birle�erek, y�ksek s�cakl�k oksidasyon i�lemi y�zey durumunu meydana getirir; y�ksek s�cakl�kta kullan�m sonucu mikroyap�daki karb�r�n bozulmas�ndan dolay� hacimdeki art��la bu etki de artar.
Y�zey karakteristi�i �eli�e ilave edilen Si, Cr ve Al ile iyile�ir. Is�ya kar�� en �ok kullan�lan d�kme demir silal (2,5 % C, 6,0 % Si) dir ve silis - ferrit matrisinde ince bir grafit yap�s�na sahiptir. Malzeme magnezyumla a��lanarak k�resel grafit ile �retilebilir, b�ylece stabilite daha da art�r�l�r.

6. 4. TOPRAKTA KOROZYONA KAR�I MUKAVEMET ��N MALZEME SE��M�

Topra��n etkisi �nemli �ekilde de�i�ebilir. �lk olarak topra��n b�nyesi, a��nd�r�c� i�in gerekli olan havan�n giri�ini kontrol eder, ikinci olarak suyun varl�� topraktaki mineralin iyonla�ma ve metal y�zeydeki oksidasyon �r�n� i�in sa�lan�r. Suyun miktar� ayr�ca oksijenin mevcudiyetini de etkiler.
Genelde y�ksek elektrik mukavemeti olan kuru, kumlu ve kire�li topraklar en az, a��r killi ve tuzlu topraklar ise en �ok korozyona u�rar.
Yeralt�ndaki malzemenin bir�o�u �elik, d�kme demir veya betondur, ama g�m�l� �elik ve d�kme demir �zerindeki a��nd�rma oran� farkedilir �ekilde atmosferden daha azd�r ve her iki durumda da yakla��k olarak ayn�d�r.
Bir�ok yeralt� borular� su ta��r. �ngilizlerin bir�ok su �ebekeleri eski ve astars�z d�kme demirden yap�lm��lard�r. 20.000 km lik demir �ebeke �yle korozyona u�ram��t�r ki kapasitelerini yar�s�n� kaybetmi�tir.
Petrol, do�al gaz veya su i�in hat �

U�AK M�HEND�SL�� - MEKAN�K T�TRE��MLER

9/7/2010

mekanik titre�imler

ASTRONOM� - END�STR� M�HEND�SL�� STAJ RAPORU

9/7/2010

end�stri m�hendisli�i staj raporu

ASTRONOM� - KARADEL�KLER

9/7/2010

karadelikler

BIG BANG ( PATLAMA)

9/7/2010

BIG BANG ( PATLAMA)
20. y�zy�l�n ba��na kadar, astronomlar, d�nyan�n olu�umu hakk�nda 3 olas� model �ne s�rm��lerdir
Evren, statik olabilir

Bu teoriye g�re, y�ld�z ve gezegenlerin kar��l�kl� �ekimleri , onlar� galaksiler veya g�ne� sistemleri haline getirmi� olabilir. Bu y�ld�zsal- yerk�resel gruplar�n her biri, kendi rastlant�sal y�r�ngelerinde , uzay i�inde kay�p giderler ve di�er y�ld�z veya gezegenlerin hareketlerinden tamamen ba��ms�zd�rlar.

YILDIZ K�MELER� VE K�ME YA�LARININ BEL�RLENMES�

9/7/2010

YILDIZ K�MELER� VE K�ME YA�LARININ BEL�RLENMES�

��NDEK�LER I. G�R��.......................................................................................................................1 II. YILDIZ K�MELER�...............................................................................................2 II.A. A��k Y�ld�z K�meleri.....................................................................................3 II.A.1. A��k Y�ld�z K�melerinin S�n�fland�r�lmas�.........................................7 II.B. K�resel Y�ld�z K�meleri...............................................................................10 II.B.1. RR Lyrae Y�ld�zlar�...........................................................................13 III. YILDIZ �BEKLER�..............................................................................................15 IV. YILDIZ K�MELER�NDE UZAKLIK BEL�RLENMES�....................................18 IV.A. A��k Y�ld�z K�melerinde Uzakl�k Belirlenmesi..........................................18 1. Y�ld�z I��tmalar� Y�ntemi.........................................................................18 2. �aplar Y�ntemi.........................................................................................19 3. Dikine H�zlar Y�ntemi.............................................................................19 4. Tayfsal Iraks�mlar Y�ntemi......................................................................21 IV.B. K�resel Y�ld�z K�melerinde Uzakl�k Belirlenmesi......................................21 1. Parlak Y�ld�zlar Y�ntemi..........................................................................21 2. �aplar Y�ntemi.........................................................................................21 3. Toplam Parlakl�k Y�ntemi.......................................................................22 4. RR Lyrae De�i�enleri �le Uzakl�k Bulma.................................................22 V. HR D�YAGRAMI VE YILDIZ K�MELER�........................................................23 V.A. A��k Y�ld�z K�meleri...................................................................................23 1. A��k K�melerin Renk-Parlakl�k ve �ki Renk Diyagram�.........................26 V.B. K�resel Y�ld�z K�meleri...............................................................................33 1. K�resel K�melerin Renk-Parlakl�k Diyagram�........................................34 II VI. YILDIZ K�MELER�N�N YA�LARI...................................................................40
2
VI.A. Lindoff Y�ntemi..........................................................................................42 VI.B. Sandage Y�ntemi.........................................................................................43 VII. KAYNAKLAR......................................................................................................46

�EK�LLER L�STES� �ekil 1. Cancer"de Praesepe.........................................................................................2 �ekil 2. K�resel y�ld�z k�mesi Cluster Messier 13......................................................3 �ekil 3. Pleiades...........................................................................................................4 �ekil 4. Bo�a (Taurus) tak�my�ld�z�.............................................................................9 �ekil 5. Omega Centauri, 47 Tucanae ......................................................................10 �ekil 6. RR Lyrae y�ld�zlar�n�n �� Bailey t�r�n�n ��k e�rileri g�sterilmektedir. a ve b t�rleri yaln�z genlik bak�m�ndan farkl�d�rlar. c t�r� RR Lyrae y�ld�zlar� ise hemen hemen sin�s bi�iminde ��k de�i�imi g�sterirler. (Ledoux ve Walraven 1958"den)..................................................................14 �ekil 7. RR Lyrae y�ld�zlar�n�n �� t�r� i�in d�nemle genlik aras�ndaki ili�kiyi g�steriyoruz. En k�sa d�nem ve en d��k genlikli olanlar c t�rleridir. Bunlar, a ve b t�rlerinden tamamen ayr�lm��lard�r. (Ledoux ve W

G�NE� TUTULMASI VE AY TUTULMASI

9/7/2010

�ns�z��3
1. tutulmalar�n do�al nedenleri��3
2. g�ne� tutulmas��5
2.1. nas�l meydana gelir?��5
2.2. t�rkiye"de kay�tlardaki ilk tutulmalar��6
2.2.1. 11 a�ustos 1999��6
2.3. izlenmesi��6
2.3.1. mutlaka sak�n�lmas� gereken unsurlar��7
2.3.2. foto�raf, film ve video �ekimleri��7
2.3.3. g�zde hasarlar��7
3. ay tutulmas��8
3.1. nas�l meydana gelir?��8
3.2. son milenyumda ger�ekle�en ve ger�ekle�ecek tutulmalar��8
3.3. izlenmesi��8
4. tutulmalar ve astroloji��9
4.1. dekanatlar��9
4.1.1. g�ne� tutulmas��10
4.1.2. ay tutulmas��11
sonu煅��14
bibliyografya��15

WHAT ARE UFOS

9/7/2010

What are UFOs?
UFOs are unidentified flying objects, but no one really knows what they are. Many researchers (called "ufologists") have theories about what UFOs might be, but because no one can examine a UFO in a scientific laboratory, all of these ideas are really only educated guesses. We can offer a definition of UFOs, however, that you may find useful when you study the subject:
A UFO is the reported sighting of an object or light seen in the sky or on land, whose appearance, trajectory, actions, motions, lights, and colors do not have a logical, conventional, or natural explanation, and which cannot be explained, not only by the original witness, but by scientists or technical experts who try to make a common sense identification after examining the evidence

Who sees UFOs?
All kinds of people see UFOs. It does not matter whether you are rich or poor, educated or uneducated, young or old. In fact, many people who report seeing UFOs were not even looking for them when they had their sighting. The chances for seeing a UFO are greater for those people who live in small towns or in the country and are outside late at night. Although most of us at CUFOS have never seen a UFO personally, some colleagues of ours say that their interest in UFOs was sparked by seeing a UFO when they were children or young adults.

When did people first see UFOs?
Many UFO researchers argue that UFOs have appeared throughout history. There are many myths, legends, and stories that tell of strange things seen in the sky or beings who came from the sky to help humans develop civilization. Because modern scholars cannot directly check the facts of these stories, it is impossible to determine if these are accurate reports of true events. Most ufologists, therefore, concentrate on studying UFO reports beginning in this century.
In the 1890s, people across North America watched strange dirigible-shaped airships with very bright searchlights flying above their farms and towns. Some people claimed they had met the airship pilots. Researchers disagree about the authenticity of these accounts. Many investigators think the airship reports were hoaxes spread by local "liars clubs" or sensational stories written by creative journalists hoping to sell papers. A few ufologists, however, are convinced these airship sightings represent the first reliable UFO reports in history.
During World War II pilots saw strange, glowing balls of light flying beside their airplanes. They called these lights "foo fighters," a term based on an expression ("where theres foo, theres fire") from Smokey Stover, a popular comic strip at the time. At first the Allied command believed the foo-fighters were secret German weapons or surveillance devices. Only after the war did they discover that German pilots had also seen the glowing lights, which were thought to be American or British secret devices!
During the summer and fall of 1946, a number of unusual aerial objects were sighted over Sweden and Norway. They were given the name of "ghost rockets" and it was believed that they were secret Russian weapons developed from the German wartime rocket program. The Swedish defense ministry stated that 80% of the 1,000 ghost rockets could be explained by natural phenomena, but about 200 cases could not be explained as either a natural phenomenon, Swedish or Russian aircraft, or misperceptions.
Although the airship and foo-fighter reports are more detailed and credible than ancient stories of strange "prodigies" seen in the sky, many ufologists question whether these sightings can be accepted as true UFO reports. As a result, many researchers say the modern UFO era started on June 24, 1947, with the sighting by businessman and pilot Kenneth Arnold. While flying his small plane along the Cascade Mountains in Washington state, Arnold saw nine crescent-shaped objects flying along the contours of the mountains. Although he saw them for only a three and a half minutes, Arnold knew they were not regular airplanes. He radioed in his report, and when he landed at the airport, reporters were waiting to ask questions. He described the motions of the objects as "like a saucer would if you skipped it across the water." This is where the term "flying saucer" came from.

Is there intelligent life on other planets?
Although the Center for UFO Studies is not specifically involved in the search for intelligent life on other planets, the idea that some UFOs are alien

UZAY ARA�TIRMALARI

9/7/2010

UZAY ARA�TIRMALARI

Rus uzay arac� Soyuz TMA-3, Kazakistandaki Baykonur �ss�nden f�rlat�l��ndan iki g�n sonra Uluslararas� Uzay �stasyonuna (ISS) kenetlendi. Moskovadaki Kontrol Merkezinin s�zc�s�, kenetlenmenin ba�ar�yla ger�ekle�ti�ini s�yledi. Soyuzun 3 ki�ilik m�rettebat�ndan Amerikal� astronot Michael Foale ve Rus kozmonot Aleksander Kaleri, ISSde bulunan Amerikal� Ed Lu ve Rus Yuri Malen�enko ile n�bet de�i�imi yapacak.
M�rettebattaki ��nc� ki�i olan Avrupa Uzay Ajans�ndan �spanyol astronot Pedro Duque ise ISSde 8 g�n kald�ktan sonra g�revi devredecek ekiple birlikle 27 Ekimde D�nyaya d�necek.
Lu ve Malen�enko, 6 ayd�r ISSde g�rev yap�yordu. Foale ve Kaleri, istasyonda g�rev yapacak 8inci astronot ve kozmonot ekibi olacak.
Astronomlar g�n�m�zden 66 y�l �nce tespit edilen, ancak sonra kaybolan bir asteroidin yerini belirlediler. Hermes adl� g�kta�� ke�fedildi�i 1937 y�l�nda, Ay ile D�nya aras�na girmi� ve D�nya"ya �arpma tehlikesi yaratacak derecede yakla�m��t�. Bu tespitten 5 g�n sonra G�ne� ��nlar�n�n parlakl�� nedeniyle g�zlem d�� kalm��t�. Hermes daha sonra bir daha g�r�lmedi. Astronomlar Hermes"i uzay foto�raf�nda k��k karanl�k bir nokta �eklinde yeniden tespit etmeyi ba�ard�lar; y�r�nge hesaplar� yap�ld� ve karanl�k noktan�n Hermes oldu�una karar verildi.

66 YILDIR G�R�LMED�
Hermes ilk olarak Heidelbergli Karl Reinmuth taraf�ndan 28 Ekim 1937"de ke�fedilmi�ti. 5 g�n boyunca g�zlemledikten sonra, Hermes"in izini kaybettirmi�ti. Reinmuth asteroidin D�nya"n�n 800.000 kilometre yak�n�ndan ge�ti�ini hesaplam��t�.

Arizona"daki Lowell Laboratuvar�"ndan Brian Skiff 15 Ekim"de Hermes oldu�unudan ��phe etti�i bir g�kta��n� not d��t�. D�nya etraf�nda bir �ok g�kta��n�n bulundu�unu bilen Skiff, g�kta��n�n a��r� derece parlak olmas�nda ��phelenerek, Cambridge"teki Minor Planet Center"dan Timothy Spahr"� arayarak s�zkonusu noktan�n koordinatlar�n� verdi. Kendi teleskoplar�yla g�zlem yapan merkez, noktan�n Hermes oldu�una kara verdi ve b�ylece Skiff"in g�zlemi teyit edildi.

Astronomlar Hermes"in �ap�n�n 1 ila 2 kilometre aras�nda oldu�unu tahmin ediyorlar.
�inin ilk uzay seferinde D�nya y�r�ngesini 14 kez dola�an "taikonot", �in Seddinin uzaydan g�r�lebildi�ine ili�kin efsaneyi sona erdirdi. Yarbay Yang Liwei, y�llard�r "uzaydan g�r�lebilen tek insan yap�s�" olarak bilinen 2400 kilometrelik �in Seddini uzaydan g�remedi�ini s�yledi. D�nyaya d�n��n�n ard�ndan uzay kaps�l�nden ��kt�ktan hemen sonra gazetecilerin kar��na ge�en taikonot Wliwei, bir televizyon muhabirinin "Uzaydan �in Seddini g�rebildi�iniz do�ru mu?" sorusuyla kar��la�t�. Taikonotun cevab� "Hmm, hay�r" oldu.
Bu iki kelimeyle, d�nyan�n en uzun duvar�n�n uzaydan g�r�lebildi�i efsanesi yalanlanm�� oldu.
NASA yetkilileri bu cevab�n s�rpriz olmad�� de�erlendirmesini yaparak, y�llard�r astronotlar�n uzaydan g�rd�kleri �eylerin bulutlar�n beyazl��, okyanuslar�n mavili�i, ��llerin sar� rengi ve biraz ye�il alan oldu�unu belirtiyor.

WHAT ARE UFOS

9/7/2010

KARANLIK MADDE

9/7/2010

�ZET Evrendeki k�tlenin b�y�k bir b�l�m�n�n g�r�nmedi�ini fark eden astronomlar, bu g�r�nmeyen k�tleye "karanl�k madde" ismini vermi�lerdir. Karanl�k madde; y�ld�z ve galaksilere yapt�� ekimsel etkiler yoluyla ke�fedilmi�tir. Bu madde, baryonik ve baryonik olmayan �eklinde iki grupta toplanm��t�r. Ba�lang��ta; karanl�k madde, k�meleri bir arada tutmak i�in gerekli olan k�tle �ekim kuvvetini, daha sonraki d�nemlerde ise evrenin geni�lemesi modellerinde, kritik yo�unlu�u hesaplamakta kullan�lm��t�r. T�m modellerde geni�lemenin gere�i olan Ω=1 yo�unlu�u, sadece baryonik madde kullan�ld��nda bir i�e yaramamaktad�r. ��nk� g�zlemlerden elde edilen verilerle uyu�mamaktad�r, B�y�k Patlamadan bu g�ne ΩB, baryon yo�unlu�u 0.05 civar�ndad�r. Baryon k�kenli karanl�k maddeden bahsetmeden �nce baryon tan�m�n� vermek gereklidir. Baryonlar, g��l� etkile�imlere u�rayan yar�tam spinli par�ac�klard�r. Baryon k�kenli karanl�k madde adaylar�, B�y�k Patlamadan g�n�m�zdeki yap�lara kadar her �l�ekte bulunabilirler. Baryon k�kenli karanl�k madde problemini a��klamak i�in astronomlar �e�itli modeller geli�tirmi� ve bu modellerde baryonik adaylar� diledikleri gibi kullanm��lard�r. Standart BDM (Baryon k�kenli karanl�k madde) senaryosunda, Ω≈0,01 ve Ω=1 de sabit tutulmu� ve b�ylece karanl�k maddenin %70 oran�nda baryonik olaca�� sonucuna var�lm��t�r. Genelde BDM ile ilgili �al��malar standart BDM senaryosuna g�re yap�lmaktad�r. Baryon k�kenli karanl�k madde adaylar�; Kahverengi c�celer, M tipi c�celer, Beyaz c�celer, N�tron y�ld�zlar�, Kara delikler, VMO delikler, SMO delikler �eklinde s�ralanabilir. Bunlarla ilgili a��klamalar ilerideki b�l�mlerde verilecektir. �lerleyen teknoloji ve g�zlem teknikleri sayesinde, �n�m�zde ki y�llarda baryon k�kenli karanl�k madde problemi daha net ��z�mlere ula�abilecektir. 1
1.G�R�� Bundan 50 y�l kadar �nce, astronomlar evrendeki k�tlenin en az�ndan y�zde doksan kadar�n�n g�r�nmez oldu�unu fark ettiler. Ger�ekten g�r�nmeyen bu madde, y�ld�z ve galaksilere yapt�� ekimsel etkiler yoluyla fark edilmi�tir ama kendisi elektromanyetik ��n�m�n hi�bir t�r�n� yaymaz. Bu g�r�nmeyen madde astronomlar taraf�ndan karanl�k madde veya kay�p k�tle olarak adland�r�lm��t�r. Karanl�k madde konusunda �neri getiren Partik�l Fizik�ileri ve Astrofizik�iler aras�nda ortak bir g�r��le, t�m k�tle aral�� 10-5 eV tan 1012 Mo e kadar tan�mlanm��t�r. �lk durumda; karanl�k madde, s�cak B�y�k Patlamadan kal�nt�lar i�eren partik�lleriyle birlikte baryonik olmayan formda olmal�d�r. �kinci durumda ise; bazen Pop�lasyon III y�ld�zlar� olarak adland�r�lan kal�nt�lardan ibaret gaz olmayan karanl�k maddelerle birlikte baryonik olmal�d�r. 1970lerde karanl�k madde genellikle baryonik olarak tahmin edilmi� (�rne�in Ostriker ve arkada�lar�, 1974; White ve Rees, 1978) ama her�eyin baryonik olamayaca�� inan��ndan dolay� da bu g�r�� zerinde yo�unla��lmam��t�r (Hegyi ve Olive 1983,1986). Bir zaman i�in s�cak karanl�k madde reva�tayken, sonra so�uk karanl�k madde onun yerini alm��t�r ve ara�t�rmac�lar�n �o�u bu g�r��e standart model olarak bakmaktad�r. Yak�n zamanda, bununla birlikte dikkatler baryonik adaylara �evrilmi�tir. Bu ise, k�smen so�uk modelde g�r�len problemlerden dolay� ve �imdilerde baryonik karanl�k madde i�in do�rudan ispat yap�labilece�indendir. Bu konudaki �al��malar, �imdi baryonik karanl�k maddelere ba��ml� olarak yap�l�yor. Hem baryonik hem de baryonik olmayan karanl�k madde i�in ��z�mlere ihtiyac� olan bir �ok karanl�k madde probleminin varl�� konusunda geli�en bir bak�� a��s� mevcuttur. Bu �al��ma tamamen baryonik karanl�k madde �zerinde yo�unla�m��t�r. 2
1.1 Baryon Nedir? Baryon kavram�, n�kleonlardan (n�tronlar ve protonlar) daha a��r temel par�alar� belirtmek i�in, �nce deneysel olarak ortaya at�ld�. Ancak bu �l��t kesin bir fiziksel ayr�m� kar��lamaz. G�n�m�zde baryon ad�, g��l� etkile�imlere u�rayan yar�tam spinli par�ac�klar i�in kullan�l�r; ba�ka bir deyi�le baryonlar, fermion yap�l� hadronlard�r.

MERKUR

9/7/2010

MERKUR
Mercury is the closest planet to the Sun and the eighth largest. Mercury is slightly smaller in diameter than the moons Ganymede and Titan but more than twice as massive.
orbit: 57,910,000 km (0.38 AU) from Sun
diameter: 4,880 km
mass: 3.30e23 kg

In Roman mythology Mercury is the god of commerce, travel and thievery, the Roman counterpart of the Greek god Hermes, the messenger of the Gods. The planet probably received this name because it moves so quickly across the sky.
Mercury has been known since at least the time of the Sumerians (3rd millennium BC). It was given two names by the Greeks: Apollo for its apparition as a morning star and Hermes as an evening star. Greek astronomers knew, however, that the two names referred to the same body. Heraclitus even believed that Mercury and Venus orbit the Sun, not the Earth.
Mercury has been visited by only one spacecraft, Mariner 10. It flew by three times in 1974 and 1975. Only 45% of the surface was mapped (and, unfortunately, it is too close to the Sun to be safely imaged by HST).

VENUS
Venus is the second planet from the Sun and the sixth largest. Venus orbit is the most nearly circular of that of any planet, with an eccentricity of less than 1%.
orbit: 108,200,000 km (0.72 AU) from Sun
diameter: 12,103.6 km
mass: 4.869e24 kg

Venus (Greek: Aphrodite; Babylonian: Ishtar) is the goddess of love and beauty. The planet is so named probably because it is the brightest of the planets known to the ancients. (With a few exceptions, the surface features on Venus are named for female figures.)

Venus has been known since prehistoric times. It is the brightest object in the sky except for the Sun and the Moon. Like Mercury, it was popularly thought to be two separate bodies: Eosphorus as the morning star and Hesperus as the evening star, but the Greek astronomers knew better.

Since Venus is an inferior planet, it shows phases when viewed with a telescope from the perspective of Earth. Galileos observation of this phenomenon was important evidence in favor of Copernicuss heliocentric theory of the solar system.

The first spacecraft to visit Venus was Mariner 2 in 1962. It was subsequently visited by many others (more than 20 in all so far), including Pioneer Venus and the Soviet Venera 7 the first spacecraft to land on another planet, and Venera 9 which returned the first photographs of the surface (left). Most recently, the orbiting US spacecraft Magellan produced detailed maps of Venus surface using radar (above).

EARTH
Earth is the third planet from the Sun and the fifth largest:
orbit: 149,600,000 km (1.00 AU) from Sun
diameter: 12,756.3 km
mass: 5.972e24 kg

Earth is the only planet whose English name does not derive from Greek/Roman mythology. The name derives from Old English and Germanic. There are, of course, hundreds of other names for the planet in other languages. In Roman Mythology, the goddess of the Earth was Tellus - the fertile soil (Greek: Gaia, terra mater - Mother Earth).

It was not until the time of Copernicus (the sixteenth century) that it was understood that the Earth is just another planet.

Earth, of course, can be studied without the aid of spacecraft. Nevertheless it was not until the twentieth century that we had maps of the entire planet. Pictures of the planet taken from space are of considerable importance; for example, they are an enormous help in weather prediction and especially in tracking and predicting hurricanes. And they are extraordinarily beautiful.

The Earth is divided into several layers which have distinct chemical and seismic properties (depths in km):

0- 40 Crust
40- 400 Upper mantle
400- 650 Transition region
650-2700 Lower mantle
2700-2890 D layer
2890-5150 Outer core
5150-6378 Inner core
The crust varies considerably in thickness, it is thinner under the oceans, thicker under the continents. The inner core and crust are solid; the outer core and mantle layers are plastic or semi-fluid. The various layers are separated by discontinuities which are evident in seismic data; the best known of these is the Mohorovicic discontinuity between the crust and upper mantle.

MOON

U�AK M�HEND�SL�� - C-130 U�AKLARI ORTA ALT PANEL�NDE BULUNAN G�STERGELER

9/7/2010

c-130 u�aklar� orta alt panelinde bulunan g�stergeler

ANDROMEDA GALAKS�S�

9/7/2010

ANDROMEDA GALAKS�S�

YEREL GRUP 3.1. Yerel Grup Hakk�nda Genel Bilgi Galaksiler, uzayda ba��ms�z bir topluluk olu�turan y�ld�zlar, gaz ve tozlardan olu�mu� g�k cisimleridir. Boyutlar� son derece de�i�ken olabilen galaksiler bazen biribirlerine �ok yak�n ve astronomik �l��ler boyutunda �ok k��k olarak nitelendirilebilecek bir hacim i�erisinde k�melenebilirler. Bu �ekilde birbirlerine yak�n konumda bulunan ve say�lar� 10 ile 50 aras�nda olan galaksi topluluklar�na "Grup" ad� verilmektedir. Yine ayn� �ekilde, say�lar� 50"den fazla, hatta 10,000"lere kadar ula�abilen galaksi topluluklar� "K�me" olarak adland�r�lmaktad�r. G�ne� Sistemimizin i�inde bulundu�u Samanyolu Galaksisi ile en yak�n spiral galaksi olan Andromeda Galaksisi"nin de i�inde bulundu�u toplulu�a "Yerel Grup" ad� verilmektedir. 30"a yak�n galaksi �yesi bulunan Yerel Grubun olu�turdu�u zarf�n �ap� yakla��k 1.0 Mpc"tir. Yerel Grup i�inde yer alan en parlak 10 galaksi �yesi, parlakl�k s�ras�yla a�a��da verilmi�tir: �izelge 3.1.1: Yerel grup �yeleri Galaksi Ad� tipi Mutlak Parlakl�� Andromeda Galaksisi Sb -21m.1 Samanyolu Sb veya Sc -21m.0 M33 Sc -18 m.9 B�y�k Macellan Bulutu Irr I -18 m.5 K��k Macellan Bulutu Irr I -16 m.8 NGC205 E6p -16 m.4 M32 E2 -16 m.4 NGC6822 Irr I -15 m.7 NGC185 de0 -15 m.1 IC1613 Irr I -14 m.8
Yerel Grubun i�inde, b�y�kl�kleri y�n�nden ilk �� s�ray� alan Andromeda, Samanyolu ve M33 galaksileri "Spiral Galaksi" tipinde olup, di�er �yeler bu ��n�n etraf�nda toplanm��lard�r. Grubun di�er �yeleri ise, parlakl�klar� daha s�n�k ve k�tleleri daha az olan "C�ce Eliptik" ve "D�zensiz" galaksilerdir. �ekil 3.1.1: Yerel Grup
4. ANDROMEDA GALAKS�S� 4.1. Andromeda Galaksisi Hakk�nda Genel Bilgi Andromeda Galaksisi, Samanyolu"na en yak�n spiral galaksidir. Sb t�r�nden bir spiral olup, �zelli�i �ekirdek etraf�nda kollar�n tam devir yapacak �ekilde sar�lm�� ve par�alanmam�� olmas�d�r. Andromeda Galaksisi ayn� zamanda M31 ve NGC224"de olarak da adland�r�lmaktad�r. �izelge 4.1.1: Andromeda Galaksisi"nin �zellikleri Sa� A��kl�k 00sa40dk00s.3 Dik A��kl�k +41o00′03′′ A��sal �ap 240′ G�rsel parlakl�k (V) 3m.58 Renk (B-V) ve (U-B) +0.91, +0.50 Mutlak parlakl�k 21m.1 Uzakl�k 765 kpc �ap 54 kpc Bak�� do�rultusu ile yapt�� a�� 12o.5 Galaktik So�urma 0.m48 Radyal h�z (g�ne�e g�re) -310 km / sn K�tlesi (g�ne� birimi cinsinden) 4.1x1011 H I k�tlesi (g�ne� birimi cinsinden) 3.9x109
�ekil 4.1.1: Andromeda Galaksisi 4.2. Andromeda Galaksisi"nin Ke�fi Andromeda Bulutsu"su ilk defa, M.S. 964 y�l�nda, �ranl� astronom Al-Sufi taraf�ndan ��plak g�zle g�zlenmi�tir. "K��k Bulut" olarak adland�rd�� bu cismi "Sabit Y�ld�zlar" adl� eserinde tan�mlam��t�r. 1612 y�l�nda Simon Marius, Andromeda Nebulas�"n�n ilk �izimini yay�nlad��nda, Charles Messier (1764), Al-Sufi"nin bu �al��mas�ndan habersiz olarak, bunun yeni bir nebula oldu�unu s�ylemi�tir. Bunun �zerine, Andromeda bulutsusu, Messier katolo�una "M31" olarak kaydedilmi�tir. Andromeda Galaksisi ile ilgili ilk modern ara�t�rmalar 100 y�l kadar �nce foto�raf tekni�inin ve dolay�s�yla daha s�n�k kaynaklar� inceleme ve kaydetme olanaklar�n�n geli�mesi ile ba�lam��t�r. Isaac Roberts, Andromeda Nebulas�"n�n spiral yap�s�n� g�steren ilk foto�raflar�n� 50 cm"lik teleskopu ile �ekmi�tir. O d�nemde d�� galaksilerin varl�� bilinmedi�inden, foto�raflarda spiral kollar�n d��nda bulunan s�n�k y�ld�zlar�n a��k�a g�r�lmesine ra�men, bunun bir galaksi olabilece�i d��n�lmemi�tir. Aksine Andromeda"da bulunan B�y�k Nebula"n�n zamanla yo�unla�arak gezegen sistemine sahip bir y�ld�z olaca�� d��n�lm��t�r. Aralar�nda Edwin P. Hubble"n�n da bulundu�u birka� ara�t�rmac�, Samanyolu"nun �tesinde y�ld�z sistemlerinin olabilece�i fikrini ileri s�rm��lerdir. 1925 y�l�nda Hubble, NGC6822 Galaksisi"ni g�zlemleyerek, bunun bir "uzak y�ld�zlar toplulu�u" oldu�unu g�stermi�tir. Bu �al��malar s�ras�nda Andromeda Nebulas�"nda bulunan b�y�k spiral yap� Hubble"�n dikkatini �ekmi�tir. Hubble �ekti�i foto�ralarda spiral yap�n�n kar�n b�lges

T�RK HAVACILIK VE UZAY SANAY��

9/7/2010

t�rkiye"de hava platformlar�n�n tasar�m�, imalat�, entegrasyonu, modernizasyonu ve sat�� sonras� hizmetleri alanlar�nda teknoloji merkezi konumunda olan t�rk havac�l�k ve uzay sanayii (ta�), 15 may�s 1984 tarihinde kurulmu�tur.

ta�"nin vizyonu; ba�ta t.s.k. olmak �zare, �ncelikle �lke ihtiya�lar�n�n kar��lanmas� i�in uygun sahalarda yapaca�� ar-ge �al��malar� ile teknoloji transferini �z�mseyerek �zg�n tasar�mlar yapan, s�rekli geli�me ile rekabeti kar��layan ve d�nya pazar�nda y�ksek kalitedeki �r�nleri zaman�nda ve uygun fiyatlar ile �reten bir �irket olarak tan�nmaktad�r.

ta�"nin misyonu; zaman i�inde �lke ihtiya�lar�n�n gerektirece�i kabiliyetleri kazanarak nihai amac� olan t�m sistemleri, �ncelikle �lke ihtiya�lar�n�n kar��lanmas� ve d�nya pazar� i�in geli�tirmektedir.

ak�nc�_ankara"da, 160.000 metrekaresi kapal� olmak �zere toplam 2.300.000 metrekarelik bir alan �zerine kurulu modern bir d�ner ve sabit kanatl� u�ak �retim tesisine sahip...
...
(turk�sh aerospace �ndustry)
....

EVREN VE UZAY

9/7/2010

evren,varolan her�eyi anlatan bir kelimedir. g�rd��m�z,bildi�imiz,duydu�umuz her�ey evrenin i�indedir.evren uzaydan ve uzayda bulunan say�s�z varl�klardan meydana gelmi�tir.
insanlar �ok eski zamanlardan beri evren ve onun olu�u hakk�nda �e�itli �eyler d��nm��ler ve kendilerince ona bir anlam vermeye �al��m��lard�r.
evrenin olu�u hakk�nda �e�itli �eyler d��nm��ler ve kendilerince ona bir anlam vermeye �al��m��lard�r.
evrenin olu�u hakk�nda �e�itli...

M�TOLOJ�DE YILDIZLAR

9/7/2010

M�TOLOJ�DE YILDIZLAR

ORION
Yunan Mitolojisinde Orion
Dev yapili Orion Merope adli bir prensese asik olmustur. Onun g�z�ne girmek i�in Khios adasini yabani hayvanlardan temizlemistir. Kral Onopion kizini Oriona verecegini s�ylemisti; ama, d�g�n� durmadan geciktiriyordu. Dev avci bir g�n sarhos olup Meropeye k�t� s�zler s�yledi. Bunun �zerine Oinopion Dionysosa (sarap tanrisi) bas vurup Orionun cezalandirilmasini istedi. Tanri derin bir uykuya daldirdi avciyi, Khios Krali da firsattan yararlanip onun g�zlerini k�r etti.
Orion bir s�re k�r dolastiktan sonra bir tapinaktan g�zlerinin iyilesebilicegini �grendi. Bunun i�in D�nyanin dogusuna gitmesi gerekiyord�. Dogan G�nesin isiklari onun y�z�ne vurunca g�zleri a�ilacakti. Anlatilanlari yapti ve g�zleri a�ildi. D�n�p Kraldan �� almak istedi ama adaya d�nd�g�nde onu bulamadi. Orion Khiostan Girite ge�ti. Orada Artemisin ( Roma Mitolojisinde Diana ) avcisi olarak yasamaya basladi. �ok ge�meden onun Aurorayi ( Safak Tanri�asi ) sevdigni �grenen Av Tanri�asi k�skan�liga kapilarak Orionu �ld�rd�. �l�m�nden sonra Tanrilar Orionu g�ky�z�ne �ikardilar.
I Roma Mitolojisine g�re Orion Nept�n�n (deniz tanrisi ) �l�ml� bir kadindan (Euryale) olan �ocugudur. Bu y�zden bir yari tanridir ve dolayisiyla �l�ms�z degildir; ama, yari tanri olmasi ona neredeyse e�siz bir avlanma yetenegi vermistir . Orion bir g�n Giritte avlanirken Av Tanri�asi Diana (Artemis) ile karsilasir. Bir av yarisina girisirler ve bu yarisin sonunda Orion Dianaya en az onun kadar iyi oldugunu s�yler. Bu sirada Orionun arkasinda bir akrep berilir. Bu akrebin kimi eserlerde Diana tarafindan yaratildigi, kimi eserlerde ise Oriona kendisinin �ld�r�lemeyecek bir yartik oldugunu d�s�nmesinden dolayi Hera tarafindan yaratildigi d�s�n�lmektedir. Akrep Orionu sokar ve Orion d�ser . D�serken de akrebi sopasiyla ezerek �ld�r�r. Si faci Aesculapius onu iyilestirmeye �alisir. J�piter (Zeus) da Aesculapiusa onu hayata d�nd�rmesini s�yler ve Orionu g�kteki yerine yerlestirir(k�pekleriyle birlikte) . Bir nevi Orionu �l�ms�zlestirir. Birbirlerini �ld�ren Akrep ve Orion hi�bir zaman ayni anda g�ky�z�nde yer almazlar.
Yine baska bir mitolojik metne g�re ise Orionun �l�m� s�yle olur: Diana, Oriona derin sevgi ve saygi beslemektedir.Hatta bir ara evlenecekleri bile s�ylenir. Diananin abisi Apollo (ok�u tanri ) bir g�n denizin �zerindeki siyah bir seyi g�stererek Dianadan ona ni�an almasini ister. Diana vurur ve vurdugu Orionun su �zerindeki basidir. Dalgalar Orionu kiyiya �ikardiginda Diana hatasini anlar ve Orionu yildizlar arasinda bir yere koyar. K�peklerini de arkasina ...
I Misir Mitolojisinde ise Orion tanrilarindan Osiris ile es tutulmustur.
B�Y�K AYI VE K��K AYI
Yunanistanda Arcadyada Kallisto adli bir prenses yasamaktaydi. Kallisto g�zel ve yetenekli bir avciydi. J�piterin (Zeus) bir g�n Kallistoyu izledigini farkeden Juno (Hera) kiskan�ligindan dolayi Prensesi avlanirken bir ayiya �evirir. Bu olayin �zerinden zaman ge�er ve Kallistonun �ocugu Arkas b�y�r, annesi gibi yetenekli bir avci olur. Bir g�n avlanirken kendisine yaklasan bir ayi farkeder ve ni�an almaya hazirlanir. Tam bu sirada J�piter yery�z�ne iner, Arkasi da bir ayiya �evirir ve iksini de g�ky�z�ndeki yildizlar arsindaki yerlerine firlatir. Kallisto B�y�k Ayi, Arkas da K��k Ayi takimyildizini olusturur.
Baska bir kaynaga g�re de J�piter(Zeus) Kallistodan yararlanmistir ve Kallistonun J�piterden bir �ocugu olmak �zeredir. Heranin bir seyler yapacagini farkeden J�piter dogmamis �ocugu anasinin karnindan alir ve b�y�t�lmesi i�in Merk�r�n annesinin yanina verir. Bu sirada Juno Diananin ayiyi (Kallisto) �ld�r�lmesini saglamistir. J�piter Kallisto ve Arkasi hi� batmayacak bir sekilde g�ky�z�ne koymustur. Bu yildizlarin hi� batmamasiyla ilgili olarak da ayni zamanda Junonun B�y�k Ayinin hi�bir zaman Okeanosun saf sularina girmesine izin vermemesi de vardir.
B�y�k Ayi takimyildizinin en parlak 7 yildizinin olusturdugu kep�e sekli Yedi Uyuyanlarla da bir tutul

B�Y�K PATLAMA

9/7/2010

B�Y�K PATLAMA

EVREN YOKTAN YARATILDI
HARUN YAHYA
��inde bulundu�umuz u�suz bucaks�z evrenin nas�l var oldu�u, nereye do�ru gitti�i, i�indeki d�zen ve dengeyi sa�layan kanunlar�n nas�l i�ledikleri her devirde insanlar�n merak konusu olmu�tur. Bilim adamlar�, d��n�rler as�rlard�r bu konuyla ilgili say�s�z ara�t�rmalar yapm��lar, pek �ok teoriler �retmi�lerdir.
20. y�zy�l�n ba�lar�na dek hakim olan g�r��, evrenin sonsuz boyutlara sahip oldu�u, sonsuzdan beri var oldu�u ve sonsuza kadar da var olaca�� eklindeydi. "Statik evren modeli" ad� verilen bu anlay��a g�re, evren i�in herhangi bir ba�lang�� veya son s�z konusu de�ildi.
Materyalist felsefenin de temelini olu�turan bu g�r��, evreni sabit, dura�an ve de�i�mez bir maddeler b�t�n� olarak kabul ederken bir Yarat�c�n�n varl��n� da reddediyordu.
Her�ey, hatta hen�z yarat�lmam�� olan "g�kler ve yer" bile, tek bir noktadayken b�y�k patlama ile yarat�lm�� ve birbirlerinden ayr�larak evrenin bug�nk� �eklini meydana getirmi�lerdir.

UZAY �ALI�MALARI HAKKINDA B�LG�

9/7/2010

UZAY �ALI�MALARI HAKKINDA B�LG�

A.UZAY
B�t�n s�n�rl� geni�likleri i�ine alan s�n�rs�z bo�lu�a uzay denir. Uzay�n b�y�k bir k�sm�nda hi�bir �ey yoktur: Ne gaz, ne s�v�, ne kat�; ne de herhangi bir atom veya molek�l. Uzaya ��kt��m�zda d�nyan�n koruyucu atmosferinin d��na ��km�� oluruz. Uzay, ya�am� s�rd�rmenin �ok zor oldu�u bir yerdir.
1.UZAYA �LK ADIM (AY"IN FETH�)
1968"de Ay"�n fethine do�ru yeni bir a�ama g�sterildi. 15 Eyl�lde f�rlat�lan SSCB uzay arac� Zond-5, ilk Yer-Ay-Yer gidi� geli�ini ger�ekle�tirirken, ABD"nin de Apollo tasar�s�na ba�lanm��t�r. Temmuz 1969"da Apollo-9 i�inde Armstrong, Aldrin ve Collins ile uzaya f�rlat�ld�. 21 Temmuz"da T�rkiye saati ile 04.56"da Neil Armstrong, Ay �st�ne ayak basan ilk insan oldu. Onu hemen Edwin Aldrin izledi. Bunlardan sonra Apollo-11, Apollo-12 ve Apollo-13 u�u�lar� ger�ekle�tirildi.
Apollo-13"�n yolculu�u s�ras�nda (Nisan 1970) pilotlar�n b�y�k bir kaza atlatmalar�na kar��n, uzay yar��nda ABD �st�n g�r�n�yordu. Bununla birlikte NASA bir s�re i�in Ay program�n� durdurdu. SSCB ise 1970 sonunda Ay �st�ne ilk otomatik yumu�ak ini� ger�ekle�tirdi. SSCB"in f�rlatt�� Luna 16-20 Eyl�l 1970"te Bolluk denizine indi. Luna-17 Ay �st�ne bir ay arac� olan Lunakod"u b�rakt�. Bu ara� 3600 m.lik bir taramadan sonra Ocak 1971"de Luna-17"ye geri d�nd�.
2.G�NE� S�STEM� VE D��ER GEZEGENLER
a)G�ne� sistemi
G�ne� sistemi ya�ama, 4,6 milyar y�l �nce, i�inde kaya� ve buz par�ac�klar� bulunan b�y�k bir gaz bulutu k�tlesi olarak ba�lam��t�r. Bulut kendi �ekim g�c� nedeniyle s�k��t��nda g�ne� olu�mu�, tanecikler de bir araya gelerek gezegenleri ortaya ��karm��t�r.
G�ne�in i� b�l�m�nde n�kleer f�zyonla hidrojen helyuma d�n��r ve bu d�n��m sonucu a��a ��kan enerji, �nce ��k yuvar�na, oradan da uzaya gider.
b)Merk�r
G�ne�e en yak�n gezegen Merk�r"d�r. Ortalama 57,9 milyon km. olan Merk�r-G�ne� uzakl�� astronomideki di�er uzakl�klara k�yasla ger�ekten �ok k��kt�r.
G�ne�e �ok yak�n oldu�undan, g�nd�z vakti Merk�r"deki s�cakl�k 423 C ye kadar ��kar. Ama g�ne� batt�� zaman s�cakl��n -183 C ye kadar indi�i olur. G�ne�e bu kadar yak�n olmas�na kar��n baz� uzmanlar Merk�rde hala kraterlerin g�ne� g�rmeyen yerlerinde buz bulunabilece�ini d��n�yorlar.
Bir teoriye g�re Merk�r, bundan milyonlarca y�l �nce 2 kez hemen hemen kendisi kadar b�y�k g�k cisimleriyle �arp��t�. �lk �arp��ma sonucunda Merk�r neredeyse t�m�yle s�v�la�t�, a��r metaller dibe batarak b�y�k �ekirde�i olu�turdu. �kinci �arp��ma sonucunda da kabu�un b�y�k bir k�sm� par�alanarak ince bir kabuk kald�.
c)Ven�s
G�ne�e en yak�n ikinci gezegendir. G�ne�e uzakl�� 108 milyon km.dir. D�nyaya en yak�n konuma geldi�inde g�ne� ve aydan sonra en parlak cisimdir. I�� bazen g�lgeler olu�turabilir.
Ven�s"�n atmosferi �ok yo�undur. �ylesine yo�undur ki; d�nyadaki en g��l� teleskopla bile yery�z� �ekillerinin g�r�lmesi imkans�zd�r. Atmosferinin bas�nc� y�z�nden ezilece�inden, g�ky�z�nden ya�an s�lf�rik asitten yanaca��ndan, atmosferi nefes almaya uygun olmad��ndan b�y�k bir olas�l�kla hi�bir insan Ven�s"�n y�zeyine ayak basamayacakt�r.
Ven�s �ok yava� d�ner. Kendi �evresinde d�nmesi 243 g�n s�rerken, g�ne� �evresinde d�nmesi 224 g�n s�rer. Bu nedenle bir Ven�s g�n� bir Ven�s y�l�ndan daha b�y�kt�r.
d)Yer
D�nya, g�ne� sisteminde ya�am olan tek gezegendir. G�ne�e uzakl�� ortalama 149,6 milyon km.dir. D�nya, demir ve nikel bir �ekirde�i saran kaya� tabakas�ndan olu�ur. Derinlere indik�e s�cakl�k artar.
Yakla��k 4,6 milyar y�l �nce, bir gaz ve toz bulutu yo�unla�arak g�ne�i olu�turmu�tur. Bulutun i�indeki ba�ka maddeler birle�erek d�nya ve di�er gezegenleri olu�turmu�tur. D�nyada demir ve nikel eriyerek �ekirde�i olu�turmu�tur. 4 milyar y�l �nce d�nyan�n kabu�u olu�up yanarda�lardan ��kan su buhar� yo�unla�arak denizleri meydana getirmi�tir.
e)Mars
D�nyan�n yar�s� b�y�kl��nde olan Mars bir�ok y�nden d�nyaya benzer. Mars g�n�nden sadece bir saat uzundur. Marsta da d�nyadaki gibi mevsimler vard�r. Ama g�ne�e uzakl�� 227,4 milyon km. oldu�u i�in ortalama s�cakl�� -28C dir. Ayr�ca bir Mars y�l� 687 d�nya g�n� s�rer.
Marstaki nehir yataklar� Mars"�n ikliminin bir zamanlar daha s�cak, atmosfer bas�nc�n�n da suyun y�zeye ��kmas�n� sa�layacak kadar y�ksek oldu�unu g�steriyor. Belki de bilinmeyen bir olay Mars"�n atmosferinin uzaya ka�mas�na ve demirce zengin olan topra��n�n pas rengi almas�na neden oldu
Uzay yolculuklar�n�n ate�li taraftarlar� 2030 y�l� civar�nda insano�lunun Mars"a ayak basaca��n� umu

EVRENDE D�NYAMIZ

9/7/2010

EVRENDE D�NYAMIZ

Uzaya g�nderilen astronotlar bo�lukta y�zen bir k�reye benzeyen D�nyam�z�n ne kadar g�zel g�r�nd��n� anlata anlata bitiremiyorlar. Uzaktan bak�ld�� zaman mavi gezegenimizin g�r�n�m�n� �st�ndeki b�y�k su k�tlelerinin, yani okyanuslar�n belirledi�i anla��l�yor. K�talar �o�unlukla bulutlar�n arkas�nda kal�yor. Yery�z�n� saran atmosfer de zar gibi ince bir k�l�f� and�r�yor. Onun en alt katmanlar�nda ise �ok �e�itli bi�imleri ve benzersizli�iyle ya�am yer al�yor.
* D�nyan�n Y�r�ngesi
* G�ne� Denen F�r�n
* D�nyan�n Yap�s�
* Gaz ve Tozdan Do�an D�nya

D�nya"n�n Y�r�ngesi
D�nya, G�ne� �evresinde, hemen hemen daire bi�iminde bir y�r�nge �izerek 365,25 g�nde dolan�r. Onun bu y�r�nge �st�nde kalmas�n� sa�layan G�ne�"in �ekim g�c�d�r. Bu iki uzay cismi aras�ndaki ortalama uzakl�k 149,6 milyon km"dir. D�nya en yak�n noktas�nda G�ne�"ten 147 milyon km, en uzak noktas�nda ise 157 milyon km uzakta d�ner.
D�nya kendi ekseni �evresindeki d�n��n� 24 saatte tamamlar. Ekseni ile y�r�nge d�zlemi aras�nda 23,5 derecelik bir a�� oldu�u i�in, D�nya"n�n G�ne� �evresindeki dolan�m� s�ras�nda, yery�z�ndeki herhangi bir noktan�n G�ne�"e g�re konumu de�i�ir. Bu da, G�ne� ��nlar�n�n farkl� zamanlarda yery�z�ne farkl� bi�imde d��mesine neden olur. E�er Kuzey Kutbu G�ne�"e bak�yorsa G�ne� Kuzey Yar�k�re"ye daha dik ��nlar yollar, o zaman orada yaz olur. Buna kar��l�k k��n Kuzey Kutbu �teki y�ne bakt�� i�in G�ne� ��nlar� Kuzey Yar�k�re"ye dik gelmez; bu ��nlar daha geni� bir alana yay�ld�� i�in de yery�z�n� daha az �s�t�r. G�ney Kutbu, Kuzey Kutbu"nun tam kar��s�nda oldu�undan, G�ney Yar�k�re"de Kuzey Yar�k�re"deki durumun tam tersi ya�an�r.

G�ne� Denen F�r�n
G�ne� ��nlar� e�er d�nyaya dik vuursa 1 m2"lik bir alan� 1.360 Watt"l�k bir g��le �s�t�r. Y�zeyindeki 6.000 dereceye varan s�cakl�� yaratan ak�l almaz enerji G�ne�"in i�inde �retilir.
G�ne�, �ap� 1.4 milyon km olan �ok b�y�k bir gaz k�resine benzer. �o�unlukla da evrende en s�k rastlanan ve en hafif iki element olan hidrojen ve helyumdan olu�ur. Merkezinde ise 12 milyon dereceye kadar y�kselen bir s�cakl�k vard�r ve buradaki bas�n�, yery�z�ndeki hava bas�nc�ndan 100 milyar kat daha �oktur. Bu ko�ullar hidrojenin helyuma d�n��mesine, bu da �ok b�y�k miktarda enerjinin a��a ��kmas�na yol a�ar.
B�ylece G�ne� bizim sistemimizde kendi kendine ��k veren tek uzay cismidir. Gezegenler, Ay ve D�nya yaln�z kendi �stlerine vuran G�ne� ��klar�n� yans�t�rlar.

D�nya"n�n Yap�s�
D�nya"n�n Ekvator"daki �ap� 12.756 km"dir. Kutuplardaki �ap� ise, kendi ekseni �evresinde d�nerken tepeleri biraz i�e ��kt��nden, 43 km daha azd�r.
Y�zeyde kal�nl�� 100 km"den daha az bir kabu�u oldu�u d��n�lmezse, D�nya"n�n i�i t�m�yle eriyik maddeyle doludur. Bunun ortas�nda demir ve nikel bile�imlerinden olu�an, yakla��k 6.000 km �ap�nda bir �ekirdek vard�r. Onun �st�nde silikat kaya�lar�ndan bir katman bulunur. Kat� kabuk k�talar�n alt�nda 60 km kal�nl��a kadar ula��rken, okyanuslar�n alt�nda 5 km"ye kadar iner.
Yerkabu�unun �st� alt�na s�k� s�k�ya ba�l� de�ildir; bunlar birbirine yava� yava� yakla��p uzakla�an levhalar halindedir. �rne�in G�ney Amerika ile Afrika y�lda birka� santimetrelik bir h�zla birbirinden uzakla��r. Levhalar birbiri ile �arp��rsa b�y�k katlanmalar olu�ur; biz buna s�rada�lar deriz. Bunun bir �rne�i G�ney Amerika"n�n B�y�k Okyanus k�y�lar� boyunca uzanan And Da�lar�"d�r.
Yery�z�n�n bi�imlenmesini �nemli �l��de a��nma, yani erozyon belirler. Su, buz ve r�zgarlar s�rekli bir bi�imde kayalar� a��nd�rarak onlardan kopard�klar� par�alar� denizlere ta��r. Bu s�re�te en �nemli rol� atmosfer oynar. Atmosferin y�zde 77"si azot, y�zde 21"i de oksijendir. Geri kalan y�zde 2"lik b�l�m�n yar�s�n� su buhar�, �teki yar�s�n� da geriye kalan gazlar olu�turur. Hava de�i�imlerinin hepsi atmosferin troposfer de denen ve a�a�� yukar� 10 km kal�nl��nda olan en alt b�l�m�nde olur. Bunun �st�ndeki stratosferde, yakla��k 30 km y�kseklikte bir ozon katman� vard�r. Bu katman yery�z�n� G�ne�"in z

KARANLIK MADDE

9/7/2010

KARANLIK MADDE

�ZET Evrendeki k�tlenin b�y�k bir b�l�m�n�n g�r�nmedi�ini fark eden astronomlar, bu g�r�nmeyen k�tleye "karanl�k madde" ismini vermi�lerdir. Karanl�k madde; y�ld�z ve galaksilere yapt�� ekimsel etkiler yoluyla ke�fedilmi�tir. Bu madde, baryonik ve baryonik olmayan �eklinde iki grupta toplanm��t�r. Ba�lang��ta; karanl�k madde, k�meleri bir arada tutmak i�in gerekli olan k�tle �ekim kuvvetini, daha sonraki d�nemlerde ise evrenin geni�lemesi modellerinde, kritik yo�unlu�u hesaplamakta kullan�lm��t�r. T�m modellerde geni�lemenin gere�i olan Ω=1 yo�unlu�u, sadece baryonik madde kullan�ld��nda bir i�e yaramamaktad�r. ��nk� g�zlemlerden elde edilen verilerle uyu�mamaktad�r, B�y�k Patlamadan bu g�ne ΩB, baryon yo�unlu�u 0.05 civar�ndad�r. Baryon k�kenli karanl�k maddeden bahsetmeden �nce baryon tan�m�n� vermek gereklidir. Baryonlar, g��l� etkile�imlere u�rayan yar�tam spinli par�ac�klard�r. Baryon k�kenli karanl�k madde adaylar�, B�y�k Patlamadan g�n�m�zdeki yap�lara kadar her �l�ekte bulunabilirler. Baryon k�kenli karanl�k madde problemini a��klamak i�in astronomlar �e�itli modeller geli�tirmi� ve bu modellerde baryonik adaylar� diledikleri gibi kullanm��lard�r. Standart BDM (Baryon k�kenli karanl�k madde) senaryosunda, Ω≈0,01 ve Ω=1 de sabit tutulmu� ve b�ylece karanl�k maddenin %70 oran�nda baryonik olaca�� sonucuna var�lm��t�r. Genelde BDM ile ilgili �al��malar standart BDM senaryosuna g�re yap�lmaktad�r. Baryon k�kenli karanl�k madde adaylar�; Kahverengi c�celer, M tipi c�celer, Beyaz c�celer, N�tron y�ld�zlar�, Kara delikler, VMO delikler, SMO delikler �eklinde s�ralanabilir. Bunlarla ilgili a��klamalar ilerideki b�l�mlerde verilecektir. �lerleyen teknoloji ve g�zlem teknikleri sayesinde, �n�m�zde ki y�llarda baryon k�kenli karanl�k madde problemi daha net ��z�mlere ula�abilecektir. 1
1.G�R�� Bundan 50 y�l kadar �nce, astronomlar evrendeki k�tlenin en az�ndan y�zde doksan kadar�n�n g�r�nmez oldu�unu fark ettiler. Ger�ekten g�r�nmeyen bu madde, y�ld�z ve galaksilere yapt�� ekimsel etkiler yoluyla fark edilmi�tir ama kendisi elektromanyetik ��n�m�n hi�bir t�r�n� yaymaz. Bu g�r�nmeyen madde astronomlar taraf�ndan karanl�k madde veya kay�p k�tle olarak adland�r�lm��t�r. Karanl�k madde konusunda �neri getiren Partik�l Fizik�ileri ve Astrofizik�iler aras�nda ortak bir g�r��le, t�m k�tle aral�� 10-5 eV tan 1012 Mo e kadar tan�mlanm��t�r. �lk durumda; karanl�k madde, s�cak B�y�k Patlamadan kal�nt�lar i�eren partik�lleriyle birlikte baryonik olmayan formda olmal�d�r. �kinci durumda ise; bazen Pop�lasyon III y�ld�zlar� olarak adland�r�lan kal�nt�lardan ibaret gaz olmayan karanl�k maddelerle birlikte baryonik olmal�d�r. 1970lerde karanl�k madde genellikle baryonik olarak tahmin edilmi� (�rne�in Ostriker ve arkada�lar�, 1974; White ve Rees, 1978) ama her�eyin baryonik olamayaca�� inan��ndan dolay� da bu g�r�� zerinde yo�unla��lmam��t�r (Hegyi ve Olive 1983,1986). Bir zaman i�in s�cak karanl�k madde reva�tayken, sonra so�uk karanl�k madde onun yerini alm��t�r ve ara�t�rmac�lar�n �o�u bu g�r��e standart model olarak bakmaktad�r. Yak�n zamanda, bununla birlikte dikkatler baryonik adaylara �evrilmi�tir. Bu ise, k�smen so�uk modelde g�r�len problemlerden dolay� ve �imdilerde baryonik karanl�k madde i�in do�rudan ispat yap�labilece�indendir. Bu konudaki �al��malar, �imdi baryonik karanl�k maddelere ba��ml� olarak yap�l�yor. Hem baryonik hem de baryonik olmayan karanl�k madde i�in ��z�mlere ihtiyac� olan bir �ok karanl�k madde probleminin varl�� konusunda geli�en bir bak�� a��s� mevcuttur. Bu �al��ma tamamen baryonik karanl�k madde �zerinde yo�unla�m��t�r. 2
1.1 Baryon Nedir? Baryon kavram�, n�kleonlardan (n�tronlar ve protonlar) daha a��r temel par�alar� belirtmek i�in, �nce deneysel olarak ortaya at�ld�. Ancak bu �l��t kesin bir fiziksel ayr�m� kar��lamaz. G�n�m�zde baryon ad�, g��l� etkile�imlere u�rayan yar�tam spinli par�ac�klar i�in kullan�l�r; ba�ka bir deyi�le baryonlar, fermion yap�l

KUYRUKLU YILDIZLAR

9/7/2010

KUYRUKLU YILDIZLAR

G�ne� sisteminin di�er k��k cisimlerinin aksine, kuyrukluy�ld�zlar antik �a�lardan beri bilinmektedir. �in kay�tlar�na g�re Halley kuyrukluy�ld�z� M.�. 240 y�l�ndan beri tan�nmaktad�r.
1995 y�l� itibariyle 875 kuyrukluy�ld�z kataloglanm�� ve y�r�ngeleri (kabaca da olsa) hesaplanm��t�r. Bunlardan 184� periodik kuyruklu y�ld�zd�r (orbital devirleri 200 seneden az). Mutlaka bunlar�n d��nda kalan pek�o�u da periodik kuyrukluy�ld�zd�r, ancak y�r�ngeleri yeterli hassasiyetle tan�mlanamad��ndan kesinle�tirmek m�mk�n olmamaktad�r.
Kuyruklu y�ld�zlar kirli kartopu ya da buzlu �amur topu olarak an�l�rlar. Buz (su ve donmu� gazlar)ve (bir nedenle g�ne� sisteminin olu�umu s�ras�nda gezegenlerde yo�unla�amam��) kozmik toz kar��m�ndan olu�urlar.

ASTRONOM� - J�P�TER

9/7/2010

j�piter

KARANLIK MADDE

9/7/2010

KARANLIK MADDE

��NDEK�LER SAYFA �ZET...........................................................................................................................1 1. G�R��.......................................................................................................................3 1.1 Karanl�k Madde Nedir ?.................................................................................3 1.2 Tarihsel S�reci...............................................................................................4 2. KARANLIK MADDE NEREDED�R ?.................................................................8 2.1 Karanl�k Maddenin Yerel G�stergeleri.........................................................8 2.2 Galaksinin Parlak B�lgeleri..........................................................................9 2.3 Galaksi Halolar�...........................................................................................10 2.4 Galaksi-Gruplar�,K�meleri ve S�perk�meleri.............................................11 2.5 B�y�k �l�ekli Ak��lar ve Karanl�k Madde.................................................13 2.6 Kritik Yo�unlukta Bir Evren mi?................................................................15 2.7 Kinematikler ve Karanl�k Madde................................................................16 3. BARYON K�KENL� KARANLIK MADDE.....................................................19 3.1 MACHOlar:Astrofiziksel Karanl�k Madde.................................................20 3.2 Beyaz C�celer..............................................................................................23 3.3 K�z�l �tesi Y�ld�zlar.....................................................................................24 3.4 Kahverengi C�celer ve J�piter-ebatl� Nesneler...........................................24 3.5 Y�zey Parlakl�� D��k Galaksiler..............................................................27 3.6 N�tron Y�ld�zlar�..........................................................................................27 3.7 Kara Delikler...............................................................................................27 3.8 Gaz...............................................................................................................28 3.9 Toz Bulutlar�................................................................................................30 3.10 Kuark K�l�eleri............................................................................................30 4. BARYON�K OLMAYAN KARANLIK MADDE...............................................31 4.1 D�teryum ve Baryon Yo�unlu�u.................................................................31 4.2 Lityum Bilmecesi.........................................................................................33 4.3 CDM:So�uk Karanl�k Madde......................................................................35 4.4 HDM:S�cak Karanl�k Madde.......................................................................35 4.5 WIMPLER:Egzotik Par�ac�klardan Olu�an Karanl�k Madde.....................36
4.6 Wimplerin Saptanmas�..............................................................................38 4.7 Kuantum Ak��kan� Olan,Baryonik Olmayan Madde................................41 4.8 N�trinolar..................................................................................................43 4.9 Susy Par�ac�klar�.......................................................................................45 4.10 Aksiyonlar............................. ..................................................................46 5. YAPI OLU�UMU................................................................................................50 5.1 Topolojik Kusurlar......................................................................................65 SONU�....................................................................................................................67 KAYNAKLAR........................

D�NYA VE UZAY

9/7/2010

D�NYA VE UZAY

AKI�KANLAR MEKAN�� B�L�M ADAMLARI

9/7/2010

S. HAKAN G�KSOY
NO: 03064004
GEM� �N�AATI M�H. (2.�.)
AKI�KANLAR MEKAN�� GR: 4
1)
EVANGEL�STA TORR�CELL� (1608 - 1647)
�talyan matematik�i ve fizik�i bas�n��l�erin ke�fine neden olan �nl� deneyi ile ak�llarda kal�r. Torricelli nin bu ke�finden �nce nedeni hava bas�nc� olan bir�ok do�al ve fiziksel olay�n nedeni "Horror vacui" denilen sa�ma bir ilkeye dayand�r�larak a��klanmaya �al��lm��t�. A��k hava bas�nc� �zerine yapt�� deneyleriyle tan�nan italyan fizik ve matematik bilgini. 15 Ekim 1608de �talyan�n Feanza �ehrinde do�du. �ocuklu�unda matemati�e olan merak�yla dikkatleri �ekti. 1627de Romaya giderek, hidrolik biliminin kurucusu ve Galile nin talebesi olan Benedetto Castelli ile birlikte �al��t�. 1641de Galile ile mektupla�maya ba�lad�. Ayn� sene, Castelli nin tavsiyesi �zerine Galile, Toricelli yi Tuscany ye davet etti. Galile ile g�r��t�kten birka� hafta sonra, Galile �l�nce, Tuscany b�y�k d�k� Toricelli yi onun makam�na tayin etti. 1644 y�l�nda geometri ve mekanik �zerinde bir kitap yay�nlad�. Matematik sahas�nda m�him bir bo�lu�u dolduran bu kitapta ayn� zamanda Galilenin mekanik �zerindeki ilk �al��mas�, birbirine ba�l� cisimlerin ortak a��rl�k merkezleri a�a��ya do�ru hareket ederken, ani hareket edebilecekleri prensibi bir neticeye ba�lan�yordu. Tori�elli, bu �al��malar�n� yaparken a��k hava bas�nc� �zerindeki deneylerinde de devam etti. Bas�n�tan faydalanarak, civa doldurulmu� t�plerle yapt�� deneyler neticesinde, deniz seviyesinde 1cm�ye d��en bas�nc� 1033 gr/cm� olarak tespit etti. Geometri ve mekanik alan�ndaki fikirlerini ise ilk �nceleri kimse �nemsemedi. Tori�elli ayn� zamanda hocas� Galilenin teleskobunu ve kendi mikroskobunu geli�tirmeye u�ra�t�. 25 Ekim 1647 tarihinde Floransada �ld�.

HENR� DE P�TOT (1695 - 1771)
R�zgar t�nellerinde ve u�aklarda havan�n bas�nc�n� �l�meye yarayan Pitot T�p� olarak bilinen i�i delik �ubu�u bulmu�tur. Pitot T�p�, bir noktada ak�m�n enerjisini �l�meye yarar. Ak�m h�z�n� s�f�rlar dolay�s�yla statik bas�n� + potansiyel enerji toplam enerjiye e�it olur.

GEORGE GABR�EL STOKES (1819 - 1903)

Ba�ta fizik ve matematik olmak �zere bir�ok alanda �nemli ke�ifleri bulunan Stokes �nl� bir �ngiliz bilim adam�d�r. Yer �ekimi farkl�l�klar�, astrofizik, kimya, sesle ilgili problemler ve �s� konusunda ara�t�rmalar yapm��t�r. Kuartz "�n, cam�n tersine ultraviyole radyasyonuna kar�� transparan oldu�unu g�sterdi. Lord Kelvin ile elektro termodinamik ara�t�rmalar� yapt�. Stokes, X ��nlar�n�n Maxwellin elektromanyetik spektrumunun bir par�as� oldu�unu g�sterdi. Bir s�re Londra Victoria Enstit�s�n�n ba�kanl��n� yapan Stokes, ayn� zamanda Cambridge �niversitesi Felsefe Toplulu�unun faal bir �yesiydi. Do�ay�, Yarat�c�ya inanarak inceleyen bir bilim adam� olan Stokesun Allah inanc�n� dile getirdi�i pek �ok yaz�s� vard�r. Stokes bu s�zlerinde do�a kanunlar�n�n Allah�n emri alt�nda oldu�unu ve Allah�n bu kanunlar� diledi�i gibi y�nlendirmeye g�� yetiren oldu�unu belirtmi�tir.

LUDW�G PRANDTL (1875 - 1953)
1875 -1953 y�llar� aras� yasam��, aerodinami�in babas� say�lan alman fizik�i, m�hendis. S�n�r tabaka ve havan�n kald�rma teorilerini ilk ortaya koyan bilim adam�d�r. Prandtl taraf�ndan 1903 y�l�nda bilim d�nyas�na kazand�r�lm�� membrane analogy, burulan bir kesitteki burulmalar�n, incelenen kesit seklindeki bir bo�luk, deli�in �zerine elastik bir membran gerilip alttan d�zg�n da��lm�� gerilim uyguland�� zaman membran�n ald�� ekil ile birbirlerine analog olmas�ndan yararlan�r.
Prandtl say�s� ak��kan�n �s� ge�i�i �zelli�ini g�sterir. Kinematik viskozitenin �s�sal yay�nma katsay�s�na oran�d�r. D��k "prandtl" say�s�na sahip ak��kan metaller eriyik metaller diye adland�r�l�r.

OSBORNE REYNOLDS (1842 - 1912)
1842 - 1912 y�llar� aras�nda ya�am�� ingiliz bilim adam� ve m�hendis.
Hidrodinamik alan�nda �al��malar yapm��, ak��kanlar�n de�i�ik ak�� rejimlerini incelemi�tir. Bu alanda Reynolds say�s� ad�yla tan�nan bir oran� tan�mlam��t�r. Reynolds say�s� bir ak��kan�n karakterini g�sterir.
Boru i�erisindeki ak�mlar i�in re > 2000 ise akim t�rb�lansl�d�r. Burada, 2000 kritik reynolds say�s� adini al�r. A��k kanal ak�mlar�nda kritik reynolds say�s� 500 d�r. Ak��kanlar mekani�i biliminin, ak��lar�n karakteristi�i konusunda �nemli yer tutan ve ak�� matematiksel olarak t�rb�lansl�, kritik b�lgede veya laminar olarak ay�ran boyutsuz katsay�d�r.

ASTROF�Z�KSEL TOPLANMA D�SKLER�

9/7/2010

1. Giri�

G�ne� sistemimizin k�keni ve evrimi, galaksimiz, y�ld�z olu�umu ve y�ksek enerjili olaylar hakk�ndaki bilgimizin temeli "toplanma disklerine" dayanmaktad�r. �ekimsel ba�lanma enerjisinin serbest kalmas�, madde y��mas�n�n olabilmesi i�in dinamik bir gereklilik oldu�u kadar, ��tma i�in de g��l� bir kaynakt�r. Fakat k��k d�nme oran�na sahip sistemlerde �ekimsel b�z�lme �o�u zaman merkezka� kuvvetleriyle s�n�rlanmaktad�r. Yava� d�nen bir gaz bulutunu g�z �n�ne ald��m�zda disk ge�ici bi�imini ald��nda a��sal momentum korunma e�ilimlidir. Benzer varsay�mlar s�k��k bile�enine madde aktaran bir y�ld�z i�eren �ift sistemlere yada aktif galaksi �ekirdeklerinin merkezlerinde gaz�n toplanmas�na da uygulanabilir. Uzun y�llard�r �ok az anla��labilen ve hala bir �ok soru i�eren toplanma disklerindeki s�re�ler, bu �al��man�n temelini olu�turmaktad�r. Kabaca toplanma diskleri �� kategoriye ayr�labilir: (a) y�ld�zlar�n ve gezegenlerin do�du�u ilkel y�ld�z diskleri (b) patlamal� novalar ve s�k��k x-��n kaynaklar� olan �ift y�ld�z sistemlerindeki k�tle aktar�m� ile olu�an disk bi�imleri ve (c) evrendeki en ��tmal� kaynaklar olan aktif galaktik �ekirdeklerin (AGN) diskleri (Balbus & Hawley, 1998). �lkel y�ld�z diskleri g�n�m�zde olduk�a geli�mi� g�zlemsel ve teorik tekniklerle �al��lan �zel bir konu haline gelmi�tir. �ift y�ld�zlar ve AGN" lere ait diskler belirgin �ekilde yada tamamen iyonize olacak kadar s�cakt�r ve �ok y�ksek iletkenlikleri, ak�mlar�n serbest�e dola�t�� anlam�na gelir. Ayn� zamanda AGN diskleri Hubble Uzay Teleskobu taraf�ndan do�rudan �ok g�zel bi�imde g�r�nt�lenmi�tir (�ekil-1). Ancak en detayl� bilgiye sahip oldu�umuz diskler �ift sistemlere ili�kindir. Bunu s�ylemek i�in bir �ok neden vard�r. Bunlardan ilki 100 pc i�ersinde b�ylesi sistemlerin say�s� olduk�a fazlad�r. B�ylesi bir yak�nl�k zay�f tayfsal yap�lar�n analiz edilmesini sa�lar. �kinci olarak, �ift sistemdeki ba� y�ld�z ile farkl� zamanlarda diskin �rt�lmesi kullan�larak diskin haritalanmas� m�mk�nd�r. Son olarak, patlamal� �ift sistemlerdeki toplanma diskleri ise s�rekli de�ildir.

�ekil-1: Aktif bir galaksi olan NGC 4261"nin merkezinin, Hubble Uzay Teleskobu ile elde edilmi� g�r�nt�s�. Galaksinin merkezinden sal�nan kuvvetli jetleri g�steren soldaki �ekil, yer konu�lu optik g�zlemler ve radyo g�zlemlerinin birle�iminden olu�turulmu�tur. Sa�daki �ekil ise galaksi merkezindeki diskin HST g�r�nt�s�d�r (Balbus & Hawley, 1998).

2. Toplanma Disklerine Genel Bir Bak��
Toplanma diskleri ile ilgili ilk �al��malardan biri do�rudan olmasada Kuiper"in (1941) de�en �ift sistemlerle ilgili temel makalesinde incelenmi�tir. Kuiper �ekim kuvvetleri nedeniyle bir y�ld�zdan di�erine akan gaz ak�mlar�n� ve yolda� �evresinde bir halka olu�turan madde aktar�m� �zerine �al��m��t�r. 1950"li y�llar�n sonlar�na do�ru Kraft ve di�erlerinin �al��malr�, �ift sistemlerdeki nova patlamalar� ve anakol y�ld�z� olan bile�enden, yolda�� yozla�m�� beyaz c�ce bile�ene madde aktar�m� �zerine yap�lm��t�r. Gen� y�ld�zlar�n ve s�k��k cisimlerin �evresindeki toplanma diskleri ak��kan ��elerinin �zg�n a��sal momentumlar�n� de�i�tirecek dinamik bir s�re� geli�tirmeli ki �zerlerine madde toplayabilsinler. Bu s�re�, y�r�nge erkesinde yerel sa��lmalara neden olur. Disk �s�n�r ve ��n�m salar. Shakura ve Sunyaev (1973) ve Lynden - Bell & Pringle (1974) bu cisimlerde s�z� edilen dinamik s�recin �alkant�l� olmas� gerekti�ini ve bunun "anormal viskozite" olarak ele al�nabilece�ini savundular.
Toplanma diski teorilerinin otuz y�ll�k temel problemi diskteki toplanman�n nas�l oldu�una ili�kindir. Teorikte viskozitenin varl��, bir ak��kan elementinden di�erine a��sal momentum aktar�m�na izin vermektedir. Ancak hemen hemen t�m durumlarda gereken toplanma oran�, standart mikroskobik viskozitenin sa�layaca��ndan daha y�ksek de�erlerdedir (bkz. Spitzer, 1962). Bu nedenle toplanma diski kuram�n�n temel zorlu�u anormal viskozite kayna��n�n tan�s�n�n yap�lmas�d�r. Son on y�l i�inde bu konuda �nemli bir ilerleme ger�ekle�mi�tir. Toplanma disk �alkant�s�n�n kayna�� asl�nda olduk�a basittir. Bu karars�zl�k sonu�lar� tam olarak anla��lamam�� olmas�na kar��n k�rk y�ldan beri biliniyordu. Karars�zl�k ilk kez Couette ak��kan� ba�lam�nda anla��lm�� (Velikhov, 1959; Chandrasekhar, 1961) ve bu karars�zl��n astrofiziksel dizgeler i�in i�aret etti�i genel sonu�lar ancak son zamanlarda anla��labilmi�tir. Bu karars�zl��n toplanma diskleri i�in �nemine Bal

EVREN�N MADDE YO�UNLU�U

9/7/2010

EVREN�N MADDE YO�UNLU�U

�ZET Evrenin yap�s�n� a��klamak i�in yap�lan t�m �al��malar evreni tan�mlayan parametrelerin zamana ba�l� olarak de�i�im g�sterdi�inin ispat� olacakt�r. B�t�n kozmolojik �al��malar temelde �u g�zlem bulgular� �zerinde kurulmu�tur. a. K�rm�z�ya kayma b. Kozmolojik ilkeler K�rm�z�ya kayma evrenin geni�lemesi nedeni ile ortaya ��kan g�zlemsel bir olgudur. Kozmolojik ilkeler ise galaksi g�zlemlerinden ��kar�lan genel sonu�lard�r. Bu sonu�lar iki �zellik i�erir. a. Evrenin homojenli�i b. Evren e� y�nsel olmas�"d�r. Evrenin geni�lemesi 1929 y�l�nda Hubble taraf�ndan bulunmu�tur. Geni�lemede b�y�yen cisimlerin k�tleleri de�il cisimlerin aras�ndaki uzakl�kt�r. B�ylelikle evrendeki yo�unluk geni�lemeye ba�l� olarak azalmaktad�r. Evrendeki madde yo�unlu�u ve hesab� evrenin homojen olmas� ilkesine dayanmaktad�r. Yo�unlu�a en b�y�k katk� galaksi ve galaksi k�melerinden gelmektedir. Ortalama yo�unluk hesap edilirken belli bir hacimdeki galaksi say�s� ve glaksi k�tleleri de�erlerinden yararlan�l�r. Burada galaksilerin k�tleleri k�tle - parlakl�k ba��nt�s�ndan hesap edilir. Hacim ise kozmolojik prensibin �n g�rd�� "yeterince b�y�k" deyimi i�erisine giren yani evreni temsil edebilecek bir b�y�kl�k olarak se�ilmi�tir. Ayn� zamanda Hubble ba��nt�s� kullan�larak galaksilerin uzakl�klar� da hesap edilir. B�ylelikle belli bir orandaki aral��a ne kadar galaksi d��t�� bulunur. G�zlemler g�steriyor ki, 100Mpc"lik bir alana ortalama olarak bir galaksi d��mektedir. Yo�unluk zamana ba�l� bir parametredir. Bundan hareketle de evrenin gelece�i ve sonu hakk�nda yorumlar yap�labilir.
G�R�� B�t�n g�kcisimleri, y�ld�zlar, g�kadalar, bulutlar, gezegenler ve uydular�n, y�ld�zlar aras� madde, �zerinde ya�ad��m�z d�nya ve insanlar, k�sacas� varolan her �ey evreni olu�turur. Bildi�imiz ve hen�z bilmedi�imiz b�t�n madde, enerji ve ��ma bi�imleri u�suz bucaks�z evrenin i�indedir. Evrenin b�y�kl�� ve yap�s� nedir, evren nas�l ve ne zaman olu�mu�tur, ne zamana kadar varolacakt�r, bir g�n sonu gelecekse nas�l gelecektir gibi sorular y�zy�llard�r astronomlar�n akl�n� kurcalam��t�r. Evrenin fiziksel varl��na ili�kin bu sorular�n yan� s�ra d��n�rler de evrenin neden varoldu�unu ve insan�n evrendeki yerini sorgularlar. Hemen hemen b�t�n uygarl�klarda evrenin yarad�l��na ili�kin �e�itli efsaneler vard�r. Evren ne kadar karma��k g�z�kse de asl�nda yaln�zca iki temel ��eden olu�mu�tur; madde ve enerji molek�llerden, atomlardan ya da ba�ka par�ac�klardan olu�an her �ey maddedir. Enerji ise maddede sakl� olan ve maddenin hareket i� ya da eylem yapmas�n� sa�layan g��t�r. Enerjinin korunumu ilkesi gere�ince kapal� bir sistemdeki, �rne�in evrendeki toplam enerji miktar� hi�bir zaman de�i�mez. Eski �a�larda, birka�� d��nda b�t�n astronom ve d��n�rler d�nyan�n, evrenin merkezi oldu�una, g�ne� ay ve y�ld�zlar�n d�nyan�n �evresinde d�nd��ne inan�l�rd�. Ancak on alt�nc� ve on yedinci y�zy�llarda Kopernik ve Galilei d�nyan�n ve di�er gezegenlerin G�ne�"in �evresinde d�nd��n� ispatlad�lar. On dokuzuncu y�zy�llar�n ortalar�na do�ru astronomlar�n, insan�n d�� g�c�n�n �ok �tesinde tasarlanamayacak kadar engin bir evren d��ncesine g�t�ren �nemli geli�meler oldu. Evrenin s�n�rs�z boyutlar�n�n ilk somut g�stergesi, b�y�k Alman astronomi bilgini Friedrich Wilhem Bessel"in (1784 - 1846) yapt�� uzakl�k �l��m� ile, yak�n bir y�ld�z�n bile bize trilyon kilometre uzakta oldu�u sonucudur. 1929 y�l�nda ABD"li astronom Edwin Hubble uzay�n derinliklerindeki galaksilerin G�ne� sisteminden ve birbirlerinden giderek uzakla�t�klar�n� saptad�. Hubble"�n bulgular�na g�re uzakla�ma h�zlar� bulunduklar� uzakl�klarla do�ru orant�l� idi. Ba�ka bir deyi�le, bir g�k ada bizden ne kadar uzakta ise ka�� h�z� da o kadar fazla idi.

ALLIEN

9/7/2010

ALL�EN

Lavinia Region
The bright area running from the quite common. The lighter area in the lower right corner is the northern extension of Mylitta Fluctus. The black strip represents missing data.
What are UFOs?
UFOs are unidentified flying objects, but no one really knows what they are. Many researchers (called "ufologists") have theories about what UFOs might be, but because no one can examine a UFO in a scientific laboratory, all of these ideas are really only educated guesses. We can offer a definition of UFOs, however, that you may find useful when you study the subject:
A UFO is the reported sighting of an object or light seen in the sky or on land, whose appearance, trajectory, actions, motions, lights, and colors do not have a logical, conventional, or natural explanation, and which cannot be explained, not only by the original witness, but by scientists or technical experts upper right to the lower left may be part of a belt of ridges formed by compression and thickening of the upper layers of the planet. The area between the ridges suggests flooding by lava flows. The varied textures of the lava can be seen in the mottled appearance of the plains, which have been cut by the ridges; brighter, rougher flows are also quite common. The lighter area in the lower right corner is the northern extension of Mylitta Fluctus. The black strip represents missing data.
What are UFOs?
UFOs are unidentified flying objects, but no one really knows what they are. Many researchers (called "ufologists") have theories about what UFOs might be, but because no one can examine a UFO in a scientific laboratory, all of these ideas are really only educated guesses. We can offer a definition of UFOs, however, that you may find useful when you study the subject:
A UFO is the reported sighting of an object or light seen in the sky or on land, whose appearance, trajectory, actions, motions, lights, and colors do not have a logical, conventional, or natural explanation, and which cannot be explained, not only by the original witness, but by scientists or technical experts who try to make a common sense identification after examining the evidence.
What are UFOs?
UFOs are unidentified flying objects, but no one really knows what they are. Many researchers (called "ufologists") have theories about what UFOs might be, but because no one can examine a UFO in a scientific laboratory, all of these ideas are really only educated guesses. We can offer a definition of UFOs, however, that you may find useful when you study the subject:
A UFO is the reported sighting of an object or light seen in the sky or on land, whose appearance, trajectory, actions, motions, lights, and colors do not have a logical, conventional, or natural explanation, and which cannot be explained, not only by the original witness, but by scientists or technical experts who try to make a common sense identification after examining the evidence.
Who sees UFOs?
All kinds of people see UFOs. It does not matter whether you are rich or poor, educated or uneducated, young or old. In fact, many people who report seeing UFOs were not even looking for them when they had their sighting. The chances for seeing a UFO are greater for those people who live in small towns or in the country and are outside late at night. Although most of us at CUFOS have never seen a UFO personally, some colleagues of ours say that their interest in UFOs was sparked by seeing a UFO when they were children or young adults.
What do UFOs look like? How fast do they move?
Can I get pictures of them?

KEPLER KANUNLARI

9/7/2010

KEPLER KANUNLARI
Tarih boyunca bir�ok bilim adam� astronomi ile u�ra�m��t�r. Milattan �nce ya�ayan Eratostanes ve Aristarchus ile milattan sonra astronomi �zerinde �al��an Ptolemy ve Copernic bu bilim adamlar� aras�nda say�labilir. Copernic"ten sonra Danimarkal� bir bilim adam� olan Tycho Brahe astronomide �ok �nemli �al��malar yapm��t�r. Brahe"nin �l�me konusundaki ustal�k ve duyarl�l�� kendi �a�da�� olan Kepler"de yoktu. Kepler"in �st�n yan� matematiksel yap�lara n�fuz kabiliyetidir. Ba�lang��ta kendisini din ve felsefe ilgilendiriyordu. Fakat parasal s�k�nt�lar�n� hafifletmek i�in, a��k bulunan bir astronomi k�rs�s�nde ders vermeye ba�layan Kepler, ��rendi�i astronomi konular�ndaki altyap� eksikli�ini farketti. Bu eksikli�i gidermek i�in de �al��malar�n� yo�unla�t�rd�.
Kepler; Yerk�re,Merk�r,Ven�s,Mars,J�piter,Sat�rn"� gezegen olarak d��n�yordu. Ba�lang��ta en �ok ilgilendi�i konu neden alt� gezegen oldu�uydu. Bunu a��klamak i�in geometrik ��z�mler arad�. Brahe"nin �l��mlerine dayanarak gezegenlerin yar��aplar� aras�nda bir ili�ki bulmaya �al��t�. Bu hesaplar� Copernic modeline g�re yap�yordu. Yapt�� ilk �al��malar�n sonucunda d�zg�n kat� y�zl�lerle Copernic sistemini uygunla�t�rmay� ba�ard�. Bir kitap halinde �al��malar�n� yay�nlayarak Brahe"nin dostlu�unu kazand�. Fakat bu a��klama yaln�zca estetik a��dan de�erli olup bilimsel bir nitelik ta��mamaktayd�.
Brahe �ld�kten sonra Kepler, Mars gezegeni y�r�ngesi �zerinde yo�unla�t�. Tycho" nun b�rakt�� l��mlere g�venerek Mars"�n y�r�ngesinin dairesel olmad��n� a��kl��a kavu�turdu ve nas�l oldu�unu tespit etmeye �al��t�. Bunu yapmak i�in �al��t�� s�rada D�nya"n�n hareketi s�ras�nda uzayda h�z�n�n sabit olmad��n� g�sterdi. Bu de�i�imi G�ne�"in etkisine ba�l� olarak a��klayan Kepler bu yasay� �u �ekilde ifade etmi�ti:"G�ne�"ten gezegene uzanan �izgi e�it zaman arl�klar�nda e�it alan tarar." Kepler bunun sebebini G�ne�"in manyetik etkilerine ba�l�yordu. Fakat bunun �zerinde fazla durmadan do�ru oldu�unu g�rd�

HAVACILIK VE UZAY - SAT�RN

9/7/2010

sat�rn

G�NE� VE D�NYAMIZ

9/7/2010

ATAT�RK �LK��RET�M OKULU 1 A SINIFI 6.�N�TE PLANI

�N�TE NO : VI
�N�TE S�RES� : 24.01.2002-28.03.2002
�N�TE ADI : G�NE� VE D�NYAMIZ
�� G�N� : 15

M�HVER DERSLER
HAYAT B�LG�S� -15 saat
HEDEF VE DAVRANI�LAR
Ama� 1: D�nya"y� tan�yabilme.
Davran��lar
1. D�nya"n�n �eklinin �evresinde g�rd�� cisimlerden hangisine benzedi�ini s�yleme / yazma.
2. D�nya"n�n �eklinin yuvarlar oldu�unu s�yleme / yazma.
3. D�nya �zerinde kara ve denizlerin oldu�unu s�yleme / yazma.
Ama� 2: G�ne�"i tan�yabilme.
Davran��lar
1. G�ne�"in �eklinin �evresinde g�rd�� cisimlerden hangisine benzedi�ini s�yleme/yazma.
2. G�ne�"in �eklinin yuvarlar oldu�unu s�yleme/yazma.
3. G�ne�"in D�nya"m�z� �s�tt�� ve ayd�nlatt��n� s�yleme/yazma.
Ama� 3: Gece g�nd�z�n olu�umu bilgisi.
Davran��lar
1. G�ne� do�du�u zaman g�nd�z oldu�unu s�yleme / yazma.
2. G�ne� batt�� zaman gece oldu�unu s�yleme/yazma.
3. G�ne�"in do�u� ve bat�� zaman�n� s�yleme/yazma.
4. Gece, G�ne�"in nerede oldu�unu s�yleme/yazma.
Ama� 4: Ya�mur bilgisi.
Davran��lar
1. Suyun buharla�mas�n� �rnekle g�sterme.
2. Bulut ile ya�mur ili�kisini s�yleme / yazma.
3. Buharla�an sudan bulutun olu�tu�unu s�yleme/yazma.
4. Buluttan ya��n olu�tu�unu s�yleme / yazma.
5. Ya�murun yararlar�n� s�yleme / yazma.
Ama� 5: Hava durumu bilgisi.
Davran��lar
1. G�nl�k hava durumunu s�yleme / yazma.
2. Hava durumunun g�nl�k ya�ant�m�za etkilerin s�yleme / yazma.
3. Bir haftal�k hava durumunu levha �zerinde i�aretleme.
4. Di�er hava olaylar�n�n ad�n� s�yleme / yazma.
Ama� 6: Depremin zararlar�ndan korunabilme.
Davran��lar
1. Depremin : Ya�mur, Kar, R�zgar gibi ka��n�lmaz do�a olaylar�ndan oldu�unu, gerekli �nlemler al�nd�� takdirde, zararlar�ndan korunulabilece�ini belirtme.
2. Depremin sa�lam yap�lm�� binalara, yollara zarar vermedi�ini; ancak k�t� yap�lm�� binalara ve i�erisindeki canl�lara zarar verdi�ini belirtme.
3. Deprem s�ras�nda, bina i�indeyken yap�lmas� gerekenleri uygulamayla g�sterme.
4. Deprem s�ras�nda bina d��ndayken yap�lmas� gerekenleri uygulamayla g�sterme.
5. Deprem s�ras�nda, asans�rlerin kullan�lmamas�, merdivenlerden uzak durulmas�, pencere �n� ve balkonda durulmamas� gerekti�ini belirtme.
Ama� 7: Sel bask�nlar�n�n zararlar�ndan korunmay� kavrayabilme.
Davran��lar
1. Ya�mur sular�n�n, eriyen kar sular�n�n, baraj ve g�llerden ta�an sular�n yerle�im yerlerine, ekili ve dikili yerlere, canl�lara, zarar verdi�ini, al�nabilecek �nlemlerle bu zararlar�n �nlenebilece�ini belirtme.
2. Sel bask�nlar�ndan korunmak amac�yla yap�lmas� gerekenlere �rnekler verme.
Ama� 8: Yang�nlar�n zararlar�ndan korunabilme.
Davran��lar
1. Baz� do�al afetler ile insanlar�n dikkatsizli�i ve ihmali sonucu ortaya ��kan yang�nlar�n binalara, ormanlara ve canl�lara zarar verdi�ini, al�nabilecek �nlemlerle bu zararlar�n �nlenebilece�ini belirtme.
2. Yang�n an�nda yap�lmas� gerekenleri uygulayarak g�sterme.
�N�TE 6: G�NE� VE D�NYA"MIZ
1. D�nya"m�z
a. D�nya"n�n �ekli
b. D�nya �zerinde Neler Var?
2. G�ne�
3. Gece ve G�nd�z
4. Hava Durumu
5. Baz� Do�al Afetler ve Korunma Yollar�
a. Deprem ve Korunma Yollar�
b. Sel Bask�nlar� ve Korunma Yollar�
c. Yang�nlar ve Korunma Yollar�
BEL�RL� G�N VE HAFTALAR
1.M.E.B.Vakf� Kurulu� G�n�(19 �ubat)
Konu:M.E.B.Vakf� Kurulu� G�n�(19 �ubat)
Ama�:M.E.B.Vakf�n�n krulu� ve g�revlerini kavrayabilme.
�ZLENECEK STRATEJ� VE TEKN�KLER
Sunu� yoluyla ��retme,al�� yoluyla ��renme,bulu� yoluyla ��renme.kuba��k ��renme,g�sterme-yapt�rma,inceleme,
ara�t�rma,dramatizasyon
KAYNAKLAR-ARA�-GERE�LER
��retmenler,anne,baba,di�er aile b�y�klerimiz,okul m�d�r�m�z,
ders kitaplar�m�z,Atat�rk k��esi,�nite k��esi,,mevsim �eridi,sa�l��m�z ile ilgili bro��rler,resimli yaz�lar,deprem el kitab�,termometre,g�ne� ve d�nya modeli,el feneri,yang�n ile ilgili b

DALGACIKLAR TEOR�S�

9/7/2010

DALGACIKLAR TEOR�S�
1G�R��1
2H�LBERT UZAYI ANAL�Z�2
2.1�� (skaler) �arp�m Uzay�n� Belirlemek2
2.2Hilbert Uzay�n� Tan�mlamak2
2.3Hilbert Uzay� �zerinde Lineer Bir Operat�r Belirtmek3
3DALGACIKLARA GENEL BAKI�4
4TAR�HSEL BAKI�6
4.11930 �ncesi6
4.21930"lu Y�llar8
4.31960 - 19809
4.41980 Sonras�9
5FOUR�ER ANAL�Z�11
5.1Fourier D�n��mleri11
5.2Ayr�k Fourier D�n��mleri11
5.3Pencerelenmi� Fourier D�n��mleri12
5.4H�zl� Fourier D�n��mleri12
6FOUR�ER �LE DALGACIK D�N��MLER�N�N KAR�ILA�TIRILMASI13
6.1Fourier ve Dalgac�k D�n��mleri Aras�ndaki Benzerlikler13
6.2Fourier ve Dalgac�k D�n��mleri Aras�ndaki Farkl�l�klar13
7S�REKL� DALGACIK D�N��M�15
7.1Tan�m ve Basit �zellikler15
7.2Dalgac�k Analiz Teknikleri22
7.3Bir �rnek Uygulama25
7.4Biyomedikal M�hendisli�i Alan�nda Uygulamalar�26
8SONU�28

�EK�LLER

�ekil 1 Meyer dalgac��10
�ekil 2 Fourier baz fonksiyonlar�n�n zaman-frekans d�zlemini kaplamas�14
�ekil 3 Daubechies dalgac�k baz fonksiyonunun zaman-frekans d�zlemini kaplamas�15
�ekil 4 Daubechies ana dalgac��n�n fraktal diye isimlendirilen kendine benzerli�i16
�ekil 5 Dalgac�k ailesi �rnekleri16
�ekil 6 Haar dalgac��19
�ekil 7 Meksika �apkas� fonksiyonu20
�ekil 8 Morlet dalgac��21
�ekil 9 Antisimetrik dalgac�k22
�ekil 10 ��aret analiz-sentez sistemi27

DALGACIKLAR TEOR�S�
1G�R��
Dalgac�klar, veriyi farkl� frekans bile�enlerine ay�ran ve sonra kendi �l�ekleriyle e�le�tirilmi� bir ��z�n�rl��e sahip bile�enler �zerinde �al��an matematiksel fonksiyonlard�r. ��aretin (sinyalin) s�reksizliklere ve keskin, sivri u�lara sahip oldu�u fiziksel durumlar� incelemede, geleneksel Fourier metotlar� �zerine avantajlara sahiptir. Dalgac�klar matematik, kuantum fizi�i, elektrik m�hendisli�i ve sismik jeoloji alanlar�ndan ba��ms�z olarak geli�tirildiler. Son on y�l i�erisinde bu alanlar aras�ndaki yer de�i�tirmeler resim s�k��t�rma, t�rb�lans, insan�n g�rme g�c�, radar ve depremi �nceden tahmin etme gibi bir�ok yeni dalgac�k uygulamalar�na yol a�t�.
Burada �ncelikle Hilbert uzay� k�saca g�zden ge�irilecek, Fourier ile ba�layan dalgac�klar�n tarihi anlat�lacakt�r. Fourier d�n��mleri ile dalgac�k d�n��mleri kar��la�t�r�l�p, dalgac�klar�n di�er �zel y�nleri ve �zellikleri ifade edilecektir ve baz� ilgin� uygulamalar verilecektir.
Dalgac�k d�n��m�, fonksiyonlar�, operat�rleri veya veriyi farkl� frekanstaki bile�enlerine ay�ran ve ayr� ayr� her bile�en �zerinde �al��mam�za izin veren bir ara�t�r. Dalgac�k terimi ilk kez 1982 y�l�nda Daubechies taraf�ndan kullan�lm��t�r. �lgilendi�imiz uzay�n ortogonal baz�n� Hilbert uzay� metodu ile bulabiliriz. ��te dalgac�k analizi bu metod ile yap�lan analizin bir genelle�tirilmesi olarak d��n�lebilir. O zaman ilgilendi�imiz uzaydaki denklemler baz cinsinden ��z�lebilir. Hilbert uzay� teknikleri �zellikle lineer adi diferansiyel denklemlerin (ODEs) ��z�m�nde yararl�d�r ve bu teknikler b

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM�

9/7/2010

g�ne� sistemi

VEN�S GEZEGEN�

9/7/2010

VEN�S GEZEGEN�

��NDEK�LER Sayfa �ns�z ……………………………………………………………………….I ��indekiler ……………………………………………….…………………II 1. VEN�S ......................................................................................................1 1.1.Ven�s"�n Ke�fi ............................................................................2 1.2.Ven�s"te �klim ........................................................................….2 1.3.Ven�s"�n Hareketi .......................................................................3 1.4. Ven�s"�n Atmosferi ..............................................................…..4 1.5. Ven�s"�n Y�zey �ekilleri ve �klim De�i�ikli�i ..................……5 2. VEN�S NEDEN B�R CEHENNEM KUYUSUDUR ?...................……10 3. VEN�S"�N Y�ZEY �EK�LLER� .........................................................12 3.1. Renkli Ven�s .............................................................................12 3.2. �arpma Kraterleri .....................................................................13 3.3. Parlak D�zl�kler .......................................................................13 3.4. Ovda Regio ...............................................................................13 3.5. Da� S�ralar� ve �ukurlar ...........................................................14 3.6. Y�ksek Alanlar .........................................................................14 3.7. Eastern Lakshmi ........................................................................14 3.8. Lava Ak�mlar� ...........................................................................15 3.9. Fortuna"daki Haleler .................................................................15 3.10. Lavinia B�lgesi ................................................................…...16 3.11. �r�mcek A��ms� Yap�lar ........................................................16 3.12. Selu Korona ............................................................................16 3.13. Korona .....................................................................................17 3.14. Sacajawea Patera .....................................................................17 3.15. Yerle�ik Tepeler ......................................................................17 3.16. Keneler ....................................................................................18 3.17. Danu Da�lar� ...........................................................................18 3.18. Gula Mons ...............................................................................18 3.19. Golubkina ................................................................................19
3
Sayfa 3.20. Krater Perspektifi ....................................................................19 3.21. En Geni� Krater .......................................................................19 3.22. Yar� Krater ..............................................................................20 3.23. Akna Da�lar� ...........................................................................20 3.24. Ge�i� Kraterleri .......................................................................20 3.25. S ivri U�lu Halka Krater ..........................................................21 3.26. Karanl�k I��k Halkalar� ............................................................21 3.27. Geni� �arpma Kraterleri ..................................................…...21 3.28. Uzun Oluklar ...........................................................................22 3.29. �atlaklarla S�n�rl� U�urumlar ..................................................22 3.30. Deltalar ............................................................................……22 3.31. Verilerin Parlakl�� ..................................................................23 3.32. Lavadaki K�ller ......................................................................23 3.33. H�zl� R�zgarlar ........................................................................24 3.34. H�zla

HAVACILIK VE UZAY - T�RK D�L�N�N TAR�H�

9/7/2010

t�rk dilinin tarihi

KARADEL�KLER

9/7/2010

KARADEL�KLER
G�ky�z� binlerce y�ld�r tutkunu oldu�u muz ve anlayabilmek u�runu b�y�k gayretler sarf etti�imiz meraklar�m�z�n bas�nda gelir, insano�lu, ba��n�n �st�ndeki o sonsuz ve bir o kadar da gizemli uzay� tan�yabilmek i�in elinden gelen t�m imkanlar� seferber etmi�, geli�tirdi�i d�rb�nlerle, teleskoplarla, uydularla uzay�n derinliklerinde ne olup bitti�inden haberdar olmaya �al��m��t�r. Ara�t�rmalar� s�resince, evrendeki konumunun ne oldu�u konusunda bir karara varabilmi�, bunun yan�nda gittik�e artan yeni sorunlarla kar�� kars�ya kalm��t�r.

Bug�n, art�k devasa bir evrende herhangi birinden pek farkl� olmayan bir galakside ve k��k say�labilecek bir y�ld�z�n �evresinde hayat�m�z� devam ettirmeye �al��t��m�z� biliyoruz. Yine sunun da fark�nday�z ki, en geli�mi� aletlerimizle ancak uzay�n �ok k��k bir b�l�m�n� izleyebiliyoruz. Fakat buna ra�men, evrende bulunan maddenin yo�unlu�u, kainat�n ve d�nyam�z�n ya��, big-bangle evrenin nas�l olu�tu�u gibi bir�ok kozmolojik sorunu a��klayabilecek derecede fikir sahibiyiz.

Evrendeki olaylar�, zaman zaman g�zlemlerimizden hareketle bazen de ortaya att��m�z kuramlarla a��klamaya �al��r�z. Bu durumda, evrende olup olmad��n� bilmedi�imiz bir tak�m sonu�lara da varabiliriz. ��te karadelikler de varl�� konusunda hi�bir �ey bilinmeden, b�t�n matematiksel a��klamalar� ve teorileri elde edilmi� nadir konulardan biridir.

�lk defa 1969da Amerikal� J. Wheeler taraf�ndan adland�r�lan karadelikler sonsuz yo�unlukta madde ta��yabilen g�k cisimleridir. G�ne�ten y�zlerce kere daha b�y�k olan y�ld�zlar, ya�amlar�n�n sonunda o kadar k��l�rler ki bir nokta kadar boyutsuz, hacimsiz bir yap�ya b�r�nebilirler. �yle ki, bu yap�dan bir �ay ka�� kadar almaya kalksan�z: tonlarca maddeyi ta��man�z gerekir. Bu yo�un ve kavran�lmas� g�� olu�umlar, karadeliklere �ok yo�un ve etkili bir �ekim alan� kazand�r�r. Nitekim, A.Einstein�n �zel relativite teorisinde belirtti�i evrendeki en y�ksek h�za sahip ��k bile karadeliklerin yeterince yak�n�na geldi�inde bu g��l� k�tle �ekimine yenilerek, karadelikler taraf�ndan yutulur. VVheeler, hi� ��phe yok ki, �zerine gelen �� yutabildi-�inden dolay� karadeliklere bu ismi vermi�ti.

Karadeliklerin g�zlemlenmesi

Karadelikler, �zerlerine gelen her maddeyi ve �� kolayca emebildiklerinden dolay� hi�bir zaman do�rudan g�zlenemezler. ��nk�, bir cismi g�rebilmemiz ��in, ancak ondan bize ��k ��nlar�n�n gelmesi gerekir. Bir karadelik ise, uzaydaki gaz ve tozlar� toplarken �evresindeki uzayda bir tak�m de�i�iklikler yapar. �ste. onlar� bu etkilerinden yararlanarak, dolayl� yoldan g�zleyebiliriz.

Karadeliklerin g�zlemlenebilirle y�ntemlerinden biri, �evresinde yaratt�� ok g��l� �ekimsel alandan ge�en ��n, sapmas�n�n �l��lmesidir. Kuvvetli �ekim alanlar�ndan gecen ��k �s�nlar�, bildi�imiz do�rusal yolundan sapar. Bu ilke. ger�ekte y�ld�z, gezegen, nebula gibi uzayda bulunan b�y�k k�tlelerin, bulunduklar� yerlerde k�tlelerinin b�y�kl��ne g�re. g�remedi�imiz ancak teorik ve deneysel olarak bilinen e�rilikler, �ukurluklar olu�turmas�ndan ileri gelir, S�zgelimi. G�ne�in �evresinde bu e�rilik �ok az oldu�undan, ��k 1.64 snlik bir ac� fark�yla e�ilir. Ama bunu karadelikler i�in d��nd��m�zde, sapt�r�c� etkinin �ok daha b�y�k oldu�unu g�r�r�z. Bir karadeli�in arkas�nda bulunan bir y�ld�zdan ��kan ��n�n bize ula�abilmesi i�in O en az iki yolu vard�r. ��k �s�nlar�n�n her biri. karadeli�in bir yai n�ndan gelmek �zere ayr�larak bize ula��rlar. Dolay�s�yla biz. bir y�ld�z� ikiymi� gibi g�r�r�z. Bu olaya �ekimsel mercek etkisi denir.

Karadeliklerin ara�t�r�lmas�nda en verimli y�ntem, uzaydaki gaz ve toz zerrelerinin karadelik taraf�ndan emiliminin saptanmas�d�r. Bir karadeli�in �ekimine kap�lan gazlar, �ok kuvvetli x -��n� ��mas� yapar. Bu ��n�n �ok uzaktan alg�lanabilmesi ��in de. karadeliklerin ancak y�ld�zlararas� gaz ve tozlar�n bol oldu�u b�lgelerde aranmas� gerekir. B�ylece, bir karadeli�in g�zlenebilmesi i�in en ideal konumun, y�ld�zlar�n hemen yan� ol

ASTRONOM� - TAYF ��ZG�LER�N�N TANIMLANMASI-SPEKTROSKOP�-LAB

9/7/2010

tayf �izgilerinin tan�mlanmas�-spektroskopi-lab

ASTRONOM� - ROOT K�T(G�R�NMEZ M�SAF�RLER

9/7/2010

root kit(g�r�nmez misafirler

COPERN�CUS DEVR�M�

9/7/2010

Copernicus Devrimi

Nicolaus Copernicusla (Kopernik 1473-1543) birlikte do�a yasalar�n�n tuhaf �zelli�i a��k�a g�r�nmeye ba�lad�. Bilim tarihi bak�m�ndan insan akl�n�n yak�n zamanlardaki en b�y�k devrimi, D�nya"n�n de�il G�ne�"in merkez oldu�u bir sistem d��ncesidir. Copernicus, ger�ekten sa� duyu denen al��lm��, herkes�e a��k�a kabul edilen zihniyete, insan akl�n�n, ilk ve en b�y�k sald�r�s�d�r. B.Russel bu konuyla ilgili olarak ��yle der:

Din ile bilim aras�ndaki ilk, kimi y�nlerden de en �nemli kavga, bug�n G�ne� Sistemi ad�n� verdi�imiz d�zenin merkezinin G�ne� mi yoksa D�nya m� oldu�u konusundaki g�kbilimsel tart��mad�r.

Copernicus, 1473 y�l�nda, Polonyan�n Torun Kentinde do�du. Bu �o�uk, 1543 y�l�nda, b�y�k bir bilim adam� olarak �lecek ama ayn� y�l kitab� do�acakt�. Kitab�n�n ad�: Yerin G�ky�z�ndeki Devirleri �zerine idi. B�t�n zamanlar�n en b�y�k devrimiydi bu.

Kopernik Devrimi denen �al��ma, Orta�a�dan modern d�nyaya, �imdi bize masal d�nyas� gibi gelen bir g�r��ten g�n�m�z�n ger�ek�i anlay��na ge�i�in y�ce bir simgesini olu�turuyor. Asl�na bak�l�rsa bu devrim, �z�nde ne b�y�k bir bulu�a, ne yeni bir d��nceye dayanmakta, ne de devrimi ba�latan�n kendi felsefesinde k�ktenci bir de�i�ikli�i i�ermektedir.

Kopernik Devriminin t�m �nemi, yol a�t�� b�y�k geli�mede yatmaktad�r denebilir. Kopernik, ge�mi� �a�larda birka� �rne�i olan, ama bizim karma��k modern d�nyam�zda e�ine rastlamay� pek ummad��m�z evrensel dehalardan biridir. Din adam�, devlet adam�, bilgin, hukuk�u, sanatkar, �air, hekim, ekonomist, matematik�i, astronomdu. Ama Onun as�l tutkusu, matematiksel astronomiydi.

�nce Cracow �niversitesinde, daha sonra Bolonya (Bologna) ve Romada uzun s�ren bir ��renim d�neminden sonra, 1506da 33 ya��ndayken Frauenburg Katedrali rahipli�ini �stlenmek �zere �lkesine d�nd�; 1543te �l�nceye dek �e�itli etkinliklerini s�rd�rd�; ama onu s�rekli me�gul eden �ey, kafas�nda olu�turdu�u astronomi sistemini yetkinle�tirmekti.

Kan�t� da son derece basitti. Mars, J�piter ve Sat�rn, y�ld�zlar�n izledi�i y�ne ters y�nde hareket ettikleri i�in bu bozuk hareket g�kbilimcilerin dikkatini �ekmi�ti. Kopernik, bunun ��yle a��klanabilece�ini s�yledi: Bu gezegenler, D�nyaya oranla, G�ne�ten daha uzakta bulunan gezegenlerdir. Bunun i�in de G�ne�in onlar� s�rekli y�r�ngesi �zerinde yakalay�p ge�mesi gerekti�ini anlad�.

Bu d��nce yeni de�ildi asl�nda. Kopernikten 1700 y�l �nce Sisaml� Aristark ve kendi �a��nda da Nicolaus Cusanus, benzer d��nceleri ortaya atm��lard�. Ama O, d��ncelerini ayr�nt�lar�yla i�leyip geli�tirdi ve kuram�n bilimsel babas� oldu.

15. y�zy�l sonlar�nda oldu�umuzu an�msayal�m. O zaman da ak�ldan ge�en her �ey yaz�lamaz, yaz�lsa da bas�lamazd�. Ve de b�y�k Kopernikin diplomasisini, Bat� Avrupada H�ristiyanlar, ikiye ayr�lm��lard�. Birinin ba��nda Papa, �b�r�n�n ba��nda L�ther bulunuyordu.

L�ter, Papaya ba�kald�rm��t�. S�z�n� esirgemeden Katolik ilahiyat��lara �iddetle sald�r�yordu. �te yandan, Kopernikin yeni kuram�n� i�itti�i zaman, ona ahmak demekten de geri kalmam��t�. Kopernik, d��ncelerinin Kiliseyi �ok �fkelendirece�ini biliyordu; o da kitab�n� kiliseye adad�. Yani, Papa"ya. Copernicus, Papa 3. Paula ��yle yaz�yordu:

Elbette kutsal�n kutsal� efendim, �unu �ok iyi biliyorum ki, kimileri Yerin devinimleri hakk�ndaki kitab�m� onaylayacak, kimileri de onu yazd��m i�in, asl�nda dikkate almamam gereken g�r�lt�leri edecek. Ama ben, her �eye ra�men ger�e�e uymayan g�r��lerin bir yana b�rak�lmas� gere�ine inan�yorum.

Fakat, uzun zaman �nce, insanlara �a�lar boyu anlat�lan sa�ma bir peri masal�n�, yani Yerin g��n ortas�nda, onun merkeziymi� gibi hareket etmeden durdu�unu okudu�um s�ralarda, tam tersine hareket etti�ini savunmaktan �ekinmi�tim. Ger�ekten kimi zaman Pythagoras��lar ya da benzerleri gibi bilgiyi kitaplarla de�il de kulaktan kula�a yaln�z arkada�lar�na ya da yak�nlar�na aktaranlar� taklit etmenin daha iyi olup olmayaca��n� d��nd�m.

Bana �yle geliyor ki onlar, bulu�lar�n�n, bir kitap yazman�

TAR�H BOYUNCA �NL� ASTRONOMLAR

9/7/2010

TAR�H BOYUNCA �NL� ASTRONOMLAR

��NDEK�LER Sayfa �NS�Z.............................................................................................................. i 1. ASTRONOM�N�N DO�U�U................................................................ 3 1.1. Harezmi............................................................................................. 5 1.2. Battani............................................................................................... 6 1.3. Sufi..................................................................................................... 8 1.4. Buzcani.............................................................................................. 9 1.5. Bir�ni................................................................................................ 10 1.6. �mer Hayyam.................................................................................. 12 1.7. Ulu� Bey............................................................................................ 13 1.8. Paul of Middelburg.......................................................................... 14 1.9. Nikolaus Copernicus......................................................................... 15 1.9.1. De Revolutionibus ( G�k K�relerin Hareketi )....................... 18 1.9.2. Copernicus"un Dayanak Noktalar�........................................... 24 1.9.3. Copernicus"un Kar��la�t�� Engeller........................................ 27 1.9.4. G�ne� Merkezli Sistem ve Etkisi.............................................. 28 1.10. Christopher Clavius........................................................................ 30 1.11. Tycho Brahe..................................................................................... 31 1.12. Galileo Galilei.................................................................................. 35 1.13. Johannes Kepler.............................................................................. 42 1.14. Johannes Hevelius........................................................................... 53 1.15. Francesco Maria Grimaldi.. .......................................................... 54 1.16. Christian Huygens.......................................................................... 56 1.17. Olaus Roemer.................................................................................. 58 1.18. Edmond Halley................................................................................ 59 1.19. Anders Celsius................................................................................. 61 1.20. Charles Messier.............................................................................. 62 1.21. Frederick William Herschell......................................................... 64 1.22. Carl Friedrick Gauss..................................................................... 66 1.23. Friedrich Wilhelm Bessel.............................................................. 67 1.24. John Frederick William Herschell............................................... 69 1.25. Edwin Powel Hubble..................................................................... 71 KAYNAKLAR................................................................................................. 75 2

1. ASTRONOM�N�N DO�U�U 2000-3000 y�l �nce g�nl�k ya�am�n bug�nk� kadar karma��k olmad�� d��n�l�rse, insanlar g�ky�z�ne daha �ok bakma imkan� bulabilmi�lerdir. Dikkatlerini �eken her �eyi kafalar�nda biriktirmi�ler, kayalara i�lemi�lerdir. Bize o g�nlerden sadece kaydedilen bilgiler ula�abilmi�tir. Belki de tarihsel felaket yada ba�ka etkenlerle kaydedilenlerin bir k�sm� da yok olmu� olabilir. G�k y�z�n�n eski tarihlerde daha temiz oldu�u s�ylenebilir; �rne�in, Sirius (Aky�ld�z) y�ld�z�n�n g�n�m�zde �ok zor g�r�len bile�eni Sirius B, Afrika"da bir kavim taraf�ndan kayalara tarihin ilk �a�lar�nda i�lenmi�tir. Demek ki o tarihlerde insanlar Srius"un bile�enlerini ayr� ayr� se�ebilecek kadar g�ky�z� temizdi veya g�k

HAVACILIK VE UZAY - SPEKTROSKOP�-LAB-TAYF ��ZG�LER�N�N TANIMLANMASI

9/7/2010

spektroskopi-lab-tayf �izgilerinin tan�mlanmas�

UZAY �ALI�MALARI HAKKINDA B�LG�

9/7/2010

HAVACILIK VE UZAY - P�LOT RELAY�NG

9/7/2010

pilot relaying

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�NE� S�STEM�

��ARETLER�N ANLAMLARI
Konu ile ilgili ana sayfaya
ba�lan�r.
Gezegenlerin ana sayfas�na
ba�lan�r.
Bir sonraki sayfaya gider.

Bir �nceki sayfaya gider.
G�NE� S�STEM�
G�NE�
GEZEGENLER
ASTERO�TLER
METEORLAR
KUYRUKLU YILDIZLAR

G�NE� S�STEM�
Merkezinde G�ne�, �evresinde elips y�r�ngeler �zerinde d�nen 9 gezegen, bunlara ait uydular, k��k gezegenler, g�kta�lar�, meteorlar ve kuyruklu y�ld�zlardan olu�an g�kcisimleri toplulu�una G�ne� sistemi denir. G�ne� sistemindeki �s� ve ��k kayna�� G�ne�tir
G�NE�
G�NE�

GEZEGENLER
MERK�R

VEN�S

D�NYA (YERK�RE)

AY

MARS

J�P�TER

SAT�RN

URAN�S
NEPT�N

PL�TON

ASTERO�TLER
METEORLAR

KUYRUKLU YILDIZLAR
Hepsi bu kadar!

ANDROMEDA GALAKS�S�

9/7/2010

ANDROMEDA GALAKS�S�

��NDEK�LER Sayfa 1. �ns�z.................................................................................................................i 2. Giri�..................................................................................................................ii 3. Yerel Grup........................................................................................................1 3.1. Yerel Grup Hakk�nda Genel Bilgi.....................................................1 4. Andromeda Galaksisi.......................................................................................3 4.1. Andromeda Galaksisi Hakk�nda Genel Bilgi....................................3 4.2. Andromeda Galaksisi"nin Ke�fi........................................................4 4.3. Andromeda Galaksisi"nin Uzakl�� ve Geometrik �zellikleri.........4 4.3.1. Uzakl��n Kan�t�..................................................................5 4.3.2. Baade"nin Ke�ifleri.............................................................6 4.4. Andromeda Galaksisi"nde Y�ld�zlar�n Say�s� ve I��ma G�c�............7 4.5. Andromeda Galaksisi"nin Spiral Kollar�...........................................8 4.6. Andromeda Galaksisi"nin Y�ld�zlar Aras� Ortam�.............................9 4.7. Spiral Kollarda Toz ve Gazlardan Y�ld�z Olu�umu.........................10 4.8. Andromeda Galaksisi"nde Populasyon-II Y�ld�zlar�n Da��l�m�....10 4.9. Andromeda Galaksisi"nin Radyo I��n�m�........................................12 4.10. CO da��l�m�...................................................................................13 4.11. Andromeda Galaksisi"nin D�nmesi...............................................16 4.12. Andromeda Galaksisi"nin K�tlesi..................................................16 4.13. Andromeda Galaksisi"nin �ekirdek B�lgesi ................................16 4.13.1. Andromeda Galaksisi"nin �ift �ekirde�i......................16 4.13.2. Andromeda Galaksisi"nin Merkezindeki Karadelik.......18 4.14. S Andromeda................................................................................20 4.15 . Andromeda Galaksisi"nde bulunan K�resel K�meler...................21
5. Andromeda Galaksisi"nin Yolda�lar�.............................................................23 5.1. M32..................................................................................................23 5.2. NGC205...........................................................................................24 5.3. NGC185...........................................................................................25 5.4. NGC147...........................................................................................25 6. Kaynaklar.......................................................................................................27 1. �NS�Z Samanyolu d��nda galaksilerin var olabilece�i fikri, 1924 y�l�na kadar hi�bir bilim adam� taraf�ndan d��n�lmemi�ti. Ancak Hubble, Samanyolu d��nda di�er galaksilerin de var olmas� gerekti�i d��ncesini ortaya atarak, astronomi alan�nda o g�ne de�in kabul edilen "Evren" anlay��n� de�i�tirdi. Samanyolu ve onun �tesine a��lma iste�i, g�zlem tekniklerinin geli�mesi ve yeni bulgular�n ortaya konulmas� ile giderek artan bir h�zla b�y�mekte ve uzay ara�t�rmalar�n�n geli�mesinde �nemli bir basamak olu�turmaktad�r. Her ge�en g�n, bir �nceki g�nde hayal bile edilemeyen yenilikler getirmekte ve insan-evren ili�kilerine sunmaktad�r. Bu �al��mada 1924"de ba�layan ve g�n�m�ze kadar ge�en s�re i�inde yap�lan ara�t�rmalarla, Andromeda Galaksisi hakk�nda elde edilen bilgiler derlenmi�tir. Tezimi haz�rlamamda yard�mc� olan dan��man�m Dr. Birol G�ROL ve aileme sonsuz te�ekk�rlerimi sunar�m.

MERCURY

9/7/2010

Mercury
Mercury was named by the Romans after the fleet-footed messenger of the gods because it seemed to move more quickly than any other planet. It is the closest planet to the Sun, and second smallest planet in the solar system. Its diameter is 40% smaller than Earth and 40% larger than the Moon. It is even smaller than Jupiters moon Ganymede and Saturns moon Titan.
If an explorer were to step onto the surface of Mercury, he would discover a world resembling lunar terrain. Mercurys rolling, dust-covered hills have been eroded from the constant bombardment of meteorites. Fault-cliffs rise for several kilometers in height and extend for hundreds of kilometers. Craters dot the surface. The explorer would notice that the Sun appears two and a half times larger than on Earth; however, the sky is always black because Mercury has virtually no atmosphere to cause scattering of light. As the explorer gazes out into space, he might see two bright stars. One appearing as cream colored Venus and the other as blue colored Earth.
Until Mariner 10, little was known about Mercury because of the difficulty in observing it from Earth telescopes. At maximum elongation it is only 28 degrees from the Sun as seen from Earth. Because of this, it can only be viewed during daylight hours or just prior to sunrise or after sunset. When observed at dawn or dusk, Mercury is so low on the horizon that the light must pass through 10 times the amount of Earths atmosphere than it would if Mercury was directly overhead.
During the 1880s, Giovanni Schiaparelli drew a sketch showing faint features on Mercury. He determined that Mercury must be tidally locked to the Sun, just as the Moon is tidally locked to Earth. In 1962, radio astronomers looked at radio emissions from Mercury and determined that the dark side was too warm to be tidally locked. It was expected to be much colder if it always faced away from the Sun. In 1965, Pettengill and Dyce determined Mercurys period of rotation to be 59 +- 5 days based upon radar observations. Later in 1971, Goldstein refined the rotation period to be 58.65 +- 0.25 days using radar observations. After close observation by the Mariner 10 spacecraft, the period was determined to be 58.646 +- 0.005 days.
Although Mercury is not tidally locked to the Sun, its rotational period is tidally coupled to its orbital period. Mercury rotates one and a half times during each orbit. Because of this 3:2 resonance, a day on Mercury (sun rise to sun rise) is 176 Earth days long as shown by the following diagram.
During Mercurys distant past, its period of rotation may have been faster. Scientists speculate that its rotation could have been as rapid as 8 hours, but over millions of years it was slowly despun by solar tides. A model of this process shows that such a despinning would take 109 years and would have raised the interior temperature by 100 degrees Kelvin.
Most of the scientific findings about Mercury comes from the Mariner 10 spacecraft which was launched on November 3, 1973. It flew past the planet on March 29, 1974 at a distance of 705 kilometers from the surface. On September 21, 1974 it flew past Mercury for the second time and on March 16, 1975 for the third time. During these visits, over 2,700 pictures were taken, covering 45% of Mercurys surface. Up until this time, scientists did not suspect that Mercury would have a magnetic field. They thought that because Mercury is small, its core would have solidified long ago. The presence of a magnetic field indicates that a planet has an iron core that is at least partially molten. Magnetic fields are generated from the rotation of a conductive molten core and is known as the dynamo effect.
Mariner 10 showed that Mercury has a magnetic field that is 1% as strong as Earths. This magnet field is inclined 7 degrees to Mercurys axis of rotation and produces a magnetosphere around the planet. The source of the magnetic field is unknown. It might be produced from a partially molten iron core in the planets interior. Another source of the field might be from remnant magnetization of iron-bearing rocks which were magnetized when the planet had a strong magnetic field during its younger years. As the planet cooled and solidified remnant magnetization was retained.
Even before Mariner 10, Mercury was known to have a high density. Its density is 5.44 g/cm3 which is comparable to Earths 5.52g/cm3 density. In an uncompressed state, Mercurys density is

HAVAYOLU TA�IMACILI�I

9/7/2010

HAVACILIK VE UZAY - KARADEL�KLER

9/7/2010

karadelikler

ASTRONOM� - �� GEZEGENLER

9/7/2010

i� gezegenler

ASTRONOM� - AN OPEN W�NDOW �N THE UN�VERSE W�TH X-RAY

9/7/2010

an open window in the universe with x-ray

ANDROMEDA GALAKS�S�

9/7/2010

(tez)
i�indekiler
1. �ns�zi
2. giri�ii
3. yerel grup 1
3.1. yerel grup hakk�nda genel bilgi 1
4. andromeda galaksisi 3
4.1. andromeda galaksisi hakk�nda genel bilgi 3
4.2. andromeda galaksisi"nin ke�fi 4
4.3. andromeda galaksisi"nin uzakl�� ve geometrik �zellikleri 4
4.3.1. uzakl��n kan�t� 5
4.3.2. baade"nin ke�ifleri 6
4.4. andromeda galaksisi"nde y�ld�zlar�n say�s� ve ��ma g�c� 7
4.5. andromeda galaksisi"nin spiral kollar� 8
4.6. andromeda galaksisi"nin y�ld�zlar aras� ortam� 9
4.7. spiral kollarda toz ve gazlardan y�ld�z olu�umu 10
4.8. andromeda galaksisi"nde populasyon-�� y�ld�zlar�n da��l�m� 10
4.9. andromeda galaksisi"nin radyo ��n�m� 12
4.10. co da��l�m� 13
4.11. andromeda galaksisi"nin d�nmesi 16
4.12. andromeda galaksisi"nin k�tlesi 16
4.13. andromeda galaksisi"nin �ekirdek b�lgesi 16
4.13.1. andromeda galaksisi"nin �ift �ekirde�i 16
4.13.2. andromeda galaksisi"nin merkezindeki karadelik 18
4.14. s andromeda 20
4.15 . andromeda galaksisi"nde bulunan k�resel k�meler 21
5. andromeda galaksisi"nin yolda�lar� 23
5.1. m32 23
5.2. ngc205 24
5.3. ngc185 25
5.4. ngc147 25
6. kaynaklar 27

G�KADALAR, GALAKS�LER, KARADEL�KLER, S�PERNOVALAR, BULUTSULAR, KARANLIK MADDE

9/7/2010

G�KADALAR
GALAKS�LER
I��k y�l� dedi�imiz astronomi birimi, ��n bir d�nya y�l� s�resi i�inde katetti�i mesafedir. Bu da, bizim na�iz metrik sistemimizle 9.5 trilyon kilometre demektir... G�kadalar�n kendi �aplar� kabaca y�z bin ��k y�l�ndan ba�lay�p bunun be� alt� kat�na kadar uzanabilir... G�kadalar aras� uzakl�klara gelince: En yak�n kom�umuz olan M31 Andromeda g�kadas� bizden yaln�zca 2.9 milyoncuk ��ky�l� uzakl�kta -- yani bize �ok yak�nd�r!!...
Bunlar, �evresini onbinlerce y�ld�r iki m�zrak at�m�... tee �u tepeci�in ard� gibi kavramlarla alg�lam�� ilkel d�nyal� yarat��n kolay kolay ak�l erdirebilece�i b�y�kl�kler de�ildir...
Evrenin her y�resine da��lm�� durumda irili ufakl� b�t�n g�kadalar, �ekim g�c�yle k�mele�mi� y�ld�zlar, daha k��k di�er g�k cisimleri, dev gaz bulutlar�, y�ld�zlar aras� toz ve gazlardan olu�mu� dev kitlelerdir. ��erdikleri y�ld�z say�s�, y�zbinlerle �l��lebilecek kadar m�tevazi; yada milyarlarla ifade edilecek, akl�n alamayaca�� kadar �ok da olabilir. Kendi aralar�nda �stk�me yada s�perk�me diyebilece�imiz �ekilde grupla�malar da s�zkonusudur.
G�kbilimciler g�kadalar� bi�im ve g�r�n�mlerine g�re s�n�fl�yorlar. D�zensiz bi�im g�steren g�kadalar genelde gen� y�ld�zlar, toz ve gazlardan olu�urken; sarmal bi�imli g�kadalar�n a��rl�kl� olarak orta-ya�l� y�ld�zlar ile gaz ve toz bulutlar�ndan olu�tu�u g�r�l�r. Bu t�r g�kadalar disk �eklinde olup, d�nerken u�lar�ndan d��ar� do�ru birer kol vermek e�ilimindedir.
Bir sonraki s�n�f ise elips bi�imindeki g�kadalar� i�ine al�r. Bunlar ba�l�ca ya�l� y�ld�zlardan olu�urken, gaz ve toz miktar� da belirgin derecede azd�r. �ok de�i�ik �ekiller alabilirler. Yuvarlak, yass�, yada uzam�� silindirik yap�da olabilirler.
Bizim g�kadam�za, biliyorsunuz, Samanyolu ad�n� veriyoruz. Bir �nceki sayfada bu s�zc��n k�keni �zerinde durmu�tuk...
Evreni olu�turan milyarlarca g�kadadan biri olan Samanyolu g�kadam�z, en son kestirimlere g�re 200-400 milyar y�ld�z ve tabii binlerle ifade edilen say�larda bulutsuya (nebula) evsahipli�i yap�yor. Tipik bir sarmal g�kada �rne�i olan Samanyolu g�kadas�n�n, merkezde bir �ekirdek b�lgesi ve onu �evreleyen spiral kollar� oldu�u biliniyor.
12 milyar y�l� a�an ya��na kar��n olu�umunu hala s�rd�r�yor. 12 milyar y�l... T�pk� mesafe kavramlar�nda oldu�u gibi, onbinlerce y�ld�r zaman� birka� ku�akl�k insan �mr� ile tan�mlamaya al��m�� D�nyal� ilkel yarat�k i�in yine kavranmas� �ok zor bir zaman dilimi...
Doppler etkisi kar��la�t�rmalar� ile, b�t�n g�kadalar�n evrende birbirlerinden h�zla uzakla�makta olduklar� sonucuna var�lm��t�r. Bu saptama, tabiat�yla, evrenin ba�lang�c�na ili�kin B�y�k Patlama kuram�n� destekler niteliktedir.

KARA DEL�KLER
Kimi bilim adamlar� hemen yan�ba��m�zda, yani kendi Samanyolu g�kadam�z�n i�inde bile bir Kara Delik var oldu�u kan�s�ndalar... Korkutucu bir d��nce...

Kara Delikler nas�l olu�uyor? Dev bir y�ld�z, kendi �ekim g�c� etkisiyle kendi merkezine ��k��erek inan�lmaz yo�unlukta bir g�kcismine d�n��r. Art�k �yle kar�� durulmaz bir �ekim g�c�ne sahiptir ki, yak�n�na gelen hert�rl� maddeyi kendine �eker; hatta �� bile hapseder. Nitekim, kara delikleri g�remez; varl�klar�n� ancak �evreleri �zerindeki etkileri ile saptar�z.
G�n�m�zdeki g�zde kuram, kara deliklerin yak�t �n�n, buraya �ekilen y�ld�zlar, gaz bulutlar� ve y�ld�zlararas� toz oldu�u �eklinde... Kara deli�in i�ine emilen gaz, bir hortuma yakalanan hert�rl� maddenin tipik davran�� i�indedir. Yani, d�nerek i�eri �ekilirken, giderek h�z kazan�r.
��te, Hubble Uzay Teleskobu, spektroskopi �l��mleri yaparak, gazlar�n kara delik a�z�ndaki d�n�� h�z�n� �l�ebilmi�tir. Bu h�z, kara delikten kara deli�e farkl�l�k g�sterdi�i i�in, art�k herbirisinin karakteristik imzas� say�lmaktad�r.
Bu h�z �l��ld��nde, o kara deli�in k�tlesini hesaplama olana�� do�maktad�r. �rne�in, Ba�ak (Virgo) Burcunda, bize 50 ��ky�l� uzakl�ktaki M87 g�kadas�n�n merkezinde yeralan kara deli�in k�tlesi, g�ne�imizin 3 milyar kat� olarak hesaplanm��t�r!!
Kara deliklerin incelenmesinde �

YILDIZ OLU�UM B�LGELER�NDE ORTA VE B�Y�K K�TLEL� YILDIZLARIN MOLEK�LER BULUTLARLA ETK�LE�MES� SONUCU OLU�MALARI VE A�ILMALARI (AYE BE HERB�G YILDIZLARI)

9/7/2010

YILDIZ OLU�UM B�LGELER�NDE ORTA VE B�Y�K K�TLEL� YILDIZLARIN MOLEK�LER BULUTLARLA ETK�LE�MES� SONUCU OLU�MALARI VE A�ILMALARI ( Ae / Be Herbig Y�ld�zlar� )

G�R�� Evrendeki maddelerin (gaz, y�ld�zlar, gezegenler, kimyevi elementler) olu�umu , astrofizi�in esas problemini te�kil eder. Bu problemin temeli ise y�ld�zlar�n olu�um s�recidir Y�ld�z olu�um b�lgelerinin (YB) de�i�ik kademelerinde bulunan y�ld�zlar�n olu�um ilmi 80"li y�llar�n ortalar�nda geli�mi�tir. Molek�ler radyospektroskopideki geli�meler, y�ld�z olu�umunun ger�ekle�ti�i y�ld�zlar aras�ndaki so�uk gaz-toz bulutlar�n� inceleme f�rsat� verdi. Radyoastronomik y�ntemler, y�ld�z olu�umunu daha erken evrelerinde, yani bulutlar k�z�l �tesi ��nlara daha �effaf olmadan, etraf�nda olu�an s�cak gaz radyo �izgilerini , inceleme olana�� sundu. Molek�ler bulutlarda, �ok bulunan protoy�ld�zlar, spektrumlar�n�n optik k�sm�nda g�r�nmesinden daha �nce k�rm�z� �tesinde g�zlenirler. K�rm�z� �tesinde (K�) ayr� protoy�ld�zlar g�zlendi�i gibi, protoy�ld�zlar�n topluluklar� da g�zlenir. YB astrofizi�inin en b�y�k bulu�u olarak OH ve H2O mazer kayna�� g�sterilebilir. Astrofizik�ilerin genellikle incelemeye ald�klar� nesneler, YB ile ba�lant�l� olup, optik yollarla g�zlenebilirler. Bunlar T Tauri, Ae/Be Herbig y�ld�zlar�, fuorlar (FU orionis y�ld�zlar�), Herbig-Haro nesneleri, iyonla�m�� Hidrojen (Hll) b�lgelerine ba�l� olan O-B y�ld�zlar�d�r. K� fotometri, polarimer, optik ve radyospektroskopi, atmosferd�� X-��n, UV ve K� astronomi gibi modern astrofizik t�rlerinin t�m� bu nesnelerin incelenmesine y�nelmi�tir. Profoy�ld�z geli�iminin say�sal sonu�lar� genellikle g�zlemlerle elde edilmi�tir. Bununla beraber orijinal geli�meler g�r�lmektedir. Konveksiyonun rol�n�n a��kl��a kavu�turulmas�, y�ld�z olu�um s�recinin verimlili�inin �l��lmesi, protoy�ld�z yap�lar�n�n belirlenmesi. B�ylece YB"lerindeki y�ld�z olu�umlar� g�zlem ve say�sal hesaplamalarla bulunur. Temele bak�lacak olursa, her iki bilgi de birbiriyle yak�n ili�kili ve y�ld�zlar�n olu�umuna giden yo�un , so�uk molek�ler bulutlar�n gravitasyon s�k��mas� ve onu izleyen
fragmentasyon fikrini destekler. Bu ili�ki genel olarak olumludur. YB g�zlemleri sonucunda bulunan yeni olaylar�n b�y�k k�sm� da bu teorinin g�r��yle �rt��r. 30 seneden beri bilinen fuorlar (FU Orionis y�ld�zlar�) veya Herbig- Haro cisimleri gibi olu�um halindeki y�ld�zlar b�t�n �zellikleriyle hi�bir teorik modele benzemezler. T Tauri ve Ae/Be Herbig tipi y�ld�z y�zeylerinden y�kselen dar k�m�latif ak�lar�n ke�fi hi� bir teoride tahmin edilmedi�i gibi, astrofizik�iler taraf�ndan da beklenmiyordu. Teori ve g�zlemler aras�nda daha da derin �eli�kiler var. CO-g�zlemlerinden sonra belirlenmi� molek�ler gaz�n k�tlesi ve onun y�ld�z olu�umdaki etkisi, g�zlemsel ve teorik de�eriyle birlikte Galaksideki da��l�m�, modern YB b�t�n gaz�n sonradan olu�mas� hakk�nda benimsenen d��nceyi ��phe alt�nda b�rak�r. Bu �eli�ki farkl� galaksilerdeki molek�ler gaz y�zdelerinin analizi yap�l�rsa daha da artar. Bu durumda Magellan bulutlar� ve di�er d�zg�n olmayan galaksilerdeki d��k ve y�ksek y�zdeleri a��klamak zordur. Zeeman etkisine g�re bulunmu� YB"lerdeki manyetik alanlar�n de�erlendirilmeleri, Reley-Teylor-Parker dengesizli�inden ��kan y�ld�z olu�um mekanizmas�yla uyu�mamakta, fakat Orion, Bo�a ve Y�lan"da b�yle YBlerin olmas� bu mekanizmay� desteklemektedir. Say�ca �ok fazla olan yak�n �ift y�ld�zlar�n gravitasyonal b�z�lme teorisi i�inde yer almas� b�y�k bir problem olu�turur. H�zla d�nen bir protoy�ld�z bas�kla��r ve b�l�nme yoluyla �ift bir sistem olu�turur fikri , defalarca ele�tiriye tabi tutulup, herkes taraf�ndan kabul edilmemekte. Ba�lang�� a�amas�nda her bir kollaps (��k��) t�r�nde yak�n �iftin Roche kuvvetlerinin etkisinde kopmas�n� anlamak zordur. Yo�un , y�ld�z topluluklar�nda yak�n �iftlerin olu�um sistemi, sorunu basitle�tirilmez, YB"lerde y�ld�zlar�n b�y�k k�sm�, ya yo�un olmayan topluluklarda veya onlar�n d��nda olu�ur. Benzer teori ve g�zlem �al��malar�n� sadece sa

ASTRONOM� - CARL FR�EDR�CH GAUSS

9/7/2010

carl friedrich gauss

ASTRONOM

9/7/2010

ASTRONOM

TANIM
Evrende bulunan g�ne� sistemi, galaksiler, y�ld�z k�meleri, saman yolu gibi k�tlelerin olu�umunu, hareketlerini, fiziksel durumunu, kimyasal bile�imini, di�er maddelerle ve ��n�mla olan etkile�imlerini, zaman ve uzay i�indeki evrimini inceleyen ki�idir. G�REVLER - Optik ve radyo teleskopuna yerle�tirilen kamera, spektrometre, radyometre, fotometre, mikrometre ve di�er �zel ara�larla, galaksilerin, y�ld�zlar�n, y�ld�z sistemlerinin, g�ne�in, gezegenlerin, uydular�n ve g�kle ilgili di�er olgular�n, boyutlar�n�, k�lt�rlerini, �ekillerini, yap�lar�n�, parlakl�k ve hareketlerini g�zetler, g�receli durumlar� hesaplar,
- Gezegenler ile ay ve g�ne�in d�nyaya g�re durumlar�n� g�steren zaman tablolar�n� matematiksel olarak hesaplar,
- Evren, y�ld�z sistemlerini, y�ld�zlar�n yap�s�n� ve geli�mesini, uzay ve zaman aras�ndaki ili�kileri, g�k cisimlerinin hareketlerini teorik olarak inceler,
- G�ne� ve y�ld�z sistemlerinde meydana gelen de�i�iklikleri d�rb�nl� foto�raf makinesi ile resimler, g�ne�teki patlamalar� ve �iddetini saptar, astrografi arac�l�� ile g�ne�teki lekeleri disk �zerine i�aretler, lekelerin d�nme eksenine g�re enlem ve boylam�n� �l�er, lekeleri grupland�r�r,
- Elde edilen veri veya g�zlem sonu�lar�n� bilgisayara y�kler, ��kan sonu�lar� belirli s�relerde uluslararas� g�ne� verileri toplama merkezine g�nderir. Bilimsel ara�t�rmalarda kullanmak i�in fotoelektrik, fotometre ile y�ld�zlar�n ��k de�i�imlerini inceler,
- Astronomik g�zlemler sonucu, elde edilen bilgileri, kuramsal �al��malar yard�m�yla analiz eder. Kuramsal modelleri yeni g�zlemlerle denetler.
KULLANILAN ALET VE MALZEMELER - Aynal� ve mercekli teleskoplar,
- Mikrometreler, Spektroskoplar,
- Radyometre ve radyo teleskoplar,
- Bolometreler, Radyasyon kaydedici cihazlar,
- Astograflar, Kameralar, D�rb�nl� foto�raf makineleri.
MESLE��N GEREKT�RD�� ZELL�KLER
Astronom olmak isteyenlerin,
- Normalin �st�nde genel yetene�e ve say�sal d��nme yetene�ine

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�ne� Sistemi

G�ne� Sistemi, G�ne� ad�n� vermi� oldu�umuz bir y�ld�z , bu y�ld�z�n �evresindeki belirli y�r�ngelerde bulunan 9 gezegen ve �ok say�da k��k g�kcisminden olu�maktad�r. G�ne� Sisteminde yer alan gezegenlerin isimleri s�ras� ile Merk�r, Ven�s, D�nya, Mars, J�piter, Sat�rn, Uran�s, Nept�n ve Pl�ton dur. Evrende say�s�z y�ld�z oldu�u tahmin edilmektedir. Bu y�ld�zlar belli galaksilerde yer al�r. G�ne� Sistemi de Samanyolu Galaksisinin bir eleman�d�r. Samanyolu Galaksisi i�inde %90n�n�n b�y�kl�� g�ne� kadar olan 100 milyar y�ld�z oldu�u tahmin edilmektedir. Bu y�ld�zlardan her birinin �evresinde 9 gezegen oldu�unu d��n�rsek (baz� y�ld�z sistemlerinde �ok daha fazla gezegen vard�r.) sadece Samanyolu Galaksisinde 1 trilyona yak�n gezegen oldu�u sonucuna ula��r�z. T�m evreni ele al�rsak say�larla ifade edemeyece�imiz bir sonu� ortaya ��kar. Evrende ke�if bekleyen say�s�z gezegen olmas�na ra�men insan o�lunun hen�z G�ne� Sisteminde ki gezegenler hakk�ndaki bilgileri bile �ok yetersizdir. �nsan o�lunun evren ve gezegenler hakk�ndaki ara�t�rmalar� �ok eskilere dayansa da ancak g�n�m�zde bu ara�t�rmalar bilimsel boyut kazana bilmi�tir. Son y�llarda uzaya yollanan uzay ara�lar� ve sondalar sayesinde �ok de�erli bilgiler edinilmi�se de bu g�ne kadar uzay bilimi konusunda yap�labilen en b�y�k geli�me Aya ayak basmak olmu�tur.

G�ne� sisteminde, di�er t�m galaksi ve sistemlerde de oldu�u gibi belli bir d�zen vard�r. Her gezegen kendisine ait y�r�ngesinde hi� bir sapma yapmadan d�nmektedir. Ayn� zamanda y�r�ngesi yada ekseni etraf�ndaki d�nme s�resi hi� de�i�meden sabit kalmaktad�r. Bu y�r�ngeler ve periyotlar�n hepsi matematiksel bir d�zen i�erisindedir. Bu d�zeni ilk olarak ke�fedin ki�i Keplerdir. Kepler �al��malar� sonucunda G�ne� Sistemindeki t�m gezegenlerin periyotlar�n�n bir form�le ba�l� oldu�unu bulmu�tur. Bu form�l deki orant� BodeYasas� olarak bilinir.
Bilim adamlar� evrenin yarad�l��n�, evrenin yoktan var edildi�ini kabul eden Big Bang teorisi ile a��klamaktad�rlar. Bu teoriye g�re; Evren, yakla��k 15 milyon y�l �nce s�f�r hacim ve sonsuz yo�unlu�a sahip olan bir yoklu�un �iddetle patlamas� sonucunda olu�mu�tur. Big Bang teorisi evrenin yarad�l�� ile ilgili teoriler ars�nda en �ok kan�t� bulunan ve en �ok kabul edilenidir. G�ne� Sisteminin olu�umu hakk�nda ise hi� biri tam olarak kabul g�rememi� bir �ok teori bulunmaktad�r. G�ne� Sisteminin olu�umuyla ilgili bilinen ilk teori Decartese aittir. En �ok destek toplayan teoriye ise, Samanyolu Galaksisinde yer alan b�y�k bir gaz toz bulutunun bir k�sm� zamanla yo�unla�arak G�ne�i ve di�er gezegenleri olu�tu�unu iddia etmektedir. Bu teori en mant�kl� teori olarak kabul edilse de cevaplayamad�� bir �ok soru vard�r.
G�n�m�zde uzay ara�t�rmalar�n�n devam etti�ini s�ylemi�tik. �imdilik bu ara�t�rma ve �al��malar yetersizmi� gibi g�r�nse de muhakkak insan o�lunun i�inde var olan ara�t�rma ve bilinmeyeni ��renme iste�i, bu �al��malar�n artarak devam etmesini sa�layacakt�r. Kim bilir belki bir g�n evren hakk�ndaki t�m sorulara cevap buluna bilinir.

D�nya
�zerinde ya�ad��m�z gezen, d�nyan�n yar��ap� 6400 km ve yo�unlu�u 5,52 kg/m3d�r. G�ne�e yak�nl�k bak�m�ndan ��nc� s�rada yer alan d�nya ile g�ne� aras�ndaki uzakl�k 1.5 x 10 8 kmdir. Ve bu uzakl�k 1 AB. (Astronomik Birim) olarak kabul edilmi�tir. G�ne� sistemindeki di�er g�k cisimleri aras�ndaki mesafeler de genellikle bu birim kullan�larak belirtilir. Yapay uydular�n kullan�lmaya ba�lamas� ile d�nyan�n tam �ekli belirlenmi� ve bu �ekle Geoit ad� verilmi�tir. D�nyan�n konumu, atmosferi ve i� yap�s� �zerinde ya�am bar�nd�rabilmesi i�in en uygun �ekildedir. G�ne� sisteminde ve bilinen t�m gezegenler aras�nda ya�ama el veri�li tek gezegen d�nyad�r. Koruyucu bir k�l�f g�revi g�ren atmosferi sayesinde meteor �arpmalar�na ve g�ne�in yayd�� zararl� ��nlara kar�� gezegen korunur.
D�nyan�n i� yap�s� �� katmandan olu�maktad�r. Bu katmanlardan en d��ta bulunan ve ya�amaya elveri� olana kabuk ad�

U�AK M�HEND�SL�� - BAKIM F�LOZOF�S�

9/7/2010

bak�m filozofisi

AL� KU��U

9/7/2010

AL� KU��U

T�rk-�slam D�nyas� astronomi ve matematik alimleri aras�nda, ortaya koydu�u eserleriyle hakl� bir ��hrete sahip Ali Ku��u, Osmanl� T�rklerinde, astronominin �nde gelen bilgini say�l�r. Bat� ve Do�u Bilim d�nyas� onu 15. y�zy�lda yeti�en m�stesna bir alim olarak tan�r. �yle ki; m�ste�rik W .Barlhold, Ali Ku�cuyu On Be�inci Y�zy�l Batlamyosu olarak adland�rm��t�r. Babas�, Ulu� Beyin ku�cu ba��s� (do�anc�ba��) idi. Ku��u soyad� babas�ndan gelmektedir. As�l ad� Ali Bin Muhammettir. Do�um yeri Mavera�nnehir b�lgesi oldu�u ileri s�r�lm��se de, ad� ge�en b�lgenin hangi �ehrinde ve hangi y�lda do�du�u kesinlikle bilinmektedir. Ancak do�um �ehri Semerkant, do�um y�l�n�n ise 15. y�zy�l�n ilk d�rtte biri i�erisinde oldu�u kabul edilmektedir. 16 Aral�k 1474 (h. 7 �aban 879) tarihinde �stanbulda �lm�� olup, mezar� Ey�p Sultan T�rbesi hareminde bulunmaktad�r. �l�m tarihi; torunu me�hur astronom Mirim �elebinin (�l�m�, Edirne 1525) Frans�a yazd�� bir eserin incelenmesi sonucu anla��lm��t�r. Mezar yerinin 1819 y�l�na kadar belirli oldu�u ve h�sn-� muhafazas�n�n yap�ld��; ancak 1819 y�l�ndan sonra, Ali Ku�cuya ait mezar�n yerine, zaman�n�n n�fuzlu bir devlet adam�n�n mezar ta��n�n konmu� oldu�u anla��lmaktad�r.

Ulu� Beyin Horasan ve Mavera�nnehir h�k�mdarl�� s�ras�nda, Semerkantta ilk ve dini ��renimini tamamlam��t�r. K��k ya�ta iken astronomi ve matemati�e geni� ilgi duymu�tur. Devrinin en b�y�k bilginlerinden; Ulu� Bey , Bursal� Kad�zade Rumi, G�yasedd�n Cem�id ve Muin al-Din el-Ka�iden astronomi ve matematik dersi alm��t�r. �nce,Ulu� Bey, taraf�ndan 1421 y�l�nda kurulan Semerkant Rasathanesi ilk m�d�r�, G�yasedd�n Cem�idin, k�sa s�re sonra da Rasathanenin ikinci m�d�r� Kad�zade Ruminin �l�m� �zerine, Ulu� Bey Rasathaneye m�d�r olarak Ali Ku�cuyu g�revlendirmi�tir. Ulu� Bey Ziycinin tamamlanmas�nda b�y�k eme�i ge�mi�tir. Nasir�dd�n Tusinin Tecrid-�l Kelam adl� eserine yazd�� erh, bu konuda da gayret ve ba�ar�s�n�n en g�zel delilini te�kil etmektedir. Ebu Said Hana ithaf edilen bu �erh, Ali Ku�cunun ilk ��hretinin duyulmas�na neden olmu�tur.

Kaynaklar�n de�erlendirilmesi sonucu anla��lmaktad�r ki; Ali Ku�cu yaln�z telih eseriyle de�il, talim ve ir�ad�yle devrini a�an bir bilgin olarak tan�nmaktad�r. �yle ki; telif eserlerinin d��nda, torunu Mirim �elebi, Hoca Sinan Pa�a ve Molla L�tfi (Sar� L�tfi) gibi astronomlar�n da yeti�mesine sebep olmu�tur. Bu bilginlerle beraber, Ali Ku�cuyu eski astronominin en b�y�k bilginlerinden birisi olarak belirtebiliriz.

ESERLER�:
Ali Ku�cunun �zellikle, matematik ve astronomi ile ilgili eserleri, ger�ek ilmi ki�ili�ini ortaya koymaktad�r. Bu eserlerinin adlar� �unlard�r;
1.Risale-i fil Heye (Astronomi Risalesi)
2.Risale-i fil Fehiye (Fetih Risalesi)
3.Risale-i Hisap (Aritmetik Risalesi)
4.Risale-i Muhammediye (Cebir ve Hesap konular�ndan bahseder)
5.Tecrid�l Kelam (S�z�n Tecridi)
6.Risale-i Adudiye
7.Unkud-�z zvehir fi Man-�l Cevahir (M�cevherlerin Dizilmesinde G�r�len Salk�m)
8.Vaaz
9.�stiarad

GASPART MONGE (1746 - 1818)
19. y�zy�l Fransas�n�n �nl� matematik�isidir. Tasar� Geometrinin kurucusudur.
Fransan�n Cote-dor eyaletinde bulunan Beaune kasabas�nda 10 May�s 1746 tarihinde d�nyaya gelmi�tir. Babas� seyyar sat�c� ve bileyici Jacques Mongedir. Pek m�tevaz� bir ailenin �ocu�u olan Monge, yard�msever hem�ehrilerinin himayesinde b�y�y�p �zen g�rd�.

�nceleri, do�du�u �ehrin oratoryomunda okudu. 18 ya��nda iken, 1764 y�l�nda Mezieres askeri okuluna girdi. Rahip Bossoutun yan�nda matematik okutman� oldu. (1766). 1768 y�l�nda matematik k�rs�s�ne, 1771 y�l�nda ise fizik k�rs�s�ne getirildi. 1780 de Louvrede hidrodinamik dersleri vemek �zere Turgot taraf�ndan Parise �a�r�ld�. K�sa bir s�re sonra, Bilimler Akademisine, 1783 te de Donanmaya girdi. Frans�z Devriminin ate�li bir taraftar� idi. 10 A�ustostan 1793 nisan�na kadar Donanma Bakanl�� yapt�. Daha sonra Baruthane ve top d�k�mhanesini d�zene soktu. Ecole Normalenin kurul

ASTRONOM�

9/7/2010

ASTROLOJ� kelimesinin k�keni Yunanca iki s�zc�kt�r: astron (y�ld�z) ve logos (bilmek, Kutsal S�zc�k, yani Kelam)
Zodyak s�zc�� ya�am �emberi veya canl� varl�klar�n �emberi anlam�na gelen Yunanca bir s�zc�kten gelmektedir. Zodyak bur�lar ku�a��d�r ve 30 ar derecelik 12 bur�tan olu�maktad�r.
D�nyan�n G�ne�in etraf�nda d�nd��n� biliyoruz, ancak biz evreni D�nyadan izledi�imiz i�in ki�isel evrenimizin merkezini D�nya olarak kabul ediyoruz.
G�ne� ve Ay birer gezegen olmamalar�na ra�men, astrolojide kolayl�k sa�lamas� a��s�ndan gezegen olarak kabul edilirler.
Bir do�um haritas�n�n en �nemli �� unsuru do�du�unuz g�ne g�re hesaplanan G�ne� burcu; do�du�unuz yer ve zamana g�re hesaplanan Y�kselen bur�; ve zodyak�n her burcundan ge�i�i yakla��k iki bu�uk g�n s�ren Ay�n burcudur.
Eski �a�lardan bu yana, insanlar g�ky�z�ndeki d�zen ile yery�z�ndeki ya�am d�zeni aras�nda bir ba�lant� oldu�unu saptam��lard�r. Astrologlar, y�ld�zlar� bir rehber gibi kullanarak, do�um haritas�ndaki d�zenleri bir insan�n ya�am�n�n yans�mas� olarak g�r�rler.
Astrologlar gezegenlerin konumlar�n� hesaplamak i�in ephemeris (g�kg�nl��) ad� verilen astronomik tablolar� kullan�rlar.
Ephemeris
G�n�m�zde do�um haritalar�n�n hesaplanmas�nda genellikle bilgisayar kullan�lmaktad�r. Art�k isteyen herkesin do�um haritas�na sahip olmas� kolayla�m��t�r. Do�um haritas� bir insan�n, bir �lkenin, bir �eyin (k�saca do�an her �eyin) do�du�u anda d�nyaya geldi�i yerin enlem ve boylam�na g�re �izilen, �zerine G�ne�, Ay ve gezegenlerin konumlar�n�n i�aretlendi�i bir g�ky�z� haritas�d�r.
Astrolojide b�t�n gezegenler glif ad� verilen �ekillerle g�sterilirler. Glifler �� temel �ekilden olu�urlar: hilal, ha� ve daire. Bu �ekiller ruh, madde (veya maddi d�nya) ve tin (veya sonsuzlu�u) temsil ederler.
G�ne�in glifinde daire tini, veya sonsuzlu�u, ortas�ndaki nokta ise kaostan do�an ya�am� simgelemektedir.
Ay�n glifi ruhu temsil eden hilaldir. Yeni Aya benzer.
Bu y�ntemi kullanarak di�er glifleri siz kendiniz yorumlayabilirsiniz. (E�er glifleri bilmiyorsan�z derginin Sembol Anahtar� b�l�m�nde g�rebilirsiniz.) �rne�in:
J�piterin glifinde ruhu temsil eden hilal maddeyi temsil eden ha��n �st�nde durmaktad�r.
Sat�rn�n glifi J�piterinkinin tam tersidir. Madde ruhun �st�nde durmaktad�r.
J�piter ve Sat�rn, ayn� G�ne� ve Ay gibi, birbirlerine z�t, ancak birbirlerini tamamlayan sembollerdir. Benzer z�tl�� Ven�s ile Marsta da g�rebiliriz.
Uran�s�n glifinde tinin (veya sonsuzlu�un) �st�nde duran ha� (madde) bir televizyon antenine benzemektedir. Bununla Uran�s�n teknoloji ile ba�lant�s� g�sterilmektedir.
Bu arada, TEKNOLOJ� s�zc��n�n bizim al��ageldi�imiz bilim ve teknoloji kavram�ndan �ok farkl� bir anlama geldi�ini biliyor muydunuz? TEKNOLOJ� s�zc��n�n k�keni Yunanca sanat demek olan techneye dayan�yor. TEKNOLOJ� bir sanat, bilim, meslek, el sanatlar�, i� ve benzerleriyle ilgili bilgi anlam�nda. TEKN�K ise her hangi bir sanatta beceri ve h�ner kullanma y�ntemi oluyor.
ASTROLOJ� otuz d�rt kelimelik sembolik bir dildir. Bu dil 12 bur�, 10 gezegen ve 12 evden olu�ur. Astrolojinin kalbinde mevsimler yatar. 12 bur�tan olu�an Zodyak, yani bur�lar ku�a��, mevsimlere g�re b�l�n�r.
Yani zodyak �lkbahar Ekinoksunda Ko� burcu ile ba�lar. G�n�m�zde, san�ld��n�n aksine, bur�lar�n tak�my�ld�zlar ile bir ilgileri yoktur. Yakla��k 2000 y�ld�r bu zodyak kullan�lmaktad�r. �leride de, bir de�i�iklik olmad�� takdirde, global �s�nma nedeniyle mevsimlerde kayma olsa bile ayn� zodyak kullan�lacakt�r. ��nk� zodyak�n bu b�l�n�� sembolik bir b�l�n��t�r. Bu, g�ky�z�n� 12ye b�lmenin bir yoludur.
BUR�LAR

KO� BURCU
Var olmak Ko�un hedefi budur.
Ko� d�nyaya sava��l�k, canl�l�k ve hayatta kalma g�d�s� ile silahlanm�� olarak gelir. Her t�rl� y�ld�rmaya, p�r�ze ve ku�kuya ra�men istek ve iradenin �st�n gelebilmesi yetene�ini temsil eder.
D�r�stl�k, didi�mecilik, heveslilik, ba��ms�zl�k ve cesaret Ko�un kaynaklar�d�r. Bo� teorilere kafa yormayan, gereksiz duygusal inceliklerle vakit harcamayan, d��a d�n�k bir ide

B�Y�K YOKOLU�TAN BE� ADIMDA KA�I�

9/7/2010

Fizik�iler b�y�k yok olu�tan 7 ad�mda ka�� plan� haz�rlad�!

Evren art�k kontrolden ��kt�. Sorun yaln�zca geni�lemesi de�il, ayn� zamanda geni�lemenin kendisinin de h�zlanmas�. B�yle bir geni�lemenin tek bir olas� sonucu olabilir: sonsuz bir sessizlik ve karanl�k, mutlak s�f�ra vuran s�cakl�k ve ya�am�n hi�bir �ekilde var olamayaca�� artlar.
Evren art�k kontrolden ��kt�. Sorun yaln�zca geni�lemesi de�il, ayn� zamanda geni�lemenin kendisinin de h�zlanmas�. B�yle bir geni�lemenin tek bir olas� sonucu olabilir: sonsuz bir sessizlik ve karanl�k, mutlak s�f�ra vuran s�cakl�k ve ya�am�n hi�bir �ekilde var olamayaca�� artlar.

Bu tez 1998"de neredeyse kan�tland�. Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvar� ile Avustralya Ulusal �niversitesindeki astronomlar, bizden �ok �ok uzakta ger�ekle�en, Ia Tipi s�pernova patlamalar�n� inceliyor ve d�nyadan uzaktaki hareket h�zlar�n� �l��yorlard�. Ia Tipi s�pernovalar, evrenin genelinde a�a�� yukar� ayn�d�rlar; bu y�zden evrenin geni�leme h�z�n� �l�mede "bir ��k" g�revi g�r�rler.

Fizik�iler, k�keni belirsiz bir "kara enerji"nin, k�tle kar��t� �ekim kuvveti gibi davranarak galaksileri birbirinden uzakla�t�rd�� sonucuna vard�.

Evren geni�ledik�e, bu evrenin daha da h�zl� geni�lemesine neden olan kara enerji miktar� da art�yordu.

Kara enerji fikrini ilk kez, 1917"de Albert Einstein ortaya atm��t�. Ge�en y�l B�y�k Patlama"dan (Big Bang) kalan kozmik radyasyonu analiz eden uydu WMAP"n�n verdi�i verilerle bu fikre ili�kin daha �ok kan�t elde edildi.

Bu verilere g�re, evrenin tamam�n�n y�zde 73"� kara enerjiydi. Kara madde ise y�zde 23"�n� olu�turuyordu. Bize tan�d�k olan maddeler, yani gezegenler, y�ld�zlar, gaz bulutlar�ysa ancak evrenin sadece y�zde 4"�n� i�gal edebiliyor.

Zekan�n sonu

Giderek artan miktardaki kara enerji ise galaksileri birbirinden daha daha h�zl� uzakla�t�racak ve evrenin karanl�k, so�uk ve yaln�z bir hale gelmesine neden olacak. Kalan enerji daha geni� alana yay�laca��ndan, s�cakl�klar da h�zla d��ecek.

Y�ld�zlar n�kleer yak�tlar�n� t�ketecek, galaksiler g�ky�z�n� ayd�nlatmay� durduracaklar ve evren de, �l� c�ce y�ld�zlar, eskimi� n�tron y�ld�zlar� ve kara deliklerin ��pl��ne d�n��ecek.

En ileri uygarl�klar, titrek titrek ��k yayan enerji k�zlerinin, yani kara deliklerin yayd�� silik, Hawking radyasyonunun etraf�na ��ecekler.

O kadar ki, bilgiyi i�leyen zeka da yok olacak. Hidroelektrik barajlar olsun, piller olsun, hepsi s�cakl�k veya enerjiye ba�l� de�i�im �l��mlerine ba�l� �al��yorlar. Kozmik s�cakl�klar, ayn� en en d��k noktaya ula�t�klar�nda, farkl�l�klar da yok olacak. ��, enerji ak��, bilgi ve bunlara ba�l� olan ya�am, cans�z, buz gibi bir durma noktas�na inecek. Zeka da ayn� kaderi ya�ayacak.

Siyah, so�uk bir evren trilyonlar olmasa da milyarlarca y�l uzakta bizi bekliyor. �nsanlarsa bu arada, sava�lar, salg�n hastal�klar, buzul �a�lar�, g�kta�� arpmalar� gibi onlarca felaket ya�ayacak. Yakla��k 5 milyar y�l i�inde, G�ne�"in dev bir k�rm�z� y�ld�za d�n��mesiyle D�nya"n�n nihai yok olu�unu da unutmayal�m.

Ka�� plan� olabilir

Evrenin en son g�n�ne kadar ya�ayabilmek i�in, geli�mi� bir uygarl��n, galaksinin �ok uza��na kadar uzanacak bir y�ld�zlararas� yolculu�a �nc�l�k etmesi ve yava�layan, so�uyan ve karanl�kla�an bir evrenle nas�l ba� edilece�ini ��renmesi gerekir. En b�y�k zorluklar�, evren �ld��nde, "burada olmamay� nas�l ba�arabiliriz" sorusunu yan�tlamak olacakt�r.

Bu evrenden ka�ma plan� kula�a abs�rd gelebilir. Ancak, fizikte b�yle bir yolculu�u yasaklayan hi�bir �ey yok. Einstein"�n g�relilik kuram�, paralel delikleri birbirine ba�layan, kimi zaman da Einstein-Rosen k�pr�leri diye nitelenen kurt deliklerin var oldu�unu savunur; kuramsal ve deneysel fizik�ilere g�re de, paralel evrenler bilim kurgu de�iller. �ok evrenlilik -yani bizim evrenimiz de sonsuz say�da di�er evrenlerle birlikte vard�r- kavram�, bilim adamlar� aras�nda b�y�k destek buluyor.

MIT"den Alan Guth"un sundu�u ve B�y�k Patlama"dan sonraki saniyenin trilyonda biri kadar bir zaman dilimi i�inde evrenin nas�l davrand��n� a��klayan geni�leme kuram�, WMAP"den al�nan verilerle de tutarl�l�k g�steriyor.

Bebek evrenler yarat�l�yor

Geni�leme kuram�na g�re, evren bug�nk� boyutuna, zaman�n daha ba��nda kelimelerle anlat�lamayacak kadar �abuk ula�t�.

Stanford �niversitesinden Andrei Linde ise bu kuram� daha da ileri g�t�rerek, geni�leme s�recinin bek bir olay olmayabilece�ini ve "anne evrenler"in, sonu olmayan bi

ASTRONOM� - EVREN�N DO�U�U

9/7/2010

evrenin do�u�u

U�AK M�HEND�SL�� - E��T�M VE ��RET�MDE �LET��M�N YER� VE �NEM�

9/7/2010

e�itim ve ��retimde ileti�imin yeri ve �nemi

HAVACILIK VE UZAY - GENEL MAKSATLI U�AKLARDA D�ZEL MOTORLARIN KULLANIMI

9/7/2010

genel maksatl� u�aklarda dizel motorlar�n kullan�m�

DO�A VE D�NYAMIZI ETK�LEY�P Y�NLEND�REN G�� S�STEM�

9/7/2010

DO�A VE D�NYAMIZI ETK�LEY�P Y�NLEND�REN G�� S�STEM�
�imdi, �zerinde ya�ad��m�z bu do�a ve d�nyay� y�nlendiren g�� sisteminin nas�l olu�up geli�ti�ini ve sistemleri nas�l etkiledi�ini k�saca a��klayal�m.
Enerjinin maddenin �ekillenmesi ve �rg�tlenmesindeki etkisini anlayabilmek i�in 1 gr suyun, yani H2Onun davran�� sistemini ele alal�m: Su �ok az enerjili (so�uk) ortamdaysa, molek�ller birbirlerine s�k�-s�k�ya ba�lanm�� ekilde, yani "buz" halindedirler; molek�llerde bir hareketlilik g�zlenmez. Ortamdaki enerji yo�unlu�u artarsa, molek�ller aras� ba�lar gev�erler ve gram ba��na 80 kalorilik enerji alarak su haline ge�erler; bu defa molek�ller "hareket" halindedirler, yani enerji y�kl�d�rler. Enerji yo�unlu�u (s�cakl�k) daha da artarsa, her derece ( C) art��na kar��l�k bir kalorilik bir enerji daha y�klenerek, daha da hareketli (enerji y�k� daha fazla) bir duruma ge�erler. Buharla�ma noktas�na ula��ld��nda, bu defa gram ba��na 540 kalorilik bir enerji daha alarak buhar haline ge�erler; yani su molek�lleri aras�ndaki ba�lant� �ok daha azalm�� olur. Ortamdaki enerji yo�unlu�u daha da artarsa, H2O molek�lleri de da��l�p, iyonlar�na, yani H+ ve O- par�alar�na ayr�l�rlar ve �ok daha fazla enerjik olurlar. Par�ac�k boyutu k��ld�k�e, par�ac��n hareketlilik yetene�i, dolay�s�yla depolayabilece�i enerji miktar� da artar. Yani, ortamdaki enerji yo�unlu�u artt�k�a, maddeler daha k��k, ama daha enerjik par�alara ayr�l�rlar. Bu olay, atom alt� par�ac�klara kadar devam eder ve evrenin ba�lang�� ko�ullar�n� yans�t�r.
�imdi, olay� evrenin ba�lang�c�ndan itibaren d��nerek, 1 gr su i�indeki "maddenin" evrenin ba�lang�c� durumundaki depolad�� enerji miktar�ndan, g�n�m�z d�nyas�ndaki 1 gr su haline ge�ene kadarki s�re�te ne kadar enerji �evresine sa�t��n�, kabaca hesaplarsak, devasa bir enerji miktar�n�n a��a ��kt��n� fark ederiz. G�r�ld�� gibi, evrenin ve d�nyam�z�n olu�umundan beri, s�rekli olarak bir enerji a��a ��kmas� ve fizikte bu olgu "entropi art��" kavram�yla

HAVACILIK VE UZAY - F�LO PLANLAMASI

9/7/2010

filo planlamas�

RR LYRAE T�R� DE��EN YILDIZLAR

9/7/2010

RR LYRAE T�R� DE��EN YILDIZLAR

1. G�R�� Bu �al��mada, RR Lyrae y�ld�zlar� hakk�nda temel baz� bilgiler derlenmi�tir. Bu y�ld�zlar, �zel b�nyesel de�i�en, zonklayan bir y�ld�z t�r�d�r. RR Lyrae t�r� de�i�en y�ld�zlar�n mutlak parlakl�� bilinmektedir. G�zlemlerle g�r�n�r parlakl�� l��lebildi�i takdirde, i�inde RR Lyrae g�zlenebilen yak�n galaksilerin uzakl�klar� da bulunabilir. Bu �zellikleri ile bu y�ld�zlar, Astronomi"de �ok �nemlidirler.
2. TANIMI VE GENEL �ZELL�KLER� RR Lyrae y�ld�zlar�, d�nemleri 0.2-1.0 g�n aras�nda de�i�en, �zel, b�nyesel de�i�en bir y�ld�z t�r�d�r. Bunlar RR Lyrae diye adland�r�l�r. ��nk� bu t�rden ke�fedilen ilk y�ld�z RR Lyrae idi. En �ok rastlanan de�i�en y�ld�zlard�r. Tayf t�rleri A0-F0 aral��ndad�r. K�me de�i�enleri olarak bilinen RR Lyrae"lerin mutlak parlakl�klar� 0m y�resindedir. Kataloglarda 4000"den fazla RR Lyrae t�r� de�i�en y�ld�z vard�r. Ancak UX Nor, bilinen en uzun d�nemli RR Lyrae y�ld�z�d�r. Bu y�ld�z�n d�nemi 2.4 g�n y�resindedir. Pek �ok RR Lyrae y�ld�z�, muhtemelen G�ne�"ten daha ya�l� ve G�ne�"ten �ok daha s�cakt�r. Bu y�ld�zlar ya�amlar�n�n �yle bir a�amas�ndad�rlar ki; Hidrojen merkezden d��a do�ru geni�lemi� ve merkezde Helyum Karbon"a d�n��ecek �ekilde, n�kleer f�zyon s�re�leri olmaktad�r. G�ne�, Hidrojen"i yakarak, kendi i�inde Helyum"a enerji �retmek �zere d�n��t�r�r. G�ne�"in aksine, RR Lyrae y�ld�zlar� geni�leyip b�z�lerek zonklarlar (pulsasyon yaparlar). Y�zeyleri, radyal do�rultuda ve d�zenli bir �ekilde, bir balonun d�zenli aral�klarla �i�ip inmesi gibi hareket eder. RR Lyrae y�ld�zlar� Hertzprung-Russel diyagram�nda, k�resel k�me diyagram�n�n karakteristi�i olan yatay kol �zerinde bulunurlar. TAYF T�R�
�ekil-2.1 : RR Lyrae t�r� de�i�en y�ld�zlar�n HR diyagram�ndaki yerleri 3. SONDAJ YILDIZI OLARAK ASTRONOM�DEK� �NEM� Astronom H. Shapley, k�resel k�melerin da��l�m�n� inceleyerek Galaktik Ekvator"un bu k�meler i�in bir simetri d�zlemi oldu�unu g�rd�. Fakat bunlar�n hepsi ayn� do�rultuda g�r�lm�yor, b�y�k �o�unlu�u Ni�anc� tak�m y�ld�z� do�rultusunda g�r�l�yor. Bilinen bu k�melerin 1/3"i bu do�rultuda toplanm��t�r. Halbu ki bu alan, b�t�n g�ky�z�n�n % 2 sidir. Dolay�s�yla Galaksi"nin gravitasyonel �ekimine maruz kal�rlar ve galaktik merkez etraf�nda d�nerler. H. Shapley"in de�erlendirmesine g�re; K�resel k�melerin b�y�k �o�unlu�u ni�anc� tak�m y�ld�z� do�rultusunda topland��na g�re, galaktik merkez bu do�rultuda olmal�d�r. H. Shapley, ni�anc� tak�m y�ld�z� do�rultusundaki RR Lyrae t�r� de�i�en y�ld�zlar�n foto�raflar�n� �ekerek, g�r�n�r parlakl�klar�na g�re s�n�flara ay�rm�� ve her parlakl�kta ka� y�ld�z oldu�unu saym��. Yatay eksene g�r�n�r parlakl�k, d��ey eksene de y�ld�z say�s�n� yerle�tirerek bulgular�n� grafi�e ta��m�� ve 17m-18m g�r�n�r parlakl��nda, y�ld�z say�s�n�n maksimum oldu�unu saptayarak �u �nemli sonuca varm��: "Bu g�r�n�r parlakl�ktaki RR Lyrae"ler galaktik merkezde bulunmaktad�r." Ni�anc� tak�m y�ld�z� do�rultusunda, y�ld�zlar aras� madde taraf�ndan so�urma 3m olarak de�erlendirilirse, galaktik merkez do�rultusundaki RR Lyrae t�r� de�i�en y�ld�zlar�n g�r�n�r parlakl�klar�, 5.1435.17mmm=− olarak bulunur. Sonu� olarak Pogson Form�l� yard�m�yla π′′+=−log55mM π′′+=−log555.140mm hesab� yap�l�rsa, galaktik merkez uzakl�� i�in 26.000 �y. De�eri bulunur. 4. RR LYRAE"LERDE D�NEM DA�ILIMI
�izelge 1 de RR Lyrae y�ld�zlar�n�n d�neme ba�l�, galaktik ve k�melerdeki da��l�mlar� verilmektedir. (Kukarkin 1975). Bu �izelgede A ve B s�ras�yla, ortalama ve d��k metal bollu�una sahip y�ld�zlar i�eren k�meleri g�stermektedir. Y�ksek metal bollu�una sahip k�melerde, RR Lyrae t�r� de�i�en y�ld�zlara rastlanmamaktad�r. �izelge-4"den g�r�ld�� gibi, g�kada ve farkl� metal bollu�una sahip k�melerdeki d�nem da��l�m� belirgin farklar g�stermektedir. Bu da bize, RR Lyrae y�ld�zlar�n�n tamam�yla homojen bir gurup meydana getirmedi�ini g�sterir. Ayr�ca bu y�ld�zlar, ba�lang��ta �ok farkl� s�re�ler sonucu olu�maktad�r. �izelge-

AE / BE HERB�G YILDIZLARI

9/7/2010

y�ld�z olusum b�lgelerinde orta ve b�y�k k�tleli y�ld�zlar�n molek�ler bulutlarla etkilesmesi sonucu olusmalar� ve a��lmalar� ( ae / be herbig y�ld�zlar� )

bu tez tamam�yla bir terc�me �al��mas�d�r . amac� baz� ae / be herbig y�ld�zlar� ve y�ld�z olu�um b�lgeleri hakk�nda geni� bilgiler vermek ve bu nesnelerin astrofizi�i hakk�nda tespit ede bilinen g�r��leri vurgulamakt�r. fakat �al��ma yapt��m kitaplar�n tamam�n� inceleme ve terc�me olana��m olmad�� i�in �al��man�n b��k bir b�l�m� y�ld�z olu�umuna ve y�ld�zlar aras� ortamdaki gazlar�n , molek�ler bulutlar�n yap�lar� , orta ve b��k k�tleli y�ld�zlar�n olu�ma ve a��lma problemleri �zerinde durulmu�tur, ki ae / be herbig , t tauri gibi gen� y�ld�zlar�n olu�malar�n� incelemek y�ld�z olu�umu hakk�nda �nemli fikirler edinmemizi sa�layacakt�r . �al��malar maydanak program�na g�re maydanak da��ndaki: b�rakan astrofizik rasathanesinin (ermenistan ssc ia) 1. smidt teleskobunda; spektral s�n�fland�rma ve hα �izgisinde �ok say�da plak elde edilmi�tir; (sscb ia) k�r�m astrofizik rasathanesinde, azt-11 1,2�m teleskobuyla ae/be y�ld�zlar�n�n polarizasyonu g�zlenmi�, azt-8 teleskobunda spektrofotometri program� i�in spektrofotometrik standartlar kalibre edilmi�, otomatik fotometrelerde spektrogramlar i�lenmi�tir. g�zlemlere bir �ok uzay bilimci kat�lm�� ve sonu�lar bu kitab�n bas�lmas�ndan �nce a��klanmam��t�r .

MARSTA EKOS�STEM PROJES�

9/7/2010

��NDEK�LER

1) G�R��

2) MARSTA EKOS�STEM PROJES�

*Mars Hakk�nda

*�l� Gezegenler ��in Ekosistem Projesi

*Projenin Geli�imi

*Projenin A�amalar�

Topra�� Is�tma
Fotosentez
Ozon Tabakas�

3) KAYNAK�A

G�R��:

K�resel �s�nma d�nyam�z� ciddi bi�imde tehdit ediyor. �nlem al�nmazsa sadece 50 y�l sonra b�t�n buzullar eriyecek ve denizler y�kselecek.Tehlike bununla da bitmiyor. Artan hava s�cakl�� d�nya genelinde kurakl��a ve ��lle�meye yol a�acak.

D�nya iklim sistemi �ok karma��k bir bulmaca gibi. Atmosfer, okyanuslar, okyanus ak�nt� sistemleri, kutup b�lgeleri, ormanlar, ��ller, buzullar, yanarda�lar, insan etkileri d�nya iklim sistemini etkilemekte. D�nya"da karbondioksit oran�nda art�� meydana gelmesi, d�nyan�n yava� yava� �s�s�n�n artmas�na neden oluyor. B�ylece k�resel �s�nma dedi�imiz kavram ortaya ��k�yor.
K�resel �s�nman�n temel nedeni, sera gazlar�n�n art��.Bunlar�n ba��nda su buhar� geliyor. Ancak insanlar�n su �evrimine kar�� yapabilecekleri bir�ey yok. Ama atmosferdeki �teki sera gazlar�n� insan etkileri artt�r�yor. Bu etkilerin ba��nda da fosil yak�tlar�n�n kullan�lmas� geliyor.
K�resel �s�nma bundan 150 y�l �nce ba�lad� ve bug�n itibar�yla h�zla art�yor. K�resel �s�nma, d�nya y�zeyinde her b�lgede ayn� �l��de de�il. S�cakl�k art�� kutup b�lgelerinde daha fazla. K�resel �s�nma ile da��n�k alanlardaki ve kutup b�lgelerindeki buzullar eriyecek, deniz seviyelerinde y�kselmeler olacak. Deniz d�zeyinin y�kselmesi, k�y�larda toprak kayb�na sebep olup, ayn� zamanda k�y�lara yak�n temiz su kaynaklar� denizle b�t�nle�ecek. Yazla k��, geceyle g�nd�z aras�ndaki s�cakl�k fark�n�n azalmas� g�ndeme gelecek, ve b�t�n d�nyadaki r�zgar desenleri etkilenip, f�rt�nalar�n s�kl��, �iddeti ve y�nleri de�i�ecek.
Ekosistemde tahribat yapacak.K�resel �s�nma neticesinde s�cakl�klar�n artmas�yla, a��r� s�caktan insan �l�m oranlar�nda art��lar meydana gelecek. K�resel �s�nmayla b�ceklerin ya�am s�releri uzayabilecek bu da insanlar i�in b�y�k bir tehlike olu�turacak. �rne�in sivrisine�in ya�am s�resinin uzamas� halinde s�tma hastal��ndan insan �l�mlerinde art��lar g�r�lecek.
K�resel �s�nma deniz sular�n�n da �s�nmas�na yol a��p ve su i�indeki ekosistemde b�y�k tahribatlar�n meydana gelmesine neden olacak.
Tar�m �r�nlerinin yeti�me alanlar� ve yeti�me ko�ullar�nda de�i�iklikler olacak, iklim ku�aklar�nda kaymalar olacak.
Ya�� d�zeni de�i�ecek.K�resel �s�nma yaln�zca s�cakl�k art��na yol a�mayacak ya�� d�zenleri de de�i�ecek. Kimi b�lgeler a��r� miktarda ya�� al�rken, kimi b�lgelerde a��r� kurakl�k meydana gelecek. Bug�n itibar�yla sera gazlar�n�n �retimi dursa bile, atmosferdekiler sayesinde s�cakl�k art��n�n 20-30 y�l s�rmesi beklenmekte. Ba�ta �in olmak �zere geli�mi� �lkelerin atmosfere sald�klar� sera gaz� miktar� her ge�en g�n art�yor.
So�umas� beklenen d�nyam�z �s�n�yor…

�lkelerin atmosfere sald�klar� sera gaz� miktarlar� her ge�en g�n art�yor. Sera gaz� miktar�n� azaltmak i�in, kullan�lan fosil yak�tlar�n azalt�lmas� gerekiyor. Sonu� olarak; atmosferimizdeki �s� tutan gazlar�n miktar� her ge�en g�n art�yor. Bu da so�umas� beklenen d�nyam�z�n �s�nmas�na yol a��yor.
�u an itibar�yla k�resel �s�nman�n ciddi sonu�lar� kendini g�steriyor. �n�m�zdeki y�llarda �evre ko�ullar� d�nya �ap�nda y�k�mlara yol a�acak. Askeri de�il ancak ekolojik g�venlik t�m uluslar�n en �ok �nem verdi�i konu olacak.
D�nyam�z�n gelece�i tehdit alt�nda.D�nya bu h�zla �s�nmaya devam ederse 50 y�l sonra kutuplardaki buzlar eriyecek, denizler y�kselecek, verimli topraklar sular alt�nda kalacak ve a��r� s�cakl�k y�z�nden kurakl�klar ya�anacak. D�nya s�cakl��n�n beklentilerden daha fazla artmas� olarak tan�mlanan k�resel �s�nma d�nyam�z�n gelece�ini tehdit ediyor. K�resel �s�nmaya yol a�an etkenler ortadan kald�r�lmad�� taktirde gezegenimizi sel ve kurakl�k gibi �ok ciddi tehlikeler bekliyor. 50 y�l sonra...

ASTRONOM� - B�TK� F�ZYOLOJ�S�

9/7/2010

bitki fizyolojisi

HAVACILIKTA F�ZYOLOJ� - HAVA TAZ��N�N MEYDANA GET�RD�� HASTALIKLAR

9/7/2010

i�indekiler
hava tazi�inin meydana getirdi�i hastal�klar
bends
sin�s a�r�lar�
u�u�ta kar�n a�rlar�
orta kulak
di� a�r�lar�
chokes
dola��m sistemleri
hipoksiya
hiperventilasiyon
ejection
ejectiona karar verme
kalbin dekaompresyonu
hipoksiya ve dekomprasyon astal�klar�
donma
wind-blast
tumbling
motion sickness
vertigo nedir?
denge oranlar�
vestib�ler sisteminin meydana getirdi�i his yan�lmalar�
akselerasiyon nedir?
akselerasiyon �e�itleri
lineer akselerasiyon
radyal akselerasiyon
a��sal akselerasiyon
akselerasiyon kuvvetinin �l��lmesi
jolt nedir?
g kuvvetleri
pozitif g
pozitif g nin v�cut �zerindeki etkileri
v�cut yap�s�n�n etkileri
i� uzuvlara olan etkisi
negatif g
travers
g"ye kar�� mukavement
v�cut pozisyonu
m-1 manevras�
anti-g elbise
g-loc"un tan�nmas�

�EK�MSEL MERCEK ETK�S�

9/7/2010

�ekimsel Mercek Etkisi

1. G�R�� ekimsel mercek etkisi, astrofizi�in baz� konularda tek ��z�m yolu ve bir geometrik merak olarak d��n�lmesiyle birlikte son 20 y�ld�r de�i�meye ba�lam��t�r. G�ne� kenar�ndan y�ld�z�n ��n�n sapmas� Genel G�recelilik kuram�n�n ilk tahmininin kan�tlar�ndan biri olmas�na ra�men bu olgunun g�zlemsel olarak di�er ortamlarda geli�mesi yar�m y�zy�ldan fazla zaman alm��t�r. �u anda bilinen ve g�zlenen bir d�zine farkl� �ekimsel mercek olay� vard�r ve daha fazlas� ortaya ��kmaktad�r. �ekimsel mercek etkisi, akademik disiplin olarak etkileyici nitelikler sergilemektedir. �lkeleri, geometrik ilkeyle oldu�u i�in kolay anla��labilir ve a��klanabilirdir. �ekimsel mercek etkisi, optik ill�zyonlar �retti�i i�in bilim adamlar�na oldu�u kadar meslekten olmayan insanlar i�in de �ok etkileyicidir. Daha �nemlisi �ekimsel mercek etkisinin astrofizik problemlerindeki kullan��l�l�� bunun, astronominin di�er dallar�nda da �nem kazanmas�n� sa�lam��t�r. Astrofizi�in g�zlemsel bir dal� olarak var olu�unun yirmi y�ll�k s�recinde, �ekimsel mercek etkisi alan� devaml� olarak geni�lemi�tir. Her birka� y�lda �ekimsel mercek etkisinin yeni olgular� ke�fedilmektedir. Bu e�ilim, bu alanlarda �al��an insanlar�n artmas�yla kendini g�stermi�tir. Astrofizikteki baz� b�y�k problemleri ilk ba�ta ��zememi� olmas� y�z�nden, birka� y�l �nce astronomi topluluklar�n� hayal k�r�kl��na u�ratm��t�r. Fakat bir�ok uygulama alan� ve ��z�mleriyle mercek etkisi, astrofizikte verdi�i s�zleri tutmaya ba�lam��t�r.
1
2.�ZET Galaksi, galaksi k�mesi veya karadelik gibi b�y�k k�tleli cisimler k�tleleri dolay�s�yla kendilerine g�re arka planda olan y�ld�z ya da kuasar gibi cisimlerin ��n� sapt�r�r. Bu olaya �ekimsel mercek etkisi denir. I��n sapma a��s� αξξ=42GMc() denklemi ile verilir. Burada ξ ��n k�tleye olan en k��k uzakl��, M cismin k�tlesi, G genel �ekim sabiti ve c ��k h�z�d�r. Yukar�daki form�lde 22GMc, Schwarchild Yar��ap� olarak tan�mlanan bir kavramd�r ve ile g�sterilir. Bu, �ekimsel mercek etkisinin olu�abilmesi i�in ��nlar�n, k�tleli cismin ne kadar uza��ndan ge�mesi gerekti�ini g�sterir. �yleyse α a��s�n�n cinsinden de�eri RsRsαξ=2Rs olarak g�sterilebilir. �ekimsel mercek etkisi; g�zlemci, mercek etkisi yapan (sapt�r�c� ) cisim ve g�zlenecek kayna��n m�kemmel olarak s�ralanmas�n� gerektirir. Bu etki, kayna��n ��n�n� sapt�rmas� ve dolay�s�yla farkl� yollardan ge�irmesiyle zaman gecikmesi olarak adland�r�lan bir etki yarat�r. Zaman gecikmesi de�i�en kaynaklarda �l��lebilir. Olu�an g�r�nt�lerin birinde olan de�i�im ��k e�risinde g�r�ld�kten sonra di�erinde de belli bir s�re sonra benzer �ekilde g�r�lecektir. Bu s�re zaman gecikmesidir.
2
�ekimsel mercek etkisinde, �oklu g�r�nt�ler, Einstein Halkalar� gibi �e�itli olgular vard�r. Bunlar�n nas�l olu�tu�unu anlayabilmek i�in "kritik y�zeysel k�tle yo�unlu�u" ve "y�zeysel k�tle yo�unlu�u" ad� verilen iki kavram a��klanmal�d�r. Y�zeysel k�tle yo�unlu�u, bir k�tle �ekimsel merce�in �� boyutlu k�tle da��l�m�ndan dz hacim elementi al�narak 0"dan v"ye integre edilmesiyle bulunur ve Σ ile g�sterilir. Σ()()ξρ=∫rdzv0 dir. Kritik y�zeysel k�tle yo�unlu�u ise Einstein Halkas� �zerinden al�nm�� y�zeysel k�tle yo�unlu�udur. Form�l�, mercek k�tlesi �zerinden verilir. ΣcEEEMRRD==πθ, L
Pozisyonlar� ise mercek denkleminden ( ) t�retilir ve βθθ=−a()θββθ1222124,()=±+E ��z�m� verilir. �ki g�r�nt� aras�ndaki b�y�tme ise µµ121+= ba��nt�s� ile verilir. Galaksi halolar�ndaki karanl�k madde (saydam, ��k yaymayan ve evrende a��klanamayan k�tlenin sebebi olarak d��n�len madde) de k�tlesi nedeniyle �ekimsel mercek etkisi yapmaktad�r. Bu �al��mada �ekimsel mercek etkisinin en �ok g�zlenen olgular� anlat�lm��t�r: Einstein Halkas�: G�zlemci, sapt�r�c� ve kayna��n m�kemmel olarak s�ralanmas� sonucu olu�ur. Merce�in k�tlesel da��l�m� tamamen simetrik olmal� ve kaynak kostik y�zeyin �zerinde olma

UYDUMUZ AY

9/7/2010

UYDUMUZ AY Do�al uydumuz Ay�n esrarengiz y�z� hakk�nda bilinen �ok az �ey vard�r; bu bilgilerin �o�u da bilimsel d��ncenin merkezindekiler taraf�ndan g�z ard� edilmektedir vede saklanmaktad�r.. Ay�n uzay ara�lar� taraf�ndan �ekilen foto�raflar�nda, fizik yasalar�na uymayan esrarengiz yap�lar g�ze �arpmaktad�r. Ay kraterlerinde g�zlemlenen bu devasa yap�lar �evrelerindeki gizemli ��klar ve bulutlarla kendilerini g�stermektedirler. Ay d�zl�klerinde milyarlarca y�ll�k meteor bombard�manlar�na ra�men hala ayakta kalmay� ba�arm��, �a��rt�c� y�ksekliklerde sivri tepeler bulunmaktad�r. Bunlar�n varl��na ili�kin fotografik kan�tlar NASAn�n internet sayfas�nda yer almaktad�r ki bunlar sadece konunun halka aksettirilen b�l�m�n� olu�turmaktad�r. Bu gizlilik, yay�mlanan g�r�nt�lerin �o�unun neden k�t� kalitede oldu�u; Apollo uzay arac�n�n Aya ini� foto�raflar�n�n neden st�dyo kaynakl� gibi g�r�nd��; NASAn�n Ay ara�t�rmalar�n� neden durduruldu�u gibi sorular�n cevaps�z kalmas�na neden olmu�tur. Ay, d��n�ld�� gibi �l� bir gezegen de�ildir; Apollo astronotlar�n�n Aydaki ara�t�rmalar�, Ay�n ger�ekte uzayl� varl�klar�n bir �ss� oldu�una y�nelik bilgilerin kamuoyuna s�zmas�n� �nlemek i�in s�k� bir �ekilde denetlenmi� ve elde edilen bilgilerin �o�u has�r alt� edilmi�tir. Apollodan sonra Aya g�nderilen tek ara� askeri ke�if ama�l� Clementine uydusudur. Peki, ABD Savunma Bakanl�� neden �l� gezegen oldu�una karar verilen Ayla tekrar ilgilenmeye ba�lam��t�r? Clementine taraf�ndan yollanan foto�raflar olduk�a detayl�d�r, fakat ilgin�tir ki foto�raflarda daha �nce tespit edilen devasa b�y�kl�kteki yap�lara ili�kin hi�bir iz bulunmamaktad�r. T�m bunlar bize, uzay ara�t�rmalar� konusundaki resmi gizlilik ve �rtbas�n hala devam etti�ini d��nd�rmektedir. Ayda Ya�am "Moongate: ABD Uzay Program�n�n Gizlenen Bulgular�" adl� kitab�n yazar� William L. Brian, Ayla ilgili bu t�r teorilerin babas� olarak kabul edilmektedir. Brian, NASAn�n Ay �zerinde bulunan uz

U�AK M�HEND�SL�� - �NSAN M�HEND�SL��-MMF ANTROPOMETR�K �L��MLER

9/7/2010

insan m�hendisli�i-mmf antropometrik �l��mler

SPACE CONTINUES IN ALL DIRECTIONS, AND HAS NO KNOWN LIMITS.

9/7/2010

Space continues in all directions,and has no known limits.

Space continues in all directions,and has no known limits.The moon moves through space around the earth.The earth and the other planets circle in space around the sun.The sun and billions of other stars make up a giant galaxy whirling through space.Countless other galaxies are scttered throughout space as far as we can see with the largest telescope
.
Space begins where the earth"s atmosphere is too thin to affect objects moving through it.Near the earth"s surface,air is plentyful.But higher above the earth,the air becomes thinner and thinner until it fades to almost nothing,and space begins.Space usually is said to begin about 160 km. above the earth.At this height,a satellite may continue circling the earths for months.But,even there,enough air is still present to slow a satellite and cause it to fall.Solar storms in the upper atmosphere may also cause satellites to fall sooner then expected.

Space between the earth and moon is called cislunar spacer as the moon is approached through cislunar space,earth"s gravity becomes weaker and the moon"s gravity becomes stronger.The combined gravities of earth and moon are effective to about 1.600.000 km. from earth and this distance is sometimes called translunar space.

Space between the planets is called interplanetary space.The sun"s gravity controls interplanetary space.
But each planet and moon also has it own gravity.
Vast distance separate the bodies that move in interplanetary space.
The sun is about 150 million kilometers from earth.Venus,the closest planet to the earth,approaches only to within about 40 million kilometers of earth.Interplanetary space reaches for beyond pluto,the planet most distance from earth.It ends where the sun"s gravity is no longer effective-perhaps 80 billion kilometers from earth.

We find greater distances in interstellar space (space between the stars).Proxima Centauri,the nearest star outside the solar system,is over 40 trillion kilometers away.To cover suvh great distances,a spacecraft would have to travel almost as fast as light.Even than,a round trip to a star could take a space traveler"s whole lifetime.Interstellar space reaches unimaginable distances.Then inter galactic space (space between the galaxies) begins.

A spacecraft may make several kinds of trips into space.It may be launched into orbit around the earth,rocketed to the moon,or sent past a planet.For each trip,the spacecraft must be launched at a partivular velocity.The job of the launch vehicle is to give the spacecraft,this velocity.If the spacecraft carries a crew,the spacecraft itself must be able to slow down and land safely on the earth.

Overcoming gravity is the biggest problem in getting into space.Gravity pulls everything to earth and gives object their weight.A rocket overcomes gravity by producing thrust (a pushing force).To lift a spacecraft,a rocket must have a thrust greater than its own weight of the spacecraft.The extra thrust accelerates the spacecraft.That is,it makes the spacecraft go faster and faster until it reaches the velocity needed for its journey.

Rocket enginees create thrust by burning large amounts of fuel.As the fuel burns,it be cornes a hot gas.The heat creates extremelly high pressure in the gas.This pressure does two things: a)it pushes the flaming gas backward and out through the rocket nozzle b)it pushes the rocket forward.This toward push on the rocket is the thrust.

Rocket fuels are called propellants.Liquid-propellant rockets work by combining a fuel,such as krosene or liquid hydrogen,with anoxidizer,such as liquid oxygen.The fuel and oxidizer burn violently when mixed.Solid fuel rockets use dry chemicals as propellants.

The primary vehicle for research and exploration in the United States space program is the space Shuttle.The space Shuttle takes of like a rocket,orbits the earth like a spacecraft,and l

ROKETLER

9/7/2010

2. G�R�� Bir roket verilen bir y�nde, y�ksek h�zda k��k bir k�sm�n� f�rlatan, kendi kendine yeten bir ara�t�r ve pratik bir h�zla kalan k�tleyi ivmelendirebilen bir itme reaksiyonu �retir. Di�er d�nyalara yolculuk fikri g�n�m�zden �ok �ncedir. �ok eskilerde, ikinci y�zy�lda Yunan bilim adam� Samosata"l� Lucian bir hikaye kaleme ald�. Hikayede bir grup denizci Cebelitar�k Bo�az�"ndan ge�erken b�y�k bir deniz hortumuna yakaland� ve Ay"a f�rlat�ld�. Johannes Kepler bir bilim-kurgu yazd�. Kepler"in kahraman� k�t� ruhlar taraf�ndan Ay"a g�nderildi. 1865 y�l�nda Jules Verne klasik hikayesini yay�nlad�. Bu hikayede yolcular bir mermi i�ine yerle�tirildi ve g��l� bir silahla namludan Ay"a do�ru ate�lendi. Uzay u�u�u hakk�ndaki ilk do�ru bilimsel fikirler Rusya"l� Konstantin Eduardouich Tsiolkovskii taraf�ndan 1902 y�l�nda bir dergide yay�nland�. Tsiolkovskii, s�radan u�ma makinelerinin havas�z uzayda �al��mayaca��n� fakat roketlerin �al��abilece�ini biliyordu. ��nk� Isaac Newton"un tepki kanuna g�re bu fikre sahipti. Her etki, e�it ve z�t bir tepkiye yol a��yordu. �rnek olarak, �ngiltere"de gece Guy Fawkes"den f�rlat�lan s�radan ate�lemeli bir roketin g�nderildi�i d��n�ls�n. Roket, i�i barut dolu delikli bir t�p i�erir. Fitil yak�l�p hemen �ekildi�inde toz yanmaya ba�lar; s�cak gaz �retilir, egzoz ��kar, b�ylece t�pe z�t y�nde bir etki uygulan�r. Gaz akt�k�a roket u�maya devam eder. Uzay�n ke�fedilmesinde roketin evrimi b�y�k rol oynar. Uzay�n ke�fi di�er yollardan (rasathaneler ve radyo uydular�) yap�lm��sa da g�n�m�z i�in roketler uzay�n, "bu yeni okyanusun" krall��n� s�rd�rmektedir. Roketler, Kozmik okyanusta s�n�rlar�n y�k�lmas�n� sa�lam��t�r. B�ylece yaln�zca uzay�n yabanc� denizlerinin haritas� elde edilmez. Ayn� zamanda uzayda varolu� duygusu da geli�tirilir.
3. TAR�H�E Roketler konusunda ilk bilgi Tsien- King ku�atmas�n�n ger�ekle�ti�i 13. y�zy�la aittir. Uzay u�u�u hakk�ndaki ilk do�ru bilimsel fikirler ise Rusya"l� Konstantin Eduardouich Tsiolkovskii taraf�ndan ortaya at�lm��t�r. Tsiolkovskii, roketlerde kat� yak�tlar�n zay�f ve g�vensiz oldu�unu belirtmi�tir ve s�v� yak�tl� roket motorunu planlam��t�r. Tsiolkovskii pratik yapan bir bilim adam� de�ildi ve ilk s�v� yak�tl� roket 1926" ya kadar ate�lenemedi. Amerikal� bir m�hendis olan Robert Hutching Goddard, Tsiolkovskii" nin �al��malar� hakk�nda bilgisi olmadan yeterli �zellikte bir roket yapm��t�r. Bu, onlarca metre u�abilen, saatte 100 km" nin alt�nda bir zirve h�z� olan (96,540 km /saat) bir roketti ve g�n�m�z roketlerinin de atas�yd�. Bundan birka� y�l sonra i�inde Wernher Von Braun" un da bulundu�u bir Alman �al��ma grubu, Berlin"in d��nda bir roket u�urma alan� kurarak ilk deneylere ba�lam��t�r. Nazi H�k�meti daha sonra bu olaya el koymu� ve roket ile ilgili �al��anlar� Peenem�nde" ye transfer etmi�tir. Buras� Balt�k" ta bir adayd� ve burada askeri silah �retimi yap�lmakta idi. Yap�lan �al��malar sonucunda ilk "V2" roketi elde edildi. �kinci D�nya Sava��"n�n sonlar�nda (1944-1945), "V2" roketleri �ngiltere"yi bombalamak amac�yla kullan�lm��t�r. Daha sonra Von Braun ve Peenem�nde" de bulunan bir�ok bilim adam� Amerika"ya gitmi� ve Amerika Birle�ik Devletleri"nin ilk yapay uydusu olan "Explorer 1" in 1958 y�l�nda f�rlat�lmas�nda g�rev alm��t�r. Bundan sonra Rusya da "Uzay �a��" na giri� yapt� ve 4 Ekim 1957"de ilk insan yap�m� uydu olan Sputnik 1" i uzaya g�nderdi. Bu, k��k bir radyo al�c�s� ta��yordu ve yeni bir �a��n ba�lang�c� olarak kabul edildi. Roketler konusunda g�zle g�r�l�r geli�meler 1957 y�l�ndan sonra meydana gelmi�tir. Yapay uydular ve uzay istasyonlar� D�nya"n�n y�r�ngesine oturtulmu�tur. �nsanlar Ay" a ula�m��t�r. �nsans�z uzay ara�lar� Pluto"dan itibaren b�t�n gezegenlere g�nderilmi�tir. Mars ve Ven�s gezegenlerinin y�zeyleri incelenmi�tir. 16. y�zy�lda Johann Schmidlap, k��k roketleri b�y�k roketlerin �zerine ekleyerek ilk �ok katl� roketleri olu�turmu�tur. B�y�k roketin yak�t� t�kendi�inde roket a�a��ya d��er ve ikinci roket ate�lenir. Schmidlap

HAVAYOLU SERMAYE YAPISI VE KARLARI

9/7/2010

sermaye yap�s�n�n modern teorisi; modipliani ve miller (1958)"in kulland�� varsay�mlar ile kurulmu�tur. yetersiz bir yap�n�n bir�ok �al��mas�, �irketlerin sermaye yap�lar�n� nas�l se�ti�ini a��klayan bir teori geli�tirmeyi denemi�tir. bu teori, izlenen en iyi finansal stratejiyi ve bununla ilgili kar��kl�klar� vurgulayacakt�. bununla birlikte, sermaye yap�s� hen�z olmayan �irketlerin di�erlerinden daha iyi oldu�u kategorik olarak belirlenebildi. varolan problemleri ayd�nlatmaya yard�mc� bir g�r�� ile bu inceleme, �zellikle sivil havac�l�k end�strisinde ele al�nan en iyi sermaye yap�s�n�n ne oldu�unun anla��lmas�na katk�da bulunulmay� ama�lam��t�r.
analiz edilen model, yakla��k 140 milyar amerikan dolar�(1996) �n�n toplam aktifini kapsar. bu aktifler yakla��k 123 milyar amerikan dolar��n�n net bir gelirini do�urur. gelir vergilerinden sonraki net gelirler, yakla��k 5.8 milyar amerikan dolar�yd�. 1995"ten 1996"ya kadar, yakla��k 3 milyar amerikan dolar� olarak g�sterilen modelin net gelir art�� % 2.5 tur. bununla birlikte, net kazan�lar 120 milyon amerikan dolar�yd�. bu rakamlar sadece havayolu end�strisinin bir �rne�idir.
bu �al��mada mant�ken se�ilen �izgiyi takip eden �al��ma belirlenmi� olmad�� halde bu konu hakk�nda baz� ara�t�rmalar yap�lm��t�r. borral ve perraudin (1997) stratejik bor� yard�mlar�n�n etkinli�ini dahil ederek analiz yapt�. bu analiz do�rudan iflas edenleri ve bor� maliyetlerine ayr�cal�k edenleri...

ASTRONOM� - DEM�R ELEMENT�N�N �ZELL�KLER�

9/7/2010

demir elementinin �zellikleri

U�AK M�HEND�SL�� - U�AK YAKIT S�STEMLER�

9/7/2010

u�ak yak�t sistemleri

HAVACILIK VE UZAY - HAVACILIKTA F�ZYOLOJ� - HAVA TAZY��N�N MEYDANA GET�RD�� HASTALIKLAR...

9/7/2010

havac�l�kta fizyoloji - hava tazyi�inin meydana getirdi�i hastal�klar...

UZAY HABERLE�ME S�STEMLER�

9/7/2010

UZAY HABERLE�ME S�STEMLER�
Uzay haberle�me sistemleri, karasal
sistemlerle kar��la�t�r�lamayacak kadar
b�y�k alanlar� kapsar. Karasal sistemler genel
olarak yery�z� �ekillerini kullan�rken, �ok az
oranda da atmosferi kullan�rlar. Karasal
sistemlerin d��ndaki sistemler b�ylelikle
uzay sistemleri olarak adland�r�labilir.
Uzay haberle�me sistemleri a�a��daki alt gruplara ayr�labilir :

*Sabit uydu servisleri (FSS),
*Mobil uydu servisleri (MSAT),
*Uydu yay�n servisleri (BSS),
*Uydudan (uzaydan) g�zlem servisleri,
*Bilimsel uydu servisleri,
*Konum belirtme uydu servisleri (GPS gibi).

1. Haberle�me uydular� :
1.1 Tarih�e :

Birka� on y�ld�r, insanlar geriye bakt�klar� zaman, 1969 y�l�nda Apollo uzay arac�n�n aya inmesi d��nda pek bir �ey an�msamayacaklard�r. Genel kamuoyu b�yle olmas�na kar��n, e�zamanl� faaliyetlerden, s�zgelimi g�zlem uydular�n� kullananlar, uzaya harcad�klar� her kuru�un kar��l��n� ald�klar�n� d��nmektedirler. Yine meteoroloji bilimi ile u�ra�anlar, jeostasyoner meteoroloji uydular�ndan ald�klar� ve bizim her g�n televizyonlarda g�rd��m�z resimlerle bir devrim yaratabilmi�lerdir. Bu say�lanlar, uzay �a��n� ya�ad��m�z g�n�m�zde tabii ki �ok �nemli olaylard�r, ancak, herhalde bunlar�n aras�nda uydu haberle�mesi sokaktaki insan �zerinde en �ok etkiyi yapan geli�me olsa gerektir. Uydu haberle�mesi, ayn� zamanda ticari alanda da y�ll�k hacmi milyar dolarlar seviyesinde seyrederek ger�ek teknoloji yaratan bir unsur olmu�tur.
1945 sonbahar�nda, �ngiliz Kraliyet Hv.K.K.l�� m�hendisi ve �ngiliz Gezegenler aras� Kurumu �yesi Arthur C.CLARKE, Telsiz D�nyas� dergisine, d�nyan�n �st y�r�ngelerinde insans�z uydularla d�nyan�n her yerine TV yay�n� yap�labilmesi hakk�nda bir makale yazd�. D�nyan�n her yerine TV yay�n� yap�labilmesinin a�a��daki hedefleri vurgulanm��t� :
*TV yay�nlar�, belki de di�er uydu sistemlerinin toplam�ndan da fazla girdi yaratarak, uydu servislerinin ana finansman kayna�� olacakt�r,
*TV, milli ve uluslar aras� servis sa�lay�c�lar� i�in her zaman birinci planda olacakt�r,
*TV, kullan�c�lar i�in de en kolay kullan�lan servis olacakt�r (ev anteni gibi),
*Uydudan TV yay�n� en ucuz ve etkili, y�ksek kaliteli ve en �ok insana ula�an servis olacakt�r,
CLARKE�n bulu�u a�a��daki d��ncelere dayan�yordu :
D�nyan�n �zerinde, ekvatorun tam �st�nde 36.000 km. civar�nda �yle bir yer bulunabilir ki, bu noktada uydu d�nya ile ayn� h�zda d�necektir. Di�er bir deyi�le, bu uzakl�kta uydu d�nyan�n �zerinde as�l� duruyor gibi d��nebilir. Bu d��nceden yola ��k�larak, d�nya 3 adet uydu ile b�t�n�yle kapsanabilir.
Uzay ser�veni ise, Sovyetler Birli�i"nin, 4 Ekim 1957"de D�nya"n�n ilk yapay uydusu Sputnik-1"i (Rus�ada Uydu-1)uzaya g�ndermesiyle ba�lad�. Sputnik-1, D�nya"dan 224 km yukar�da baz� bilimsel deneyler yapmak i�in f�rlat�lm��t�. Yapay uydular geli�tirilmeden �nce, aydan yans�tma ile haberle�me (pasif uydu) �al��malar� k�smi olarak ba�ar�l� olmu�, daha sonra 1950lerin sonuna do�ru yapay uydular geli�tirilmeye ba�lanm��t�r. �lk uydu 1957de SSCB taraf�ndan uzaya g�nderilmi�tir. Bu uydu ilk aktif uyduydu ve 21 g�n boyunca �al��t�. Ancak bu al�ak y�r�ngeli bir uyduydu. Yery�z�n� her 90 dakikada bir dola��yordu. Dolay�s� ile her 90 dakikada bir yery�z�ndeki bir noktadan ancak 10 dakika kadar g�r�lebiliyordu.
1958 y�l�n�n Kas�m ay�n�n ilk haftas�nda k�sa ad� NASA olan Amerikan Ulusal Uzay ve Sivil Havac�l�k Dairesi (National Aeronautics and Space Administration) kuruldu.
1958de Score uydusu y�r�ngeye yerle�tirildi. Bu uydu bir bant kay�t cihaz� ta��yordu. �nce �zerinden ge�ti�i istasyonun yay�nlad�� mesajlar� kaydediyor, daha sonra al�c� istasyon �zerinde bunlar� g�nderiyordu ger�ek zamanl� haberle�meye elveri�li de�ildi.
1960 y�l�nda, A.B.D. Federal Haberle�me Komisyonu (FCC) hemen i�letmeye girecek bi�imde bir bilimsel uydu sisteminin f�rlat�lmas� i�in ilk iznini verdi.
1960larda ilk pasif uydulardan olan Echo atmosfere b�rak�lm��t�r. Bu 31 metre �ap�nda aliminyum kapl� bir balondu.
Sputnik-1"in ard�ndan, uzaya ilk insanl� u�u�u yine Sovyetler ger�ekle�tirdi. 1961 y�l�nda Yuri Gagarin, Vostok-1 adl� kaps�l ile, D�nya"n�n etraf�n� 1 kez doland�. Sovyetler"in bu �nemli ba�ar�lar� kar��s�nda ABD, o zamanlar daha yeni filizlenen uzay yar��nda �nc�l�k �ans�n� yitirmi�ti.
1962de NASA Telstar uydusunu y�r�ngeye oturttu. Bu uy

G�KTA�I KRATERLER�

9/7/2010

G�KTA�I KRATERLER�

G�R�� G�kta�� kraterleri, g�kta�� arpmas� sonucunda gezegenlerin y�zeylerinde olu�an ��k�nt�lerdir. �nsans�z uzay ara�lar� ile s�rd�r�len g�zlemler sonucunda Ay kraterleri b�y�kl�klerine, morfolojik yap�lar�na ve olu�um bi�imlerine g�re s�n�fland�r�l�r.buna g�re Ay y�zeyindeki kraterler temel olarak birincil ve ikincil �arpma kraterleri, volkanik kalderalar, maarlar, zirve kraterleri ve ��kme kraterleri(aka�lama) bi�iminde grupland�r�l�rlar. �e�itli insans�z uzay ara�lar�yla ger�ekle�tirilen ara�t�rmalar sonucunda Mars"�n y�zeyinde de dairesel yap�lar�n ve ��k�nt�lerin bulundu�u belirlenmi� ve b�ylece krater olu�umunun, Yere benzer t�m gezegenimsi cisimler i�in evrensel bir do�al s�re� olabilece�i d��ncesi geli�tirilmi�tir. Bug�n G�ne� Sisteminde yer alan yada evrenin �teki b�l�mlerinde bulunan korunmas�z gezegenlere s�k s�k g�kta�lar�n�n �arp�yor olmas� akla yak�n bir olas�l�k olarak kabul edilmektedir. Genel olarak gezegenlerin birim y�zey alanlar�na d��en krater say�s� ile gezgen atmosferinin yap�s� ve yo�unlu�u, gezegen y�zeyinin a��nmaya kar�� direnci ve gezegenin civar�nda bulunan ve y�zeye s�rekli d��en par�ac�k ak�s� aras�nda yak�n bir ba��nt�n�n oldu�u d��n�lmektedir. Yere benzer(kat� kaya�) gezegenlerin olu�umu i�in ortaya at�lan varsay�mlar�n �o�u, olu�umun belirli bir evresinde boyutlar� toz par�ac�� b�y�kl�� ile birka� km. Aras�nda de�i�en k�resel ve k�r�nt�l� cisimlerin bir k�mele�me ve birle�me s�recinden ge�ti�ini �ng�r�r. Bu nedenle bu olu�um evresinde �ok dalgalar�n�n olu�mas�na yol a�an y�ksek enerjili �arp��malar�n ger�ekle�mi� olabilece�i d��n�lebilir. �o�u g�kta��n�n �zerinde bu t�rden �ok izlerine rastlanmaktad�r ve bunlar�n �nemli bir b�l�m� ana cismin par�alanmas� veya yere �arpmas� s�ras�nda olu�mu�tur. Ama baz�lar�n�n da �nceki k�mele�me ve birle�me s�recine ait oldu�u anla��lmaktad�r. Krater olu�umuna yol a�an b�y�k �arp��malar�n temel olarak gezegenin son boyutlar�na
4
ula�t�� zaman m�, yoksa ilkel gezegen(protoplanet) a�amas�nda s�rekli bir s�re� olarak m� ger�ekle�ti�i hen�z belirlenememi�tir. Yer y�zeyindeki �arpma kraterlerinin say�s� Aydakilere g�re daha azd�r. Yer atmosferindeki s�rt�nme uzaydan gelen k��k cisimlerinin hemen hepsi buharla�t�rmaktad�r. Bu nedenle de Yerde olu�an herhangi bir kraterin boyutu, Yerin atmosferine giren g�kta�lar�n�n ortalama b�y�kl��nden daha fazlad�r. K�talardaki �arpma kraterlerinin da��l�m�na ve yo�unlu�una bak�ld��nda, son bir milyar y�l i�inde atmosferden ge�erek Yere �arpan ve b�y�k krater olu�turan g�kta�� say�s�n�n tahmin edilenden daha az oldu�u g�r�lmektedir. Ama bunun nedeni, so�uma sonras�nda hidrosferin ve atmosferin yerkabu�u �zerindeki a��nd�rma etkisi ve okyanuslar�n olu�umu sonucunda, boyutlar� 10m ile1-2 km aras�nda de�i�en kraterlerin izlerinin b�y�k �l��de silinmi� olmas�d�r. 1955"ten sonra �arpma sonucunda olu�tu�u kesin olarak kabul edilen g�kta�� kraterlerinin say�s�nda art�� g�zlendi. Belirlenmi� g�kta�� krateri say�s�ndaki bu ani art��n ba�l�ca nedenleri, astroblem(y�ld�z yaras�) kavram�n�n ortaya at�lmas�, daha yo�un ara�t�rmalar�n yap�lmas� ve �arpma yap�lar�n�n tan�nmas�nda yeni kriterlerin geli�tirilmesidir. Astroblem kavram�, g�kta�� kraterlerinin incelenmesinde nelere dikkat edilmesi gerekti�i konusunda �nemli bir a�ama olu�turdu. Astroblemler �arpma kraterlerinin yaln�zca a��nmaya dayanm�� kal�nt�lar�d�r. Daha eski yap�lar�n belirgin krater a�z� b�l�mleri a��narak t�m�yle tan�nmayacak duruma gelmi� olabilir, ama yinede bir oran da dairesel g�r�n�mlerini korurlar. Ayr�ca bu yap�lar belirgin i� bi�im de�i�ikli�i �zelliklerine sahiptir ve �arpma s�ras�nda ufalanan ana kayan�n kal�nt�lar�n�(bre�) i�erebilirler. Bu nedenle geni� anlam�yla g�kta�� kraterleri, y�zeyde veya y�zeye yak�n kesimlerde yer alan ve bir �ok darbesinin izlerini ta��yan, bi�im de�i�ikli�i ve kaya yada toprak par�alanmas� sonucunda ortaya ��kan, g�r�n�m� genel olarak dairesel olan ve �ap�n�n derinli�ine oran� 3/1 yada daha fazla oldu�un

HAVACILIK VE UZAY - F�BER OPT�K KABLOLAR

9/7/2010

fiber optik kablolar

HAVACILIK VE UZAY - KARBON 14 METODU VE SORU ��ARETLER�

9/7/2010

karbon 14 metodu ve soru i�aretleri

U�AK M�HEND�SL�� - 12 KADEMEL� D��L� KUTUSU

9/7/2010

12 kademeli di�li kutusu

ASTRO AY

9/7/2010

ASTRO AY

U�suz bucaks�z, sonsuz s�n�rs�z evrendeki say�s�z galaksilerden sadece biri olan Samanyolu Galaksisinden bahsederek Astro-Ay"a giri� yapmak istiyorum.
��inde d�nyam�z�n da yer ald�� "Milkway" veya Samanyolu Galaksisinde, d�rt y�z milyar, belki de daha fazla G�ne� bulundu�u, ilmi kaynaklarca be

lirtilmektedir. Bunlardan sadece bir tanesi de bizim G�ne�imiz ve onun sistemidir.
Astronomik verilere g�re, G�ne� sisteminde 9 gezegen ve uydular� mevcuttur. Bu gezegenlerden her biri, G�ne�in etraf�nda, kendi y�r�ngelerinde, belli bir d�zen i�inde seyir halindedir. Sistem i�inde gezegenlerden ba�ka, sabit y�ld�zlar, kuyruklu y�ld�zlar, astreoidler, g�kta�lar�, kara delikler, gaz ve toz bulutlar� da bulunmaktad�r.
3476 km. �ap�nda d�nyan�n k��k bir maketi olarak kabul edilen, k�tlesi d�nyan�n 1/8 i kadar olan, belirli bir atmosfere sahip bulunmayan (ka�� h�z� 2.4/sn.) ve d�nyaya yakla��k 384.000 km. uzakta bulunan "AY"�n D�nyan�n �evresinde d�nd��n� d��nmek ger�ek�i de�ildir. Esas�nda D�nya, Ay ile birlikte, sistemin �ekim merkezinde d�ner. Ancak k�tle-�ekim gibi farkl�l�ktan �t�r�, D�nyan�n �evresinde d�nd��n� s�ylemek ge�erli olmaktad�r.
G�ne�, Ay veya gezegenler olsun hepsinin kendilerine �zg� ki�ili�i, i�erdi�i �e�itli anlamlar ve etkileri vard�r. Ve b�t�n bunlar do�rultusunda, insan bilinci, karakteri, fizik olu�umu ve hassalar� bi�imlenir. Kozmik ��n�mlar bireyi yani beyinleri s�rekli etkileyerek, i�te, insan�n d��nce yap�s�n�, d��ta ise, fiillerini yani hareketlerini meydana getirirler.
Bu sebeple, daha sa�l�kl� ve dengeli bir �ekilde ya�ayabilmek i�in, onlar� tan�mak, d��ncemizi o y�nde forme etmek faydal� olur. Nitekim, ilmin �imdiye oranla �ok geri say�ld�� .�" ye (Milattan �nce ) kadar uzanan eski �a�larda, G�ne� ve Ay hareketlerinin d�nya ve insanlar �zerindeki etkilerinin fark edilmesi ile ba�layan ilgi, giderek geli�mi�tir.
�nsano�lu, gerek g�zlemleriyle gerek sezi� ve ilhamlarla baz� �zellikleri tesbit etmi� ve bunlar do�r

U�AK M�HEND�SL�� - STEP MOTORLAR

9/7/2010

step motorlar

U�AK M�HEND�SL�� - U�AK BAKIM

9/7/2010

u�ak bak�m

ASTRONOM� - BAKTER�LER�N GENEL �ZELL�KLER�

9/7/2010

bakterilerin genel �zellikleri

NOVALAR

9/7/2010

�.�. Fen Fak�ltesi Astronomi ve Uzay Bilimleri B�l�m� n�n ara�t�rma alanlar�

G�ne� Fizi�i: G�ne� atmosferlerinin �e�itli tabakalar�nda meydana gelen aktif olaylar �zerine (surge, spray, aktif prominens gibi) gerek b�l�m�m�zdeki fotosfer ve kromosfer d�rb�n� yard�m�yla gerekse yurt d�� imkanlar�yla �al��lmaktad�r. Ayr�ca kromosfer dinami�i, spektrel �izgi asimetresi ve g�ne� leke �evrimi istatisti�i �zerinede �al��malar yap�lmaktad�r. Freiburg, G�ttingen, Kanarya Adalar� G�zlemevleri (Almanya), Bulgaristan Bilimler Akademisi, Abastumani Astrofizik G�zlemevi (G�rcistan) i�birli�i yap�lan merkezlerdir.

Y�ld�z Astrofizi�i: �e�itli tipten normal ve �zel y�ld�zlar�n atmosfer analizleri ve modellemeleri, y�r�nge analizleri, Kataklismik de�i�en y�ld�zlar�n (Nova ve C�ce Novalar) spektrel, fotometrik, CCD, Uydu g�zlemlerinin analizleri yap�lmaktad�r. The Citadel Fizik B�l�m� (ABD), Asiago, Padova, Trieste G�zlemevleri (�talya), David Dunlop G�zlemevi (Kanada), T�B�TAK Ulusal G�zlemevi, Ankara �ni., Ege �ni. G�zlemevleri, ODT� Fizik B�l�m� ve AAVSO i�birli�i yap�lan merkezlerdir.

Samanyolu Galaksisi ve Galaksi-D�� Astronomi: Galaksimizin �e�itli do�rultulardaki y�ld�z alanlar�na ait uzay yo�unluklar� ve metal bolluklar� tayin edilmekte, galaksi modelleri ile kar��la�t�r�larak Galaksimizin yap�s� �zerine �al��lmakta; galaksilerin ve galaksi k�melerinin incelenmesi yoluyla evrenin geni�-�l�ekteki yap�s�n�n olu�um �artlar� ve muhtemel evrim s�re�leri ara�t�r�lmaktad�r. Basel Astronomi Enstit�s� (�svi�re), Cambridge Astronomi Enstit�s� (�ngiltere), Trieste G�zlemevi (�talya) ve SISSA (�talya) i�birli�i yap�lan merkezlerdir.

[ Bildiri �zetleri Listesi] [ XIII. Ulusal Astronomi Toplant�s� Bildiri �zeti G�nderme ]

Yazar:H�lya �al��kan

Bildiri Ba�l��:HR 8216 YILDIZININ ATMOSFER ANAL�Z�
G�nderme Tarihi05 Nisan 2002 11:49:24

B�LD�R� �ZET�:
HR 8216 YILDIZININ ATMOSFER ANAL�Z�
�al��kan, H1; Adelman, S.2; Ko�er, D.1; Tektunal�, H.G.1; �ay, �.H.1; �ay, T.M.1; Teker, A.1
1: �stanbul �niversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri B�l�m�
2: The Citadel Fizik B�l�m� Charleston ABD.
Normal ve �zel A y�ld�zlar�n�n, Spektrum Sentez Tekni�i ile Atmosfer Yap�lar�n�n incelenmesi i�in, A tipi normal ve �zel y�ld�zlar k�saca tan�t�ld�ktan sonra, so�uk bir Ap y�ld�z� olan HR 8216in 3860- 4740 A aral��nda al�nan spektrumundan, yakla��k 2300 �izginin e�de�er geni�li�i �l��l�p tan�s� yap�lm��t�r. Y�ksek ay�rma g��l� spektrumlar, REDUCE program� kullan�larak �l��lm��, ATLAS9 program� yard�m�yla model atmosferi hesaplanm��t�r. Bunun yan�nda tan�s� yap�lan �izgiler yard�m�yla HR 8216 i�in WIDTH pogram�ndan elde edilen bolluk de�erleri, normal ve �zel A tipi y�ld�zlar�n ve g�ne�in bolluk de�erleri ile ve daha �nceki �al��malarla k�yaslan�p, anormal bolluk g�steren elementler belirlenmi�tir. Ayn� zamanda y�ld�z�n Cr-Eu alt grubundan de�il, Eu-Cr-Sr grubundan oldu�u ortaya ��km��t�r.
Ayr�ca y�ld�z�n radyal h�z�na, fotometrik ve spektroskopi

HAVACILIK VE UZAY - TURKEY UFO-PARANORMAL EVENTS RESEARCH

9/7/2010

turkey ufo-paranormal events research

YER�Z�NDE HAREKETLER

9/7/2010

Yery�z�nde Hareketler

Yerden y�kseklikteki b�lgelerde hareket eden cisimlerin yapt�klar� hareketlere yery�z�nde hareketler denir. Bu hareketlerde; havan�n direnci �nemsiz say�l�rsa cisim her an yer�ekimi ivmesine sahip olur.

Hava direnci,

Hava ortam�nda hareket eden cisimler daima hava molek�lleriyle temas halinde olduklar�ndan aralar�nda s�rt�nmeden dolay� bir kuvvet olu�ur. Bu kuvvete havan�n direnci denir ve Fh = k . a . J2 ba��nt�s� ile verilir. Burada,

k: cisimle hava ars�ndaki diren� kat say�s�
A: cismin hareket do�rultusuna dik olan en b�y�k kesiti
J: cismin hava ortam�na g�re h�z�d�r. E�er cisim duruyor ve hava hareketli ise buradaki J h�z� havan�n h�z�d�r.

UYARI: A��rl��n �ok k��k oldu�u cisimler i�in havan�n diren� kuvveti cismin h�z�yla do�ru orant�l�
olur.

Yerden y�ksekteki bir noktadan serbest b�rak�lan bir cismin hareketine serbest d��me denir. y

Cismin hareketini incelemek i�in bir koordinat sisteminin orijininden ba�latal�m.
m
Cismin b�rak�ld�� andan itibaren a�a��ya do�ru yer�ekimi, yukar�ya do�ru havan�n
direnci kuvvetlerinin etkisinde kal�r. Bunlar�n etkisinde cisim, x

a = Fnet = G - Fh a = m . g - k A J2 G =mg
m m m ivmesi ile h�zlanmaya ba�lar. H�z Fh
art�nca Fh artar ve cismin ivmesi azal�r. �vme azalsada cisim h�zlanmaya ve havan�n
direnci artmaya devam eder. Bu art�� havan�n direnci cismin a��rl��na e�it oluncaya
kadar devam eder. Fh = G e�itli�ini sa�layan h�za cismin limit h�z� denir.

Limit h�z hava ortam�nda hareket eden cisimlerin ula�abilecekleri maksimum h�zd�r. O
Cisim limit h�za ula�t�ktan sonra hareketinin kalan b�l�m�n� sabit h�zla s�rd�r�r.

G
k . A . J2limit

Limit h�z: Fh = G k . A . J2limit = mg Vlimit = √m . g
kA
G = mg
ba��nt�s�ndan bulunur. yer

�RNEK Havan�n direncinin etkisinde kalan,serbest d��e bir cismin h�z-zaman grafi�i nas�l olur?

θ
��Z�M Havan�n direnci etkisinde serbest d��en cisim azalan ivme ile h�zlan�r
ve limit h�za ula�t�ktan sonra sabit h�zla hareketini s�rd�r�r. θlimit

t

Havan�n direnci �nemsiz kabul edilirse ; a= Fnet = G - Fk = mg -

FLARE YILDIZLARI VE YY GEM ��FT YILDIZ D�ZGES�N�N FOTOELEKTR�K I�IK�L��M�

9/7/2010

�ZET
YY Gem �rten �ift y�ld�z dizgesi, Ege �niversitesi G�zlemevinde, 2002 ve 2003/04 g�zlem sezonlar�nda toplam sekiz gece g�zlenmi�, Vilnius h�zl� fotometre ile standard UBV sisteminin U, B ve V renklerinde fotoelektrik ��k e�rileri elde edilmi�tir. Toplam 15 flare g�zlenmi�tir. Veriler, "VER�N" veri indirgeme program�yla indirgenmi� ve flare enerjileri hesaplanm��t�r. Sonu� olarak, dizgenin hem UV Ceti t�r� hem de RS CVn t�r� flare y�ld�zlar�na ait �zellikler sergiledi�i sonucuna var�lm��t�r.

Anahtar s�zc�kler: YY Gem, flare y�ld�zlar�, flare, aktivite, flare enrjileri, flare parametreleri.

ABSTRACT
FLARE STARS AND PHOTOELECTRIC PHOTOMETRY OF BINARY STAR YY Gem

The eclipsing binary star YY Gem was observed eight nights at Ege University Observatory in 2002 and 2003/04 seasons. Light curves were obtained in U, B and V bands of standard UBV system. We observed total 15 flares. The data of the flare parametres was analysed with VER�N data reduction program and flare energies were calculated. In conclusion, we agree that the system has properties of both systems which are RS CVn and UV Ceti.

Key words: YY Gem, flare stars, activite, flare energies, flare parametres.

G�ne� Flare Modelleri
Struck"un modeli
A��a ��kan plazma modeli
Plazma yuma�� atmal� yeniden birle�me modeli
�yk�lenim (sim�lasyon) modelleri
G�ne� Flarelerindeki Yeniden Birle�me i�in G�zlemsel
Deliller
�lmik-tepesi atmal� sert X-��n kayna��
Plazma yuma�� (plazmoid) at�m�

FLARE G�STEREN YILDIZLAR
UV Ceti Y�ld�zlar�
T Tauri Y�ld�zlar�
T Tauri y�ld�zlar�nda manyetik alanlar�n izleri
T Taurilerin X-��n �zellikler
Zay�f-�izgili T Tauri y�ld�zlar�
Klasik T Tauri y�ld�zlar�
�lkel (Proto) y�ld�zlar
Manyetik aktivitenin kayna��
Yak�n �ift Y�ld�z Sistemleri
RS CVn t�r� sistemler
Algol t�r� sistemler
W Uma sistemleri
G�ne�, K�rm�z� c�celer, T Tauri Y�ld�zlar� ve �ift
Sistemlerin Kar��la�t�r�lmas�
BY Dra T�r� Flare Y�ld�zlar�
Aktar�m Diskine Sahip Sistemler
S�per Fla

NEPT�N"�N KE�F�

9/7/2010

��NDEK�LER 1. �ZET.................................................................................. 2 2. G�R��................................................................................. 3 3.ANT�K G�ZLEMLER..................................................... 6 4.MODERN G�ZLEMLER................................................ 6 5.LE VERR�ER VE ADAMS"IN �ALI�MALARI........... 10 6.NEPT�N"�N KE�F�......................................................... 18 7.KE��F TARTI�MALARI................................................. 19 8.UYGULAMA...................................................................... 28 9.SONU�................................................................................ 30 10.KAYNAKLAR.................................................................. 31
�ZET Uran�s gezegeninin hareketine yapt�� ekim etkisini dikkate alarak �ok ba�ar�l� bir bi�imde Nept�n gezegenini 1846 y�l�nda teorik yolla ke�fedilmesi Newton mekani�inin belki de en �nemli ba�ar�s�d�r. B�yle b�y�k ve heyecan verici bir ba�ar�n�n alt�na imza atan astronomlar� tan�mak ve d��nce yollar�n� anlamaya �al��mak, bir astronomi ��rencisi olarak benim tez konumun temellerini olu�turmaktad�r. Burada iki bilim adam�n�n adlar�n�n alt� �izilmelidir. �lki Frans�z matematik�i ve astronom Le Verrier di�eri de �ngiliz matematik�i ve astronom John Couch Adams"d�r. ��nk� bu b�y�k ba�ar� bu iki isim taraf�ndan payla��lmaktad�r.Onlar�n bu konudaki m�cadelelerini ve hesaplamalar�n� incelerken hayranl�k duymamak elde de�ildir.
G�R�� 1769 Y�l�nda Lemonnier Uran�s"� 4 g�n boyunca g�zledi. Fakat g�zlemlerini ve tahminlerini iyi inceleyemedi�i gibi kay�tlar�n�da �ok d�zensiz tutmu�tu. Ama �u bir ger�ektir ki Uran�s"�n ke�fi Herschel"e aittir. Uran�s"�n bu �n ke�iflerine antik g�zlemler denir. Bundan sonra ki ke�iflere de modern g�zlemler denir. 1821 y�l�nda Alexis Bouvard, Lemonnier"in tablolar�n� d�zenleyerek tekrar yay�nlad�. Modern g�zlemler ve antik g�zlemler yard�m�yla yap�lan hesaplamalarda, Uran�s"�n teorik ve g�zlemsel boylamlar� aras�nda b�y�k �eli�kilerin ortaya ��kt�� g�r�ld�. Eugene Bouvard (Alexis Bouvard"�n yi�eni ) amcas�n�n ara�t�rmalar�n� yeniden ele ald� ve Uran�s"�n �tesinde, Uran�s"�n y�r�ngesini tedirgin edebilecek bir k�tlenin bulunabilece�i teorisini ileri s�rd�. Bu teori o zamanlar�n en b�y�k astronomlar�ndan biri olan Airy taraf�ndan ��r�t�ld�. Astronomlar ayn� y�l Uran�s"�n teorik hesaplamalar�n�n yanl�� kmas�na neden olan bilinmeyen fiziksel etkiyi ara�t�rmaya ba�lad�lar. Astronomlar, Newton"un yasalar� yanl�� olabilirmiydi diye d��nd�ler. Belki de ters kare yasas� G�ne�"e yak�n gezegenler i�in ge�erli fakat Uran�s gibi uzak gezegenler i�in de�i�tirilmeliydi, diye d��nmeye ba�lam��lard�.Fakat o tarihteki astronomlar�n hepsi olmasa da �o�u Newton yasalar�na g�veniyorlard�. ��nk� Newton yasalar� ge�mi�teki t�m testleri ge�mi�ti.
Uran�s"� etkileyen "bilinmeyen ve d��sal etki yaratan " la ilgili ilk �neri Bouvard"dan gelmi�ti. Bouvard bunun bilinmeyen bir gezegen oldu�unu daha �nce s�ylemi�ti. Hussey ise bilinmeyen gezegenle ilgili ilk a��k referans veren ki�iydi.Hussey 1834"de Airy"e yazd�� bir mektupta Uran�s"�n �tesinde bir gezegen olmas� gerekti�ini hatta Hansen"in �al��malar�na g�re 1821"den beri g�zlenen sapmalarda Uran�s"�n �tesinde iki gezegen olmas� gerekti�ini dile getirmi�tir. Hussey gezegenin optik olarak ke�fedilmesi i�in bir �ok prodes�r tavsiye etti. Fakat Airy konuya hala s�cak bakm�yor ve bu konuyla ilgilenen insanlara da cesaret vermiyordu. ��nk� Airy Uran�s"�n ayk�r� hareketini yeni bir gezegen teorisi olmadan a��klama �abas�ndayd�. O y�llarda Bessel derslerinde Uran�s"�n hareketlerindeki sapmalar� a��klamak i�in bilinmeyen bir gezegenin y�r�ngesinin ve k�tlesinin ke�fedilmesi gerekti�ini savunuyordu. Bu d��ncesini �lene kadar da devam ettirdi. Art�k Uran�s problemi, o zaman�n en acil modern astronomi konusuydu. 1845 y�l�nda �ngiliz astronom Adams, Bouvard"�n Uran�s tablolar�n� tekrar g�ndeme getirdi. Ay

GEZEGENLER

9/7/2010

GEZEGENLER
G�ne�
G�ne� sisteminin merkezinde yeralan, en yak�n y�ld�z, D�nya"dan ortalama 149.591.000 km uzakl�kta, 1,39 milyon km �ap�nda, ��k sa�an dev bir gaz k�resi olan G�ne�"in en �nemli bile�eni hidrojendir; yakla��k % 5 oran�nda helyum ve daha a��r elementleri i�erir. 1,99x10(33) erg/saniye h�z�yla enerji �retir. Bu enerji, en �ok, g�r�n�r ��n ve k�z�lalt� ��n�m olarak uzaya yay�l�r ve Yer"de ya�am�n s�rmesinin ba�l�ca nedenidir.
�aplar� bin kat daha b�y�k ve k�tleleri birka� y�z kat daha a��r olan bilinen en b�y�k y�ld�zlara kar��la�t�r�l�nca, G�ne�, astronomi s�n�fland�rmas�nda c�ce y�ld�z s�n�f�na girer. Ama k�tlesi ve yar��ap�, G�kadam�z"daki (samanyolu) b�t�n y�ld�zlar�n ortalama k�tlesine ve b�y�kl��ne yak�nd�r; ��nk� bir�ok y�ld�z Yer"den daha k��k ve daha hafiftir. G�ne�, tayf�, y�zey s�cakl�� ve rengi nedeniyle, astronomlar taraf�ndan kullan�lan tayf t�rleri �emas�nda "G2 c�ce" diye de s�n�fland�r�l�r. Y�zey gazlar�n�n yayd�� n tayf �iddeti, 5000 A"ya yak�n dalga boylar�nda en b�y�kt�r; g�ne� ��n�n niteleyici sar� rengi bundan ileri gelmektedir.

G�ne�"le ilgili modern �al��malar, Galilei"nin g�ne� lekelerine ili�kin g�zlemleriyle ve bu lekelerin hareketlerine dayanarak G�ne�"in d�n��n� bulmas�yla 1611"de ba�lad�. G�ne�"in b�y�kl��ne ve Yer"den uzakl��na ili�kin ilk yakla��k do�ru belirleme, 1684"te yap�ld�; bu belirlemede, Frans�z Akademisi"nin 1672"de Mars"�n Yer"e yakla�mas� s�ras�nda yapt�� nirengi (��genleme) g�zlemlerinden elde edilen veriler kullan�ld�. Joseph von Fraunhofer taraf�ndan 1814"te G�ne�"in so�urma �izgili tayf�n�n bulunmas� ve Gustav Kirchhoff taraf�ndan 1859"da bunun fiziksel yorumunun yap�lmas�, g�ne� astrofizi�i �a��n� ba�latt�; bu d�nemde, G�ne�"i olu�turan maddelerin fiziksel durumunu ve kimyasal bile�imini etkili olarak inceleme olana�� do�du. 1908"de George Ellery Hale, g�ne� lekelerinin g��l� magnetik alanlar�n� belirledi; 1939"da Hans Bethe, g�ne� enerjisinin olu�umunda n�kleer f�zyonun oynad�� rol� ayd�nlatt�.
Yeni geli�meler, bilim adamlar�n�n G�ne�"le ilgili g�r��lerini de�i�tirmeyi s�rd�rmektedir. G�ne� r�zgar�n�n do�rudan do�ruya belirlenmesi 1962"de ger�ekle�tirilmi�, G�ne�"in y�ksek h�zl� tekrarlanan ak�nt�lar�n�n kaynaklar�ysa 1969"da ta� (korona) deliklerine ili�kin g�zlemlerle belirlenmi�tir.

Yeni Geli�meler
G�ne�"in hala ��z�lememi� bir�ok gizi vard�r. S�zgelimi, g�ne� enerjisinin en b�y�k kayna�� oldu�u d��n�len proton-proton tepkimesinin, "n�trino" diye adland�r�lan belirli say�da par�ac�k da �retiyor olmas� gerekir; ama g�n�m�ze kadar yap�lan ara�t�rmalarda, kuram�n �ng�rd��nden �ok daha az n�trino belirlenmi�tir. �leri s�r�len k�ktenci bir �nermeye g�re, G�ne�, beklendi�inden daha az n�trino �retir; ��nk� toplam k�tlesinin yakla��k %0,5"ini olu�turan demir-plazma bir �ekirde�i vard�r. Baz� fizik�ilerse, b�y�k birle�me kuramlar�nda �ng�r�len ve bazen evrendeki "kay�p madde" oldu�u ileri s�r�len zay�f etkile�imli �ok b�y�k par�ac�klar�n ("Wimp"lerin) G�ne�"in derinliklerinde var olabilecekleri ve G�ne�"in s�cakl��n�, n�trinolar�n olmay��n� a��klayacak kadar d��rebilecekleri bi�iminde bir kuram geli�tirmi�lerdir. Ba�ka bir �neriye g�re de, G�ne�"in �ekirde�indeki elektron t�r� n�trinolar, y�zeye do�ru ilerlerken, g�n�m�zdeki detekt�rlerle g�zlenemeyen muon t�r� n�trinolara d�n��mektedir.
1960 y�llar�n�n ba�lar�nda, ��kk�renin ��n�m sal�n�mlar� (osilasyon) belirlenmi�tir; o tarihten bu yana s�z konusu sal�n�mlar, G�ne�"in ta��n�m ku�a��n� olu�turan belirli tabakalar aras�nda "ses dalgalar�n�n rezonant yakalanmas�" diye a��klanmaktad�r. ABD Ulusal G�ne� G�zlemevi"nin �nc�l��yle, K�resel Sal�n�m A�� Grubu, bu sal�n�mlar� yak�ndan ara�t�rmaktad�r. Bu t�r ara�t�rmalar sayesinde bilimadamlar�, ��kk�renin alt�nda g�zlenen G�ne� tabakalar�n�n yo�unluk, s�cakl�k ve h�z kal�plar�n� irdeleme olana��n� elde etmektedirler: Bilimadamlar�, yakla��k 80 y�ll�k bir �evrimle G�ne�"in �ap�n�n, ortalama �ap�n a�a�� yukar� %0,01"i kadar dalgaland��n� da g�zlemi�lerdir. Daha uzun d�nemli genle�ip b�z�lmelerin de s�z konusu olabilece�i d��n�lmektedir.

Ay
Ay, D�nyaR

ASTRONOM� - MARS

9/7/2010

mars

EVREN�N OLU�UMU

9/7/2010

Evrenin Olu�umu: B�y�k Patlama Teorisi

Modern anlay��a g�re evren yakla��k 15 milyar y�l ya��nda ve olu�umunu B�y�k Patlama denen olaya bor�lu.
Evrenin bir atomun patlamas� sonucu ortaya ��kt��n� 1927 y�l�nda bir bel�ikal� rahip Georges Lemaitre ileri s�rd�. Seneler sonra, Edwin Hubble Lemaitrein teorisini destekleyecek deneysel ispatlarda bulundu. Hubble, uzak galaksilerin bizden uzakl�klar�yla orant�l� olan h�zlarla uzakla�t�klar�n� g�rd�.
B�y�k Patlaman�n ileri s�r�lmesinin ilk sebebi uzak galaksilerin y�ksek h�zlarla bizden uzakla�ma sebebini a��klamas�yd�. Teori ayr�ca kozmik ��man�n da varl��n� a��klar (patlamadan geriye kalan ��ma). B�y�k Patlama Teorisi en b�y�k kabulun� ilk olarak 1964de Arno Penzias ve Robert Wilson�n ��may� saptayarak Nobel �d�l� kazanmalar�yla ald�.
COBE - Kozmik Fon Ka�ifi
1989da NASA taraf�ndan uzaya f�rlat�lan COBE bilimadamlar�n�n B�y�k Patlama olarak nitelendirdi�i zamanla ilgili bulgular saptad�. COBEun bulgular�ndan biri evrenin enerjisinin %99.97lik k�sm�n�n B�y�k Patlamadan sonraki bir y�l i�erisinde ortaya ��kmas�yd�. Bu bulgu evrenin olu�umuna sadece bir patlaman�n yani B�y�k Patlaman�n yol a�t��n� �ng�r�r.
Evrensel Geni�leme
Hubble Uzay Teleskobunun da g�sterdi�i gibi evrendeki galaksiler giderek birbirlerinden uzakla�maktad�r. Evrenin bu �ekilde geni�lemesi ise kendisini yaratan B�y�k Patlaman�n bir sonucu. B�y�k Patlaman�n olu�umu herhangi bir zaman ve uzay boyutunda de�ildi, bug�nk� anlay��m�za g�re zaman ve uzay�n B�y�k Patlama sonucu ortaya ��kt�� d��n�lmekte. Yine varsay�lan bir ba�ka olu�um da maddenin olu�umu. Maddenin, B�y�k Patlama sonucu yarat�ld�� d��n�l�yor. Evrendeki maddenin b�y�k bir k�sm�n�n g�r�nmeyen madde ya da karanl�k madde (varl�klar� standart astronomik metodlarla g�zlenemeyen ama evrendeki �ekimi etkiledikleri g�zlenen maddeler) oldu�una dair g��l� kan�tlar var.
B�y�k Patlaman�n hafif elementler olan hidrojen ve helyum �retti�i, buna kar��n daha a��r elementlerin y�ld�zlar taraf�ndan �retildi�i d��n�l�yor. Fakat bu �retim y�ld�zlar�n kararl� d�nemlerinde de�il hayatlar�n�n sonlar�na do�ru meydana gelen b�y�k patlamalar sonucudur.
B�y�k Patlama Teorisi geni� �evreler taraf�nda kabul g�rse de hi�bir zaman ispatlanamayacak ve geriye bir �ok zor ve cevab� olmayan sorular b�rakacakt�r.

4 Evrede Evrenin Tarihi

1. Evre: Zaman�n ba�lang�c�nda, tam bir hi�likten kozmik bir patlama meydana gelir.
2. Evre: Patlaman�n itmesiyle evrene milyarlarca ton enerji yay�l�r ve elementler so�umaya ba�lar.

3. Evre: Galaksiler �ekillenmeye ba�larken hala patlaman�n ilk noktas�nda uzakla�maya devam etmektedirler.
4. Evre: Evren geni�lemeye devam eder ve etmektedir.

Ve Sonra Ne Olacak?
Neler olaca��na dair 2 farkl� g�r�� var. Bunlardan birincisinde evren sonsuza kadar geni�lemeye devam eder. �kincisinde ise evrenin geni�lemesi yava�lar ve tepe geni�leme uzakl��na eri�ir, bundan sonra ise evrensel b�z�lme ba�lar ve uzay b�z�ld�k�e t�m galaksiler y�nlerini tersine �evirerek birbirlerine do�ru hareket ederler. En sonunda evren bir nokta b�y�kl��ne eri�ir ki bu da B�y�k Patlaman�n zaman olarak geriye gitmesine benzer.

Uzay Ke�ifleri
San Francisco �niversitesindeki astronomlar Geoff Marcy ve Paul Butler, on y�l boyunca tek bir gezegene dahi rastlamad�lar. Ancak veri ve analiz ayg�tlar�n�, J�piter b�y�kl��ndeki g�kcisimleri alg�layabilecek �ekilde ayarlad�klar�nda �anslar� d�nm��t�. Bug�n ise t�m rakiplerinden daha fazla gezegen saptam�� durumdalar.
Ypsilon Andromedae Gezegenler Dizgesi de, ilk olarak Marcy ve Butler taraf�ndan yak�n zaman �nce bulunmu�tu. Astronomlar�n bundan sonraki ama�lar�, D�nyam�z�n yak�n�ndaki ilk 900 kom�u cisimleri incelemek.
Marcy her ikinci cismin gezegen oldu�unu d��n�yor. Ne var ki ellerindeki g�zlem ayg�t�, sadece dev cisimleri g�rebiliyor. Bug�ne kadar saptad�klar� Tau Bootis A, Ypsilon Andromedae veya Rho Cancri A gibi gezegenlerde atmosfer ola�an�st� s�cak. Baz�lar�nda y�zey s�cakl�� 1000 derece. �zerinde canl�

G�NE� S�STEM�NDEK� GEZEGENLER

9/7/2010

G�NE� S�STEM�NDEK� GEZEGENLER

G�NE� S�STEM�NDEK� GEZEGENLER
G�ne� Sistemi, G�ne� ad�n� vermi� oldu�umuz bir y�ld�z , bu y�ld�z�n �evresindeki belirli y�r�ngelerde bulunan 9 gezegen ve �ok say�da k��k g�kcisminden olu�maktad�r. G�ne� Sisteminde yer alan gezegenlerin isimleri s�ras� ile Merk�r, Ven�s, D�nya, Mars, J�piter, Sat�rn, Uran�s, Nept�n ve Pl�ton"dur.

Gezegen: Bir y�ld�z�n etraf�nda dola�an g�k cisimleridir.
�� gezegen: G�ne�e yak�n olan ilk d�rt gezegene denir. Bunlar; Merk�r, Ven�s, D�nya ve Mars"t�r.
D�� gezegen: �� gezegenlerden sonra gelen, y�r�ngede sonda bulunan be� gezegendir.Bunlar; J�piter, Sat�rn, Uran�s, Nept�n ve Pl�ton"dur.
MERK�R
VEN�S
Ven�s, Merk�rden sonra g�ne�e en yak�n 2. gezegendir.
K�tlece d�nyaya yak�n bir b�y�kl�ktedir. Ve kendisine ait bir atmosfere sahiptir.
G�n do�umunda ve g�n bat�m�nda g�ne�e yak�n olarak, d�nyadan ��plak g�zle rahatl�kla g�r�lebilir
Halk taraf�ndan �oban Y�ld�z� olarak bilinir. G�ne� ve aydan sonraki en parlak g�k cismidir.
D�NYA
G�ne�e yak�nl�k olarak 3. s�radad�r.
�zerinde ya�am olan tek gezegendir.
Bir�ok gazdan olu�an bir atmosfere sahiptir.
D�nyam�za en yak�n gezegenler, Mars ve Ven�s"t�r.
D�nyam�z�n Ay ad�n� verdi�imiz bir uydusu vard�r.
¾"� sularla kapl� oldu�u i�in "mavi gezegen" olarak da bilinir.

MARS
Mars gezegeni i� gezegenlerin sonuncusudur ve olduk�a so�uk bir gezegendir.
G�k y�z�nde k�rm�z� renkte g�r�n�r ve kendisine ait bir atmosferi vard�r.
Atmosferi oldu�u i�in y�llarca ya�am oldu�u d��n�lm��t�r.

J�P�TER
J�piter G�ne� Sistemi ndeki en b�y�k gezegendir.
Di�er t�m gezegenleri i�ine alabilecek kadar b�y�k olan J�piter tamamen gazlardan olu�mu�tur
J�piter"in 16 tane uydusu vard�r.
J�piter d�� gezegenlerin ilkidir.
SAT�RN
G�ne� sisteminin 2. b�y�k gezegenidir.
Kendi ekseni etraf�nda �ok h�zl� d�ner.
Halkal� gezegen olarak da bilinir.
G�ne�e olan yak�nl�� bak�m�ndan 6. s�radad�r.

URAN�S
Uran�s, di�er t�m gezegenlerden farkl� olarak ekvatoru boyunca d�ner.
G�ne�e yak�nl�k olarak 7. s�radad�r.
18 tane uydusu vard�r.

NEPT�N
Nept�n g�ne�e Pl�tondan sonraki en uzak gezegendir.
Nept�n gezegeninin bilinen iki uydusu bulunmaktad�r.
G�ne�e uzakl�� bak�m�ndan 8. s�radad�r.

UZAYDA ZAMAN

9/7/2010

Astronomlar ve astronomi ile u�ra�anlar g�k cisimlerinin konumunu belirleyebilmek i�in zamana ihtiya� duyarlar. Zaman� �l�meye yarayan bir sistem bulup zaman� tan�tmaya �al��rlar. Bir zaman birimi tan�mlayabilmek i�in d�nemli bir harekete ihtiya� vard�r. �rne�in su saati sarka�l� saat, modern saat vb." nin zaman� g�stermeleri bunlar�n d�nemli harekette bulunmalar�ndan ileri gelir.

Zaman birimi tayininde kullan�lan ilk d�nemli hareket Yer"in kendi ekseni etraf�nda d�nmesidir. �kinci bir d�nemli hareket ise Yerin G�ne� etraf�ndaki hareketidir. Bu iki d�neme dayanan zaman birimleri astronomiktir ve y�zy�llarca G�ne� saatleri i�in referans olmu�tur. 1972 y�l�ndan beri fiziksel (astronomik olmayan) bir zaman birimi kullan�lmaktad�r. Bu zaman birimi Cs 133 (Sezyum) atomunun iki hiperfin seviyesi aras�ndaki radyasyonun d�nemli ge�i�ine dayan�r.

Yerin Kendi Ekseni Etraf�nda D�nmesine Dayanan Zaman E�elleri

Yer"in kendi ekseni etraf�nda d�nmesine dayanan �� zaman e�eli vard�r. Bir tek d�nemli harekete kar��n �� zaman e�elinin tan�mlanmas� insanlar�n sadece y�ld�zlar�n do�u� ve bat��yla verilen zamanla de�il, G�ne�"in do�u� ve bat��yla tayin edilen zamanla da ilgilenmesinden ileri gelir. Yer"in kendi ekseni etraf�nda d�nmesine dayanan zaman e�elleri;

1 ) Y�ld�z Zaman�

2 ) Ger�ek G�ne� Zaman�

3 ) Ortalama G�ne� Zaman� "d�r.

Y�ld�z Zaman�

�lkbahar noktas�n�n (ko� noktas�) saat a��s�na y�ld�z zaman� denir. Ko� noktas� bir yerin meridyeninde bulundu�u zaman o yerdeki y�ld�z zaman� 0sa"dir. Tan�mdan anla��ld�� gibi y�ld�z zaman� yereldir. Onun i�in daha do�ru bir deyimle yerel y�ld�z zaman�ndan bahsedilir. Y�ld�z Zaman� (T), y�ld�z�n saat a��s� (s) ile sa�a��kl��n�n (a) toplam�na e�ittir.

T = s + a

Ger�ek G�ne� Zaman�:

G�ne�in bir g�zlem yerine ait saat a��s�na o yerdeki Ger�ek G�ne� Zaman� denir. G�ne�in merkezinin bir g�zlemcinin meridyeninden ard arda iki ge�i�i aras�nda kalan zaman ger�ek G�ne� g�n�d�r. G�ne� bir Yerin mer

AY TUTULMASI NED�R?

9/7/2010

AY TUTULMASI NED�R?

D�nya"n�n g�lge konisinde veya yar� g�lge konisinde bulunursa D�nya"dan Ay"�n tamam� ya da bir k�sm� g�r�lmez, bu olay ay tutulmas� olarak adland�r�l�r.
D�nya ile G�ne� ve D�nya ile Ay aras�ndaki uzakl�klara g�re Ay"�n tamam� veya bir k�sm� D�nya"n�n g�lge konisinde bulunabilir. Bunun sonucunda farkl� �ekillerde ay tutulmalar� g�r�l�r: Ay"�n tamam� D�nya"n�n g�lge konisi i�erisinde yer al�rsa tam ay tutulmas�, bir k�sm� yer al�rsa par�al� ay tutulmas� ger�ekle�ir. Ay D�nya"n�n yar� g�lge konisi i�erisinde yer al�rsa Ay"�n b�t�n y�zeyi G�ne�"in ancak bir k�sm�ndan ��k alaca�� i�in Ay"�n soluk bir g�r�n�� olur ki buna s�n�k ay denir.
AY TUTULMASI NED�R?

D�nya"n�n g�lge konisinde veya yar� g�lge konisinde bulunursa D�nya"dan Ay"�n tamam� ya da bir k�sm� g�r�lmez, bu olay ay tutulmas� olarak adland�r�l�r.
D�nya ile G�ne� ve D�nya ile Ay aras�ndaki uzakl�klara g�re Ay"�n tamam� veya bir k�sm� D�nya"n�n g�lge konisinde bulunabilir. Bunun sonucunda farkl� �ekillerde ay tutulmalar� g�r�l�r: Ay"�n tamam� D�nya"n�n g�lge konisi i�erisinde yer al�rsa tam ay tutulmas�, bir k�sm� yer al�rsa par�al� ay tutulmas� ger�ekle�ir. Ay D�nya"n�n yar� g�lge konisi i�erisinde yer al�rsa Ay"�n b�t�n y�zeyi G�ne�"in ancak bir k�sm�ndan ��k alaca�� i�in Ay"�n soluk bir g�r�n�� olur ki buna s�n�k ay denir.
AY TUTULMASI NED�R?

D�nya"n�n g�lge konisinde veya yar� g�lge konisinde bulunursa D�nya"dan Ay"�n tamam� ya da bir k�sm� g�r�lmez, bu olay ay tutulmas� olarak adland�r�l�r.
D�nya ile G�ne� ve D�nya ile Ay aras�ndaki uzakl�klara g�re Ay"�n tamam� veya bir k�sm� D�nya"n�n g�lge konisinde bulunabilir. Bunun sonucunda farkl� �ekillerde ay tutulmalar� g�r�l�r: Ay"�n tamam� D�nya"n�n g�lge konisi i�erisinde yer al�rsa tam ay tutulmas�, bir k�sm� yer al�rsa par�al� ay tutulmas� ger�ekle�ir. Ay D�nya"n�n yar� g�lge konisi i�erisinde yer al�rsa Ay"�n b�t�n y�zeyi G�ne�"in ancak bir k�sm�ndan ��k alaca�� i�in Ay"�n soluk bir g�r�n�� olur ki buna s�n�k ay denir.

HAVACILIK VE UZAY - D�NYA VE G�NE� S�STEM�"N�N OLU�UMU

9/7/2010

d�nya ve g�ne� sistemi"nin olu�umu

HAVAYOLU TA�IMACILI�I, THY, HAVA ULA�IMI, HAVACILIK SEKT�R�

9/7/2010

g�n�m�zde havayolu sekt�r� di�er ta��ma t�rlerine g�re �ok daha fazla ilgi g�rmekte ve bu ilgi g�n ge�tik�e de artmaktad�r. sekt�r, havayolu ta��mac�l��n�n ger�ek anlamda ba�lad�� ilk y�llar�ndan bug�ne s�rekli bir de�i�im s�reci i�inde kalm��t�r. ikinci d�nya sava��ndan sonra �lkeler aras�nda artan blokla�ma ve so�uk sava� zaten var olan sosyo-ekonomik farkl�l�klar� daha belirgin bir hale getirmi�tir. �lkeler aras�nda meydana gelen b�y�k ekonomik ve politik farkl�l�klar ve bu �lkeler aras�ndaki ili�kiler t�n d�nyadaki sekt�rleri etkiledi�i gibi havayolu sekt�r�n� de etkilemi�tir.

U�AK M�HEND�SL�� - KARARLILIK

9/7/2010

kararl�l�k

HAVACILIK VE UZAY - ROKETLER

9/7/2010

roketler

U�AK M�HEND�SL�� - DE��M M�HEND�SL��

9/7/2010

de�i�im m�hendisli�i

G�NE� S�STEM� VE GEZEGENLER

9/7/2010

G�NE�
G�ne� sisteminin merkezinde yeralan, en yak�n y�ld�z, D�nya"dan ortalama 149.591.000 km uzakl�kta, 1,39 milyon km �ap�nda, ��k sa�an dev bir gaz k�resi olan G�ne�"in en �nemli bile�eni hidrojendir; yakla��k % 5 oran�nda helyum ve daha a��r elementleri i�erir. 1,99x10(33) erg/saniye h�z�yla enerji �retir. Bu enerji, en �ok, g�r�n�r ��n ve k�z�lalt� ��n�m olarak uzaya yay�l�r ve Yer"de ya�am�n s�rmesinin ba�l�ca nedenidir.
�aplar� bin kat daha b�y�k ve k�tleleri birka� y�z kat daha a��r olan bilinen en b�y�k y�ld�zlara kar��la�t�r�l�nca, G�ne�, astronomi s�n�fland�rmas�nda c�ce y�ld�z s�n�f�na girer. Ama k�tlesi ve yar��ap�, G�kadam�z"daki (samanyolu) b�t�n y�ld�zlar�n ortalama k�tlesine ve b�y�kl��ne yak�nd�r; ��nk� bir�ok y�ld�z Yer"den daha k��k ve daha hafiftir. G�ne�, tayf�, y�zey s�cakl�� ve rengi nedeniyle, astronomlar taraf�ndan kullan�lan tayf t�rleri �emas�nda "G2 c�ce" diye de s�n�fland�r�l�r. Y�zey gazlar�n�n yayd�� n tayf �iddeti, 5000 A"ya yak�n dalga boylar�nda en b�y�kt�r; g�ne� ��n�n niteleyici sar� rengi bundan ileri gelmektedir.
G�ne�"le ilgili modern �al��malar, Galilei"nin g�ne� lekelerine ili�kin g�zlemleriyle ve bu lekelerin hareketlerine dayanarak G�ne�"in d�n��n� bulmas�yla 1611"de ba�lad�. G�ne�"in b�y�kl��ne ve Yer"den uzakl��na ili�kin ilk yakla��k do�ru belirleme, 1684"te yap�ld�; bu belirlemede, Frans�z Akademisi"nin 1672"de Mars"�n Yer"e yakla�mas� s�ras�nda yapt�� nirengi (��genleme) g�zlemlerinden elde edilen veriler kullan�ld�. Joseph von Fraunhofer taraf�ndan 1814"te G�ne�"in so�urma �izgili tayf�n�n bulunmas� ve Gustav Kirchhoff taraf�ndan 1859"da bunun fiziksel yorumunun yap�lmas�, g�ne� astrofizi�i �a��n� ba�latt�; bu d�nemde, G�ne�"i olu�turan maddelerin fiziksel durumunu ve kimyasal bile�imini etkili olarak inceleme olana�� do�du. 1908"de George Ellery Hale, g�ne� lekelerinin g��l� magnetik alanlar�n� belirledi; 1939"da Hans Bethe, g�ne� enerjisinin olu�umunda n�kleer f�zyonun oynad�� rol� ayd�nlatt�.
Yeni geli�meler, bilim adamlar�n�n G�ne�"le ilgili g�r��lerini de�i�tirmeyi s�rd�rmektedir. G�ne� r�zgar�n�n do�rudan do�ruya belirlenmesi 1962"de ger�ekle�tirilmi�, G�ne�"in y�ksek h�zl� tekrarlanan ak�nt�lar�n�n kaynaklar�ysa 1969"da ta� (korona) deliklerine ili�kin g�zlemlerle belirlenmi�tir.
Yeni Geli�meler
G�ne�"in hala ��z�lememi� bir�ok gizi vard�r. S�zgelimi, g�ne� enerjisinin en b�y�k kayna�� oldu�u d��n�len proton-proton tepkimesinin, "n�trino" diye adland�r�lan belirli say�da par�ac�k da �retiyor olmas� gerekir; ama g�n�m�ze kadar yap�lan ara�t�rmalarda, kuram�n �ng�rd��nden �ok daha az n�trino belirlenmi�tir. �leri s�r�len k�ktenci bir �nermeye g�re, G�ne�, beklendi�inden daha az n�trino �retir; ��nk� toplam k�tlesinin yakla��k %0,5"ini olu�turan demir-plazma bir �ekirde�i vard�r. Baz� fizik�ilerse, b�y�k birle�me kuramlar�nda �ng�r�len ve bazen evrendeki "kay�p madde" oldu�u ileri s�r�len zay�f etkile�imli �ok b�y�k par�ac�klar�n ("Wimp"lerin) G�ne�"in derinliklerinde var olabilecekleri ve G�ne�"in s�cakl��n�, n�trinolar�n olmay��n� a��klayacak kadar d��rebilecekleri bi�iminde bir kuram geli�tirmi�lerdir. Ba�ka bir �neriye g�re de, G�ne�"in �ekirde�indeki elektron t�r� n�trinolar, y�zeye do�ru ilerlerken, g�n�m�zdeki detekt�rlerle g�zlenemeyen muon t�r� n�trinolara d�n��mektedir.
1960 y�llar�n�n ba�lar�nda, ��kk�renin ��n�m sal�n�mlar� (osilasyon) belirlenmi�tir; o tarihten bu yana s�z konusu sal�n�mlar, G�ne�"in ta��n�m ku�a��n� olu�turan belirli tabakalar aras�nda "ses dalgalar�n�n rezonant yakalanmas�" diye a��klanmaktad�r. ABD Ulusal G�ne� G�zlemevi"nin �nc�l��yle, K�resel Sal�n�m A�� Grubu, bu sal�n�mlar� yak�ndan ara�t�rmaktad�r. Bu t�r ara�t�rmalar sayesinde bilimadamlar�, ��kk�renin alt�nda g�zlenen G�ne� tabakalar�n�n yo�unluk, s�cakl�k ve h�z kal�plar�n� irdeleme olana��n� elde etmektedirler: Bilimadamlar�, yakla��k 80 y�ll�k bir �evrimle G�ne�"in �ap�n�n, ortalama �ap�n a�a�� yukar� %0,01"i kadar dalgaland��n� da g�zlemi�lerdir. Daha

G�NE��N, G�NE� S�STEM�N�N K�TLE MERKEZ� ETRAFINDAK� HAREKET�N�N TAY�N�

9/7/2010

G�NE��N, G�NE� S�STEM�N�N K�TLE MERKEZ� ETRAFINDAK� HAREKET�N�N TAY�N�

G�R�� G�k mekani�i, fizi�in bir kolu olan mekani�in yasalar�n�n g�k cisimleri �zerine uygulanmas�yla do�mu�tur. Mekanik, genellikle �� ana b�l�m olarak d��n�l�r: Kinematik, dinamik ve statik. Kinematik do�rudan do�ruya hareketin kendisini inceler. Yani hareketi do�uran nedenlere bakmaz. Oysa dinamik, hareketi, olu� sebeplerini de g�z �n�ne alarak inceler. Statik ise bir denge bilimidir. Cisimlerin hangi ko�ullarda durgun kalabilece�ini ve hangi ko�ullarda dengelerinin bozulabilece�ini ara�t�r�r. Sonraki zamanlarda dinami�in geli�mesine zemin haz�rlayacak bilimsel anlamdaki ilk deneyler 1590 da G. Galile taraf�ndan yap�lm��t�r. Galile, e�ik d�zlem deneyleri yapm��, serbest d��me yasalar�n� bulmu�tur. G�k mekani�inde ise en b�y�k devrim, 1609 da J. Kepler taraf�ndan bulunan �� b�y�k kanunla ger�ekle�tirilmi�tir. Gezegenlerin kinemati�i bu kanunlar �zerine oturur. Galile"nin deneylerinden faydalanan Sir I. Newton ise dinami�in prensipleri olarak kabul edilen �� hareket yasas�n� bulmu� ve dinami�e yeni bir d�nem getirmi�tir. Klasik mekanik b�ylece ortaya ��km��t�r. Newton buldu�u bu hareket yasalar�ndan yola ��karak �nl� genel �ekim yasas�n� ortaya koymu� ve J. Kepler"in �� yasas�n�n b�y�k yakla��kl�kla do�ru oldu�unu ilk kez matematiksel olarak ispat etmi�tir. Mekanikte meydana gelen bu geli�meler ister istemez onun alan�n� geni�letmi�tir. Buna en iyi �rnek, g�k mekani�inin ortaya ��k��d�r. Ad�ndan da anla��laca�� zere g�k mekani�i, g�k cisimlerinin hareketlerini inceler, hareket yasalar�n�, y�r�nge ��elerini arar. G�k cisimlerinin birbirlerine yapt�klar� tedirgenlikleri irdeler, buldu�u kanunlara dayanarak onlar�n ne zaman ve nerede g�zlenebileceklerini hesaplar. �ift y�ld�zlar�n yada ba�ka �oklu sistemlerin dinami�ini incelemek yine g�k mekani�inin kapsam�ndad�r. Astronominin bu dal�, uzay bilimleri i�in bir temel olu�turmu�tur. Roketlerin f�rlat�lmas�, uydular�n yerle�tirilmesi ve uzay sondalar�n�n yollanmas� hep g�k mekani�i bilgileriyle ger�ekle�tirilmi�tir.
Mekanik yasalar� g�k cisimlerinin hareket problemlerini ��zmede kullan�lacak yegane kurallar� i�erir. �rne�in bir g�k cisminin di�er bir g�k cismi etraf�ndaki hareketinin ��z�m� (iki cisim sorununun ��z�m�) bu yasalara dayal� bir form�lle ifade edilir. Ba�ka bir g�k cisminin de etkisi alt�nda olma �zere, bir g�k cisminin, ��nc� bir g�k cismi etraf�ndaki dolan�m hareketinin ��z�m�, �� cisim sorunu olarak bilinen problemin ��z�m�ne ba�l�d�r. Dolan�m hareketinin incelendi�i s�z konusu bu cisim, etraf�nda doland�� g�k cismi hari�, (n-2) tane g�k cisminin de etkisi alt�ndaysa, cismin dolan�m hareketinin ��z�m� n cisim sorununun ��z�lmesini gerektirir. Matematik olarak iki cisim sorununu form�le etmek m�mk�nd�r. Halbuki baz� �zel haller hari�, �� cisim ve n cisim sorunlar�n�n kapal� matematiksel ��z�m�n� verebilecek bir form�l� elde etmek olanaks�zd�r. Ancak bu, s�z konusu hareketi hi� bir zaman belirleyemeyece�imiz anlam�na gelmez. Bunun i�in g�n�m�ze dek kullan�lan farkl� metodlar geli�tirilmi�tir. n cisim sorunlar� (iki cisim, �� cisim veya daha fazlas�) genellikle �� farkl� noktadan incelenir : Cisim toplulu�unun d��nda al�nan sabit bir noktadan, cisimlerin ortak k�tle merkezinden ve etraf�nda dolan�lan ana cismin merkezinden . . . �lk iki noktadan bak�ld��nda cisimlerin hepsi hareketlidir. Ancak, son nokta i�in sadece ana cisim hareketsizdir. Bu "�zel konu" �al��mas�nda, 10 A�ustos 1999 ile 10 A�ustos 2010 tarihleri aras�nda, G�ne�in, G�ne� sisteminin k�tle merkezi etraf�ndaki hareketi tayin edilmi�tir. G�ne� sistemindeki dokuz gezegen ve bir de G�ne� d��n�ld��nde, problemin on cisim sorununu ��zmekle halledilebilece�i anla��lacakt�r. Ancak bu �al��mada, gezegenlerin birbirlerine uygulad�klar� �ekim etkileri d��land�� i�in, problemin ��z�m� bir on cisim sorununun ��z�m�n� gerektirmemi�tir. Gezegenlerin birbirlerine uygulad�klar� tedirginliklerin (birbirlerine uygulad�klar� �ekim etkilerinin)

GEZEGENLER

9/7/2010

GEZEGENLER

MERK�R(Mercury)
G�ne�e uzakl��: 46 - 58 - 69 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik: 0.206
Y�r�ngesel e�iklik: 7 0
Eksensel e�iklik: 2 0
�ap: 4870 km
Kurtulma h�z�: 4.2 km/sn
K�tle: 0.055 (Yer = 1)
Hacim: 0.056 (Yer = 1)
Yo�unluk: 5.44 (su =1)
En y�ksek kadir: -1.9
Dolan�m s�resi: 88 g�n
Eksensel d�nme: 58.6 g�n
Kavu�um d�nemi: 116 g�n
Uydular�: Yok
G�zlem ko�ullar�: G�ne�e en yak�n gezegendir. ��plak g�zle g�r�lebilmesi ancak g�ne� ufkun hemen alt�ndayken m�mk�n olabilir. Merk�r�n kavu�um d�nemi 116 g�nd�r bu s�renin yar�s�nda G�ne�in �n�nden gider, yani bat�s�ndad�r,di�er yar�s�nda ise G�ne�in arkas�ndan gider yani do�usundad�r.
Merk�r Mart ve Nisan aylar�nda ak�am y�ld�z� olarak, Eyl�l ve Ekin aylar�nda ise sabah y�ld�z� olarak en iyi �ekilde g�r�lebilir.
K��k teleskopla yo�un, beyaz bir cisim olarak g�r�l�r ve d�nemleri ay�rt edilebilinir.

VEN�S (Venus)
G�ne�e uzakl��: 107.3 - 107.5 - 107.8 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik: 0.007
Y�r�ngesel e�iklik: 3.4 0
Eksensel e�iklik: 178 0
�ap: 12.104 km
Kurtulma h�z�: 10.3 km/sn
K�tle: 0.815 (Yer = 1)
Hacim: 0.86 (Yer = 1)
Yo�unluk: 5.25 (su =1)
En y�ksek kadir: -4.4
Dolan�m s�resi: 224.7 g�n
Eksensel d�nme: 243.16 g�n
Kavu�um d�nemi: 584 g�n
Uydular�: Yok
G�zlem ko�ullar�:G�ne� ve Aydan sonra g�ky�z�ndeki en parlak cisimdir. En parlak oldu�u d�nemlerde (G�ne�e �ok yak�n olmad��nda) g�nd�z de g�r�lebilir. Ven�s�n kavu�um d�nemi 584 g�nd�r. Bu s�renin yar�s�nda (10 aydan biraz k�s bir s�re) G�ne�den �nce do�ar, di�er yar�s�nda da G�ne�den sonra batar. Kuzey yar�mk�rede, en iyi g�zlem zaman� sonbahar sabahlar�d�r. ��plak g�ze Ven�s, sabit, beyaz bir ��kla par�ldayan parlak bir cisim olarak g�r�l�r. �ok parlak olmas�n�n nedenleri g�ne�e yak�n olmas� ve G�ne�ten gelen ��n %80ini yans�tmas�d�r (albedo de�eri).

YER (Earth)
G�ne�e uzakl��: 147.2 - 149.6 - 152 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik: 0.017
Y�r�ngesel e�iklik: 23.4 0
Eksensel e�iklik: 0 0
�ap: 12.753 km
Kurtulma h�z�: 11.2 km/sn
K�tle: 1
Hacim: 1
Yo�unluk: 5.52 (su =1)
En y�ksek kadir: - - -
Dolan�m s�resi: 365.2 g�n
Eksensel d�nme: 23 s 56 dk
Kavu�um d�nemi: - - -
Uydular�: 1 tane Ay
G�zlem ko�ullar�: - - -

MARS
G�ne�e uzakl��: 208 - 228 - 248 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik: 0.093
Y�r�ngesel e�iklik: 1.90
Eksensel e�iklik: 24 0
�ap: 6790 km
Kurtulma h�z�: 5.1 km/sn
K�tle: 0.107 (Yer = 1)
Hacim: 0.15 (Yer = 1)
Yo�unluk: 3.94 (su =1)
En y�ksek kadir: -2.8
Dolan�m s�resi: 687 g�n
Eksensel d�nme: 24 s 37 dk
Kavu�um d�nemi: 780 g�n
Uydular�: 2 tane Phobos, Deimos
G�zlem ko�ullar�: ��plak g�zle bak�ld��nda Mars belirgin k�rm�z�ms� turuncu renkli bir ��k noktas� olarak g�r�l�r. Mars�n parlakl�� D�nyaya yak�nla��p uzakla�mas�yla de�i�ir. En yak�n konumundaki parlakl�� en uzak konumundaki parlakl��n�n 50 kat�d�r. Mars, kar�� konumda (opposition) oldu�unda yani D�nya, G�ne� ve gezegen aras�nda iken, Mars G�n bat�m�nda do�ar ve gece boyunca g�ky�z�nde kal�r. Y�r�ngesel d��merkezlili�i nedeniyle Mars kar�� konumda iken D�nyaya 50 ila 90 milyon kilometre uzakta olabilir. Mars�n en �ok tercih edilen kar�� konumu enberi (perihelion - G�ne�e ve tabiki D�nyaya en yak�n oldu�u) d�nemidir. T�m bu ko�ullar her 17 y�lda bir olu�ur.

J�P�TER (Jupiter)
G�ne�e uzakl��: 740 - 777 - 815 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik: 0.048
Y�r�ngesel e�iklik: 1.3 0
Eksensel e�iklik: 3.10
�ap: 143.000 km
Kurtulma h�z�: 59.5 km/sn
K�tle: 318 (Yer = 1)
Hacim: 1319 (Yer = 1)
Yo�unluk: 1.3 (su =1)
En y�ksek kadir: -2.6
Dolan�m s�resi: 11.9 y�l
Eksensel d�nme: 9 s 50 dk
Kavu�um d�nemi: 399 g�n
Uydular�: 16 tane Metis, Adrastea, Amalthea, Thebe, Io, Europa, Ganymede, Callisto, Leda, Himalia, Lysithea, Elara, Ananke, Carme, Pasiphae, Sinope
G�zlem ko�ullar�: J�piterin kavu�um d�nemi yakla��k 13 ayd�r. Bunun 5 ay�nda sabahlar�, be� ay�nda ise ak�amlar� g�r�lebilir. Gei kalan 3 ay boyunca G�ne�in di�er taraf�ndad�r ve g�r�lemez. G�ne�, Ay ve Ven�sden sonra en parlak

DO�U� BATI� ALACAKARANLIK HESAPLARI

9/7/2010

8.Do�u�-bat�� olaylar�:
Do�u� ve bat�� olaylar� bizim i�in herzaman yap�lacak bir�eylerin ba�lang�c� olmu�tur. G�ksel seyir i�inde do�u� ve bat�� nemlidir. Y�ld�z ve gezegenlerden g�zlem i�in g�zlem sonu veya haz�rl�k vakti demektir. G�ne�in do�u� bat�� a��k denizde bir saat ayar� veya pusula kontrolu yapmak i�in iyi bir olanakt�r.
8.2.Do�u� ve bat�� olaylar� i�in terimler:
Do�u� ve bat�� genel anlam�da g�ne� ve ay i�in kullan�l�r. Almanaklarda ve g�ksel hesaplamalar�m�zda her zaman g�k cisimlerinin merkezi g�z�n�nde tutulur. Oysa �l��mler herzaman ya alt kenardan veya �st kenardan yap�lmaktad�r. Bu nedenle biz iki ayr� do�u�-bat�� tarif edece�iz.
G�ne�in veya ay�n merkezinin g�zlemcinin ufuk �izgisinde bulundu�u ana NAZAR� DO�U� veya BATI� denir. Bu durumun g�z ile tam olarak tesbiti yap�lamaz.
G�ne�in veya ay�n �st kenar�n�n g�zlemcinin ufuk �izgisine te�et oldu�u ana ZAH�R� DO�U� veya BATI� denir. Bu durum g�z ile tesbit edilebilir. G�ne� ve ay�n ufuk �izgisine te�et oldu�u an� a��klamam�z gerekir. K�r�lma nedeniyle g�ne� tamamen ufkumuzun alt�na indi�i halde biz g�ne�i g�rme�e devam ederiz ancak g�ne�in �st kenar� ufkumuzun, a�a��da a��kland�� gibi 53,3 dakika alt�na indi�inde zahiri bat�� tersinde ise zahiri do�u� an� olur. G�z y�ksekli�i 2,4 metre olan bir g�zlemci i�in ekim ve mart aylar� aras�nda g�ne�in 0°00" y�kselimindeki d�zeltmeler;
Dip- 2",8
Main cor.- 50",5
Toplam- 53",3
Y�kselim 0°00" oldu�undan;
Ba�ucu mesafesi=90°- Alt=90°-(0°00"-53",2)=90°53",3
Ufkumuzun alt�ndaki g�k cisimleri i�in y�kselimden bahsedemiyece�imize g�re bu form�ille ba�ucu mesafesi bulunur. Ufkumuzun ba�ucu mesafesi 90° oldu�una g�re g�ne� ufkun 53,3 dakikad�r. G�ne�in yar��ap� yakla��k 16 dakika oldu�undan g�ne�in ger�ekten daha �nce ufuk d�zlemi alt�na indi�i anla��l�r.
8.2.Alacakaranl�k zamanlar�:(Twilight)
G�ne�in do�madan �nce havan�n ayd�nlanmaya ba�lad�� ve batt�ktan sonra tamamen kararmad�� duruma halk aras�nda alacakaranl�k veya tan denir.Bu tan vakitleri i�in sabah tan�na FEC�R ve ak�am tan�na �AFAK denir.

Oysa biz matematiksel ifade ile tan� tarif edece�iz. Seyir maksatlar� i�in g�ne�in ufkun alt�nda oldu�u baz� anlar� inceleyece�iz. Tan vakitlerini �ekil 8-1 ile a��klayal�m. A�a��daki dereceler g�ne� merkezine g�re verilmi�tir.
a. G�ne�in do�madan evvel ve batt�ktan sonra ufkun 18° alt�nda oldu�u ana astronomik tan denir.
b. G�ne�in do�madan evvel ve batt�ktan sonra ufkun 12° alt�nda oldu�u ana notik tan denir.
c. G�ne�in do�madan evvel ve batt�ktan sonra ufkun 6° alt�nda oldu�u ana sivil tan denir.
8.3.G�zlem i�in elveri�li vakit:
G�zlemde g�r�lmesi gereken iki eleman vard�r. Bunlardan biri g�k cismi di�eri ise ufuktur. Bu iki eleman net olarak g�r�lmelidir. G�ne�ten ve g�nd�z aydan yap�lan g�zlemlerde her iki elemanda g�r�n�r durumdad�r. Ak�am g�zlemlerinde g�k cismi hava kararmaya ba�lad��nda, ufuk ise hava tamamen kararmadan �nceye kadar g�r�n�r durumdad�r. A��klanan nedenlerle g�zlem yap�labilecek en elveri�li zaman siviil ve notik tan aral��d�r.
Sabah ufkun 12° alt�ndaki notik tanda g�zlem yap�labilen belli ba�l� y�ld�z ve gezegenler hala g�r�l�r durumdad�r. Di�er y�ld�zlar havan�n ayd�nlanmaya ba�lamas� ile silinirler. Ufuk �izgisi ise g�ne�in do�rudan olmayan �� ile ayd�nlatmaya ba�lam��t�r. G�ne� ufkun 6° alt�na geldi�nde sivil tanda art�k y�ld�z ve gezegenler g�r�lmez hale gelirler.Ak�am ise sivil tanda ba�layan g�zlem zaman� notik tan ile birlikte biter. Rasat zaman� i�inde g�zleme en uygun zaman ise g�ne�in ufkun 10° alt�nda oldu�u rasat tan dedi�imiz zamand�r.
8.4.Do�u� bat�� ve tan vakitlerinin hesab�:
Bilindi�i gibi almanakta g�ne� ve ay�n do�u� bat�� vakitleri ve alacakaranl�k vakitleri LMT olarak verilmektedir.Ancak g�ne� ve ay�n vakitlerinin hesab� farkl�d�r. Almanaktan hesaplanan vakitlerin b�lgesel zamana (ZT) �evrilmesi gerekir.
8.4.1.G�ne�in do�u� bat�� vakti hesab�:
Evvelce s�ylendi�i gibi g�ne�in do�u� ve bat�� vakitleri LMT olarak almanak g�nl�k sayfalar�nda tablo-2 deki gibi verilmekte

ASTRONOM� - ELHAN

9/7/2010

elhan

ASTRONOM� - D�KKAT EKS�KL�� VE H�PERAKT�V�TE BOZUKLU�U

9/7/2010

dikkat eksikli�i ve hiperaktivite bozuklu�u

GEZEGENLER

9/7/2010

GEZEGENLER

MERK�R
G�ne�e uzakl��: 46 -58 69 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik:0.206
Y�r�ngesel e�iklik:
Eksen e�ikli�i:2
�ap�:4870 km
Kurtulma h�z�: 4.2 km/sn
K�tle:0.055 (Yer=1)
Hacim:0.056 (Yer=1)
Yo�unluk:5.44 (su=1)
En y�ksek kadir :-1.9
Dolan�m s�resi:88 g�n
Evrensel d�nme:58.6
Kavu�um d�nemi:116 g�n
Uydular�: yok

VEN�S (Venus)
G�ne�e uzakl��: 107.3-107.5-107.8 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik: o.oo7
Y�r�ngesel e�iklik: 178
�ap: 12.104 km
Kurtulma h�z�:10.3 km/sn
K�tle:0.815 (Yer=1)
Hacim: 0.86 (Yer=1)
Yo�unluk:5.25 (Su=1)
En y�ksek kadir:-4.4
Dolan�m s�resi: 224.7 g�n
Evrensel d�nme:243.16 g�n
Kavu�um d�nemi: 584 g�n
Uydular�: Yok

YER (Earth)
G�ne�e uzakl��:147.2-149.6-152 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik:0.017
Y�r�ngesel e�iklik:23.4
Eksen e�ikli�i:0
�ap: 12.753 km
Kurtulma h�z�:11.2km/sn
K�tle:1

Hacim:1
Yo�unluk:5.52(su=1)
En y�ksek kadir:---
Dolan�m s�resi:365.2 g�n
Eksensel d�nme:23s 56 dk
Kavu�um d�nemi:---
Uydular�: 1 tane Ay
G�zlem ko�ullar�:---
MARS
G�ne�e uzakl��:208-228-248 Mio km
Y�r�ngesel d�� merkezlilik:o.93
Y�r�ngesel e�iklik:1.9
Eksen e�ikli�i:24
�ap:6790 km
Kurtulma h�z�:5.1 km/sn
K�tle:0.107 (Yer=1)
Hacim:0.15 (Yer=1)
Yo�unluk:3.94 (su=1)
En y�ksek kadir:-2.8
Dolan�m s�resi:687 g�n
Eksensel d�nme:24s 37 dk
Kavu�um d�nemi:780 g�n
�ydular�: 2 tane Phobos, Deimos

J�P�TER (Jupiter)
G�ne�e uzakl��:740-777-815 Mio km
Y�r�ngesel d��merkezlilik:0.048
Y�r�ngesel e�iklik:1.3
Eksen e�ikli�i:3.1
�ap:143.000 km
Kurtulma h�z�:59.5 km/sn
K�tle:318 (Yer=1)
Hacim:1319 (Yer=1)
Yo�unluk:1.3 (su=1)
En y�ksek kadir:-2.6
Dolan�m s�resi:11.9 y�l
Eksensel d�nme:9s 50 dk
Kavu�um d�nemi:399 g�n

ASTRONOM�DE UZAKLIK BULMA

9/7/2010

ASTRONOM�DE UZAKLIK BULMA

YAKIN UZAY VE G�NE� S�STEM�
Bilindi�i gibi G�ne� sistemi birbirine ve �zellikle G�ne�"e k�tle �ekim kuvveti ile ba�l� olan gezegenler, uydular, k��k gezegenler, kuyruklu y�ld�zlar vb. cisimlerden olu�mu�tur. G�ne� sistemi i�in Yer"in uzaydaki yak�n �evresi denebilir. ��nk� G�ne� sistemi d��ndaki cisimlere nispeten G�ne� sistemi i�inde ki uzakl�klar k��kt�r. D�nya"ya en yak�n g�k cismi Ay"d�r. A�a��da ki b�l�mde Ay"�n uzakl��n� bulmak i�in baz� yakla��mlar yap�lacakt�r. �zellikle birbirine do�rudan fiziksel olarak ba�l� cisimlerin uzakl�klar�n�n bilinmesi Kepler ve Newton kanunlar� sayesinde onlar�n k�tlelerine ula�mam�z� sa�lar ki bu da g�k mekani�i a��s�ndan �nemli bir sonu�tur. Ay"�n Uzakl�� ve Radar Ay"�n uzakl�� bug�n duyarl� olarak radar cihazlar�yla �l��lmektedir. �nce radar cihaz�n�n baz� �zellikleri pratik olarak g�zden ge�irilecektir. Ay"�n uzakl�� Yer"e en yak�n cisim olmas� ve Ay"la Yer aras�nda az sonra de�inilecek olan radar cihaz�n�n yayd�� dalgalar� so�urucu ya da sa��c� bir ortam olmamas� sebebi ile radar cihazlar�yla �l��lebilmektedir. Radar y�neltildi�i cisme belirli bir dalga boyunda elektromanyetik dalga yollamaya ve dalgan�n geri yans�mas�na dayal� bir ilke ile �al��r. Burada radar�n bir uzakl�k saptay�c� alet olarak kullan�lmas� i�in radar�n yollad�� dalgan�n geri geli� s�resini de �l�ecek bir ek aletler radar b�nyesinde zaten vard�r. Astronomide bu �ekilde uzakl�k �l��m� Yer"e �ok yak�n cisimler ve Yer"le aras�nda so�urucu ortam bulunmayan cisimlerin uzakl�klar�n�n bulunmas�nda kullan�l�r. Radar uygun do�rultuda Ay"a y�neltilirse, radar�n g�nderdi�i sinyal bir gidi� ve bir geli�le Yer-Ay uzakl��n� iki kere kat etmi� olur. Bu uzakl�kla D ve Yer-Ay uzakl��na R denirse, sinyalde ��k h�z� ile gidip gelece�inden a�a��daki hesaplama yap�labilir: D=2.R=c.t ............................................................(1) Burada c ��k h�z�, t ise gidi�-geli� aras�nda ge�en zamand�r. Bu y�ntem, zaman ne kadar duyarl� �l��l�rse o kadar duyarl� sonu� verecektir. Radar, daha sonraki konularda a��klanacak olan y�ntemler i�erisinde yeni teknolojiyi kullanmas� a��s�ndan en geli�mi� y�ntemdir. Ancak evrenin derin uzakl�klar�nda ��n dahi y�llarca yol ald�� g�z �n�nde bulundurulursa radar sinyalinin so�urulmadan ya da sa��lmadan ilerlemesi s�z konusu olsa dahi radar�n y�neltilece�i cismin do�rultusu uzak cisimler i�in �zellikle atmosferik etkilerden dolay� g��t�r ve radar sinyalinin y�llar boyu beklenmesi de bilimsel bir y�ntem de�ildir. Bu sebeplerden dolay� radar cihaz�, do�rultular� kolay saptanabilir ve sinyalin geri d�nmesinin m�mk�n oldu�u bir do�rultuda ve uzakl�klarda kullan�lmal�d�r. Dolay�s�yla radar y�nteminin kullan�lamad�� uzakl�klarda daha ilkel ve geometrik y�ntemlere ba�vurulacakt�r. G�ne� sistemi ve yak�n y�ld�zlar i�in trigonometrik paralaks y�ntemine ge�i� sa�lanacakt�r.
Trigonometrik Paralaks Trigonometrik paralaks astronomide en eski ve ilkel uzakl�k bulma y�ntemidir. T�rk�e"ye �raks�n�m olarak �evrilmi�tir. A�a��da paralaks�n �nce genel daha sonra da �zel bi�imleri verilecektir. Paralaks : Uzakta duran bir cisme bak�ld��nda o cisim belirli bir do�rultuda g�r�l�r . E�er g�zlemcinin yeri de�i�tirilip ba�ka bir noktadan ayn� cisme bak�lacak olunursa bu durumda onun do�rultusunun sapt�� g�r�l�r. Sapma, cismi g�zlem noktalar�na birle�tiren iki do�ru aras�ndaki a��ya e�ittir. Bu olay arazi �l��mlerinde �ok iyi bilinmektedir. Yan�na var�lamayan noktalar�n uzakl�� a�� l��mleriyle bulunur. Diyelim ki g�zlemci kar��s�nda bulunan bir kulenin yan�na varam�yor ve onun uzakl��n� bulmak istiyor. Bunun i�in g�zlemcinin yapaca�� ilk i� �nce bulundu�u noktadan bu kulenin do�rultusunu �l�mektir. Bu do�rultu kuzeye g�re, g�neye g�re, ya da �ok uzaklardaki belirli bir noktaya g�re saptanabilir. Bundan sonra g�zlemci bulundu�u noktadan iki y�z, �� y�z metre uzakla��r, yeniden bir do�rultu �l��m� yapar. Bu ikinci durumda g�r�l�r ki do�rultu sapm��t�r. �ki g�zlem noktas� ara

ASTRONOM� - EVREN VE UZAY

9/7/2010

evren ve uzay

K�RESEL K�MELER

9/7/2010

K�RESEL K�MELER
K�resel k�meler, yakla��k 100 ��k y�l� �ap�nda bir alana s�k��m�� 100 000 ile 10 milyon aras�nda y�ld�zdan olu�an topluluklara verilen ad.
K�resel k�meler, i�ine s�k��t�klar� hacmi g�z �n�ne al�rsak, son derece yo�un yap�lard�r. Kendi g�kadam�z Samanyolu"nda, bu g�rkemli y�ld�z topluluklar�ndan yakla��k 150 tane var ve bunlardan en b�y��: Omega Erbo�a. Hepsinin de ya�� neredeyse evreninki kadard�r; yani 10-14 milyar y�l. K�resel y�ld�z k�meleri a��k y�ld�z k�melerinden olduk�a farkl�d�r.Tek ortak y�nleri, birbirlerine k�tle �ekimiyle ba�l� y�ld�zlardan olu�malar�d�r. K�resel k�meler,a��k k�melerin aksine, sadece galaktik d�zlemde de�il ayn� zamanda bu d�zlemin d��nda, Samanyolunu 60 kpc �apl�( 1 pc, 3,26 ��k y�l�na e�ittir) bir k�renin i�inde �evrelerler. Bu 60 kpc �apl� k�renin i�indeki k�meler, g�kada merkezli olarak 200 milyon y�ll�k bir y�r�ngede d�nerler ve bu d�n��leri boyunca g�kada d�zlemini iki kez keserler. �u an, y�r�ngeleri galaktik d�zlemle kesi�en k�melerin g�zlenmesi yo�un gaz bulutlar� taraf�ndan engellendikleri i�in olduk�a zordur. Bu nedenle g�zlenen k�resel k�melerin �o�u d�zlemin d��ndad�r.

HERK�L TAKIMYILDIZINDA
BULUNAN M13

1960"l� y�llarda g�kbilimciler, �teki g�kadalardaki k�resel k�melerin de bizimkiler kadar ya�l� olduklar�n�, hatta �evresinde yer ald�klar� g�kadalardan daha �nce olu�mu� olabileceklerini d��n�yorlard�. Ancak bu varsay�mla ilgili sorunlar ortaya ��kmakta gecikmedi. Bir kere, bu k�melerdeki metal (g�kbilimcilere g�re hidrojen ve helyum d��ndaki t�m elementler) d�zeyleri, evrenin ba�lang�c�nda ortaya ��km�� yap�larda olmas� gerekti�i gibi �ok d��k de�ildi. Tersine, ev sahibi g�kadalardaki metal bollu�uyla orant�l� g�r�n�yordu. �stelik baz� yak�n g�kadalarda, hem ya�l�, hem de olduk�a gen� k�resel k�meler bir arada bulunuyordu. Bu g�zlemler, k�me olu�umu s�recini daha g��l� bir bi�imde ayd�nlatt�. G�r�nen o ki, k�resel k�meler �nemli �l��de bi�im de�i�ikli�ine u�rayan g�kadalarda ortaya ��kan dev gaz bulutlar�ndan olu�uyor. Samanyolu ya da kom�usu Andromeda gibi sarmal g�kadalar�n yakla��k 100 milyar y�ld�z bar�nd�ran d�nen disklerinde, d��k yo�unlukta bir atomik hidrojen katman� bulunuyor. Bu katman i�inde de yer yer daha yo�un molek�ler yap�da hidrojen bulutlar� yer al�yor. ��te Dev Molek�ler Bulut (Giant Molecular Cloud-GMC) diye adland�r�lan bu H2 bulutlar�, ortalama 100 000 ile 10 milyon G�ne� k�tlesinde gaz i�eriyor ve k�tle �ekimine kar�� uzun s�re direnebilecek kararl� bir yap�da bulunmuyorlar. Sarmal bir g�kadada bulunan bu t�rden 1000 - 2000 kadar bulut a��r i�leyen bir s�re� i�inde yo�u�arak y�ld�z olu�turmaya ba�l�yor. Ancak iki sarmal g�kada �arp��p birle�ti�inde i� ��r�ndan ��k�yor. D��k yo�unluktaki atom yap�l� hidrojenin bas�nc� h�zla y�kseliyor. Bu da bir yandan g�kada �l�e�inde yayg�n y�ld�z olu�umuna yol a�arken, bir yandan da molek�ler hidrojen bulutlar�n� bir �ok dalgas�yla s�k��t�rarak k�me bi�iminde y�ld�z olu�umunu sa�l�yor. Bunun kan�t�, yeni olu�mu� k�melerin k�tle da��l�mlar�n�n, genellikle bulutlar�n k�tle da��l�mlar�yla �rt��mesi.

Peki, k�resel k�melerin olu�mas�na yol a�an bu s�recin elips bi�imli g�kadalar�n olu�umuyla da bir ilgisi olabilir mi?
K�resel k�melerin olu�umu ve g�kadalar�n g�r�nen bi�imlerini nas�l ald�klar�, g�kbilimin tam olarak yan�tlayamad�� konular. Bunlar �imdiye de�in birbirinden ba��ms�z konular olarak de�erlendirilmekteydi. Ancak Hubble Uzay Teleskopu"nun k�sa s�re �nce sa�lad�� veriler, iki s�re� aras�nda yak�n bir ilintinin varl��n� ortaya koydu. Bulgular, �arp��p birle�en g�kadalar �zerinde yap�lan g�zlemlerden elde edildi.

ABD"li g�kbilimci Edwin Hubble"�n g�kadalar� bi�imsel bir dizgeye yerle�tirmesinden bu yana g�kbilimciler, neden dizgenin bir ucundaki g�kadalar�n sarmal, �teki ucundakilerinse elips bi�imli oldu�unu merak edip durmu�lard�r. �nceleri, elips bi�imli g�kadalar�n b�y�k patlamadan k�sa s�re sonra d��k h�zda gezinen gaz�n ��kmesi sonucu olu�tu�u d��n�l�yordu. 1972 y�l�ndaysa Alar ve Juri Toomre, eliptik g�kadalar�n, benzer k�tlelere sahip sarmal g�kadalar aras�ndaki �iddetli, y�k�c� �arp��malar�n �r�n� olabilece�i varsay�m�n� ortaya att�lar. G�n�m�zdeyse giderek artan say�da g�kbilimcinin, g�kadalar�n, daha k��k yap�lar�n ad�m ad�m birle�mesi sonucu ortaya ��kt��na inanmas�na kar��n, eliptik g�kadalar�n evrenin ilk evrelerinde gaz bulutlar�n�n ��kmesiyle mi, yoksa gaz bak�m�ndan zengin iki b�y�k sarmal g�kadan�n �arp��mas�yla m� olu�tu�u konusundaki tar

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�NE� S�STEM�

Merkezinde G�ne�in bulundu�u �ekim alan�nda hareket eden gezegenler ve gezegenler aras� sisteme G�ne� Sistemi denir. G�ne� Sistemi , merkezinde G�ne�in bulundu�u eliptik y�r�ngede hareket eden dokuz gezegenden olu�ur. Gezegenler adlar�n� eski yunan tanr� ve tanr��alar�ndan alm��t�r. Gezegenler ba�l�ca iki gruba ayr�l�r. D�nya ya benzeyen gezegenler ve J�pitere benzeyen gezegenler. D�nya ya benzeyen gezegenler i�ten d��a do�ru Merk�r, Ven�s, D�nya, Mars. J�pitere benzeyen gezegenler i�ten d��a do�ru J�piter, Sat�rn, Uran�s, Nept�n, Pluton. D�nya ya benzeyen gezegenler G�ne� etraf�ndaki turlar�n� 100-690 g�n aras�nda tamamlarlar. J�pitere benzeyen gezegenler in bir turu ise y�llarca s�rer. D�nya ya benzeyen gezegenler k��k ve kat� maddelerden olu�urken, J�pitere benzeyen gezegenler b�y�k ve gaz halindeki maddelerden olu�mu�lard�r. Mars ile J�piter aras�nda b�y�k bir bo�luk bulunmaktad�r. Bu bo�lukta asteroidler ad�n� verdi�imiz ta� ve demir bloklar�ndan olu�an k��k gezegenler bulunmaktad�r.

GEZEGENLER

MERK�R
G�ne�e en yak�n ve Plutondan sonra en k��k gezegendir. Ekvator �ap� yakla��k 4878 km; G�ne�e maksimum uzakl�� 5800000 km minimum uzakl�� 45900000 km; D�nyaya maksimum uzakl�� 220000000 km minimum uzakl�� 80000000 km dir. K�tlesi D�nya n�n 1/8i kadard�r. Ortalama yo�unlu�u D�nya ile ayn�d�r. Kendi etraf�nda 58, G�ne� etraf�nda 88 g�nde d�ner. G�nd�z s�cakl�k 730C ye kadar ��kar. Gece ise 130C ye kadar d��er. G�nl�k s�cakl�k fark� en fazla olan gezegendir. Merk�r�n �ok ince hidrojen atmosferi vard�r. Y�zeyi Ay�n y�zeyine benzer. Binlerce krater vard�r. Ayr�ca Merk�rde faylar tespit edilmi�tir.

VEN�S
G�ne�e en yak�n ikinci gezegendir. Ekvator �ap� ya

HAVACILIK VE UZAY - SAT�RN

9/7/2010

sat�rn

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM�

9/7/2010

g�ne� sistemi

SPACE CAMP TURKE

9/7/2010

Space Camp Turkey

ASTRONOM� - YILDIZLARIN DO�DU�U YER OR�ON HUBBLE UZAY TELESKOBU

9/7/2010

y�ld�zlar�n do�du�u yer orion hubble uzay teleskobu

U�AK M�HEND�SL�� - C-130 U�AKLARI ORTA ALT PANEL�NDE BULUNAN G�STERGELER

9/7/2010

c-130 u�aklar� orta alt panelinde bulunan g�stergeler

U�AK M�HEND�SL�� - GENEL MAKSATLI U�AKLARDA D�ZEL MOTORLARIN KULLANIMI

9/7/2010

genel maksatl� u�aklarda dizel motorlar�n kullan�m�

MARS �LE �LG�L� �NEML� B�LG�LER

9/7/2010

mars gezegeni,d�nya d��nda g�ne� sisteminde su bulunma olas�l�� olan tek gezegendir. bir zamanlar akarsu ve g�lleri oldu�u �eklinde belirtiler vard�r. ancak, bug�n gezegende su varsa bile bunlar sadece kutup b�lgeleri ile toprak y�zeyinde veya alt�nda donmu� halde olabilir. kutup b�lgelerinde buz tepeciklerinin b�y�kl��, mevsimlere ba�l� olarak de�i�mektedir. k��"�n,buz i�erisindeki karbondioksit (co2), hava �s�nd�k�a buharla�arak atmosfere kar��r ve buz tepecikleri k��l�r. ancak hava s�cakl�� hi�bir zaman buz tepeciklerinin tamam�n�n erimesine yetecek kadar artmaz...

JUP�TER

9/7/2010

j�piter"in kavu�um d�nemi yakla��k 13 ayd�r. bunun 5 ay�nda sabahlar�, be� ay�nda ise ak�amlar� g�r�lebilir. gei kalan 3 ay boyunca g�ne�in di�er taraf�ndad�r ve g�r�lemez. g�ne�, ay ve ven�s"den sonra en parlak g�k cismidir. k��k teleskoplar ve d�rb�nler ile yuvarlak �ekli kolayca g�r�lebilir. orta boy teleskoplar ile atmosferindeki bantlar ve "b�y�k k�rm�z� leke" (d�nya"ya d�n�k oldu�unda) ay�rt edilebilir. jupiterin 4 galilean uydusu d�rb�nle bile g�r�lebilir. uydular�n�n d�ng�s� 2 ila 17 g�n aras�nda de�i�ti�i i�in her ak�am farkl� bir konumda g�zlenebilirler...

ASTRONOM� - UZAY HABERLE�ME S�STEMLER�

9/7/2010

uzay haberle�me sistemleri

ASTRONOM� NED�R

9/7/2010

Astronomi Nedir?

G�kbilimi, g�k cisimlerinin �zelliklerini ara�t�ran bir bilim dal�d�r. G�ne�, ay, gezegenler, y�ld�zlar, Samanyolu, galaksi = g�kadalar�, g�k adalar� i�indeki gaz bulutlar�, y�ld�z k�meleri, toz bulutlar� ve evrende bunlar�n da��l�mlar� akl�m�za gelir. Astronominin �e�itli dallar� vard�r. Bunlardan mekanik, k�resel trigonometri dedi�imiz dallar� daha �ok cisimlerin hareketleri dinamik �zellikleri ve uzaydaki da��l�mlar�n� inceleyen bir bilim dal�d�r. Astrofizik ad�ndan da anla��rl�� gibi g�k cisimlerinin fiziksel �zelliklerini ara�t�r�r.(k�tle, yo�unluk, s�cakl�k, h�z, v.b) Bundan ba�ka radyo astronomi g�kcisimlerinin ve uzay bo�lu�unda bulunan maddenin radyo ��n�n� inceler. Yani geli�tirilen k�rm�z� �te astronomi tekni�i, x ��n astronomisi gibi ayr�ca g�ne� fizi�i konular� vard�r. Astronomi �al��malar�na di�er uygulamal� bilimler gibi ara� ve gere�ten yararlan�larak daha ziyade g�zlemlere dayanan bir bilim dal�d�r. Astronomi �al��malar�n�n b�y�k k�sm� laboratuarda �l�� yaparak ve �l��leri de�erlendirilerek yap�l�r.
Astronomi g�zlemlerinin yap�labilmesi i�in bir rasathaneye ihtiya� vard�r. Bu rasathanede g�zlem aletlerinin (teleskoplar�n) kurulu bulundu�u iki veya daha �ok astronomik kubbe( dome) �l�� laboratuar� personelin bar�naca�� sosyal tesislerden olu�ur. Genellikle astronomi rasathaneleri �ehirlerden uzak toz ve dumandan etkilenmeyecek bir yerde m�mk�n oldu�u kadar y�ksek yakla��k olarak 1000m-2000m civar�nda y�ksek bir yerde bulunur.K�rm�z� �te tekni�i kullan�lan bir rasathane su buhar�n�n (nemin) olmad�� yerlerde kurulur. Buna kar��l�k radyo rasathaneleri elektrik �ebekelerinden uzak olmak �art�yla d�z bir yerde bile kurulabilir. Buna ��n etkisi yoktur.
Neden?bir kubbeye ihtiyac�m�z vard�r. Aletlerimiz (teleskop) s�rekli olarak sabit bir yerde kuruludur. �al��ma yapaca��m�z zaman bu teleskopun g�ky�z�ne y�neltilebilmesi i�in �zel yap�da olan bir kubbeye ihtiya� vard�r. Kubbe silindir bi�iminde bir duvar ve onun �zerinde d�nebilen bir yar�m k�re bi�iminde bir yap�d�r. Yar�m k�renin �zerinde a��labilen bir pencere vard�r. Yar�m k�re 360* d�ner. A��lan pencereden g�ky�z�n�n her noktas�n� g�rme imkan�n� sa�lar�z. Kubbenin �ap� kullanaca��m�z aletin b�y�kl��ne ba�l�d�r. �ap 3m ile 20m aras�nda de�i�ir.
Astronomi konusu yan�m�zdan ba�layarak evrendeki �e�itli cisimlerin incelenmesidir. B�ylece evren hakk�nda bilgilerimizi geni�letiriz. En yak�n kom�ular�m�z g�ne� sisteminin elamanlar�d�r. G�ne� sisteminin elemanlar� de�ince;
1- G�ne�
2- Gezegenler
3- Gezegenlerin Uydular�
4- Kuyruklu Y�ld�zlar
5- Meteorlar
Akl�m�za gelir. Bunlar�n hepsine G�ne� Sistemi denir.
G�NE� : G�ne� sisteminin esas elaman�d�r. K�resel bir hacmi vard�r. Bu hacim i�ersine iyonla�m�� gaz doldurmaktad�r. S�cakl�� 6000*C dir. K�tlesi M0 = 2x1033 gr"d�r. Bu k�tle b�t�n gezegenlerin toplam k�tlesinin 600 kat�d�r.

GEZEGENLER : G�ne�in etraf�nda g�ne�ten �e�itli uzakl�klarda 9 adet k�resel cisim elips bi�iminde y�r�ngelerde dolan�rlar. Bu gezegenlerin y�r�nge d�zlemleri yerin y�r�nge d�zlemine �ok yak�nd�r. Anla��lmas� kolay olmas� bak�m�ndan bunlar�n bir d�zlemde hareket etti�ini s�ylemek kolayl�k olur. B�t�n gezegenler ayn� y�nde d�nerler.Gezegenlerin �ekilleri k�re bi�imindedir. Gezegeni olu�turan maddeler so�umu�tur ve hemen hemen yerdeki madde �zelli�ine sahiptir. Kendi ��klar� yoktur. Gezegenler g�ne�ten ald�klar� �� yans�tarak g�r�n�rler.
Gezegenler aras�nda s�yleyebilece�imiz Astroidler vard�r. G�ne�ten 2,8 A.B uzakl�kta say�lar� 2000"den fazla, b�y�kl�kleri birka� km ile 100 km aras�nda de�i�mektedir. Bunlar bir elips y�r�ngede dolanmaktad�rlar.
GEZEGENLER�N UYDULARI : Gezegenlerin baz�lar�n�n etraf�nda dolan Dolanan �ekilleri k�re gibi cisimler vard�r.Bunlara gezegen uydular� denir. Gezegen uydular� da so�umu� cisimlerdir. Ancak g�ne�in ��yla ayd�nlan�rlar ve g�r�n�rler. Gezegen uydusuna in iyi �rnek "Ay"d�r. Sat�rn"�n 9 tane uydusu, J�piter"in 12 tane ay�, Uran�s"�n 5 tane, Mars"�n 2 tane, Nept�n"�n 2 tane, D�nya"n�n da bir tane uydusu vard�r. Gezegen uydular� hem gezegenin etraf�nda d�nerler hem de gezegenle beraber g�ne�in etraf�nda d�nerler.
KUYRUKLU YILDIZLAR : Kuyruklu y�ld�zlar g�ne� sistemi i�ersine d��ar�dan gelen cisimlerdir. Bunlar ta� ve toz par�ac�klar� ile buzlardan olu�an cisimlerdir. Kuyruklu y�ld�zlar�n bir �ekirdek k�sm�, bir ba� k�sm�, bir de kuyruk k�sm� vard�r. �ekirdekte bulunan maddeler H2O, CH4, C2N2, CO, NH2 buz halinde bulunurlar. Bunlara ilave olarak toz par

LIFE IN THE SPACE

9/7/2010

LIFE IN THE SPACE
The Space is an endless and empty place. All of existence in the space are; Galaxices, Stars, Planets livings, Nebula.
We live in the World Planet. The World is in the Sun system. It has got a lot of planets.
The humanity has searched life in the space since begining of history, but our centry, this works were caused to moved forward People can go to the Moon and Space means can go to the distant planets.
The Space is mystreously place with every where.
The Moon;
- The Moon is a satellite of World.
- The distance from the Moon to the World is 384.400 kms.
- There isnt any source of hotwater in the Moon. There isnt life so there isnt oil and natuerl gas.
- But the Moon has got a lot of Helyum 3, so people think we can use Helyum 3 for produce electric. Infact Helyum 3 is picked up underground very hard.
There is about 300 million tone ices in to the poles of the Moon The Mars (Bed Planet)

- Some scientists think there is life on the Mars.Because there is some clues about life on the Mars
- The Mars is ghost planet.
- The Mars looks like our earth with a lot of ways.
- Some crystals was found by scientists. Scientists think they was made by some livings.
- There is carbondiocsit(CO2) in theMars athmosphere .
The Sun will increase. Its heat and brightness. So, The Mars will get warm and ice will melt. So, There will be able come in to being life.
The other Planets;
- People wont able to go to the Venus and Merkur. Because They are planet which are
nearly the Sun. The Uranus and The Jupiter are very big planet. People rearsh about the Uranus and the Jupiter.
But, life couldnt be found in the Uranus and Jupiter.
There isnt life in the Pluton. Because Pluton is coldes then the others
ABOUT SPACE FUTURE
Space Future is for everyone whod like to travel to space for themselves. in fact most people would - but they dont expect to get the chance.
Our goal is that tickets to orbit should be as readily available as airline tickets. For this we need safe, low-cost, passenger-carrying launch vehicles. Space Future considers that developing these is now a realistic target for companies in the aerospace industry - vvhich is painfully short of new business in the post-Cold War era.
Space Future believes that most people who are prepared to save up a few months salary will get the chance to visit space and stay in an orbital hotel. Another way to space will be to work for �ne of the new industries that will guickly grow up in space �nce cheap launch services are developed.
Space Futures focus is opening space to the public, because we consider that, more than anything else, space is a place to go to. it so happens that space is an extremely entertaining place to go to - as everyone who has been there says. Ultimately space is also the future of the human race - �r did you think there was somewhere else to go?. What you wont find here is things like astronomy

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�NE� S�STEM�

G�NE�
GEZEGENLER
ASTERO�TLER
METEORLAR
KUYRUKLU YILDIZLAR

G�NE� S�STEM�
Merkezinde G�ne�, �evresinde elips y�r�ngeler �zerinde d�nen 9 gezegen, bunlara ait uydular, k��k gezegenler, g�kta�lar�, meteorlar ve kuyruklu y�ld�zlardan olu�an g�kcisimleri toplulu�una G�ne� sistemi denir. G�ne� sistemindeki �s� ve ��k kayna�� G�ne�tir
G�NE�
G�NE�

GEZEGENLER
MERK�R

VEN�S

D�NYA (YERK�RE)

AY

MARS

J�P�TER

SAT�RN

URAN�S
NEPT�N

PL�TON

ASTERO�TLER
METEORLAR

KUYRUKLU YILDIZLAR
Hepsi bu kadar!
D�nya kendi ekseni etraf�ndaki d�n��n�, bat�dan do�uya do�ru 24 saatte tamamlar. Atmosferi ile d�nd��nden, bu d�n�� hissedilmez.

D�nyam�z kutup noktalar�ndan ge�en bir eksen etraf�nda d�ner. D�nyan�n d�nme ekseni ile destek ekseni aras�nda 23,5 derecelik bir a�� vard�r. Bu e�iklik mevsimlerin olu�mas�na, gece ile g�nd�z aras�ndaki fark�n ekvatordan kutuplara do�ru gittik�e artmas�na sebep olur.

D�nya, G�ne�in �evresinde hareket ederken Ay da D�nyan�n �evresinde hareket eder. D�nyan�n G�ne�in �evresinde ve Ay�n D�nyan�n �evresinde hareketi s�ras�nda izledikleri y�r�ngeler elips �eklindedir. D�nyan�n ve kendisinin etraf�ndaki hareketini 29,5 g�nde tamamlar. Bu nedenle Ay�n daima ayn� y�z�n� g�r�r�z.devam

Ay�n D�nyaya olan ortalama uzakl�� 384000 km dir. �ap� ortalama olarak 3500 km olan Ay, bu b�y�kl�� ile D�nyan�n 50 de biri kadard�r. Ayda atmosfer yoktur. Hava ve su bulunmad�� i�in meteorolojik olay g�r�lmez.

G�ne�ten ortalama uzakl�� yakla��k 228 milyon kmdir. Mars�n iki k��k uydusu vard�r; bunlar Phobos ve Deimostur. G�ne� �evresinde bir tam dolan�m� 687 g�nde tamamlad��ndan bu gezegende mevsimler D�nyadan yakla��k iki kat daha uzundur.

Mars�n atmosferi �ok incedir. Hemen hemen b�t�n�yle karbondioksitten olu�tu�u, ayr�ca yakla��k y�zde 2 azot, y�zde 1-2 aras�nda de�i�en oranlarda argon i�erdi�i saptanm��t�r. K�rm�z� renkli bir gezegendir.

G�ne� sistemindeki en b�y�k gezegendir. G�ne�ten ortalama uzakl�� 777 milyon kmdir. G�ne� �evresindeki bir tam dolan�m�n� 11,86 y�lda, kendi etraf�ndaki bir tam d�n��n� ise 9 saat 55 dakikada tamamlar. Ven�sten sonra en parlak gezegendir.

PLUTO

9/7/2010

Pluto

Although Pluto was discovered in 1930, limited information on the distant planet delayed a realistic understanding of its characteristics. Today Pluto remains the only planet that has not been visited by a spacecraft, yet an increasing amount of information is unfolding about this peculiar planet. The uniqueness of Plutos orbit, rotational relationship with its satellite, spin axis, and light variations all give the planet a certain appeal.
Pluto is usually farther from the Sun than any of the nine planets; however, due to the eccentricity of its orbit, it is closer than Neptune for 20 years out of its 249 year orbit. Pluto crossed Neptunes orbit January 21, 1979, made its closest approach September 5, 1989, and will remain within the orbit of Neptune until February 11, 1999. This will not occur again until September 2226.
As Pluto approaches perihelion it reaches its maximum distance from the ecliptic due to its 17-degree inclination. Thus, it is far above or below the plane of Neptunes orbit. Under these conditions, Pluto and Neptune will not collide and do not approach closer than 18 A.U. to one another.
Plutos rotation period is 6.387 days, the same as its satellite Charon. Although it is common for a satellite to travel in a synchronous orbit with its planet, Pluto is the only planet to rotate synchronously with the orbit of its satellite. Thus being tidally locked, Pluto and Charon continuously face each other as they travel through space.
Unlike most planets, but similar to Uranus, Pluto rotates with its poles almost in its orbital plane. Plutos rotational axis is tipped 122 degrees. When Pluto was first discovered, its relatively bright south polar region was the view seen from the Earth. Pluto appeared to grow dim as our viewpoint gradually shifted from nearly pole-on in 1954 to nearly equator-on in 1973. Plutos equator is now the view seen from Earth.
During the period from 1985 through 1990, Earth was aligned with the orbit of Charon around Pluto such that an eclipse could be observed every Pluto day. This provided opportunity to collect significant data which led to albedo maps defining surface reflectivity, and to the first accurate determination of the sizes of Pluto and Charon, including all the numbers that could be calculated therefrom.
The first eclipses (mutual events) began blocking the north polar region. Later eclipses blocked the equatorial region, and final eclipses blocked Plutos south polar region. By carefully measuring the brightness over time, it was possible to determine surface features. It was found that Pluto has a highly reflective south polar cap, a dimmer north polar cap, and both bright and dark features in the equatorial region. Plutos geometric albedo is 0.49 to 0.66, which is much brighter than Charon. Charons albedo ranges from 0.36 to 0.39.
The eclipses lasted as much as four hours and by carefully timing their beginning and ending, measurements for their diameters we

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�ne�
Ekseni etraf�ndaki d�n��n� 27 g�nde tamamlar.Saniyede 4 milyon ton enerji �retir.

Merk�r
K�tlesi D�nyadan 20 kat k��kt�r.G�ne�e bakan y�zeyi 525 C dir.Ekseni etraf�nda �ok yava� d�ner. Bir Merk�r y�l� 59 D�nya g�n�d�r.Fakat bir Merk�r g�n� 176 D�nya g�n�d�r.Bunun sebebi ise G�ne� ile aras�ndaki mesafenin �ok az olmas�d�r.Y�zeyi Ay"�n y�zeyine benzer. Atmosfefri yoktur.Bu y�zden �ok krater vard�r. Eskiden Merk�r "Artistlerin Koruyucusu" olarak isimlendirilirmi�.Her kratere bir �nl�n�n ad� verilirmi�.Hatta bir kraterin ad� da Sinan"d�r .(Mimar Sinan)

Ven�s
Ven�s D�nya"n�n ikizi olarak adland�r�l�r.��nk� k�tle,yo�unluk ve hacimleri ayn�d�r. E�er Ven�s G�ne�"ten D�nya kadar uzakta olsaym�� Ven�s"te ya�am olabilirmi�.Ne yaz�k ki G�ne�"e d�nyadan 3 kat daha yak�n.Y�zeyi kal�n bir bulut tabakas� ile kapl�d�r. Bu da G�ne�"ten gelen ��nlar�n �ok iyi yans�t�lmas�n� sa�l�yor.Bu y�zden G�ky�z�ne bakt��m�zda Ven�s"� rahatl�kla se�ebiliriz.��nk� G�ne� ve Ay"dan sonra g�rd��m�z en parlak cisimdir.Ven�s"� rahat g�rebilmemizdeki en b�y�k etken G�ne� ile aras�ndaki mesafe Merk�r ile G�ne� aras�ndaki mesafenin iki kat� olmas�d�r.Ven�s"ten yans�yan ��nlar s�rekli hareket edip renk de�i�tirdi�i i�in baz�lar� onu UFO zanneder..UFO ihbarlar�n�n %60 � Ven�s"t�r.Ruslar�n 1970"te f�rlatt�klar� uzay meki�i ile Ven�s"�n y�zey s�cakl��n�n 477 C oldu�u ke�fedilmi�tir.Ven�s"�n atmosfer bas�nc� D�nya"n�nkinden 100 kat daha fazlad�r.Ven�s"�n ilk fotolar�n Rus Venera 13 ve Verena 14 , 1 ve 5 Mart 1982"de f�rlat�lan uzay mekikleri taraf�ndan �ekilmi�tir. Bundan sonra Amerikan uzay meki�i Ven�s"�n etraf�nda d�nerken Ven�s"�n atmosferinin %96"s�n�n CO2 gaz�ndan ,%4"nun ise Azot gaz�ndan meydana geldi�i saptanm��t�r.Bu da atmosfer bas�nc�n�n yuksek olmas�n� a��klar.Yani Ven�s"�n bulut katman�n�n alt�nda bir Cehennem S�ca�� oldu�unu s�yleyebiliriz  Ven�s kendi ekseni etraf�nda D�nya"n�n tam tersi bir �ekilde d�ner. G�ne� Bat�dan do�up Do�udan batar. 1 Ven�s g�n� 117 D�nya g�n� .1 V

ASTRONOM� - K�TLESEL �EK�M

9/7/2010

k�tlesel �ekim

KUTUPILDIZI

9/7/2010

Kutupy�ld�z�

�NS�Z
Tommaso Campanella (1568-1639), d��ncelerini yirmi yedi y�ll�k hapis hayat�yla �demi� bir d��nce kahraman�d�r. Onun ya�ad�� d�nem, Avrupa katolik d�nyas�n�n par�alanmaya ba�lad��, modern d�nyay� haz�rlayan politik, ekonomik ve k�lt�rel olaylar�n olu�tu�u g�nlere rastlar. Daha XIV. ve XV. y�zy�llarda, katolik Kilisesinin kat� dogmalar�na, b�y�k ve haks�z zenginli�ine, derebeylik d�zeninin k�t�l�klerine kar��, �e�itli tarikatlar�n �nderli�inde, yer yer ba� g�steren ayaklanmalar Avrupay� ba�tan ba�a saran bir nitelik kazanm��t�. Bir yandan Kilisenin, bir yandan da kral kuvvetlerinin bast�r�p ortadan kald�rd�� bu tarikat ayaklanmalar�, ba�ka ba�ka yerlerde, ba�ka adlarla yeniden �rg�tlenip harekete ge�iyordu. ��te, Bohemyada uzun s�re etkin olan Picardlar ya da Adamistler! ��te, �talya, Fransa ve Almanyada «insan�n bu d�nyada mutlu olmas�n��» isteyen Beggardlar! ��te, �ngilteredeki Wyclif�iler, orta Avrupadaki Huscular! B�t�n bu tarikatlar, dinsel yenilikler yan�nda, daha hakl� bir toplumsal d�zen kurma �abas� i�indeydiler. Huscular�n bir kolu olan Taboritler, dinsel t�renlerin bir �o�unu atmakla kalm�yor, din reformunu mal ortakl��na dayanan toplumsal bir devrimle tamamlamak istiyorlard�.
��te, Campanella bu toplumcu g�r��ten, bu devrimci ilkelerden yola ��kar ve «Ben do�acak yeni sabahlar�n �an sesiyim�» der. Ne yaz�k ki, ufukta beliren bu yeni sabah� g�remiyecektir. Ama, onun ad� felsefe ve sosyal doktrinler tarihinde, bir m�jdeci olarak, ya�am�� ve ya�ayacakt�r.
Campanella, �talyada Calabria b�lgesinde Stilo kasabas�nda d�nyaya geliyor. Daha k��k ya�tan, �st�n zekas� ve okumaya olan a��r� tutkunlu�uyla dikkati �ekiyor. On �� ya��nda �e�itli konular �st�ne �iirler yaz�yor, uzun uzun s�ylevler veriyor. On be� ya��nda Cosenza dominiken manast�r�na giriyor ve orada Aquinolu ermi� Augustinusun «�omma Theologica�»s�n� defalarca okuyor. �ok ge�meden manast�rda okumad�� eser kalm�yor. Bilgiye olan susuzlu�unu bir �iirinde ��yle dile getiriyor: «D�nyan�n b�t�n kitaplar� doyuramaz kafam�n a�l��n�. Neler neler okumad�m! Ama yine de kafam�n a�l��ndan �l�yorum... Anlay��m artt�k�a, bilgim eksiliyor...�»
Dinsel konulardan az zamanda b�kan Campanella, felsefeye veriyor kendini. B�y�k �talyan filozofu Telesioda arad�� nderi buluyor. Do�ruyu kitaplardan �ok, tabiat�n g�zleminde arayan Telesio, Aristotelesin b�t�n bir �a�� etkileyen felsefesine kar�� tabiat felsefesini savunuyordu. Bu ama�la da Academia Telesiana ad�yla bir felsefe derne�i kurmu�tu. Telesionun temel d��ncesi �uydu: Bilim soyut kavramlardan de�il, ger�ek varl�klardan yola ��kmal�d�r; deney, bilimin ba�vurmas� gereken temel kurald�r.
Campanella yirmi iki ya��nda ilk eserini yaz�yor. Bu, Telesioyu d��manlar�na kar�� savunmak ve Aristoteles felsefesini ��r�tmek amac�yla kaleme ald�� Philosophia sensibus demostratatt�r. Eser cizvitlerin sald�r�s�na u�ruyor. Sapk�nl�k ve b�y�c�l�kle su�lanan Campanella, Papan�n emriyle Cosenzadan ayr�l�p Stiloya d�nmek zorunda kal�yor. Stilo manast�r�nda bo� vakitlerini okumak, bilgisini artt�rmakla de�erlendiren Campanella, �ok ge�meden «bu dar ve karanl�k hapis-evinden�» ka��yor. On y�l, �talyay� ba�tan ba�a dola��yor. Venedikte Galileyle, daha bir �ok tarih�i ve filozofla tan��yor. U�rad�� yerlerde, al��lm�� d��ncelerle, k�r inan�larla sava��yor. �talyan�n hemen b�t�n b�y�k kentlerini g�rd�kten sonra, sava�kan ve kararl�, Stiloya d�n�yor.
Campanellan�n hayat dram� burada ba�l�yor. 1600lerde b�t�n g�ney �talya, �spanyan�n bir s�m�rgesi haline gelmi�ti. �zellikle Calabria b�lgesi, din adamlar�n�n elinde daha da yoksulla�m��t�. Bir yandan enkizisyon vah�eti, bir yandan yoksulluk, toplumsal isteklere yol a�maktayd�. K�lt�r merkezleri olan kitapl�klar ve akademiler kapat�lm��t�. Serbest d��nce manast�rlarda bar�nabiliyordu ancak.
Yurdunu �spanyol boyunduru�undan kurtarmay� d��nen Campanella bir ayaklanma tertiplemeye ba�l�yor. Pietro Giannone «Napoli Tarihi�» adl� eserinde bu ayaklanma i�in �unlar� s�yl�yor: «Campane

U�AK M�HEND�SL�� - U�AK BAKIM

9/7/2010

u�ak bak�m

TAI (T�RK HAVACILIK VE UZAY SANAY��) (TURKISH AEROSPACE INDUSTRY)

9/7/2010

ASTRONOM�DE UZAKLIK BULMA

9/7/2010

G�R�� Astronomide uzakl�klar�n d�zg�n bir �ekilde tayini bir �ok farkl� problemin ��z�m�nde bir ge�i� a�amas�d�r. Bu tezde bu problemlerin �zerinde durulmayacakt�r. Ancak kozmolojik olarak uzakl�klar�n bulunmas�n�n �neminden bahsetmek probleme bir giri� sa�lamak a��s�ndan uygun d��ecektir. Kozmoloji yani evrenbilimi evrenin tasvir edilmesinde g�zlenen uzaydaki cisimleri, bu cisimlerin uzakl�k ve astrofiziksel �zellikleri a��s�ndan da inceler. Amaca uygunlu�u a��s�ndan bu tezde sadece uzakl�klar�n bulunma y�ntemlerine de�inilecektir. Zira g�kcisimlerinin yere g�re uzakl�klar�n�n belirlenmesi g�� ve nazik bir problemi temsil eder. Bunu ��zecek tek ve evrensel bir y�ntem maalesef yoktur. Asl�nda burada sunulacak y�ntemlerin �o�ununda m-M uzakl�k mod�l�ne dayand�� belirtilmelidir. G�kcisimlerinin uzakl�klar�n�n yanl�� olmamak kayd� �art� ile herhangi bir y�ntemle bulunabilmesi t�m evrenin tan�mlanmas�na y�nelik teorik �al��malardan ger�e�i yans�tan ile yans�tmayan�n ay�rt edilmesi a��s�ndan �ok �nemlidir. Ama� olarak uzakl�k tayininde m�mk�n olan en az parametreyle �al��mak nispeten daha kolay olacakt�r. Uzakl�k bulma y�ntemlerine �nce g�ne� sistemi ve yak�n uzaydan ba�lay�p, y�ntemin yetersiz kald�� yerde biraz daha karma��k ancak evrenselli�e daha yak�n bir di�er y�nteme ba�vurulacakt�r. G�ne� sistemi ve onun ��elerinden ba�lan�larak uzakl�k, y�ntemin yetersiz kald�� s�n�r� ��renmek i�in artt�r�l�p di�er y�ntemlere ge�i� sa�lanacakt�r.
YAKIN UZAY VE G�NE� S�STEM� Bilindi�i gibi G�ne� sistemi birbirine ve �zellikle G�ne�"e k�tle �ekim kuvveti ile ba�l� olan gezegenler, uydular, k��k gezegenler, kuyruklu y�ld�zlar vb. cisimlerden olu�mu�tur. G�ne� sistemi i�in Yer"in uzaydaki yak�n �evresi denebilir. ��nk� G�ne� sistemi d��ndaki cisimlere nispeten G�ne� sistemi i�inde ki uzakl�klar k��kt�r. D�nya"ya en yak�n g�k cismi Ay"d�r. A�a��da ki b�l�mde Ay"�n uzakl��n� bulmak i�in baz� yakla��mlar yap�lacakt�r. �zellikle birbirine do�rudan fiziksel olarak ba�l� cisimlerin uzakl�klar�n�n bilinmesi Kepler ve Newton kanunlar� sayesinde onlar�n k�tlelerine ula�mam�z� sa�lar ki bu da g�k mekani�i a��s�ndan �nemli bir sonu�tur. Ay"�n Uzakl�� ve Radar Ay"�n uzakl�� bug�n duyarl� olarak radar cihazlar�yla �l��lmektedir. �nce radar cihaz�n�n baz� �zellikleri pratik olarak g�zden ge�irilecektir. Ay"�n uzakl�� Yer"e en yak�n cisim olmas� ve Ay"la Yer aras�nda az sonra de�inilecek olan radar cihaz�n�n yayd�� dalgalar� so�urucu ya da sa��c� bir ortam olmamas� sebebi ile radar cihazlar�yla �l��lebilmektedir. Radar y�neltildi�i cisme belirli bir dalga boyunda elektromanyetik dalga yollamaya ve dalgan�n geri yans�mas�na dayal� bir ilke ile �al��r. Burada radar�n bir uzakl�k saptay�c� alet olarak kullan�lmas� i�in radar�n yollad�� dalgan�n geri geli� s�resini de �l�ecek bir ek aletler radar b�nyesinde zaten vard�r. Astronomide bu �ekilde uzakl�k �l��m� Yer"e �ok yak�n cisimler ve Yer"le aras�nda so�urucu ortam bulunmayan cisimlerin uzakl�klar�n�n bulunmas�nda kullan�l�r. Radar uygun do�rultuda Ay"a y�neltilirse, radar�n g�nderdi�i sinyal bir gidi� ve bir geli�le Yer-Ay uzakl��n� iki kere kat etmi� olur. Bu uzakl�kla D ve Yer-Ay uzakl��na R denirse, sinyalde ��k h�z� ile gidip gelece�inden a�a��daki hesaplama yap�labilir: D=2.R=c.t ............................................................(1) Burada c ��k h�z�, t ise gidi�-geli� aras�nda ge�en zamand�r. Bu y�ntem, zaman ne kadar duyarl� �l��l�rse o kadar duyarl� sonu� verecektir. Radar, daha sonraki konularda a��klanacak olan y�ntemler i�erisinde yeni teknolojiyi kullanmas� a��s�ndan en geli�mi� y�ntemdir. Ancak evrenin derin uzakl�klar�nda ��n dahi y�llarca yol ald�� g�z �n�nde bulundurulursa radar sinyalinin so�urulmadan ya da sa��lmadan ilerlemesi s�z konusu olsa dahi radar�n y�neltilece�i cismin do�rultusu uzak cisimler i�in �zellikle atmosferik etkilerden dolay� g��t�r ve radar sinyalinin y�llar boyu beklenmesi de bilimsel bir y�ntem de�ildir. Bu sebeplerden dolay� radar cihaz�,

ASTRONOM� - EVREN�N �YK�S�

9/7/2010

evrenin �yk�s�

LIFE IN THE SPACE

9/7/2010

LIFE IN THE SPACE

The Space is an endless and empty place. All of existence in the space are; Galaxices, Stars, Planets livings, Nebula. We live in the World Planet. The World is in the Sun system. It has got a lot of planets.
The humanity has searched life in the space since begining of history, but our centry, this works were caused to moved forward People can go to the Moon and Space means can go to the distant planets.
The Space is mystreously place with every where.
The Moon;
- The Moon is a satellite of World.
- The distance from the Moon to the World is 384.400 kms.
- There isnt any source of hotwater in the Moon. There isnt life so there isnt oil and natuerl gas.
- But the Moon has got a lot of Helyum 3, so people think we can use Helyum 3 for produce electric. Infact Helyum 3 is picked up underground very hard.
There is about 300 million tone ices in to the poles of the Moon The Mars (Bed Planet)
- Some scientists think there is life on the Mars.Because there is some clues about life on the Mars
-The Mars;
- The Mars is ghost planet.
- The Mars looks like our earth with a lot of ways.
- Some crystals was found by scientists. Scientists think they was made by some livings.
- There is carbondiocsit(CO2) in theMars athmosphere .
The Sun will increase. Its heat and brightness. So, The Mars will get warm and ice will melt. So, There will be able come in to being life.
The other Planets;
- People wont able to go to the Venus and Merkur. Because They are planet which are nearly the Sun. The Uranus and The Jupiter are very big planet. People rearsh about the Uranus and the Jupiter.
- But, life couldnt be found in the Uranus and Jupiter.
- There isnt life in the Pluton. Because Pluton is coldes then the others
ABOUT SPACE FUTURE
Space Future is for everyone whod like to travel to space for themselves. in fact most people would - but they dont expect to get the chance.
Our goal is that tickets to orbit should be as readily available as airline tickets. For this we need safe, low-cost, passenger-carrying launch vehicles. Space Future considers that developing these is now a realistic target for companies in the aerospace industry - vvhich is painfully short of new business in the post-Cold War era.
Space Future believes that most people who are prepared to save up a few months salary will get the chance to visit space and stay in an orbital hotel. Another way to space will be to work for �ne of the new industries that will guickly grow up in space �nce cheap launch services are developed.
Space Futures focus is opening space to the public, because we consider that, more than anything else, space is a place to go to. it so happens that space is an extremely entertaining place to go to - as everyone who has been there says. Ultimately space is also the future of the human race - �r did you think there was somewhere else to go?. What you wont find here is thin

RADYO TELESKOPLARI

9/7/2010

Her�ey Bir Rastlant�yla Ba�lad�
Bell Laboratuvar� 1927 y�l�nda ilk k�talararas� telsiz-telefon ba�lant�s�n� kurdu�unda, 75 dolar kar��l��nda New York Londra aras�nda �� dakika¬l�k g�r��meler yap�labiliyordu! Ancak, kalite h��r¬t�dan dolay� �ok d��kt�. �nceleri, bunun kullan�¬lan d��k frekanstan (60 kHz) kaynakland�� sa¬n�l�yordu ve ba�lant�n�n daha y�ksek bir frekans¬ta yap�lmas�na karar verildi (10-20 MHz). Yine de ba�lant�da belirgin bir d�zelme olmad�. Nereden geldi�i belli olmayan bu parazitler, ba�lant�da so¬run olmaya devam ediyordu. Parazitlerin nedeni¬ni bulmas� i�in Kari Jansky ad�nda bir m�hendis g�revlendirildi. Jansky, antenini 360 derece d�¬nebilen yatay bir kasna��n �zerine kurdu ve fre¬kans� 20,5 MHze ayarlad�. 1932de yazd�� ilk raporunda Jansky h��rt�n�n b�y�k bir olas�l�kla hava durumundan ve �im�ek �akmas�ndan kay¬naklanabilece�ini yazd�. Ancak, hava ko�ullan iyi
oldu�u durumda bile �l��mlenen, s�rekli var olan ve kayna�� bilinmeyen bir h��rt� daha vard�. Jansky ara�t�rmalar�n� s�rd�rd� ve 1933 y�l�nda g�kadam�z Samanyolunun merkezine yak�n bir b�lgeden yayg�n radyo ��mas� geldi�ini ve h��rt�¬lar�n bir k�sm�ndan bu ��n�m�n sorumlu oldu�unu buldu. Radyo g�kbilimi do�mu�tu! Ancak, Jansky ne g�zledi�ini tam olarak bilmiyordu: 1935 y�l�n¬da t�m Samanyolunu bu radyo ��mas�n�n nedeni olarak g�r�yordu. I��n�m mekanizmalar�n� do�al olarak bilmiyor ve radyo dalgalar�n�n ya bir grup y�ld�zdan ya da uzayda bilinmedik bir �eyden ge¬lebilece�ini d��n�yordu. Samanyolunun radyo ��mas�n�n 20 MHz dolay�nda yakla��k en �st d�¬zeyinde oldu�unu ve bu frekansta de�il y�ld�zlar¬dan en ufak bir sinyal almak, G�ne�i bile g�zle-yemeyece�ini de elbette bilmiyordu.
Janskynin bu bulu�u uzunca bir s�re geni� il-
gi uyand�rmad�. Uzay�n bilinmeyen yerlerinden gelen radyo dalgalar�na hakk�nca ilgi g�steren ilk ki�i, bir radyofizik�i olan Grote Reber oldu. Re-

ber, 1937 y�l�nda g�n�m�z radyo teleskoplar�n�n atas� olan 9,5 metrelik parabol �ana��n� kendi olanaklar�yla evinin bah�esinde kurdu. Rebere teleskobu 1300 dolara mal oimu�tu-o zamanlar i�in hat�r� say�l�r bir harcama. 9 cm ve 33 cm dal¬ga boyundaki ilk denemeler ba�ar�s�zl�kla sonu�¬land�. ��nk� Reberin al�c�s� bu dalga boylar�nda¬ki ��n�m� yakalamak i�in �ok ilkeldi. �ki y�l son¬ra, beklenen ba�ar� 1,9 metre dalga boyunda gel¬di. 1940 y�l�ndaysa Reber, Samanyolunun ilk radyo haritas�n� yapm��t�.
Harita g�n�m�zdeki �l��mlerle kar��la�t�r�la¬mazd�; ancak, radyo ��mas�n�n nedenlerini ara�¬t�ran bilimcileri uyand�racak ilk ad�m b�ylece at�l¬m�� oldu. Gelgeldim, g�kbilimciler radyo anten¬leri ve al�c�lar�ndan hi� mi hi� anlam�yorlard�. Ge¬rekli bilgi ve donan�mlar� olmadan, bu t�r konu¬larda �al��malar� elbette beklenemezdi. Radyofi-zik�ilerin durumu da pek farkl� say�lmazd�; yeni bir bilim dal�na �nc�l�k eden bu fizik�iler de tam tersine g�kbilim �zerine pek az �ey biliyorlard�.
Belki de �ansl� olduklar� nokta buydu. Radyo ast¬ronominin �nc�lerinden John Kraus, rastlant�sal bulu�lar�n ancak do�ru donan�mla, do�ru yerde,
do�ru deneyi, do�ru zamanda yapmakla ger�ek¬le�tirilebilece�ini s�yl�yordu. Tan�nm�� g�kbilim¬ci Hanbury Brown, buna "�ok fazla bilmenin" bu¬lu�lar� engelleyece�ini ekliyor: "�nsan �ok fazla bilirse kendi al��lm�� yolunda ilerlemeyi s�rd�¬r�r ve dikkati yanl�� noktalara pek az kayar!" diyordu. Jansky ise o zamanlar�n tan�nm�� fizik�i¬si Edvvard Appletona ��yle yaz�yordu: "Benim e�er bu olayda bir hizmetim olmu�sa; bu, beni bi¬linmeyen parazitlerin ger�ek kayna��n�n bulun¬mas� i�in gerekli olan uzun g�zlemlere zorlayan, inat�� merak�m�n bir a��klama aramasmdand�r." ��te bu inat�� merak iyi bir bilimcinin en �nemli �zelli�idir. Radyo g�kbiliminin tarihi bu t�r g�r�¬n��te �ansl� rastlant�larla dolu olmas�na dolu. An¬cak, yaln�z �ans bu t�r bulu�lar i�in yeterli de�il. A��k d��nebilmek ve ba�lang��ta anlams�z g�z�¬ken ipu�lar�n� izlemeye haz�r olmak da gerekli.
Radyo Penceresi A��l�yor
�kinci d�nya sava��n�n sonunda, �zellikle sa¬va�� izleyen birka� on y�lda, radyo g�kbilimi ev-

renin ara�t�r�lmas�nda vazge�ilmez bir y�ntem olarak buy�k bir s��ramayla yerini ald�. �lk radyo g�kbilimciler, sava� s�ras�nda radarlar�n geli�tiril¬mesinde �al��an radyo m�hendisleri ve fizik�iler¬di. �ngiltere, Avustralya, Fransa, Hollanda, Ame¬rika ve Kanada, radyo astronominin �nemli mer¬kezleri oldular. �zellikle sava�tan ardakalan ra¬darlar kullan�larak, uzay�n derinliklerinde ara�t�r¬ma ama�l� ilk �l��mler yap�lmaya ba�land�. 1946da Arth

UZAY

9/7/2010

UZAY
O zamanlar hi�bir�ey,zaman bile yoktu.Her�ey s�f�rdan ba�lad�.
�nsanlar herzaman D�nya"n�n olu�umunu ��zmeye �al��t�lar.Big Bang"de bunlar�n en mant�kl�s�d�r.
Big Bang"dan �nce insan beyninin hayal bile edemeyece�i bir kavram,mutlak bir bo�luk vard�.Ve birden enerji ak�l almaz bi�imde bir merkezde topland�.Bu 20 milyar y�l �nce ger�ekle�ti.Saniyeden k�sa s�rede enerji maddeye d�n��m��t�.Ola�an �st� bir yo�unluktu Evrenin t�m� bir y�ks�k i�inde yo�unla�m�t�.Patlaman�n etkisiyle madde da��lmaya ba�lam��,ba�lang�� noktas�nda uzakla�maya ba�l�yordu.Evrenin hacmi b�y�yordu.Bu b�y�me hen�z tamamlanmad�.Geriye iki se�enek var:
1)B�y�me tamamlanmayacak,
2)Genle�me g�c� zay�flay�p,ufal�p,kendi kendini yok edecek.(Big Crunch)

TAM OLU�UM
Big Bang"den sonra genle�me ba�l�yor.Saniyenin milyarda biri kadar k�sa s�rede �s� birka� milyar derece birden d��yor.Sonra yer�ekimi yay�lmay�,genle�meyi yava�latmaya ba�l�yor.Big Bang den saniyenin milyonda biri kadar sonra maddenin ilk temel ta�lar� olu�uyor.K�sa bir s�re sonra iki proton ile iki n�tron birle�iyor.�lk atom meydana geliyor
Bu helyumdur.Is� art�k sadece 3 milyon derececik kadard�r. Big Bang den bir dk sonra yo�unlu�un ba� d�nd�r�c� bir h�zla d��,azal�� elektronlar�n serbest�e atom �ekirdekleri etraf�nda d�nmesine izin vermi�ti. Bu ilk 5dk dan sonra evren yava� yava� yay�lmaya ve so�umaya ba�lad�. Bu madde �a��yd�.Bir milyon y�l i�inde �s� 3000 dereceye
d��t�.Bu ko�ullar y�ld�zlar� do�urdu. Big Bang"den 500.000 y�l sonra evrenin hidrojen ve helyumlar� dev p�ht�lar gibi grupla�t�lar. 500.000 y�l sonrada y�ld�zlar yo�unla�t�.3 milyar y�l sonrada y�ld�z k�tleleri proto

galaksi i�in ergirler.Bunlarda yer�ekimi etkisiyle GALAKS� oldular.Uzayda hi�bir�ey kaybolmaz!1965"te Arno Penzias ve Robert Wilson,evrende 3 kelvinlik art�k bir �s�l enerjiye kar��l�k gelen bir fon ��mas� ke�fettiler.1992"de de Bu art�k ��n�n Big Bang"den kald�� kan�tland�.

ASTRONOM� - MERK�R (MERCURY)

9/7/2010

merk�r (mercury)

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�NE�

9/7/2010

G�NE�

Yerin de i�inde bulundu�u sistemin merkezi olan y�ld�z.G�ne� , Evreni dolduran milyarlarca y�ld�zdan biridir.�stelik t�m�yle s�radan bir y�ld�zd�r. �ap� ve ayd�nlatma g�c� ,ne �ok fazla b�y�kt�r ,ne de ,ba�ka y�ld�zlarda �o�u kez g�zlendi�i gibi,belirli bir �zelli�iyle (p�lsasyon ,��k de�i�im,vb.) dikkati �eker. Ama Yer`e yak�n olmas� nedeniyle bu y�ld�z temel ve insan ya�am� i�in gerekli bir nitelik ta��r .Yerin G�ne�`e uzakl�� 150.000.000 km`dir. G�ne�`ten sonra bilinen en yak�n y�ld�z�n 250.000 kez daha uzak oldu�u d��n�l�rse,bu uzakl��n ne kadar k�sa oldu�u daha iyi anla��labilir.
Yer`i bir yandan G�ne�`ten �te yandan ba�ka y�ld�zlardan ay�ran uzakl�klar aras�ndaki bu b�y�k fark ,Yer `in yaln�zca G�ne�`e ba��ml� olmas�na yol a�ar:Yer �ekim etkisiyle ,G�ne�in �evresinde dolanmakta ve b�ylece gezegenimizde,�zellikle ya�am�n varl��n� sa�layan ��k ve �s�y� almaktad�r.
Bize yak�n olmas� G�ne�in �zellikle verimli ve ilgi �ekici bir ara�t�rma konusu olmas�na yol a�ar.�b�r y�ld�zlar�n g�zlemlenmesi , onlar�n ancak toplam �zelliklerini ortaya koymas�na kar��n,G�ne�in incelenmesi bizi ayr�nt�ya g�t�rebilmekte ve gerek g�zlem ara�lar�n�n geli�tirilmesiyle ,gerek Yer atmosferinin �l��lerimizde zorunlu k�ld�� k�s�tlamalardan kurtulmakla(yapma uydular),gerekse G�ne�in yak�n�na uzay zondalar (uzay ara�lar�) g�ndermek yoluyla a�a�� yukar� s�rekli artan bir kesinli�e eri�ilebilmektedir.Demek ki ,G�ne�in incelenmesi,y�ld�z fizi�inin anla��lmas�nda belirleyici bir rol oynar. G�ne�,G�kada denilen bir b�t�n halinde toplanm�� birka� y�z milyar y�ld�zdan biridir.G�kada, �ap� 100.000 ��k y�l� olan ,10.000 ��k y�l� kal�nl��nda merceksi bir disk bi�imindedir.�b�r benzer y�ld�z k�meleri gibi G�kada da kendi �evresinde d�ner;G�ne�in bulundu�u b�lgede d�nme h�z� saniyede 230 km.olup ,y�ld�zlar G�kada merkezinin �evresinde 250 milyon y�lda tam bir donan�m yaparlar .�te yandan,y�ld�zlar�n �o�u gibi bir �z hareketi bulunan ve Herk�l tak�my�ld�z�na do�ru saniyede 20km�lik bir h�zla ilerleyen G�ne�in bu hareketi ,G�kada d�n��m�ne yol a�t�� harekete eklenir .G�ne�in �evresinde dolanan gezegenlerin,dolay�s�yla Yerin,G�ne�in uzay haraketine kat�ld�klar�n� da belirtmek gerekir.
Gezegenlerin,G�ne� �evresindeki hareketinin incelenmesi,G�ne�in k�tlesinin hesaplanmas�na yard�mc� olmu�tur .G�ne�in k�tlesi Yerinkinin 330.000 kat�d�r.
Yo�unlu�u ortalama 1,4t�r, ama bu de�er,g�kcisminin merkezi yak�n�ndaki b�lgelerin ya da �evre tabakalar�n�n g�z �n�ne al�nmas�na g�re ,�ok geni� oranlar aras�nda de�i�ir.G�ne� kat� bir cisim gibi d�nmez .D�nme h�z� ekvatordan kutuplara do�ru d�zg�n bir bi�imde azal�r.(diferansiyel d�nme)
G�NES�N G�� SANTRALI
G�kbilimciler,G�ne�in yap�s� konusundaki kuramlar�n b�y�k bir b�l�m�n� kan�tlayamam��larsa da bile�imi hakk�nda olduk�a �nemli bilgilere sahiptirler.�s� �ekirde�e do�ru y�kselir.Merkezde s�cakl��n 10 milyon C dolaylar�nda oldu�u tahmin edilmektedir.Buraya G�ne�in ad� verilir.G�ne�in t�pk� bir ate� gibi yand��n� d��nmek yanl��t�r.B�t�n�yle k�m�rden olu�an ve ger�ek G�ne� kadar g��l� ��yan bir g�ne� ,evren �l��lerine g�re pek uzun �m�rl� olamaz.Oysa g�kbilimciler G�ne�in en az 5 milyar ya��nda oldu�una inanmaktad�rlar .G�ne� enerjisinin kayna�� n�kleer d�n��mlerdir.Hidrojen temel bilel�endir;�s� ve bas�nc�n son derece y�ksek oldu�u �ekirde�e yak�n yak�n oldu�u yerlerde hidrojen �ekirdeklerinden n�kleer f�zyon yoluyla ikinci en hafif element olan helyum olu�ur.Helyum ,�ekirde�ini olu�turmak i�in d�rt hidrojen �ekirde�i al�r;bu s�re� s�ras�nda az miktarda k�tle ,b�y�k bir enerjiye d�n��erek yok olur.B�ylece a��a ��kan enerji G�ne�in s�rekli ��mas�n� sa�lar`k�tle kayb� saniyede d�rt milyon tona ula��r.Bu tutar,g�nl�k �l��lere g�re b�y�k olmakla birlikte G�ne�in toplam k�tlesi yan�nda son derece azd�r .G�ne�de bug�nk� haliyle en az�ndan 5 milyar y�l daha ��maya yetecek kadar hidrojen vard�r.

G�NE� ARA�TIRMALARI
G�ne� konusundaki bilgiler �ok say�da de�i�ik ara�t�rma alan�ndan elde edilmi�tir.R

YILDIZLAR

9/7/2010

Y�ld�zlar
��inde ya�ad��m�z Evreni tan�ma �abalar� y�zy�llard�r s�r�yor. Bu �abalar sonucunda pek �ok g�kcisminin yap�s� anla��ld�. Bunlarla birlikte y�ld�zlar�n yap�lar�n�n anla��lmas� da i�inde bulundu�umuz y�zy�lda ger�ekle�ti ve Evrendeki yerimizin �zel olmad��n�n fark�na var�ld�.

Fizik�i Sir Arthur Eddington, daha 1920li y�llarda, �ok uzak olmayan bir gelecekte, y�ld�z gibi basitbir cismin nas�l �al��t��n�n anla��labilece�ini s�ylemi�ti. Nitekim, 30 y�l i�erisinde ger�ekten, bir y�ld�z�n nas�l �al��t��sorusu ��z�ld�.
Geceleri, g�ky�z�ne bakt��m�zda, binlerce y�ld�z g�r�r�z. G�rd��m�z bu y�ld�zlar, genellikle yery�z�ne di�erlerine oranla daha yak�n, bu nedenle de parlak g�r�nen y�ld�zlard�r. Bu parlak noktalar�n g�zelli�i ve ula��lmazl��, �ok eski �a�lardan bu g�ne insanlar�n ilgisini �ekmi�; onlar�n olu�turduklar� �ekilleri, birtak�m tanr�lara; mitolojik kahramanlara ya da g�nl�k hayatta kullan�lan ara�-gerece benzetmi�lerdir.
Sadece bununla da kalmay�p, g�ky�z�n� belirli b�l�mlere ay�rarak, her b�lgeye i�inde bulunan tak�my�ld�z�n ismini vermi�lerdir. Y�ld�z katologlar� olu�turarak, her b�lgedeki g�kcisimlerini konumlar�na g�re isimlendirmi�lerdir.

19. y�zy�l�n sonlar�na do�ru, teleskoplar�n ve g�kbilimin geli�mesine ba�l� olarak, g�kcisimlerinin de yap�lar� anla��lmaya ba�land�. Bug�n, bir y�ld�zdan kaynaklanan ��, yery�z�nde yapaca��m�z birka� basit i�lemle hesaplayabiliyoruz. Bir tak�m spektroskopik ve fotometrik �l��mler (tayf ve ��k �l��mleri) yard�m�yla bir y�ld�z�n nas�l "�al��t��n�" anlayabiliyoruz.
Hertzsprung ve Russell adl� iki astrofizik�i, 20. y�zy�l�n ba��nda, y�ld�zlar�n yayd�klar� ��man�n �iddetine kar�� s�cakl�klar�n� bir grafik haline getirdiler. Hertzsprung ve Russell, bekledikleri gibi, bir y�ld�z�n s�cakl�� ve ��ma �iddeti aras�nda sistematik bir ili�kinin oldu�unu g�rd�ler. ��plak g�zle g�rd��m�z y�ld�zlar�n hemen hemen hepsi, ana kol ad� verilen bir e�ri olu�turuyordu.

Hertzsprung ve Russellin olu�turduklar� bu diagram, (H-R diagram�) y�ld�zlar�n �zelliklerinin anla��lmas�nda �nemli bir role sahip oldu. H-R diagram�nda, parlakl�� ok az, ancak s�cakl�� ok y�ksek olan beyaz c�celer; ya da, parlakl�� ok fazla (G�ne�ten binlerce defa fazla) buna kar��n s�cakl�� d��k olan k�rm�z� devler, anakolun d��nda kal�rlar.
E�er, bir y�ld�z, termodinamik a��dan dengeye gelmi�se, bu y�ld�z�n parlakl�� ve s�cakl�� aras�nda bir ili�ki vard�r. Toplam ��ma �iddeti, yar��ap� "r" olan bir k�renin y�zey alan� (4 x pi x r2) ve s�cakl��n d�rd�nc� kuvvetiyle orant�l�d�r. Y�ld�z�n mutlak ��ma �iddeti biliniyorsa (mutlak ��ma �iddeti, belirli bir uzakl�ktaki �l��len ��ma miktar�d�r), bu y�ld�z�n yar��ap� hesaplanabilir.

G�ne�in yayd�� toplam ��ma g�c�, 4x1026 Wattt�r ve y�zey s�cakl�� 6000 K (Kelvin) olarak �l��lmektedir. G�ne�in �ekirde�indeki s�cakl�k ise, ancak yap�s�n�n anla��lmas�ndan sonra belirlenebildi. Buna g�re, G�ne�in merkezindeki s�cakl�k yakla��k 10 milyon derecedir.

G�ne�, ortalama bir y�ld�z oldu�una g�re di�er y�ld�zlar� onunla kar��la�t�rabiliriz. Bu, onlar�n yap�s�n�n anla��lmas�nda olduk�a yard�mc� olmaktad�r. Bu nedenle, genellikle G�ne�in �zellikleri di�er y�ld�zlar� tan�mlarken birim olarak kabul edilir. G�ne�in k�tlesi 2x1033 gram; yar��ap� ise yakla��k 700 bin kilometredir.
Di�er y�ld�zlara bakt��m�zda, G�ne�in %5i kadar k�tleden ba�lay�p, 100 G�ne� k�tlesine kadar de�i�en k�tleler g�rmekteyiz. Daha k��k k�tlelere sahip y�ld�zlar yoktur; ��nk�, bu k�tlelerde, y�ld�z�n �ekirde�i n�kleer tepkimeleri ba�latacak kadar �s�namaz. K�tlesi �ok b�y�k olan bir y�ld�z ise o kadar �s�n�r ki, merkezindeki ��man�n yaratt�� bas�n� y�ld�z� patlat�r.

Peki, bir y�ld�z�n par�alar�n� bir arada tutan kuvvet nedir? Bu kuvvet, k�tle �ekimidir. Y�ld�zlar, genellikle dura�an bir yap�ya sahip olduklar�na g�re, k�tle �ekimine kar�� koyacak ve ��kmeyi durduracak, i�erden kaynaklanan bir bas�n� kayna��na ihtiya� vard�r. Bir y�ld�z� olu�turacak gaz bulutu ��kmeye ba�lad�k�a, bas�nc�n�n artmas�yla birlikte, s�cakl�� da artar.

Gaz bulutu, belirli bir s�cakl��a ula�t��nda, merkezindeki s�cakl�k, yeterli bas�nc� yaratarak ��kmeyi durdurabilir. Ancak, s�cak gaz�n olu�turdu�u bu y�ld�z, enerjinin korunumu ilkesine g�re, yayd�� n�mdan dolay� enerji kaybedecektir ve bu nedenle zamanla so�uyacakt�r. ��kmeyi durduran bas�n� kayna��n� kaybeden y�ld�z ise ��kmeye ba�layacakt�r.
19. y�zy�lda, G�ne�i ve di�er y�ld�zlar� inceleyen bilim adamlar�, bu g�

G�KTA�I

9/7/2010

��NDEK�LER Sayfa No ��indekiler 1 �zet 3 Giri� 4 1. �arpma Kraterlerinin Olu�umu 6 1.1. Krater Olu�umunun Mekani�i 7 1.1.1. Bas�n� Evresi 8 1.1.2. �ukur(Kaz�lma) Evresi 8 1.1.3. Kraterin Boyutu 11 1.1.4. �arp��ma Erimesi 11 1.2. Kraterin Morfolojisi ve Tan�mlanmas� 12 1.2.1. Basit Kraterler 12 1.2.2. Kompleks Kraterler 15 1.2.3. Krater De�i�imi 16 1.3. Meteorit �arpma Kraterlerinin Tan�nmas� ��in Genel Kriterler 17 1.3.1. Genel 17 1.3.2. �ok Ba�kala��m�(Metamorfizm) 18 2. Teoride Krater Olu�umu ve Krater Olu�um S�recinde A��a ��kan Enerji Miktar�n�n �l��lmesi 20 2.1. Teoride Krater Olu�umu 20 2.2. Krater Olu�um S�recinde A��a ��kan Enerjinin Miktar� 22 3. Deney, G�zlem ve Modellemelerden E�imli �arpmalar�n Anla��lmas� 26 3.1. E�imli �arp��ma Olas�l�� 26 3.1.1. �ekimsiz Y�zeyler 27 3.1.2. �ekimli Y�zeyler 27 3.2. E�imli �arpmalar�n Deneysel �al��malar� 28 3.2.1. Krater �ekli 28 1
3.2.2. At�lan Materyalin Da��l�m� 30 3.2.3. Krater Yeterlili�i 30 3.2.4. At�lan Cismin Son Durumu 31 3.2.5. �ok Dalgas� 31 3.2.6. Spik�l(T�yc�k) Geni�lemesi 32 3.2.7. Buharla�ma 32 3.3. Model Olu�turma �al��malar� 33 3.3.1. �lk 2 ½D Sim�lasyonlar� 33 3.3.2. 3D Sim�lasyonlar� 34 3.3.2.1. E�imli �arpmalarda �ok Dalgas� 35 3.3.2.2. E�imli �arpmalarda Erime 38 Sonu� 40 Kaynaklar 43 2
�ZET G�kta�� kraterlerinin olu�um s�re�lerinin incelenmesine y�nelik olarak ger�ekle�tirilen kuramsal ve deneysel �al��malarla �nemli sonu�lara ula��lm��t�r. Bu amaca y�nelik olarak kimyasal ve n�kleer patlamalar�n zemin �zerindeki etkisi incelenmi�, ayr�ca laboratuarlarda ate�li silahlarla mermi �arpma deneyleri yap�lm��t�r. �te yandan bilgisayarlardan yararlanarak krater olu�umuna ili�kin �e�itli fiziksel modeller geli�tirilmi�tir. Kaya�lar ve mineraller �ok etkisinde b�rak�larak bunlar�n yap�s�ndaki de�i�iklikler g�zlenmi�, bu bulgular g�kta�� kraterlerinden elde edilen kaya� ve mineral �rnekleriyle kar��la�t�r�lm��t�r. B�t�n bu ara�t�rmalarla elde edilen bulgularla, g�kta�� krateri olu�umunun belirli evrelerden geli�ti�i sonucuna var�lm��t�r. Daha �nce yap�lan bir�ok �al��mayla krater olu�umunun miktar�, bu olayda a��a ��kan enerjinin miktar�, meteoridin gelme a��s�n�n krater olu�umundaki etkileri ara�t�r�lm�� ve �nemli sonu�lara ula��lm��t�r. �arpma kraterleri, meteoritlerin Ay veya kaya� bir gezegene �arpmas�yla olu�an kraterlerdir. Gezegen olu�umunun son evresinde, gezegen y�zeylerinin son g�r�n��n�n belirlenmesinde krater olu�umu �nemli rol oynar. Yer" de a��nma ve tektonik s�re�ler, s�rekli bir kabuk de�i�imine neden oldu�u i�in bir�ok �arpma krateri yok olmu�tur. G�ne� sistemindeki �o�u b�lgede bu do�ru de�ildir ve belki de krater olu�umu , bir y�zeyin g�r�n��n�n belirlenmesinde hemen hemen en �nemli s�re�tir. 3
G�R�� G�kta�� kraterleri, g�kta�� arpmas� sonucunda gezegenlerin y�zeylerinde olu�an ��k�nt�lerdir. �nsans�z uzay ara�lar� ile s�rd�r�len g�zlemler sonucunda Ay kraterleri b�y�kl�klerine, morfolojik yap�lar�na ve olu�um bi�imlerine g�re s�n�fland�r�l�r.buna g�re Ay y�zeyindeki kraterler temel olarak birincil ve ikincil �arpma kraterleri, volkanik kalderalar, maarlar, zirve kraterleri ve ��kme kraterleri(aka�lama) bi�iminde grupland�r�l�rlar. �e�itli insans�z uzay ara�lar�yla ger�ekle�tirilen ara�t�rmalar sonucunda Mars"�n y�zeyinde de dairesel yap�lar�n ve ��k�nt�lerin bulundu�u belirlenmi� ve b�ylece krater olu�umunun, Yere benzer t�m gezegenimsi cisimler i�in evrensel bir do�al s�re� olabilece�i d��ncesi geli�tirilmi�tir. Bug�n G�ne� Sisteminde yer alan yada evrenin �teki b�l�mlerinde bulunan korunmas�z gezegenlere s�k s�k g�kta�lar�n�n �arp�yor olmas� akla yak�n bir olas�l�k olarak kabul edilmektedir. Genel olarak gezegenlerin birim y�zey alanlar�na d��en krater say�s� ile gezgen atmosferinin yap�s� ve yo�unlu�u, gezegen y�zeyinin a��nmaya kar�� direnci ve gezegenin civar�nda bulunan ve y�zeye s�rekli d��en par�ac�k ak�s� aras�nda yak�n bir ba��nt�n�n oldu�u d��n�lmektedir. Yere benzer(kat� kaya�) gezegenlerin olu�umu i�in ortaya at�lan varsay�ml

U�AK M�HEND�SL�� - U�A�IN �CADI VE WR�GHT KARDE�LER

9/7/2010

u�a��n icad� ve wright karde�ler

GALAKS� ANS�KLOPED�S�

9/7/2010

GALAKS� ANS�KLOPED�S�

Ad� Gaal Dornickdi ve Trantoru o g�ne dek hi� g�rmemi� olan ta�ral� bir delikanl�yd�. Yani kenti ger�ekten g�rmemi�ti. Yoksa Trantoru bir�ok kez hiper-videoda seyretmi�ti. Arada s�rada da bir imparatorun ta� giymesi t�reni ya da bir Galaksi Konseyinin a��lmas�yla ilgili o g�rkemli, ��-boyutlu haber yay�nlar�n� izlemi�ti. Gaal Dornick hayat�n� Mavi Birikintinin s�n�r�ndaki Synnax gezegeninde ge�irmi�ti. Ama bu, uygarl�kla b�t�n ili�kisinin kesilmi� oldu�u anlam�na da gelmiyordu. Zaten o s�rada Galakside hi�bir yer uygarl�ktan kopmu� de�ildi.
O �a�da Galakside insanlar�n ya�ad�klar� yakla��k yirmi be� milyon gezegen vard�. Ve bunlar�n hepsi de merkezi Tran-torda bulunan �mparatorlu�a ba�l�yd�lar. B�yle kesin bir a��klaman�n yap�labilece�i son yar�m y�zy�ld� bu
Gaal Dornick i�in yolculuk hi� ku�kusuz ��rencilikle ge�en ya�am�n�n en �nemli olay�yd�. Bu yolculuktan �nce de uzaya a��lm��t�. Bu y�zden bu seyahat yaln�z ba��na onun i�in pek de �nemli say�lmazd�, Gaal daha �nce meteor s�ojklenmesi mekani�i konusunda bilgi edinmek i�in Synnax�n tek uydusuna kadar gitmi�ti. Bu bilgi, tezi i�in gerekliydi ona. Ama insan ister
- 8 -
yar�m milyon millik bir uzakl�� a�s�n, ister bir o kadar ��k y�l� s�ren bir seyahat yaps�n, uzay yolculu�u daima ayn�yd�.
Gaal, hiper-uzaydaki s��rama i�in kendisini biraz haz�rlamaya �al��m��t�. Bu, gezegenler aras� basit yolculuklarda g�r�lmeyen bir �eydi. Fakat y�ld�z sistemleri aras�nda yolculuk yapman�n en pratik y�ntemi s��ramayd�. Ve belki de sonsuza kadar da b�yle olacakt�. Normal uzayda hi� kimse ��k h�z�ndan daha s�ratle ilerleyemezdi. (Bu insanl�k tarihinin �afak zaman�ndan beri bilinen birka� bilimsel ger�ekten biriydi.) Bu y�ntemle insanlar�n ya�ad�� en yak�ndaki g�ne� sistemlerine bile yap�lacak bir yolculuk y�llarca s�rerdi. Ama insan hiper-uzayda Galaksinin bir ucundan di�erine bir anda gidebilirdi. Hiper sistem hayal edilemeyecek bir b�lgeydi. Ne zamand�, ne de mekan. Ne maddeydi, ne de enerji. Ne hi� di, ne de bir �ey.
Gaal bu s��ramalardan ilkini beklerken mide kaslar� hafif bir korkuyla b�z�ld�. Ama st�rama sadece hafif bir sars�nt�yla sona erdi. Gaalin i�inde bir yere vuruldu sanki. Ama gen� adam daha ne oldu�unu anlayamadan bu da sona erdi. Hepsi o kadar.
Gaal de ondan sonra di�er konularla ilgilendi. �rne�in, �mparatorlu�un 12 000 y�l boyunca g�sterdi�i geli�menin ba�ar�l� sonucu olan b�y�k ve ��lt�l� gemiyle ilgilendi. Kendisini d��nd�. Matematik alan�nda doktoras�n� yeni yapm��t� ve �nl�, ulu Hari Seldon onu Trantora davet etmi�ti. Bilgin, Gaalin o pek geni� ve biraz da iddial� Seldon projesine kat�lmas�n� istiyordu.
Gaal ilk s��rama y�z�nden d��k�r�kl��ria u�ram��t�. �imdi Trantoru ilk g�rece�i an� bekliyordu. Seyretme odas�ndayd� gen� adam. �elik panjur kapaklar bildirilen zamanlarda a��l�yordu. Gaal bu f�rsat� ka��rm�yor, y�ld�zlar�n ��lt�lar�n� seyrederek bir y�ld�z k�mesinin olu�turdu�u inan�lmayacak sis bulutunun zevkini ��kar�yordu. Bu y�ld�z k�meleri, tam u�arken dondurulan,
-9-
dev bir ate�b�ce�i bulutunu and�r�yorlard�. Gaal bir keresinde gemiden be� ��k y�l� uzaktaki so�uk, mavimsi beyaz bir dumana benzeyen gazl� bir nebulay� g�rd�. Penceresinin d��nda sanki s�t gibi yay�l�yor, buz gibi ��lt�s� oday� dolduruyordu. Nebula iki saat sonra yine bir s��rama sonucu g�zden kayboldu.
Trantorun g�ne�i ilk g�r�ld�� zaman sert beyaz ��lt�l� bir toz zerresinden farks�zd�. B�yle milyonlarca benek�i�in aras�nda kaybolmu� gibiydi. Gaal g�ne�i geminin rehberi i�aret etti�i i�in g�rebildi. Galaksinin merkezinde y�ld�zlar pek s�kt�. Ancak g�ne� her s��rama sonucu daha parlak bir hal ald�. I��l-t�s�yla di�erlerini bo�arak s�n�kle�tirdi.
Sonra bir gemi subay� i�en girerek, Seyretme odas� yolculu�un sonuna dek kapal� kalacak, diye a��klad�. �ni�e haz�rlan�n.
Gaal, �zerinde �mparatorlu�un Uzay Gemisi ve G�ne� i�areti bulunan beyaz bir �niforma giymi� olan adam�n pe�inden gitti. Onu kolundan yakalad�. Odada kalmam m�mk�n de�il mi? Trantoru g�rmek istiyorum.
Subay

KEPLER

9/7/2010

KEPLER

1571"de do�mu� olan Kepler, astronominin ana hatlar�n� ��rendikten sonra gezegenler sistemini a��klayabilecek bir matematik d�zen bulma probleminin adeta hastas� olmu�tu. Bir yerde "akl�m�n b�t�n g�c�yle bu problemin �zerinde kara kara d��nd�m" diye yaz�yordu. Kepler, �a�da�� ve �rnek ald�� bir bilim adam� olan Tycho Brahe"nin tam z�tt� bir kimseydi. Tycho b�y�k bir mekanik kabiliyet ve h�nere sahipti; fakat matemati�e kar�� ilgisi azd�. Kepler bir deneyci olarak beceriksizdi ama matemati�in g�c�ne hayran olmu� bir kimseydi.Say�lar�n g�c�ne kar�� duydu�u bu derin sayg�yla eski Yunanl�lara yakla��yor, say�sal bilmeceler �ok ilgisini �ekiyordu. Hayat�n� Tycho"nun b�rakt�� ve gezegenlerin yerini g�steren �izelgelere vermi�ti. Tycho Brahe"nin g�zlemlerini matematik tasvire �evirirken ayn� bu g�n herhangi bir ilim adam� gibi davran�yordu. Denel bulgular� cetveller dolusu say�lar yerine basit matematiksel kanunlar halinde ifade etmeye �al��yordu. Matematiksel kanunlarla yaln�z g�zlemleri a��klamakla kalmay�z, ayn� zamanda hen�z yap�lmam�� g�zlemlerin sonu�lar�n� da �nceden kestirebiliriz, �stelik matematiksel kanunlar say� �izelgelerinden daha kolay hat�rda tutulabilirler ve ba�kas�na �ok daha kolay anlat�labilirler.
Kepler"in gezegen y�r�ngeleri kanunu 5 d�zg�n kat� �ekle dayan�yordu. Bu kanuna g�re yar��ap� Sat�rn"�n y�r�ngesine e�it bir k�re bir k�p� i�ine al�r(a). Bu k�p�n i�ine �izilecek bir k�renin yar��ap� ise J�pterin y�r�ngesinin yar��ap�na e�ittir. J�piter"in y�r�ngesine e�it yar��aptaki k�renin i�ine bir d�zg�n d�rty�zl� �izilebilir(b). Bu d�rt y�zl�n�n i�ine �izilecek k�renin yar��ap� Mars�n y�r�ngesinin yar��ap�na e�ittir.Mars gezegenin y�r�ngesinin yar��ap�na e�it yar��aptaki k�renin i�ine bir d�zg�n 12 y�zl� �izilebilir(c). Bu d�zg�n 12 y�zl�n�n i�ine �izilecek k�renin yar��ap� yerin y�r�ngesinin yar��ap�na e�ittir(d). B�ylece bir d�zg�n kat� �ekil ve bir k�reyi s�rayla �izerek d�zg�n 8 y�zl� i�in(e) ve d�zg�n 20 y�zl� i�

ASTRONOM� - EVREN�N �YK�S�

9/7/2010

evrenin �yk�s�

ASTRONOM� - DERS NASIL �ALI�ILIR?

9/7/2010

ders nas�l �al��l�r?

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM� VE UZAY-EVREN�N DO�U�U VE G�NE� S�STEM�N�N MEYDANA GEL��

9/7/2010

g�ne� sistemi ve uzay-evrenin do�u�u ve g�ne� sisteminin meydana geli�i

GEZEGENLER VE YILDIZLAR ARASINDAK�

9/7/2010

GEZEGENLER VE YILDIZLAR ARASINDAK�
�L��K�

Gezegenler olduk�a b�y�k,��k vermeyen,daireye benzeyen y�r�ngelerde G�ne� �evresinde d�nen ancak,yans�tt�klar� g�ne� �� nedeniyle g�zle g�r�lebilen g�kcisimleridir. Gezegenlerin t�m�, ayn� y�nde hareket ederler ve h�zlar� ,G�ne�"e olan uzakl�klar�yla belirlenir.�ki tanesinin d��nda, yine t�m�n�n y�r�ngeleri yakla��k olarak ayn� d�zlemlerdedir. B�t�n bu veriler,gezegenlerin, giderek s�k�la�an ve yass�la�an dev bir toz ve gaz bulutundan, ayn� anda olu�turduklar� kuram�na yol a�m��t�r. Bu olgu,yakla��k 5 milyar y�l �nce ortaya ��km�� ve o zamandan bu yana gezegenlerin baz�lar�
�nemli de�i�imlerden ge�mi�tir.
G�ne� Sistemindeki yerleri ba�l� olarak,i� ve d�� gezegenler bi�iminde bir ayr�m yap�lmaktad�r.Fiziksel �zellikleri temel al�nd��nda ise,d�nya benzeri gezegenler ve dev gezegenler diye adland�r�lan,gezegenler bi�iminde bir ayr�m yap�lmaktad�r.Birinci tipte yer alan gezegenler,b�y�kl�k ve yap� bak�m�ndan D�nyaya benzemekte ve g�ne�e daha yak�n y�r�ngelerde hareket etmektedirler. �te yandan dev gezegenler ise,g�ne�ten daha �ok uzakta ,d�nyadan b�y�k ve �o�u da gaz halindedir.D�nyan�n bir tane uydusu olmas�na kar��l�k,dev gezegenlerin �ok say�da uydusu vard�r.ileri s�r�len bir kurama g�re,dev gezegen Nept�n �n uydular�ndan biri,y�r�ngesinden �ekilip al�narak,ba��ms�z bir gezegen olan Pl�ton u olu�turmu�tur.Pl�ton,G�ne� Sisteminde ,G�ne� e en uzak gezegendir.birbirlerini kar��l�kl� olarak �ekmeleri nedeniyle gezegenler,birbirlerinin y�r�ngelerini,bu y�r�ngelerin bi�imini ve konumunu de�i�tirecek denli etkiler.D�nya g�z �n�nde tutuldu�unda ,bu gibi etkiler buzul �a�lar�n�n ortaya ��kmas�na ve Mars ta ise,gezegen y�zeyindeki suyun yok olmas�na yol a�m�� olabilirler. Eski �a�larda, Merk�r, Ven�s, Mars, J�piter ve Sat�rn olmak �zere 5 gezegen biliniyordu. Bu gezegenler, y�ld�zlardan, de�i�en parlakl�klar� ve g�ky�z�ndeki konumlar�n�n �teki y�ld�zlara g�re dura�an olmay��yla ay�rt edilebiliyorlard�. Bu nedenle,bu gezegenler ayn� zamanda "gezici y�ld�zlar" diye tan�mlanmaktayd�lar. O �a�larda D�nya, evrenin hareketsiz duran merkezi san�ld��ndan,bir gezegen say�lm�yordu.17yy dan bu yana 4 gezen daha bulundu.bunlardan birincisi ,D�nyan�n kendisiydi;D�nyan�n g�ne� �evresinde d�nd�� ve bunun tersinin do�ru olmad�� giderek daha a��k bir bi�imde ortaya ��k�nca,D�nyan�n gezegensel bir yap�s� oldu�u,17yy. boyunca benimsenmeye ba�land� g��n teleskopla g�zlenmeye ba�lamas�ndan yakla��k 200 y�l kadar sonra,1781 de Uran�s gezegeni amat�r �ngiliz g�k bilimcisi William Herschel taraf�ndan bulundu.Bu gezegenin daha �nceleri de bir �ok kareler g�zlendi�i biliniyordu,Ancak Uran�s"�n bir gezegen oldu�u o zamana kadar anla��lmam��t�.Uran�s"�n bulunmas�ndan hemen sonra bu gezegenin daha �nceki g�zlemlere dayan�larak yap�lan hesaplar�n ortaya kondu�u y�n�nde hareketini yapmad�� ortaya ��kt�.1820 y�l�na gelindi�inde g�zlenen sapmalar �ylesine b�y�m��t� ki,kimi ara�t�rmac�lar bu sapmalar�n dahada uzaktaki bir ba�ka gezegenin �ekim nedeniyle ortaya ��km�� olabilece�i d��ncesini ileri s�rd�ler.Frans�z g�k bilimci Leverirer ile �ngiliz Adams,var say�lan bu gezegenin g�kteki yerini belirlemeye �al��t�lar.Ger�ektende 1841 de yap�lan hesaplamalar�n g�sterdi�i yerde yeni bir gezegen saptand� bu gezen nept�nd� nept�n de daha �nceleri g�zlenmi� ancak,gezegen oldu�u anla��lamam��t� 20yy. ba�lar�nda,aralar�nda Percival Lowell in de bulundu�u bir �ok g�k bilimci ba�ka bir gezegenin daha nept�n�n y�r�ngesi d��nda hareket etmede olabilece�ini �ne s�rd�ler;k��k sapmalar�n nedeni hala a��klanabilmi� de�ildi.1906 y�l�ndan ba�layarak,�ok say�da g�k bilimci sistematik bir ara�t�rmaya giri�ti ve bu ara�t�rman�n sonucu 1930 da al�nd� Amerikal� Clyde Tomebaugh,foto�raf cam� �zerinde parlayan bir, noktay� g�sterdi;Bu nokta, G�ne� sisteminin en uzak gezegeni olan Pl�ton"du.Bununla birlikte,�ok ge�meden bu gezegenin olduk�a b�y�k bir g�k cismi oldu�u a��k�a ortaya ��kt�.
G�ne�ten g�zlendiklerinde gezegenler g�kte her zaman ayn� y�nde hareket ederler bununla birlikte,D�nyadan g�zlendiklerinde,y�ld�zlara g�re bazen do�uya (ilerleme), bazen de bat�ya do�ru(gerileme)hareket ederler.Bu g�r�n�rdeki hareketlerin tersine d�nd�� anlara durak noktalar� ad� verilir. Ge�mi�te d�nya, dura�an say�ld�� zamanlarda,D�nyan�n �evresindeki bu halka benzeri hareketlerin a��klanmas� �ok g�� g�r�n�yordu ancak,daha sonralar� bu olgunun d�nya ile s�z konusu gezegenin y�r�

UZAYDA NELER VAR

9/7/2010

UZAYDA NELER VAR?

��inde y�ld�zlar, gezegenler, uydular, meteorlar gibi g�k cisimlerinin bulundu�u bo�lu�a uzay denir.

1.Galaksiler (G�k Adalar�)

Biri bize en yak�n galaksi di�eri ise i�inde bulundu�umuz iki galaksi

Y�ld�zlar�n, bulutsular�n ve di�er maddelerin olu�turdu�u toplulu�a galaksi denir.
* Galaksiler �ok b�y�kt�r. K��k galaksilerde 100 000, b�y�k galaksilerde de 3 trilyondan fazla y�ld�z bulunur.

G�ne� Sistemi, Samanyolu galaksisi i�inde bulunur.Samanyolu"nda 100 milyardan fazla y�ld�z vard�r.

* Uzaydaki uzakl�klar ��k y�l� birimi ile ifade edilir. 1 ��k y�l�, ��n bir y�lda ald�� yola e�ittir. Bu da yakla��k 9,46 trilyon km eder

* Samanyolu"nun �ap� 100 000 ��k y�l�d�r.G�ne�"in Samanyolu merkezine uzakl�� da yakla��k 30 000 ��k y�l�na e�ittir.

* �ekillerine g�re Galaksiler �� e�ittir. Sarmal, elips ve d�zensiz.

Sarmal Galaksiler: Disk bi�imindeki yap�lar�nda sarmal kollar vard�r. Bu galaksilerin bilinenlerinin t�m� d�nmektedir. Samanyolu ve Andromeda bilinen sarmal galaksilerdir.
Elips Galaksiler: Elips �eklinde bir yap�ya sahiptir. Bu galaksilerin sarmal kollar� yoktur. Yap�lar�nda �nemli miktarda y�ld�zlar aras� gaz ve toz bulunmaz.
D�zensiz Galaksiler: Elips ve sarmal yap� g�steren sarmal yap� d��nda, �ekil olarak bunlara hi� benzemeyen galaksilerdir. Bu galaksilerde bol miktarda gaz, toz bulutu ve �iddetle s�ren y�ld�z olu�umu mevcuttur.
2. Y�ld�zlar Do�ar, Ya�ar ve �l�r
G�ne� gibi, kendili�inden �s� ve ��k veren g�k cisimlerine y�ld�z
denir.Y�ld�zlar s�cak ve parlak gaz k�tleleridir.
Y�ld�zlar teleskopla g�zlenebilir.
* Y�ld�zlar da do�ar, ya�ar ve �l�rler. Y�ld�zlar�n ya�am evreleri yakla��k olarak �u �ekildedir:
Gaz ve toz bulutu toplanarak yo�unla��r. �ekirdekte hidrojen helyuma d�n��r ve enerji a��a ��kar. Y�ld�z bu enerjiyi �s� ve ��k olarak yayar.
* Y�ld�z ne kadar �ok enerji �retirse o kadar parlak g�r�n�r.
* Y�ld�z�n �l�m s�reci ise enerjisinin azalmas�yla ba�lar. Hayat� sona eren y�ld�z k��k ise, geride demir y�n�nden zengin ��ks�z bir k�tle kal�r (Kara C�ce); b�y�k ise y�ld�z, �nce i�ine ��ker sonra patlar (S�pernova). Bu patlama sonras�nda merkezde y�ld�z�n �ekirde�i kal�r.
Geride kalan �ekirde�in k�tlesi, G�ne�" in k�tlesinden 1,5 - 3 kat fazlaysa n�tron y�ld�z�, 3 kattan daha fazlaysa kara delik olu�ur.
* Kara delik, belli bir yak�nl�ktan ge�en b�t�n g�k cisimlerini kendine �eker. Bu �ekim �yle b�y�kt�r ki, kara delik �� bile �eker.Bu y�zden parlak de�ildir; ��k yaymaz.

G�ne� Ya�amam�z ��in �ok �nemlidir
Fotosentez sayesinde bitkiler besin �retir ve canl�lar kendileri i�in gerekli enerjiyi bu besinlerden sa�larlar.Fotosentez ise G�ne� �� ile yap�l�r.
* G�ne�"le D�nya aras�nda bir k�tle �ekimi vard�r. Bu �ekim olmasayd�
D�nya belli bir y�r�ngede seyahat edemezdi.
K�sacas�, G�ne� olmasayd� D�nya"da hayat olmazd�.
G�ne� Nas�l Olu�tu?
Bu konuda pek �ok g�r�� vard�r. En yayg�n g�r��e g�re, kendi ekseni etraf�nda d�nen dev, k�zg�n gaz ve toz k�tleleri zamanla so�udu ve b�z�lmeye ba�lad�. D�nme h�z� artt�. Merkezde G�ne� olu�tu, sonra da etraf�nda gezegenler ve di�er g�k cisimleri meydana geldi.
G�ne�"in Katmanlar� ve Yap�sal �zellikleri
Eldeki verilere g�re G�ne�"in ya�� 5 milyar y�l olarak tahmin edilmektedir. G�ne�, D�nya"da yakla��k 330 000 kat daha fazla k�tleye sahiptir.Yap�s�nda % 81,76 oran�nda hidrojen, % 18,17 oran�nda helyum bulunur. Geri kalan k�s�m da oksijen, karbon, azot, sodyum, kalsiyum, k�k�rt, silisyum, demir, magnezyum ve al�minyum elementlerinden olu�ur.
* G�ne�"in merkezinde �ekirdek vard�r. �ekirdek tepkimeleri (hidrojenin helyuma d�n��mesi) bu katmanda ger�ekle�ir. Burada s�cakl�k 15 milyon C kadard�r. �ekirdekte olu�an enerji �ok b�y�kt�r. Bunun ancak 2 milyonda bir ula��r.
D�� k�s�mda ��k k�re (fotosfer) bulunur. Burada s�cakl�k 6000 C civar�ndad�r.
Fotosferin etraf� s�cak - ergimi� magma gibi bir maddeyle �evrilidir.Bu k�sma renk k�re

HAVACILIK VE UZAY - EVREN VE UZAY

9/7/2010

evren ve uzay

HAVACILIK SANAY�NDE KULLANILAN PLAST�K MATR�SL� KOMPOZ�T MALZEMELER

9/7/2010

polimerler yapilari geregi �elik ve diger konvansiyonel malzemelerden
farklidirlar ve onlarin avantajli yanlari �n plana �ikartilarak kullanim alanlari giderek genislemektedir. polimer ve polimer kompozitlerin baslica hedefleri en
az �elik kadar saglam, olabildigince hafif, y�ksek kullanim sicakliklarina
dayanikli ve ekonomik malzeme �retimidir. g�n�m�zde ileri m�hendislik malzemelerinin kullaniminda hi� s�phesiz otomotiv sekt�r� en b�y�k payi
almaktadir. otolarda �esitli plastik malzemelerin kullanimi % 10 civarinda ise de tamponlar gibi bazi �zel uygulamalarda plastik kompozitler rakipsizdir.
bunun yani sira �rnegin bakirdan daha iyi derecede elektrik iletkenligi
bulunan �zel bazi polimer sistemlerin yapilmasi ile polimerik ileri malzeme
spektrumu alabildigince genislemistir.
�esitli m�hendislik uygulamalarinda metallerin yerini tercihen kullanilan
polimer kompozitler sadece hafiflik, mekanik dayanim gibi �zellikler degil,
insan dokulari ile uyum saglayan ve sertlik derecesi ayarlanabilen yapay doku ve organlar gibi uygulamalarin disinda "optik elyaf" ve basin� ile elektrik �retebilen" piezoelektrik �zellikli ve istenildigi gibi islenebilen �zel sistemlerin
yapiminda da metal ve seramik malzemelerin yerlerine kullanilmaktadir.
polimer kompozitleri iki ana kategoride incelemek m�mk�nd�r. bunlar
par�acik dolgulu ve s�rekli elyaf kompozitleridir. �zellikle s�rekli elyaf i�eren kompozitler y�ksek performans istenen alanlarda giderek daha �ok kullanilmaktadir.
...
havac�l�k sanayiinde kullan�lan plastik matrisli kompozit malzemeler

ESK� MISIRLILARDA ASTRONOM�

9/7/2010

ESK� MISIRLILARDA ASTRONOM�
1. MISIRLILARDA TAKV�M
M�s�r matemati�inin seviyesi astronomi bilgisinin inki�af�m kolayla�t�racak yahut da sa�layabilecek bir durumda olmaktan uzakt�. M�s�r astronomisinin M�s�r matemati�i ile ayarl� bir geli�me g�stermi� oldu�u s�ylenebilir.
�te yandan, M�s�rl�larda kalma hi�bir tutulma rasad� kayd�yla kar��la��lmam��t�r. Bu hayretle kar��lanacak bir �eydir. Bu sebeple, M�s�r astronomisi hakk�ndaki kaynaklar�m�z�n �ok fakir olmas� dolay�s�yla, belki de bu konudaki bilgimizde �nemli baz� noksanlar mevcut olabilir.
M�s�r astronomisinin �zerinde durdu�u ba�l�ca konular zaman �l��lerine ili�kindir. G�nl�k i�lerin d�zenlenmesi ve y�r�t�lmesi i�in M�s�rl�lar�n kulland�klar� resmi lay�k takvimlerinde, y�l otuzar g�nl�k on iki aya b�l�nm��t�. B�ylece, M�s�rl�lar�n bu resmi ve lay�k takvimlerinde y�l 360 + 5 = 365 g�n uzunlu�undayd�. Demek ki, M�s�rl�lar�n takvim y�l� g�ne� y�l�na olduk�a yak�nd� ve bu takvim y�l� ile astronomik g�ne� y�l� aras�nda yakla��k olarak bir �eyrek g�n kadar fark vard�.
Bu takvimde y�l ger�ek astronomik g�ne� y�l�ndan �eyrek g�n kadar k�sa oldu�u i�in M�s�r takvimi g�ne�e k�yasla her d�rt y�lda takriben bir g�n geri kalmaktayd�. B�ylece, M�s�rl�lar�n seneleri, yakla��k olarak y�z yirmi y�lda astronomik g�ne� y�l�na nazaran bir ay �nce ba�l�yordu.
M�s�r takvim y�l�n�n bu suretle tam bir y�l ileri giderek tekrar g�ne� y�l� ile intibak haline gelmesi 1456 y�lda vuku bulmaktayd�. Bu 1456 y�ll�k devreye daha sonra Yunanl�lar Siriy�s devresi ya da Sothis devresi ad�m vermi�ler. Siriy�s y�ld�z�n�n 15 temmuzda helyak do�u�, veya tan do�u�u, yapmaya ba�lamas� ve bu olay�n bu devreyi dakik bir �ekilde belirlemekte olmas�d�r.
15 temmuzun ilk ba�ta y�l ba�lang�c� ve ta�ma mevsiminin ba�� olarak se�ilmi� olmas�, Nil Irma��n�n takriben bu tarihte ta�maya ba�lamas�ndan ileri gelmi�tir. Fakat y�llar� gezici oldu�undan y�lba�� da Nilin tasmas�yla �ak��k durumda kalmamakta, ikisi aras�nda zaman s�resi m�temadiyen de�i�mekteydi.
Takvimleri g�ne� y�l�na tekab�l etti�i ve yakla��k olarak ona e�it oldu�u halde, M�s�rl�larda y�l i�ine da��lm�� mevsimin kabul edilmi� olmas� g�ne� y�l� ile paralellik g�stermiyor. Ba�ka bir ifade ile, y�llar�n�n mevsimlere ayr�lmas�yla d�nence ve g�nd�n�mleri aras�nda herhangi bir m�nasebet kurulmam�� oldu�u g�r�l�yor.
B�t�n bunlar M�s�r takvim y�l�n�n esas itibar�yla tar�mla ilgili bir takvim oldu�u hissini veriyor. Yani, M�s�rl�larda y�l uzunlu�unun ayarlanmas� ve tesbiti, belki de esas itibar�yla g�ne� rasatlar�ndan fazla. Nilin ta�malar�na dayanmaktayd�. Ger�ekten, M�s�rl�lar�n y�l uzunlu�unu sadece Nil ta�malar�ndan faydalanarak, yani bu sayede, do�ruya �ok yak�n bir �ekilde tesbit edebilmi� olmalar� muhtemeldir. Fakat daha b�y�k bir ihtimalle, kendilerine bu hususta ayr�ca Siriy�s y�ld�z� da k�lavuzluk etmi�tir. Bu bak�mdan, ileride daha tafsilatl� olarak anlat�laca�� zere, Eski M�s�r resmi takvim y�l�n�n ger�ek astronomik g�ne� y�l� say�labilece�i s�ylenebilir. Bu takvimde y�l�n on iki aya b�l�nmesi otomatik ve tabii bir m��ahede ile ay safhalar�na dayanmaktayd�; daha do�rusu, kavu�um ay periyodlar�ndan m�lhemdi.
B�ylece, M�s�r takvim y�l�n� tar�ma dayanan bir y�l olarak tavsif etmek m�mk�n olmakla beraber, ve ayr�ca, g�ne� y�l�n� zaman�na g�re en iyi temsil eden eski�a� takvimi olmas�na, ra�men, periyodik �ekilde ayarlama ve tashih yapma yoluna gidilmedi�inden, bu takvimin bu bak�mdan sa�lad�� potansiyel imkanlar de�erlendirilmemekte ve takvim, uzun vadeli olarak, g�ne� y�l�na uymamaktayd�. Bu sebeple bu takvim, neticede, tar�m�n ihtiya�lar�n� otomatik bir �ekilde kar��lam�yor. Nilin ta�ma zamanlar�m g�sterme gibi M�s�rda tar�m faaliyetinin en �n plandaki bir iste�ini bile do�rudan do�ruya yerine getiremiyordu. ��nk� mevsimler tedrici bir �ekilde y�l i�inde yer de�i�tirmekteydi. Takvim kendi kendisini 1456 y�ll�k bir s�re i�inde d�zeltiyordu. Fakat bu d�zelmenin hemen arkas�ndan aradaki ayarlanma yeniden bozulmaya ba�lamaktayd�.
Nilin ta�ma zamanlar�nda intizams�zl�klar olmas� tabiidir. Bu sebeple, bu takvimin kurulu� tarihinin muayyen bir y�l olarak belirlenmesi imkans�zd�r. Bu tarihin bir zaman s�resi i�inde oynayabilece�i tabiidir. Parker bu gibi m�lahazalara dayanarak bu takvimin ba�lang�c�n� 2937 ile 2821 y�llar� aras�nda tarihlendirmi�tir. Ayr�ca, bu tahmini tarihin do�rulu�unu g�steren daha dolays�z ye daha olgusal baz� delillerin de mevcut oldu�u s�ylenebilir.
Nilin ta�ma zamanlar� azami bir bu�uk iki ay kadar fark g�

MARS SUNUMU

9/7/2010

mars"�n sa�daki haritas� viking 1
ve 2" taraf�ndan elde edilen
y�kseklik datalar� kullan�larak
olu�turulmu�tur. g�ne�
sistemi"nde dokuz gezegen vard�r
bunlar iki gruba ayr�l�r.karasal
gezegenler,merk�r,ven�s,d�nya
ve mars"t�r.bu gezegenler, sert, kayal�k y�zeylere sahiptirler. bilim adamlar�,bir gezegen sistemindeki gezegenlerin olu�umunun ne kadar s�rece�ini bilgisayar yard�m�yla hesaplamaya
�al��yorlar.hesaba g�re,gezegenimsiler olu�tuktan yakla��k 20 bin y�l sonra ay boyutlar�nda
y�zlerce cisim ortaya ��k�yor.gezegenlerin tam boyutlar�na ula�mas�ysa yakla��k 10 y�l al�yor.arta kalan gezegenimsilerse, sonraki 10 milyon y�l i�erisinde gezegenlerce
yutuluyor. i�te "mars" b�yle olu�tu... (.ppt)

G�NE� S�STEM�NDE YA�AM

9/7/2010

G�NE� S�STEM�NDE YA�AM

��NDEK�LER I. �zet...............................................................................................................................1 1. Giri�..............................................................................................................................2 2. Gezegenlerin Olu�umu ve D�zeni.................................................................................3 3. Ya�am Olabilecek G�kcisimleri....................................................................................4 3.1. Ay..........................................................................................................................9 3.2. D�nya"da Ya�am Nas�l Ortaya ��kt�?.................................................................11 3.3. Mars"ta Hayat......................................................................................................13 3.3.1. ALH84001 Meteoridinde Ya�am Belirtileri...........................................19 3.3.2. Mars"ta Ya�am Olas�l��..........................................................................20 3.3.3. �n�m�zdeki Birka� Y�l ��imde Mars"a Ula�mas� Beklenen Uzay Ara�lar�..................................................................................................21 3.4. Ven�s"te Ya�am Var M�?....................................................................................22 3.5. Europa Uydusunda Su Var M�?...........................................................................25 3.6. Titan ve Gelecek..................................................................................................27 4. Sonu�..........................................................................................................................30 5. Kaynaklar.....................................................................................................................31 1
I. �ZET Bu �al��mada G�ne� sistemimizde bulunan g�k cisimlerinde ya�am olup olmad�� konusunda yap�lan ara�t�rmalar �zetlenmi�tir. Son y�llarda D�nya d��nda ya�am arama �al��malar�n�n h�zlanmas� nedeniyle g�ncelli�ini koruyan bu konuda elde edilen bulgular sunulmu� ve tart��lm��t�r. Ya�am�n temel ta�lar�ndan biri olan suyun G�ne� sistemimizin di�er �yelerinde bulunabilmesi insanlar�n yeni ya�am bi�imleriyle kar��la�abilece�i umudunu art�rmaktad�r. Kimbilir belki �ok k�sa bir zaman sonra ya�am izlerine rastlayabilir ve yeni ufuklar a�abiliriz. 2
1. G�R�� Galaksimiz Samanyolunda yakla��k olarak 400 milyar y�ld�z bulunmaktad�r. G�ne� galaksimizin merkezinden yakla��k 8,5 kpc uzakl�kta merkez etraf�nda dolanan G tayf t�r�nden bir y�ld�zd�r. Bu y�ld�z�n etraf�nda dolanan 9 gezegenden sadece D�nya �zerinde s�v� su ve canl�lar vard�r. �nsano�lu, ya�ad�� D�nya gezegeni d��nda sadece galaksimiz �zerinde ya�am�n bulundu�unu ve di�er gezegenlerde ya�am�n olup olmad��n� merak etmektedir. Bu merak�n� gidermek amac�yla uzaya do�rudan ve dolayl� olarak mesajlar g�ndermektedir. Bu mesajlar; 1. Do�rudan uzay ara�lar� g�ndererek, 2. Radyo sinyalleri g�ndererek. ger�ekle�tirmektedir. B�t�n bu �al��malar, SETI projesi �er�evesinde y�r�t�lmektedir. Bug�ne kadar galaksimizde dinlenen y�ld�zlardan hi�bir sinyal tespit edilememi�tir. Bununla birlikte, insano�lu di�er y�ld�zlar�n etraf�nda bir�ok gezegen bulundu�unu dolayl� yollardan ke�fetmi�tir. Fizik bize c ��k h�z�na ula��p, di�er gezegenlere gidip orada ya�am�n olup olmad��n� do�rudan ara�t�rma imkan�n� malesef vermemektedir. Dolay�s�yla, hi�bir zaman bu gezegenlerde ya�am�n olup olmad�� sorusuna bir cevap vermek, imkans�zd�r. Bu �al��mada, G�ne� sistemi ile s�n�rl� kalarak, D�nya d��ndaki di�er g�k cisimleri �zerinde ya�am var m� sorusunun �zerinde duraca��z. G�ne� sistemindeki di�er gezegen ve uydulara uzay ara�lar� g�nderildi. Resimleri, g�r�nt�leri ve bir tak�m bulgular elde edilip de�erlendirildi. Bu �al��mada da Astronomi d�nyas�nda �ok yer tutan baz� �rnekler se�ildi ve bu konuda bilgiler bir araya getirilip D�nya d��ndaki ya�

OPT�K �NTERFEROMETR� VE �NTERFEROMETRELER

9/7/2010

OPT�K �NTERFEROMETR� VE �NTERFEROMETRELER

1. G�R�� Y�ld�zlar bize �ok �ok uzak g�k cisimleridir. �yle ki G�ne�ten sonra bize en yak�n y�ld�z olan α Centaurinin uzakl�� 4.26 ��k y�l�d�r. Bu uzakl��n yay saniyesi cinsinden kar��l�� dir. Ak y�ld�z, yani Sirius y�ld�z�n�n uzakl�� ise mertebesindedir. Bu uzakl�ktaki y�ld�zlar� bir disk �eklinde g�remeyiz, bu y�ld�zlar bize nokta kaynakm�� gibi g�r�n�rler. �e�itli b�y�kl�klerde teleskoplar kullan�larak belirli uzakl�klardaki y�ld�zlar� bir disk �eklinde g�rebiliriz. Ancak belirli bir yerden sonra teleskoplar�n ay�rma g��leri de yetersiz kalmaktad�r.teleskoplarla dahi bak�ld��nda bir �ok y�ld�z� nokta kaynakm�� gibi g�rebilmekteyiz. Bunun d��nda �ok b�y�k uzakl�klarda g�zledi�imiz y�ld�zlar�n tek mi yoksa �ift y�ld�z m� oldu�unu bulmak ve bu iki bile�en aras�ndaki uzakl�� saptamak olduk�a g��t�r. 76.0′′38.0′′��te giri�im �l�me y�nteminin, yani interferometrenin �nemi burada ortaya ��kmaktad�r. Kuvvetli bir teleskopla bile �l�emedi�imiz y�ld�zlar�n �aplar�n� ve �ift y�ld�zlar�n bile�enleri aras�ndaki uzakl�klar� giri�im �l�me y�ntemi sayesinde �l�ebiliyoruz. Bu �l��m� 1 yay saniyesinin 1/10000"i duyarl�l�kta yapabiliyoruz.
2. G�R��M Giri�im iki dalgan�n ayn� anda, ayn� yerde kavu�mas� yani iki dalgan�n birbiri �st�ne binmesi olay�d�r. Genli�e ve faza ba�l� olarak dalgalar ya birbirinin �zerine eklenir, ya da birbirini yok ederler. Birbirini yok etme (-1) ile (+1)"i toplamak gibidir. 2.1 Astronomi"de Giri�im Astronomide giri�im olay� iki ��k dalgas�n�n giri�im olay�d�r. E�er t�m dalgalar ayn� fazda iseler, yani dalga tepeleri �ak��yorsa, bu iki dalga tek bir dalga getirmek �zere eklenebilir. Bu birle�mi� dalga daha y�ksek dalga tepesine ve daha derin dalga �ukuruna, yani daha y�ksek genli�e sahip olacakt�r. I��k dalgalar�nda iki karanl�k ��n demeti birbiri �st�ne eklenerek daha parlak bir ��n demeti meydana getirir. Bu olaya "yap�c� giri�im" denir. �b�r taraftan ayn� frekansl� fakat farkl� fazda olan iki dalga, yani birinin tepesi, di�erinin �ukuru ile �ak��t�� zaman "y�k�c� giri�im" meydana gelir. Bu olayda iki dalga �st �ste eklenmesine ra�men birbirlerini yok ederler. Yani meydana gelen giri�imin miktar� dalgalar�n genli�ine ve her dalgan�n �ukurunun ve tepesinin faz derecesine ba�l�d�r. �ekil-2.1.1
2.2 Young"�n �ift Yar�kta Giri�im Deneyi Giri�im �l�me y�ntemini anlayabilmek i�in Thomas Young"�n �ift yar�kta giri�im deneyini (1801) hat�rlayal�m. �ekil-2.2.1: Young deneyinde giri�im sa�aklar�n�n meydana geli�i Opak bir levha �zerine aral�klar�ndaki uzakl�k 1 mm ve geni�likleri milimetrenin kesirleri kadar olan paralel iki yar�k (veya fant) a��l�r. Bu �ift yar�k sistemi, paralel bir ��k demeti ile ayd�nlat�lan di�er bir yar��n �n�ne �ekildeki gibi yerle�tirilir. �ift yar�kl� levhan�n sa��na bir P perdesi koyulursa (�ekil-3-a) perde �zerinde, O noktas�ndan ge�en kuvvetli bir ayd�nl�k �eridin her iki yan�nda ard arda karanl�k ayd�nl�k giri�im sa�aklar� g�r�l�r. (�ekil-3-b) Bu sa�aklar K1 ve K2 yar�klar�na paraleldir. Perde �zerinde herhangi bir A noktas�n�n giri�im durumu K1A-K2A = As yol fark�na ba�l�d�r. Bu yol fark� �ekilden yararlan�larak a�a��daki gibi hesaplanabilir:
(a) (b) �ekil-2.2.2: (a) Young deneyinde yol fark�n�n hesab� hakk�nda, (b) Perde de giri�im sa�aklar� X = OA, d = K1K2 , �ift yar�kl� sistemin perdeye uzakl�� D ve d D olsun. A merkezli AK2 yar��apl� �ember yay� AK1 �zerinde yol fark�n� belirler. ∆ kenarl� k��k dik ��genden s∆sθ=∆sinds yazabiliriz. �ekilde i�aretlenen a��lar� birbirine e�it ve bu nedenler θDxsin=θ oldu�u dikkate al�narak, xDdsDxds∆⇒=∆ elde edilir. . . . 3 ,2 ,1m±±±= gibi pozitif veya negatif tamsay� olmak �zere yol fark�, λ=∆ms ko�uluna uygun noktalar ayd�nl�k giri�im sa�aklar�n�, 2)1m2(sλ+=∆ ko�uluna uygun noktalar karanl�k giri�im sa�aklar�n� olu�turur. Deneyde tek renk ��k yerine beyaz ��k kullan�l�rsa giri�im sa�aklar� renkl

GALAKS�LER

9/7/2010

Edwin Hubble yakla��k 70 y�l �nce galaksilerin temel do�as�n� ke�fetti. 1990"l� y�llara gelindi�inde bile, galaksilerin nas�l do�duklar�n�, nas�l evrimle�tiklerini ve evrende nas�l bir rol �stlendiklerini ancak s�yleyebilmekteyiz. Neden galaksiler bu kadar gizemlidirler?
Astronomlar ge�en 70 y�l boyunca galaksilerin ara�t�rmas�nda b�y�k geli�meler kaydettiler. Bug�n b�y�k teleskoplar kullanylarak kom�umuz Andromeda"y� veya di�er galaksilerinin g�r�nt�lerini daha ayr�nt�l� elde edilebilmektedir. B�y�k galaksileri incelemek daha kolayd�r ��nk� �ok say�da y�ld�zdan meydana gelirler. Bu tip b�y�k galaksilerde 1 trilyon y�ld�z bulunur. Galaksi i�inde bulunan y�ld�zlar birbirlerine uygulad�klar� �ekim kuvvetiyle ba�ta olmakla beraber aynen G�ne�"in etraf�ndaki y�r�ngelerde d�nen gezegenler gibi galaksi merkezi etraf�ndaki y�r�ngelerde dolan�rlar.
Ger�ekten her y�ld�z bir galaksiye ait olup galaksi i�inde bulunan b�y�k miktarda gazdan meydana gelmektedir. Galaksiler, evrenin temel yap� ta�lar�d�r. Peki bunlar nas�l meydana gelmi�lerdir? Bunu yedi gizemli sorunun cevab�nda bulabiliriz. Bunun i�in �nce, zaman �l�e�inde geriye giderek galaksilerin nas�l olu�tu�unu ve uzayda nas�l bir da��l�m g�sterdiklerine bakal�m. Daha sonra galaksileri tek tek inceleyip merkezlerinde neler oldu�unu ara�t�ral�m. Yolculu�umuzun sonunda Galaksimizin sonunu inceleyerek, galaksilerinin do�as�n� bug�nk� bilgilerimizle yorumlayal�m.
1) Evren "k�r��k" halden "galaksi �reten" hale nas�l ge�ti?
Kozmoloji ile u�ra�an teorisyenler m�kemmel bir evren modeli olu�turduklar�nda modelleri galaksileri i�ermiyebilir. Bunun nedeni, galaksilerin olu�umlar� hakk�nda �ok az bilgiye sahip olmalar�d�r. B�y�k patlamadan sonra evrenin so�udu�u bilinir. B�yle bir durumda uzay, zamanla ge�irgen bir hale gelir ve b�y�k patlaman�n ilk zamanlar�na ait ��k bu noktadan evrene yay�l�r. Bug�n bu ��k 2.73 kelvinlik kozmik zemin ��n�m� olarak g�r�l�r. Bu ilk erken ��k, b�y�k patlamadan 300,000 y�l sonra meydana gelmi�tir. O zaman Evren bir atom �orbas� halinde idi (galaksiler hen�z olu�mam��t�). Patlamadan birka� milyar y�l sonra y�ld�z�ms� cisimler veya kuazar (QSO"s) olarak bilinen cisimler meydana gelmi�tir (�ekil 1). Bug�n bu cisimler evrendeki ilk galaksi b�y�kl��ndeki cisimler gibi g�r�l�r. Bununla birlikte, ilk kuazar olu�umu ile kozmik zemin ��n�m� aras�ndaki zamanda ne oldu�u halen bilinmemektedir. Bu �a� boyunca, evren kendisini birka� bin kez b�y�tmesine kar��n astronomlar bu peryottaki olaylar� g�zlemleyemediler. �lk b�y�k �l�ekli yap�n�n evrende geni�leyerek so�udu�u ve ilk y�ld�zlar�n olu�tu�u bilinmesine ra�men evrenimizin son derece �nemli olan bu evresini tam olarak anlayamamaktay�z
Edwin Hubble yakla��k 70 y�l �nce galaksilerin temel do�as�n� ke�fetti. 1990"l� y�llara gelindi�inde bile, galaksilerin nas�l do�duklar�n�, nas�l evrimle�tiklerini ve evrende nas�l bir rol �stlendiklerini ancak s�yleyebilmekteyiz. Neden galaksiler bu kadar gizemlidirler?
Astronomlar ge�en 70 y�l boyunca galaksilerin ara�t�rmas�nda b�y�k geli�meler kaydettiler. Bug�n b�y�k teleskoplar kullanylarak kom�umuz Andromeda"y� veya di�er galaksilerinin g�r�nt�lerini daha ayr�nt�l� elde edilebilmektedir. B�y�k galaksileri incelemek daha kolayd�r ��nk� �ok say�da y�ld�zdan meydana gelirler. Bu tip b�y�k galaksilerde 1 trilyon y�ld�z bulunur. Galaksi i�inde bulunan y�ld�zlar birbirlerine uygulad�klar� �ekim kuvvetiyle ba�ta olmakla beraber aynen G�ne�"in etraf�ndaki y�r�ngelerde d�nen gezegenler gibi galaksi merkezi etraf�ndaki y�r�ngelerde dolan�rlar.
Ger�ekten her y�ld�z bir galaksiye ait olup galaksi i�inde bulunan b�y�k miktarda gazdan meydana gelmektedir. Galaksiler, evrenin temel yap� ta�lar�d�r. Peki bunlar nas�l meydana gelmi�lerdir? Bunu yedi gizemli sorunun cevab�nda bulabiliriz. Bunun i�in �nce, zaman �l�e�inde geriye giderek galaksilerin nas�l olu�tu�unu ve uzayda nas�l bir da��l�m g�sterdiklerine bakal�m. Daha sonra galaksileri tek tek inceleyip merkezlerinde neler oldu�unu ara�t�ral�m. Yolculu�umuzun sonunda Galaksimizin sonunu inceleyerek, galaksilerinin do�as�n� bug�nk� bilgilerimizle yorumlayal�m.
1) Evren "k�r��k" halden "galaksi �reten" hale nas�l ge�ti?
Kozmoloji ile u�ra�an teorisyenler m�kemmel bir evren modeli olu�turduklar�nda modelleri galaksileri i�ermiyebilir. Bunun nedeni, galaksilerin olu�umlar� hakk�nda �ok az bilgiye sahip olmalar�d�r. B�y�k patlamadan so

K�RESEL ISINMA

9/7/2010

K�RESEL ISINMA
D�nyam�zdaki iklim de�i�ikleri art�k hissedilebilir seviyelere ula�m��t�r ve gelecek y�zy�lda daha b�y�k de�i�iklikler meydana gelecektir. Bu de�i�iklikler; y�ksek s�cakl�k, yo�un ya�murlar, sel, deniz seviyesinin y�kselmesi gibi fiziksel olabilece�i gibi, ormanlar�n, tar�m�n, deniz ekolojisinin ve t�m canl�lar�n etkilenece�i de�i�iklikler olacakt�r.
Sera Etkisi (Greenhouse Effect)
Sera gazlar�; karbondioksit, su buhar�, nitrojenoksit, metan, ozon ve halokarbonlard�r (Kloroflorokarbon). Bu gazlar; d�nyadan yans�yan g�ne� ��nlar�n�n uzaya yay�lmas�na engel olarak, yery�z�ne geri yans�tmakta ve atmosferin �s�nmas�na neden olmaktad�r. Sera etkisi do�al olarak olu�makta ve d�nyam�z i�in �nemli rol oynamaktad�r. Bu etki olmasayd�, d�nyan�n ortalama s�cakl�� -18"C olacakt�. Ancak sera gazlar�n�n miktar�n�n normallerin �ok �zerine ��kmas� ve artmaya devam etmesi, d�nyam�z�n dengelerini g�nden g�ne bozmakta ve insanl��n gelece�ini tehdit eden sonu�lar do�urmaktad�r.
End�stri devriminin ba�lamas�ndan, �zellikle 2. D�nya Sava��ndan sonra, insan aktivitesi sera gazlar�n�n miktar�n� her ge�en y�l artt�rarak g�n�m�zde alarm verici oranlara ula�t�rm��t�r.
Sera gazlar�n�n en �nemlisi karbondioksit gaz�d�r. Karbondioksit d�zeyi, l9.Y�zy�l de�erlerinin °/25i oran�nda artm��t�r. �u anda tahminen 5-6 milyar tonu a�an karbondioksit her y�l atmosfere yay�lmaktad�r. Gelecek y�zy�l karbondioksit oran�n�n ikiye katlanaca�� ve bunun sonucunda ortalama s�cakl�klar�n 1,5C ile 4,5 C artaca�� d��n�lmektedir. Bug�n 0,35 C ile 1,0 C aras�nda olan s�cakl�k art��lar�n�n iklimlerde meydana getirdi�i de�i�iklikler d��n�l�rse, 4,5"C art��n ne anlama gelece�i daha iyi anla��lacakt�r.
�nsano�lu, iklim de�i�ikliklerinin normalden 60 kat h�zl� olmas�na neden olmaktad�r.
S�cakl�k artmas�yla su buhar� miktar� artacak, dolay�s�yla bulutlarda art��lar g�r�lecektir. Bunun sonucunda yo�un ya�murlar ve seller meydana gelecektir. Bug�n d�nyan�n de�i�ik b�lgelerinde ya�anan seller, kas�rgalar ve anormal hava hareketleri k�resel �s�nman�n sonu�lar�d�r.
K�resel �s�nman�n �nlenebilmesinde kilit rol bitkilerdedir. Bitkiler karbondioksit gaz�n� alarak oksijen gaz�n� atmosfere yaymaktad�rlar.
�nsan aktiviteleri sonucunda olu�an fazla karbondioksiti ortadan kald�rmak i�in, tahminen Amerika K�tas�n�n yar�s� b�y�kl��nde bir orman alan�n�n meydana getirilmesi, bir ba�ka deyi�le, bug�nk� orman alanlar�n�n ��te biri oran�nda a�a�land�rma yap�lmas� gerekmektedir.
Oysa insano�lu, inan�lmaz bir h�zla mevcut ormanlar�n� yok etmeye devam etmektedir. Birle�mi� Milletler D�nya Kaynaklar� Enstit�s�, ya�mur ormanlar�n�n her y�l 160.000-200.000 kilometre karesinin kaybedildi�ini ve bu miktar�n t�m ya�mur ormanlar�n�n %2sini olu�turdu�unu bildirmektedir. B�y�k orman yang�nlar�yla, kurallar�na uygun yap�lmayan kesimlerle orman alanlar� h�zla yok olmakta, sanayinin meydana getirdi�i hava kirlili�i (s�lf�rdioksit) ve ara�lar�n eksoz gazlar�nda bulunan nitrojenoksit; asit ya�murlar�na, dolay�s�yla ormanlar�n zarar g�rmesine neden olmaktad�r.
Sonu� olarak insano�lunun gelece�i b�y�k bir tehlike ile kar�� kar��yad�r. Ne yaz�k ki bu tehlikeyi yaratan kendisidir ve bu tehlikeyi ortadan kald�rmak da insanl��n elindedir. Bunun i�in insanlar�n bilin�lendirilmesi gerekmektedir. Sera gazlar�n�n art�� nlenmeli ve orman alanlar�n�n say�s� h�zla artt�r�lmal�d�r. Gereken miktarda orman alan�n�n yarat�lmas� zor de�ildir. �nsanl�k bu bilinci g�stermek zorundad�r. Herkes a�a�land�rma �al��malar�na kat�larak, kesilen, yanan her a�aca kar��l�k on, y�z, bin a�a� dikebiliyorsa e�er, d�nya ve insanl�k var olacak demektir. Yoksa ...

ERZURUMLU �BRAH�M HAKKI VE ASTRONOM�

9/7/2010

ERZURUMLU �BRAH�M HAKKI VE ASTRONOM�
G�ne� Merkezli Sistem ve Osmanl�lar
Osmanl�lar,G�ne� merkezli gezegen sisteminden , ancak 117 y�l sonra haberdar oldu. Tezkereci K�se �brahim Efendinin, Frans�zca dan yapt�� bir �eviri kitapta ( Feleklerin Aynas� ve �drakin Gayesi) bu olaydan bahsediliyordu. Daha sonra Ebubekir Efendi, 1865 te Terc�me-i Atlas Mayor adl� eserinde, �brahim M�teferrika da 1773 Cihann�ma n�n bask�s�n� yapt�� eklerde Kopernik Sistemi nden s�z ettiler. Ama hi�biri Kopernik sistemini savunmad�; �� de D�nya merkezli Batlamyus Sistemi ni benimsemeyi s�rd�rd�. Kopernik kuram�n�n a��klanmas�ndan neredeyse 200 y�l ge�mi� olmas�na ra�men Osmanl�larda bu kuram� benimseyip savunan olmad�. �brahim M�teferrika ya�am� boyunca yaln�zca 17 kitap basabilmi�ti. Matbaan�n kurulu�unu izleyen y�z y�l boyunca yay�nlanan kitap say�s� yaln�zca 180 dir. Avrupa da 1450 yi izleyen 50 y�l i�inde yay�nlanan kitap say�s� 40 bindir. Erzurumlu �brahim Hakk� (1703-1780) Marifet name adl� �nl� eserinde (ansiklopedik) G�ne� merkezli sistemi savunmu�tur. Ayn� zamanda eserine manzumeler de ekleyen �brahim Hakk�n�n Osmanl� Astronomu Takiyeddinden bahsetmesi ilgin�tir. A�a��da Marifetnameden uzun bir al�nt� veriyorum:
Madde:1Yeni Astronominin �n sal�p �eref ve itibar kazand��n� bildirir alt ba�l��nda ��yle der: Eski Astronomi ve Fizik bilginleri,se�kin ve takdir g�rm�� dikkatli �al��ma ve metotlar�yla Esiri cisimlerle d�rt unsurdan yap�l� alem k�resinin �z�n�,mahiyetini, �ekil ve suretini,durumlar�ndaki d�zeni, tav�r ve hareketleriyle �zelliklerini ve duru�lar�n� ve di�er gizli hallerini bulup a��klamada iki ayr� g�r��e b�l�nm��lerdir. bu alimler toplumundan dikkatli incelemeleri ve isabetli fikirleriyle birinci g�r�� be�enmi� ve onda karar k�lm�� olanlar,kadim(eski) Astronomlar ad�yla nam salm��lard�r. Bu kadim astronomlar�n verdikleri bilgiyi daha �ok nefsi bilmek ve Allah�n sonsuz kudreti,hayret verici sanat eserleri �zerinde d��nmeye vesile olmak i�in buraya kadar bu Marifetnameye yazd�k. �kinci g�r�� benimseyen bilginler toplumu,ate�ten ibaret olup alemi ayd�nlatan G�ne�i,b�t�n unsurlar�n en m�kemmeli ve g�kle yerdeki cisimlerin merkezi olmak �zere k�yamete kadar alemin ortas�nda �evirili ve durucu konmu�,yeri top gibi yuvarlak ve G�ne�in etraf�ndaki gezgenlerden bir gibi hareket edici ve d�n�c�,g�kleri de bir hal �zere sakin ve kararl� sanm�� ve o �ekilde itibar etmi�lerdir. Sonra halk aras�nda bu g�r��lerine d�zen,do�ruluk ve kuvvet vermek i�in �al��t�k�a saf kalpli olan insanlar,onlara k�nama ve k�t�leme ta�lar�n� atarlard�. ��nk� onlar, halk�n ak�l ve idrakine ayk�r� ve g�zleriyle g�rd�klerine ters d��en, Arz�n hareketine inan�rlard�. Bu sebepten muhtelif insanlardan so�uk muamele g�r�r,onlar�n kin ve nefretiyle kar��la��rd�. Fakat buna ra�men eski zamanlardan bug�ne gelinceye kadar ge�en as�rlarca zaman i�inde hep, Arz�n hareketine inan�lm��,Eflatun bile �mr�n�n sonunda Arz�n hareket etti�ini kabul etmi�tir. Devirler uzar, zamanlar ge�er ve as�rlar birbiri ard�nca akarken bilginler de g�k alemini incelemi�,feleklerin hallerini birer birer g�zetleyip yazmaya ba�lam�� bilhassa son zaman�n alimleri,tabiat kanunlar�na uyarak aletlerle g�zlem yapmaya �nem vermi� ve bu yolda �al��p tecr�beler kazanm��lard�r. Bu g�zetleme ve incelemeler ilerleyip feleklerin hal ve durumlar� ilmi bir g�r��le a��kland�k�a bu ikinci g�r�� benimsenmeye ba�lanm�� ve be�enilmi� olan son zaman alimlerinin bu g�r��, yeni Astronomi ad�yla nam salm��t�r. Hatta bu g�r�� benimseyen ve kabul edenler, Astronomlar� taklit ederek evlerinin ortas�nda ve avlular�nda mum ve ate� yakarlarm��. Yaln�z gaflete d��p bu hallere g�venip inanmak dini emir ve inan�lardan de�ildir. ��nk� b�t�n alem her ne �ekil ve surette olursa olsun ve g�kle yerdeki cisimlerin bile�imleri her ne nitelikte bulunursa bulunsun ve bu feleklerle y�ld�zlar hangi bi�imde d�nerse d�ns�n alemin sonradan var oldu�unu inkar etmemek ve en g�zel bi�imdeki bu �ekil ve suretlerin kudretli sanatkar taraf�ndan

HAVACILIK VE UZAY - D�NYA VE G�NE� S�STEM�

9/7/2010

d�nya ve g�ne� sistemi

RR LYRAE T�R� DE��KEN YILDIZLAR

9/7/2010

i�indekiler
�ns�z i
i�indekiler ii
1. giris 1
2. tan�m� ve genel �zellikleri 2
3. sondaj y�ld�z� olarak astronomideki �nemi 3
4. rr lyrae"lerde d�nem da��l�m� 4
5. rr lyrae y�ld�zlar�n�n s�n�fland�rmas� 6
6. fiziksel �zellikleri 8
7. atmosferik zonklamadaki d�zensizlikler 9
7.1 radyal h�z e�rileri 10
7.2 fwhm de�i�imi 13
8. sonu� 17
9. kaynaklar 18

TAKIM YILDIZLARIN M�TOLOJ�K �YK�LER�

9/7/2010

��NDEK�LER S.NO I. �ZET .............................................................................................................................i II. G�R�� ............................................................................................................................iii III. TAKIMYILDIZLAR ..................................................................................................1 1.ARIES ( KO� ) ........................................................................................................1 2. TAURUS ( BO�A ) ...............................................................................................4 3.GEMINI ( �K�ZLER ) .............................................................................................7 4.CANCER ( YENGE� ) .........................................................................................10 5.LEO ( ASLAN ) ....................................................................................................14 6.VIRGO (BA�AK ), BOOTES ( �OBAN ), CANIS MINOR (K. K�PEK )..........16 7. LIBRA (TERAZ� ) ...............................................................................................21 8.SCOPIUS ( AKREP ) .............................................................................................23 9.SAGITTARIUS (YAY ) ........................................................................................25 10.CAPRICORNUS (O�LAK) ...................................................................................27 11. AQUARIUS ( KOVA ) .........................................................................................30 12.PISCES ( BALIKLAR ) .........................................................................................33 13.ANDROMEDA, CEPHEUS(SEFE), CASSIOPEIA (KOLTUK) ...........................35 14. LYRA (�ALGI) ......................................................................................................38 15.AQUILA (KARTAL) ...............................................................................................41 16.SAGITTA (OK�UK) ...............................................................................................43 17.AURIGA (ARABACI) .............................................................................................45 18.DELPHINUS (YUNUS) ...........................................................................................48 19.CORVUS (KARGA), CRATER (KUPA) ................................................................51 20.CYGNUS (KU�U), ERIDANUS (IRMAK) ............................................................53 21.CANIS MAJOR (B�Y�K K�PEK) ........................................................................56 22.OPHIUCHUS (YILANCI), SERPENS (YILAN) .....................................................58 23.CORONA BOREALIS (KUZEY TACI) ...................................................................60 24.DRACO (EJDERHA) ................................................................................................63 25.COMA BERENICES (BEREN�S"�N SA�I) .............................................................66
i
26.PERSEUS (PERSE), CETUS (BAL�NA) .................................................................67 27.PEGASUS (KANATLI AT) .......................................................................................70 28.URSA MAJOR (B�Y�K AYI), URSA MINOR (K��K AYI) ............................72 29.ORION .....................................................................................................................75 30.HERCULES (HERK�L) ...........................................................................................78 IV. SONU� ........................................................................................................................81 V. KAYNAK�A ...............................................................................................................82 i
I. �ZET D�nya"dan bak�ld��nda grup halinde g�r�len y�ld�zlar

TELESKOPLAR

9/7/2010

TELESKOPLAR
Bir teleskop ile; daha do�rusu ba�lang�� i�in ald��n�z k��k bir teleskop ile, g�rebilece�iniz g�k cisimlerinin ba��nda tabi ki ay gelmektedir.Ay�n �zerindeki kraterleri ve da�lar� yak�ndan g�rmek, ay tutulmalar�n� daha yak�ndan seyredebilmek, geceleri g�ky�z�ne bakan herkese mutlaka daha fazla bir keyif verecektir. Ay�n d��nda gezegenleri de rahatl�kla g�zlemleyebileceksiniz. �zellikle J�piterin bantlar�, lekesi ve uydular�; Sat�rn�n halkalar� ve Titan uydusu; Ven�s�n etkileyici g�r�nt�s� ve Mars �zerindeki b�lgeleri g�rmek size ayr� bir haz ve mutluluk verecektir. Tabi ki ay ve gezegenlerin yan�nda, derin uzay cisimleri olan; bulutsular�, g�kadalar� ve hatta kuyruklu y�ld�zlar� dahi 60mm lik ba�lang�� seviyesi bir teleskopla g�rmeniz m�mk�n olur. Ayr�ca teleskoplar ile; �zellikle mercekli teleskoplar ile, yery�z� g�r�nt�lerinide rahatl�kla izleyebilirsiniz. Teleskobunuzu do�ay�, ku�lar� veya uzaktaki cisimleri izleyebilmek i�in de �ekinmeden kullanabilirsiniz.
TELESKOP T�RLER�

* Teleskop t�rlerini 3 ana grup alt�nda toplayabiliriz:

1. Mercekli Teleskoplar : Bu t�rde uzun bir t�p i�indeki mercekten ge�en ��k, g�z merce�ine gelir.

2. Aynal� Teleskoplar : Bunlarda kendi aralar�nda ikiye ayr�l�r.

a. Newtonian T�r� : Newtonian t�r� teleskoplar �� toplayan ve ikinci bir d�z aynaya odaklayan bir �ukur aynaya sahiptirler. �kinci ayna ise g�r�nt�y� ana t�b�n d��na a��lan bir penceredeki g�z merce�ine yans�t�r.

b. Cassegrain T�r� : Bu t�r teleskoplar b�y�k bir k�resel veya parabolid �ukur ayna ile hiperbolid t�msek bir ikinci aynadan olu�ur. Gelen ��nlar �nce �ukur ayna taraf�ndan toplan�r ve ikinci aynaya yans�t�l�r. Bu aynadan yans�yan ��nlar ise birinci aynan�n merkez b�lgesindeki delikten ge�erek g�zmerce�ine odaklan�r.

3. Hem aynal� Hem mercekli (Katadioptrik) teleskoplar : Bunlarda kendi aralar�nda ��e ayr�l�r.

a. Schmidt-Cassegrain T�r� : Bu t�r teleskoplarda ��k ince bir Schmidt d�zeltici mercekten ge�erek gelir. Daha sonra k�resel �ukur aynaya �arparak tekrar geri yans�r. Yans�yan bu ��nlar birinci aynan�n g�be�indeki delikten ge�erek g�zmerce�inde odaklan�rlar. Bu t�r teleskoplar teleskop t�rleri i�inde en modern olanlar�d�r.

b. Maksutov-Cassegrain T�r� : Bu t�r genel olarak Schmidt-Cassegrain teleskoplara benzer. Bu t�r teleskoplarda bir taraf� i� b�key bir taraf� d�� b�key olan ince bir d�zeltici mercek kullan�l�r. �kinci ayna, merce�in merkez b�lgesi aluminyum kaplanarak olu�turulur.

c. Schmid-Newtonian T�r� : Bu t�r teleskoplar di�erlerine benzemekle birlikte; bunlarda Newtonian aynalar� ve Schmidt d�zeltici mercekleri kullan�lm��t�r. Daha �ok s�n�k uzay cisimlerini g�zlemek i�in kullan�l�rlar.

Teleskop T�rlerinin Birbirlerine G�re Avantaj ve Dezavantajlar�n� G�steren Tablo :
Mercekli Teleskoplar :Aynal� Teleskoplar :Hem Aynal� Hem Mercekli (Katadioptrik) Teleskoplar :

Avantajlar� :Avantajlar� :Avantajlar� :
- Dizayn� basit oldu�u i�in kullan�m� kolay ve g�venilirdir.
- �ok az bak�m yapmak gerekir.
- B�y�k objektif a��kl� olanlar� ile ay, gezegen ve �ift y�ld�z g�zlemleri m�kemmeldir.
- �kinci bir ayna olmad�� i�in g�r�nt� kalitesi olduk�a iyidir.
- Uzak yery�z� cisimlerini g�zlemek i�in idealdir.
- Optik t�p oldu�u i�in hava ak�mlar� en aza indirilmi�tir. Bu nedenle hava ak�mlar�ndan dolay� g�r�nt�n�n etkilenmesi engellenmi�tir.
- Renk d�zeltmesi akromatik mercekli olanlarda iyi, apokramatik veya fluorit olanlarda �ok iyidir.- Di�er teleskop t�rleri ile kar��la�t�r�ld��nda objektif a��kl��n�n her cmsi en d��k fiyata imal edilir.
- Odak uzakl�� 1m ye kadar olanlar kolayl�kla ta��nabilir.
- Ay ve gezegen g�zlemleri i�in idealdir.
- Derin uzay cisimlerini g�zlemek i�inde idealdir.
- Optik sap�n�lar� az oldu�u i�in olduk�a parlak bir g�r�nt� vermektedirler.

- T�m teleskop t�rleri i�inde en iyi oland�r. Di�er t�rlerin, t�m optik dezavantajlar�n� ortadan kald�r�rken, t�m avantajlar�n� birle�tirir.
- Derin uzay cisimlerinin g�zlemi ve foto�raf �ekimi i�in �ok

X-I�IN TELESKOPLARI

9/7/2010

X-I�IN TELESKOPLARI

1.G�R�� X-��n teleskoplar� bug�n astronominin yeni say�labilecek dallar�ndan biridir. Bu dal�n ba�lang�c� 1962 y�l�na ve SCO X-1 isimli parlak bir X-��n kayna��n�n ke�fine rastl�yor. Bu ke�fi ilk ger�ekle�tiren �nl� �talyan astronom R.Giacconi bug�n X-��n astronomisinin kurucusu olarak bilinir. Yery�z�ndeki g�zlemci, bir g�k cisminden gelen t�m dalga boylar�ndaki elektromanyetik ��n�m� alg�layamaz. Bunun nedeni atmosferimizin baz� ��n�mlar� so�urmas� ve baz� ��n�mlar� yans�tmas�d�r. Elektromanyetik tayf dalga boylar�na g�re belirli b�lgelere ayr�l�r. �ekil-1"de g�sterilmi�tir. Log10λ (metre) G�rsel b�lge Gamma ��nlar� UV K�z�l�tesi Radyo dalgalar� X-��nlar� Log10(Hertz) Mor �te b�lgesinin �tesinde yer alan X-��nlar�, daha k�sa dalga boylu ve y�ksek enerjili elektromanyetik tayfa sahiptirler. Gamma, X-��n� ve mor�tesi ��n�m yery�z�nden 24 km yukar�daki strotosferde bulunan Ozon katman� taraf�ndan so�urulur. Bu nedenle s�z konusu ��n�mlar yaln�z roket ve uydular ile teleskobu uzaya g�ndermek ve �ekilen foto�raflar� da gerisin geriye d�nyaya yollamak suretiyle elde edilip incelenebilirler. B�yle bir teleskop bir yer istasyonundan g�nderilen sinyallerle istenilen y�ld�zlara y�nlendirilebilir �zelliktedir.G�kbilimciler, �ekil-1"deki ��n�mlar� , dalga boylar� ile tan�mlar. Her fotona kendi frekans�na kar��l�k gelen bir enerji vard�r. G�kbiliminde X-��nlar� i�in enerji birimi olarak "erg" yerine "eV" kullan�l�r.
Gelen ��n�n incelenmesinde genel olarak s�ras�yla �u aletler kullan�l�r; a) Teleskoplar b) ��z�mleyiciler (s�zge�, tayf�eker vb) c) Dedekt�rler (g�z, foto�raf pla�� vb) d) �ndirgeme aletleri (mikro�l�er, ��k�l�er, komparat�rler vb) Bu �al��mada X-��n teleskoplar� hakk�nda genel bilgiler �zetle verilecektir. X-��n teleskoplar�, saya�lar�, dedekt�rleri, bu teleskoplar� ta��yan ara�lar�n (uydu, roket vb) y�r�ngeleri, �al��ma prensipleri ve X-��n g�zlemleri bundan sonra verilecek olan b�l�mlerde s�ras�yla tart��lacakt�r. 2. X-I�IN TELESKOPLARI, DEDEKT�RLER� VE SAYA�LARI 2.1 X-I��n Teleskoplar� Binlerce y�l �ncesine kadar g�r�n�r ��k insano�lunun Evren"i inceleyebilmesinin tek yoluydu. 1940"lardan g�n�m�ze kadar bir dizi roket ve uydu arac�l��yla k�z�l�tesi, mor�tesi ��n�mlar ve X-��n b�lgesine g�zlemler yap�labilmektedir. Elektromanyetik ��n�m
dedekt�rleri foto�raf plaklar�n�n yerini alarak, g�kcisimlerinin foto�rafik g�r�nt�lerinin gerektirdi�inden 100 kat daha k�sa s�rede dedekt�r g�r�nt�leri al�nabilmi� ve bu g�r�nt�ler bilgisayar ortam�nda kaydedilip incelenmesi yap�labilmi�tir. G�n�m�zde elektronik teknolojinin kullan�lmas� ile teleskop otomatik olarak y�nlendirilebilmektedir. 1960"larda astronomlar verilerini, teleskoplar�n arkas�na ba�lanan bir foto�raf makinesi arac�l��yla kaynaklar�n foto�raflar�n� �ekerek elde ediyorlard�. Bug�nlerde pek �ok teleskobun civar�nda foto�raf plaklar�na rastlanmaz. Y�ld�zlardan ve galaksilerden gelen zay�f ��k, CCD (charge coupled device) ad� verilen, geli�mi� fotoelektrik aletleri yard�m�yla bilgisayar ortam�na kaydediliyor. Bilgisayar manyetik bantlar�na say�sal olarak kaydedilmi� bu g�r�nt�ler ilgili X-��n kaynaklar� hakk�ndaki bilgileri ortaya ��karmak i�in inceleyip de�erlendirilmektedir. G�r�n�r ��k bir prizma yard�m�yla bile�en renklerine ayr�labiliyorsa, X-��nlar� veya k�z�l�tesi ��n�m da X-��n teleskoplar� sayesinde kurulan a� sistemleri ile dalga boylar�na ayr�labilmektedir. Gelen ��n�m�n her dalga boyundaki enerji miktar�, bu ��n�m� �reten atom yada molek�l t�rlerinin parmak izleri gibidir. 2.2 X-I��n Optikleri G�r�n�r ��k i�in normal aynalar ile bir teleskop yapmak zor de�ildir. Ger�ekte �ok b�y�k aynalar yap�labilmekte ve g�n�m�zde optik astronomide de bu t�r teleskoplar yap�labilmektedir. Bununla beraber, yakla��k 1000 Å"un alt�nda ve �zellikle tayf�n X-��n b�lgesinde, normal do�rultuda gelen X-��nlar�n�n yans�may�p sa��lmas�nda kar��la��lan �e�itli zorluklar vard�r. Bu nedenle X-��n teleskobu yapabilmek i�in yeni

ASTRONOM� - MARS

9/7/2010

mars

S�PE �LETKEN

9/7/2010

N�TRON YILDIZLARI

B�y�k k�tleli y�ld�zlar ana kolda az zaman ge�irirler.

�ekil �iz...........

Y�ld�zlar�n merkezinde f�zyon olu�ur. Hidrojen helyuma d�n��r. D�rt par�ac�k bir par�ac��a d�n��t��nden bas�n� d��er. �ekirdek b�z�lerek s�cakl�k artar ve d�� katmanlar�n �s�nmas�na neden olarak bu katmanlar�n d��ar�ya do�ru geni�lemesine neden olur. G�ne� be� milyar y�l �nce ya�am�na ana kolda ba�lar ve �u andakinin ��te biri kadar ��ma yapar. Bundan be� milyar y�l sonra ya�am�na tekrar anakolda son bulacakt�r.
Hidrojen yak�t� t�kendi�inde y�ld�z�n �ekirde�i b�z�lecektir. S�cakl�k artt��nda helyum elementini yakamaz hale gelir. ��nk� s�cakl�k 1000000 K olmas� gereklidir fakat bu s�cakl�k o anda sa�lanamaz. Fakat y�ksek s�cakl�k �ekirde�i saran hidrojenin tekrar yanmas�n� ba�lat�r. Artan bas�n� nedeniyle y�ld�z� saran katman d��ar�ya do�ru geni�lemektedir ve "b�y�k dev" veya "s�perdev" olu�acakt�r.
Geni�leyen y�ld�zlar�n yar��aplar� �ok b�y�kt�r ve �ok b�y�k ��ma g�c�ne sahiptirler.
Bu ��ma g�c� a�a��da g�sterilen denklemle hesaplanabilir.
L = 4  R2  
B�y�k k�tleli y�ld�zlar anakol �zerinde g�receli olarak zaman ge�irirler. Buna g�re anakolda, k�tlesi yakla��k My = 15 Mg olan bir y�ld�z 10 milyon y�l, My = 30 Mg olan y�ld�z 1 milyon y�l zaman ge�irmektedir.
B�y�k k�tleli y�ld�z�n evrimi h�zl� oldu�undan, helyum �ekirde�i ��kerek yeniden n�kleer reaksiyonlar� ba�lat�p, y�ld�z� yeniden k�rm�z� deve d�n��t�r�rken, d�� katmanda hidrojenin yanmas� i�in �ok az zaman kal�r. Helyum elementi t�ketildi�inde �ekirdek yeniden ��kmeye ba�lar ve �� helyum �ekirde�inin kayna�arak bir karbon �ekirde�ine d�n��t�� l� alfa s�recini ba�lat�r. Sonunda �ekirdek, karbonu yakalay�p oksijene d�n��ecek kadar �s�n�r.
Bu arada �evrede helyumu yakmakta olan ba�ka bir katman daha vard�r ve y�ld�z�n d�� katmanlar� geni�leyerek bir "k�rm�z� s�perdev" olu�turur. �ekirdek s�cakl�� 1000000000 K s�cakl��na ula��ncaya kadar yanmaya devam eder. F�zyon reaksiyonlar� sonunda daha a��r elementler �retilir ve bunun sonucu olarak �ekirdek sonunda t�m�yle demir elementine d�n��r. Is� kayb� olurken �ekirdek b�z�lecektir ve s�cakl�k bu durumda iken 1000000000 K"ni a�ar. �ekirde�in k�tlesi 1,4 g�ne� k�tlesini a�t��nda art�k dejenere elektron bas�nc� da �ekirde�in ��kmesini engelleyemez. Bunun sunucu olarak �ekirdek ��ker ve atomlar�n �tesinde atom �ekirdeklerinin s�k��t�r�ld��, maddenin �ok daha yo�un oldu�u duruma d�n��r. Bu durumda protonlar, elektronlar� yakalayarak n�tronlara d�n��r ve ayn� zamanda n�trinolardan kaynaklanana bir enerji kayb� g�zlenir. Bu enerji kayb� sadece n�tronlardan meydana gelen dev bir atom �ekirde�inin olu�umunu h�zland�r�r. Bunun sonucunda " �ekirdek yo�unlu�una kadar s�k��t�r�lm�� olan dejenere n�tron bas�nc� taraf�ndan daha fazla ��kmesi engellenen bir gaz k�resi olan n�tron y�ld�z�" olu�ur.
Dejenere n�tron bas�nc�; n�tron birbirlerine de�ecek kadar s�k��t�r�ld��nda ortaya ��kan kuantum mekanik bir bas�n�t�r. Olu�an n�tron y�ld�zlar�n�n yar��ap� yakla��k 1 km. ve yo�unlu�u yakla��k olarak cm3"de 1 milyar tondur.
Y�ld�z �ekirde�inin ��kmesi, k�rm�z� s�perdev evresindeki y�ld�z�n d�� katmanlar�n� b�y�k bir h�zla d��ar�ya do�ru f�rlatan bir �ok dalgas� olu�turur. Bu olay bir "s�pernova" olarak adland�r�l�r. Kal�nt� n�tron y�ld�z� �ok s�cak olup x-��n� yayar. N�tron y�ld�z�n�n s�cakl��n� koruyacak bir enerji kayna�� olmad��ndan yava� yava� so�ur. Birka� milyon y�l sonra termal enerji bak�m�ndan etkisiz kal�r ve bu y�zden karanl�k maddeye d�n��r. ��ken n�tron y�ld�z�n�n boyutu k��lmeye devam ettik�e d�n�� de h�zlan�r. Bununla birlikte y�ld�z saniyede 1 ile 10 defa d�n�� hareketi yaparak radyo dalgalar� yayar.
Zay�f magnetik lana sahip bir y�ld�z, k��k boyutlara kadar b�z�ld��nde magnetik alan� da b�z�lme ile orant�l� bir bi�imde artar. Bunun nedeni de; �nceden �ok b�y�k bir alana yay�lm�� olan n�tron y�ld�z�n�n �ok k��k bir y�zeye s�k��mas�ndan kaynaklanmaktad�r. Sonu�ta n�tron y�ld�zlar�, g�ne�te bulunan magnetik alan�n 1 trilyon kat�na sahip olur ve y�ld�z�n y�zeyindeki elektronlar�n kuzey-g�ney kutuplar�ndaki bu magnetik alanlarla etkile�mesi ile radyo dalgalar� yayar. ��te bu durumdaki n�tron y�ld�zlar�na aral�kl� ve d�zenli radyo dalgalar� yayan anlam�nda "pulsar" (atarca) ismi verilir.

ASTRONOM� - KEPLER

9/7/2010

kepler

ADS9494 (44� BOOT�S) S�STEM�N�N G�RSEL Y�R�NGE ANAL�Z�

9/7/2010

ADS9494 (44i Bootis) S�STEM�N�N G�RSEL Y�R�NGE ANAL�Z�

��NDEK�LER Sayfa No �NS�Z . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ii 1. G�R�� . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 2. NEWTON YASASI ve KEPLER YASALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . 3 3. G�RSEL B�R ��FT YILDIZIN Y�RUNGES� . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . 4 3.1. Y�r�nge Parametreleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . 5 3.2. G�r�nen Elips ve Ger�ek Elips . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 4. G�R�NEN Y�R�NGEY� ��Z�M Y�NTEMLER� . . . . . . . . . . . . . . 8 4.1. M.Kowalsky ve S.Glasenapp Y�ntemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 4.1.1 Dolanma D�nemi ve Enberiden Ge�i� Zaman�n�n Belirlenmesi . . . 11 4.2. H.J.Zwiers ve R.N.Russel Y�ntemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 4.3. T.N.Thile ve R.T.A. �nnes Y�ntemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 4.3.1. Diferensiyel D�zeltme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 5. 44i BOOTIS ABC S�STEM� . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 5.1. ADS9494 Sisteminin Y�r�nge ��z�mleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 5.2. H.J.Zwiers ve R.N.Russel Y�ntemi �le Y�r�nge ��z�m� . . . . . . . . . . 26 5.3. T.N.Thile ve R.T.A. �nnes Y�ntemi �le Y�r�nge ��z�m� . . . . . . . . . . 32 Ek 1:ADS9494 Sisteminin Astrometrik G�zlemsel Verileri . . . . . . . . . . . . . . . . 36 6.SONU� . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 KAYNAKLAR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

1. G�R�� Uygun teleskoplarla ayr� y�ld�zlar halinde g�zlenebilen y�ld�zlara "g�rsel �ift y�ld�zlar" ad� verilir. G�rsel �ift y�ld�zlar iki s�n�fta toplan�r; i. Bile�enleri birbirinden uzak ancak koordinatlar�n�n yak�n olmas� nedeniyle birlikte g�r�len "optik �ift" y�ld�zlar ve, ii. Bile�enleri yak�n olmas� nedeniyle birbirlerine Newton Yasas�na g�re ortak k�tle merkezi etraf�nda dolan�m yapan "fiziksel �ift" y�ld�zlar. Fiziksel �ifti, optik �iftten ay�rabilmek i�in bir bile�enin di�erine g�re hareketi incelenir. E�er �ift fiziksel ise, y�ld�zlardan biri di�eri etraf�nda eliptik bir y�r�ngede dolan�r. Bizim i�in �nemli olan fiziksel �iftlerdir ve g�rsel �ift y�ld�z denildi�i zaman bu t�r �iftler anla��lmal�d�r. G�rsel �ift y�ld�zlarda k�tlesi b�y�k, dolay�s�yla parlak olan y�ld�za ba� y�ld�z, di�erine de yolda� y�ld�z denir. Yolda� y�ld�z�n ba� y�ld�za g�re koordinatlar�, durum a��s� "θ" ve a��sal uzakl�k "ρ" ile belirlenebilece�i gibi ∆x ve ∆y ile de belirlenebilir. "ρ", ∆x ve ∆y a�� saniyesi, "θ" ise derece biriminde 0° ile 360° aras�nda �ekil 1"de g�r�lece�i gibi �l��lmektedir. G�ney B ρ ∆y Bat� Do�u A θ ∆x Kuzey �ekil 1. Yolda� y�ld�z�n (B), ba� y�ld�za (A) g�re durumu. Kartezyen koordinat sisteminde ba� y�ld�z�n konumu A(α,δ) ve yolda� y�ld�z�n konumu B(α′,δ′) ise yolda��n ba� y�ld�zdan olan a��sal uzakl��
∆x = ∆αCosδ , ∆y = ∆δ ile belirlenir. Burada ∆α = α′ - α , ∆δ = δ′ - δ d�r. Yolda� y�ld�z�n kutupsal koordinatlar� (ρ,θ) oldu�una g�re ∆x = ρSinθ , ∆y = ρCosθ ρ = (∆x2 + ∆y2)1/2, θ = arctan(∆x/∆y) olarak bulunur. Yolda� y�ld�z, ba� y�ld�z etraf�nda Kepler Yasalar�na g�re dolan�r. Y�r�nge d�zlemi ile bak�� do�rultusu aras�ndaki a�� nedeniyle g�r�nen y�r�nge ger�ek y�r�ngeden farkl�d�r. G�r�nen y�r�ngeden yararlanarak ger�ek y�r�ngenin elde edilebilmesi i�in �e�itli y�ntemler geli�tirilmi�tir. Bu y�n

YAKIN ��FT YILDIZLARIN Y�R�NGE EVR�M�

9/7/2010

�ZET
Bu �al��mada W UMa t�r� bir y�ld�z�n fotoelektrik ��k�l��m� yap�larak dizgeyi olu�turan bile�enlerin fiziksel ve geometrik ��elerinin bulunmas� ama�lanm��t�r. �ncelemeye ald��m�z EE Cet �iftinin bu g�ne de�in ��k�l��m� yap�lmam��t�r. Bu dizgenin tayfsal g�zlemleri Rucinski et al. (2002) taraf�ndan elde
edilmi� ve dikine h�z e�risinin ��z�m� yap�larak bulunan sonu�lar yay�mlanm��t�r. W Uma dizgelerinin k�tle, yar��ap, s�cakl�k ve ��tma gibi salt ��elerinin bulunmas� bu y�ld�zlar�n yap�lar�n�n ve evrimlerinin ortaya ��kart�lmas� a��s�ndan �nemlidir. Salt ��eleri bulunan y�ld�z say�s� artt�k�a g�zlemsel ve kuramsal �ng�r�ler �rt��ecek ve en olas� ��z�me yakla��lacakt�r.

Anahtar s�zc�kler; EE Cet, de�en dizgeler, ��k e�risi ��z�mlemesi

ABSTRACT
ORBITAL EVOLUTION OF THE CLOSE BINARYS
The aim of this thesis is to find physical and geometric parameters of the components of a W UMa type binary using photoelectrical observations. The contact binary system EE Cet, that we have examined, was never observed photoelectrically before. The spectral observations of the system were obtained and the radial velocity curves were analyzed by Rucinski et al. (2002). The results of this analysis were
published. Finding the basic parameters of W Uma systems which are mass, radius, temperature and
luminosity, is very important for defining stellar formation and telling something about their evolution stages. By increasing the number of the systems, their basic parameters are known, observational and theoretical foresights will agree well and the researchers approach to understand their structure and evolution.

Key words;EE Cet, contact binary, light curve analysis.

G�R��
W UMa T�r� �ift Sistemlerin
�ncelenmesi

EE CET"e �L��K�N �N B�LG�LER
G�zlemler
G�zlemlerin �ndirgenmesi
I��k E�risi ve Fourier Serisi �le
Temsili

EE CET"in I�IK E�R�S�N�N ��Z�M�
Salt Parametrelerin Elde Edilmesi
SONU�LAR VE TARTI�MA
YARARLANILAN KAYNAKLAR
EK EE Cet"in Y�l� V Rengi

UFOS AND AL�ENS ON EARTH

9/7/2010

UFOs and Aliens on Earth
If you had mentioned seeing a Unidentified Flying Object (UFO), or spaceship from another planet 100 years ago, you would probably be thought of as a raving lunatic. If you had mentioned one 50 years ago, the case would be
thought about, but with much suspicion. Today, many people would believe you, and, if you had evidence to prove it, the government would take a very close interest in your case, yet many people would call you an idiot. Despite all the evidence that indicates UFOs exist, there are still many
people who will not listen to any evidence, and the government covers up evidence and alters news releases on the subject.

The Roswell case is one of the best documented, and most controversial UFO cases ever. In July of 1949, at a small airforce base in Roswell, New Mexico, a small, brightly glowing object was observed to crash land at about 11:30 P.M. There were many people who had seen the crash,
and they had described that it was "brighter, and fell much slower than any meteors" they had ever seen. At St. Marys Hospital in Roswell, two Catholic nuns, saw the crash, directly north of them, and logged the crash to have occurred on July 4, between 10:00 and 11:30 PM.

Southwest of the base, Corporal E. L. Pyles looked to see what at first he thought was a shooting star, only it seemed to be to large to be one. He testifies that the crash happened about 11:00 PM also.

There were many Military officers in the area who had seen the object as well. The object was appearing on military radars for many days before the crash. Before the crash, on July 1, all of the officers and technicians at the base had been tracking an unidentified object on their radars. Starting on July 2nd, Steve MacKenzie, who was stationed at Roswell, was ordered to report to the White Sands Proving Ground radar sites and report directly to the brigadier general at the base. The Brigadier Generals
orders were to inform him of all

EVREN VE UZAY

9/7/2010

EVREN ve UZAY
Evren,varolan her�eyi anlatan bir kelimedir. G�rd��m�z,bildi�imiz,duydu�umuz her�ey evrenin i�indedir.Evren uzaydan ve uzayda bulunan say�s�z varl�klardan meydana gelmi�tir.
�nsanlar �ok eski zamanlardan beri evren ve onun olu�u hakk�nda �e�itli �eyler d��nm��ler ve kendilerince ona bir anlam vermeye �al��m��lard�r.
Evrenin olu�u hakk�nda �e�itli �eyler d��nm��ler ve kendilerince ona bir anlam vermeye �al��m��lard�r.
Evrenin olu�u hakk�nda �e�itli ara�t�rmalar yapan bilginler,bunun �nce bir gaz k�tlesi halinda meydana geldi�i sonra yava� yava� maddelerin do�maya ba�lad�� fikrinde birle�mi�lerdir.Yine ileri s�r�len bir teoriye g�re evren gittik�e geni�lemektedir.
Geni�leme d�nyadan uzakla�t�k�a artmaktad�r.
Bilimadamlar� bunu nebulalar�n tayflar�nda bulunan k�rm�z�n�n yer de�i�tirmesini delil g�stererek ispatlam��lard�r.
Bilimadamlar� galaksi ad� verilen y�ld�zlar toplulu�unun birbirlerinden uzakla�mas�n� �l�� olarak alm��lar ve evrenin ya��n�n 5 milyar oldu�unu ortaya
��karm��lard�r.Bu rakam d�nyan�n ve y�ld�zlar�n di�er usullerle hesaplanan ya�lar�na da uymaktad�r.

GEZEGENLER
G�ne� merkezinde olmak �zere her biri g�ne�in etraf�nda birer elips �eklinde y�r�nge �izerek d�nen g�k cisimlerine "gezegen" denir.
Gezegenler, t�pk� d�nyam�z gibi g�ne�in �ekim alan�na tabi birer uydudur.D�nya da dahil g�ne� etraf�nda y�r�ngelerinde dolanan dokuz gezegen mevcuttur.Gezegenler,uzaydaki y�ld�zlardan kolayl�kla ay�rt edilebilirler.��yle ki;gezegenlerin ��klar� y�ld�zlar�nki gibi k�rp��maz,��klar� atmosferden direkt olarak gelir.��nk� gezegenler d�nyam�za uzakl�klar� bak�m�ndan �ok farkl�d�r.
Gezegenler b�y�d�k�e yo�unluklar� azal�r.Gezegenler,g�ne�in �evrelerinde d�nd�kleri
gibi,d�nya gibi kendi eksenleri etraf�nda da d�nerler.
Gezegenler d�nya gibi so�uk cisimlerdir.Bize gelen ��klar g�ne�ten gezegenlere �arparak yans�yan ��nlard�r.
G�ne�in �ekim alan�na tabi dokuz gezegen g�ne�ten uzakl�klar� s�ras�yla �unlard�r:
-Merk�r,
-Ven�s,
-D�nya,
-Mars (Merih),
-J�piter,

-Sat�rn (Zuhal),
-Uran�s,
-Nept�n,
-Pl�to"dur.
Bunlardan g�ne�e yak�n olan �� gezegene "i� gezegen-
ler" di�erlerine ise "d�� gezegenler" denir.
Mars ve J�piter aras�nda bulunan ve "asteoritler" ad� verilen k��k gezegenler de d�� gezegenlerdir.
Ayr�ca;Merk�r,Ven�s ve Pl�to hari� di�er gezegenlerin bir veya birden fazla kendine tabi k��k uydular� bulunmaktad�r.Uydu, bir g�k cisiminin �ekim alan�na tabi olarak onun etraf�nda d�nen di�er g�k cisimlerine denir.Bu k��k uydular aras�nda atmosferi olan tek uydu Sat�rn(Zuhal) gezegeninin uydusu olan Titan"d�r.

MERK�R
Gezegenlerin en k��d�r.Utarit ad� ile de bilinir.
G�ne�e en yak�n gezegen olup g�ne�e olan mesafesi 57 milyon 850 bin kilometredir.G�ne�e yak�n oldu�u i�in ya g�ne� batarken,ya da do�arken g�r�lebilir.G�ne�in �evresinde ve kendi ekseni etraf�ndaki d�nme s�resi ayn� olup 88 g�nd�r.Bu y�zden d�nyadan hep ayn� y�z� g�r�n�r.Ay gibi safhalar g�sterir.Merk�r"�n uydusu yoktur.Yer�ekimi d�nyan�n d�rtte biri kadard�r.
D�nyada 60 kilo gelen bir insan Merk�r"de 15 kilo gelir.
Bir y�z� daima g�ne�e d�n�kt�r.G�ne�e bakan bu yan�nda s�cakl��n 340 derece oldu�u hesaplanm��t�r.
G�ne�e bakmayan yan�nda ise s�cakl�k s�f�r�n alt�nda 253 derecedir.Merk�r"�n g�ne� etraf�ndaki d�n�� h�z� 47,8 kilometredir.Ekvator �ap� 4842 kilometre, yo�unlu�u 5,3"t�r.K�tlesi,yer 1 olarak al�n�rsa , 0,053" t�r.Y�r�nge d�zlemi e�ik oldu�u i�in yap�lan g�zlemlerde bazen G�ne�"in �st�nden kara bir leke halinde ge�er.Bu olaya Merk�r ge�i�i denir.En son 7 Ekim 1960"da ge�mi�tir.
Daha sonra 1970,1973,1986,1993 ve 1999 y�llar�nda ge�ti�i g�zlemlenmi�tir.Yap�lan en son tahminlere g�re 2003 y�l�nda ge�ece�i s�ylenmektedir.Merk�rde atmosfer yoktur.Son incelemelerde �ok az bir atmosfer kal�nl�� oldu�una ihtimal verilmi�tir ki,buna g�re Merk�r"deki atmosfer kal�nl�� d�nyan�nkinin ancak binde �� kadard�r.Y�zey �ekillerinin aya benzedi�i san�l�r. MERK�R
Gezegenlerin en k��

B�Y�C�LER VE FALCILAR

9/7/2010

�NS�Z
�nsanlar hat�ralar�yla mazi
�mitleriyle istikbaldirler.
Hz.Ademden beri b�t�n insanlar, f�tratlar�ndan getirdikleri �zellikler dolay�s�yla yar�nlar�n� hep merak etmi�lerdir. Acaba yar�nlar�m nas�l olacak sorusu b�t�n insanlar�n ortak sorular�ndan biri olmu�tur. bu soruya verilen cevaplarla, kimi insanlar bug�nk� fakirliklerini, �ileli hayatlar�n�, bekledikleri yar�n�n zenginlik hayalleriyle g�lgelemeye �al��rken, kimi insanlar da bu g�nk� zenginliklerinin g�r�nmez bir el taraf�ndan g�t�rebilece�i dolay�s�yla yar�n� ��pheyle beklemektedirler. Hepsinin ortak gayesi ise yar�n�n lehinde bir haber duyabilmek ve yar�n� sigortalayabilmek.
Buhranlar i�inde ��rp�nan d�nyam�zda toplumun iyice yozla�mas� cahilli�in artmas�, birde bunlara ekonomik s�k�nt�lar kat�l�nca insanlar� b�y�c�, falc�lara g�t�recek en b�y�k istasyon kurulmu� olmaktad�r.
�nsanlar, ba�lar�na gelen her olaya bir g�nah ke�isi bulmak istedikleri i�in s�rekli birbirinden ��phe etmeye ba�lam��lar, aralar�nda hafif k�rg�nl�k olan e� dost, ba�lar�na gelen k�t� hadiselerin, k�rg�n oldu�u e� dostunun kendisi i�in yapt�rd�� b�y� neticesi olabilece�i vesvesesiyle kar�� b�y�. yapt�rmay� ye�lemi�ler ve arkas� kesilmez b�y�c�l�k faaliyetlerine kap� aralam��lard�r.
�u ana kadar g�r�len o ki b�y�c�ler ve falc�lar insanlar�n aras�n� a�mada veya insanlar�n pembe hayallerle kendilerini avutmalar�nda kataliz�r vazifesi g�rm��lerdir.
Bu ve benzeri nedenlerden dolay� bacas�z sanayidiye adland�r�lan b�y�c�l�k faaliyetlerinin g�ndemden hi� d��memesi beni b�yle bir konuyu ara�t�rmaya �evketti.
�al��mam�z bir giri� ve �� b�l�mden olu�maktad�r. Giri� b�l�m�nde, b�y� kavram�n�n tarihi seyrine genel bir bak�� yapt�k.
Birinci b�l�mde, b�y� kavram�n�, g�n�m�zde nas�l yap�ld��n�, ayet ve hadisler ��nda korunma yollar�n� ve b�y� �e�itlerini ara�t�rd�k.
�kinci b�l�mde, ayet ve hadislerde ge�en sihir kavram�n� de�erlendirip de�i�ik yakla��mlar� dile getirdik.
��nc� b�l�mde, �slam hukukuna g�re sihir ve sahirin h�km� ve mezheplerin g�r��lerine yer verdik.
�al��mam�z� olu�tururken eski eserlerle beraber �o�unlukla g�n�m�z ilim �evrelerince kabul g�rm�� yazar ve eserlerinden faydalanmaya �al��t�k.
Bu �al��may� haz�rlamada bana yard�m edem t�m dostlar�ma ve aileme te�ekk�rlerimi sunuyor, bu g�ne gelmemde maddi manevi eme�i ge�en herkese Cenab-� Allah dan iki cihanda mutluluklar diliyorum
Hacer KURUT
ISPARTA - 2002

KISALTMALAR

a.g.e.Ad� ge�en eser
A.S.Aleyhis-Selam
bkz.Bak�n�z
�ev.�eviren
D.I.A.Diyanet �slam Ansiklopedisi
Has.Haz�rlayan
r.a.Rad�yallahu anh�
s.Sayfa
S.A.V.Sallallahu aleyhi ve sellem
T.D.V.T�rkiye Diyanet Vakf�
Trc.Terc�me
Ts.Tarihsiz
vb.Ve benzeri
Yay.Yay�nevi

G�R��
B�Y� TARÎK�NE GENEL B�R BAKI�
A. TOTEM D�NLER�NDE
B�y�, tabiat kuvvetleriyle insanlar aras�nda bir tak�m gizli ili�kilerin bulundu�u ve tabiattaki b�t�n varl�klar�n insan�n anlay�� g�c�n� a�an, bilinemeyen gizli kuvvetler taraf�ndan y�netildi�i inanc�ndan do�du. Totem dinleri �a��ndaki din g�revlileri ve rahipler kendilerinde gizli g��lerle ili�ki kurabilme yetene�inin bulundu�unu ileri s�rd�ler. Her olay�n bir totemin y�netiminde bulundu�unu ortaya atan, totemlerin k�t� etkilerinden kurtulmak i�in onlar�n iradesine ba�lanmay� gerekli sayan bu g�revliler, birtak�m otlardan, k�klerden, kabuklardan, s�v�lardan ila� yapma yolunu buldular. Bu konuda en �nemli etkiyi insan hastal�klar�n� gideren bitkiler, �z� bilinmeyen modern sular� yap�yordu. B�t�n bunlarda gizli g��len bulundu�u inanc� do�du, i�te sihrin kayna�� bu bitki ve sulardan yap�lan ilk ila�lard�r.

G�NES S�STEM� 2

9/7/2010

D�NYA VE G�NE� S�STEM�
Konu : D�nya
D�nya, G�ne� Sisteminin 9 gezegeninden biridir ve G�ne�e olan uzakl�� bak�m�ndan 3. S�rada bulunur. Co�rafyan�n as�l konusunu olu�turan D�nyay� incelemek i�in baz� kavramlar�n bilinmesi gerekir:
Eksen
Kutup Noktas�
Ekvator
Paralel
Meridyen
1. D�nyan�n �ekli :
1.1. D�nyan�n �ekli ve Boyutlar� :
D�nya, Kutup Noktalar�nda bas�k, Ekvatorda �i�kindir. D�nyan�n kendisine �zg� bu �ekline geoid denir. Geoide en yak�n geometrik �ekil elipsoiddir. Verilen boyutlar "Hayford Elipsoidi" ne aittir.
D�nyan�n Boyutlar�
Ekvator yar��ap� = 6.378,4 km
Kutuplar yar��ap� = 6.356,9 km
Ekvator �evresi = 40.076,6 km
Kutuplar �evresi = 40.009,1 km
Pratikte bu uzunluklar yakla��k olarak al�nmaktad�r.
1.2. Paralellerin �zellikleri :
1)Ekvatora paralel uzan�rlar
2)�aplar� ve uzunluklar� Ekvatordan kutuplara do�ru k�sal�r.
3)Ekvatordan kutuplara do�ru say�s�z paralel �izilebilir. Ancak de�erlendirme kolayl�� bak�m�ndan birer derece aral�klarla �izildikleri varsay�l�r.
4)Paralellerin 90 tanesi Kuzey Yar�m K�rede, 90 tanesi G�ney Yar�m K�rede bulunur.
5)60. paraleller D�nyan�n k�reselli�inden dolay� Ekvatorun yar�s� uzunlu�undad�r.
6)Birbirini izleyen 2 paralel aras�ndaki uzakl�k her yerde yakla��k 111 kmdir.
UYARI :
D�nyan�n geoid �ekli nedeniyle 2 paralel aras�ndaki uzakl�k Ekvatordan kutuplara do�ru artar. �rne�in, Ekvator ile 10 (kuzey-g�ney) enlemleri aras�ndaki uzakl�k 110.596 m iken, 890-900 (kuzey-g�ney) enlemleri aras�ndaki uzakl�k 110.700 mdir. Ancak birbirini izleyen 2 paralel aras�ndaki uzakl�k pratikte 111 km olarak kabul edilmi�tir.
�zel Paraleller
Baz� paralellerin yerleri, g�ne� ��nlar�n�n yere de�me a��s�na ba�l� olarak do�a taraf�ndan belirlenmi�tir. Bunlar :
Ekvator
D�nenceler
Kutup Daireleri
Kutup Noktalar�
Ekvatorun �zellikleri
1)En uzun paraleldir.
2)G�ne�in �n�nden en h�zl� ge�en noktalar�n olu�turdu�u paraleldir.
3)D�nyan�n eksen �evresindeki d�n�� h�z� Ekvatorda yakla��k 1670 km/saattir.
4)G�ne� ��nlar�n� 21 Mart ve 23 Eyl�lde dik a��yla al�r.
5)Y�l boyunca s�cak oldu�undan termik al�ak bas�n� ku�a��d�r.
6)Y�kseltici hava hareketleri g�r�ld�� i�in bol ya�� al�r.
7)Gece ve g�nd�z s�releri y�l boyunca birbirine e�it ve 12�er saattir.
D�nencelerin �zellikleri
1. Yerleri, yer ekseninin e�ikli�ine ba�l� olarak belirlenen D�nenceler, 23027 Kuzey ve G�ney paralelleridir.
2. Kuzey Yar�m K�redekine Yenge� D�nencesi, G�ney Yar�m K�redekine O�lak d�nencesi denir.
3. Orta ku�ak ile Tropikal ku�a�� birbirinden ay�r�rlar.
4. G�ne� ��nlar�n�n d�z zeminlere dik geldi�i en son noktalard�r.
5. Yenge� D�nencesi 21 Haziranda, O�lak D�nencesi 21 Aral�kta G�ne� ��nlar�n� dik a�� ile al�r.
Kutup Noktalar�n�n �zellikleri
1)90. Kuzey ve G�ney paralelleridir.
2)G�ne� ��nlar�n�n d�z zeminlere en dar a��yla geldi�i yerlerdir.
3)S�rekli so�uk oldu�undan kutuplar ve �evresinde y�l boyunca termik y�ksek bas�n� ku�akl

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM�

9/7/2010

g�ne� sistemi

G�NE� LEKELER� VE D��ER ETK�N B�LGELER

9/7/2010

G�NE� LEKELER� VE D��ER ETK�N B�LGELER

I. G�NE�E A�T F�Z�KSEL DE�ERLER
G�ne� , G2V tayf t�r�nden tipik bir anakol c�cesi olup , g�r�n�r
parlakl�� - 26 m,78 dir.G�ne�in salt parlakl�� 4m,8 dir.G�ne�in yere
�ok yak�n olu�u nedeniyle onun hak�nda pek �ok bilgiye sahip olmaktay�z.
G�ne� hakk�ndaki bu bilgilerimiz di�er y�ld�zlar�n fiziksel ve kimyasal
�zelliklerini anlamam�zda bize bilgi vermektedir. G�ne�in baz�
fiziksel �zellikleri �unlard�r.
Ya�� : 4 . 5 x 109 y�l
K�tlesi : M = 1. 99 x 1030 kg
Yar��ap� :
R = 696000 km
Yerk�reden olan uzakl�� : 1 AB = 149675000 km
Y�zey �ekim ivmesi : g = 274 m / sn-2
Ortalama yo�unlu�u : 1409 kg / m3
Y�zeyden ka�� h�z� : 618 km
Toplam ��mas� : L = 3 . 86 x 1026 w ( = 3 . 86 x 1033 erg / sn-1 )
Ekvatorda d�nme d�nemi : 25 . 38 g�n
Karacisim s�cakl�� : 5780 K
K�tle kayb� oran� : 109 kg / sn
�zerindeki 1 a�� saniyesi ( = 1 ) : 726 km
G�ne�in ekvatoru yer y�r�nge d�zlemine g�re yakla��k olarak 70
e�iktir . B�ylece g�ne� d�nmesi , 2 km / sn bir ekvator h�z� verir.
B�L�M II �NB�LG� ( g�ne�e genel bir bak�� )
4
2. GENEL �ZELL�KLER
G�ne� bir y�ld�zd�r : �s�s�n� merkezindeki bir n�kleer ocaktan
alan , yanmakta olan bir gaz k�residir.G�ne�in y�zeyinden merkezine
do�ru inilecek olursa yo�unlu�un , bas�nc�n ve s�cakl��n artt�� g�r�l�r.
G�ne�in uzaya verdi�i �s� enerjisi g�ne�in merkezinde �retilmektedir.
G�ne�in enerjisini �retti�i bu k�s�ma i� g�ne� denmektedir. �� g�ne�ten
��kan ��n�mlar d�� tabakalar taraf�ndan so�urulur.G�ne�in ��n�m�n�
ald��m�z k�sm�na g�ne�in atmosferi denir. Do�rudan yap�lan g�zlemler
g�ne� atmosferinin fiziksel durumu ve kimyasal bile�imine ili�kin
ayr�nt�l� bilgiyi vermi�tir.G�ne� atmosferinin k�tlesi g�ne�in toplam k�tlesinin
sadece 10-10 kat�d�r. Dolay�s�yla g�ne�i iki par�a halinde inceleyebiliriz.
G�ne� ��n�m�n� alamad��m�z katman i� g�ne� (i� b�l�m) ,d��ar�da
kalan k�s�mda g�ne� atmosferidir.G�ne� atmosferide kendi i�inde
�� b�l�me ayr�lmaktad�r.�imdi bu 4 b�l�me bakal�m.
1 . �� G�NE� : G�ne�te s�cakl�k , bas�n� ve yo�unlu�un en
y�ksek oldu�u katmand�r. D�� tabakalarda ki so�urma nedeniyle ��n�m�n�
alamad��m�z katmand�r. Merkezindeki s�cakl�k ortalama 2 x 107 K
I�IKK�RE ( fotosfer ) : G�ne�in g�r�nen parlak y�zeyine ��k -
k�re denir. G�ne�in ��n�n b�y�k bir b�l�m� bu katmandan gelir . Bu
katman s�rekli ��n�m�n oldu�u katmand�r. 400 km kal�nl��nda seyrek
ama olduk�a donuk bir katmand�r. S�cakl�k alt k�s�mda 10000 K kadard�r.
�st k�s�mda bu de�er 4200 K ye kadar d��er.
5
RENKK�RE ( kromosfer ) : Tam g�ne� tutulmas� esnas�nda
kara diski �evreleyen ince pembemsi bir �erit dikkat �eker . B�ylesi
bir g�zlem tekni�i ile fotosferi ku�atan bir d�� katman�n varl�� saptanm��t�r.
��te bu katmana renkk�re (kromosfer) denir . Kromosferin s�cakl��
4800 K dir . D��a do�ru gidildik�e iyonla�ma artaca��ndan s�cakl��n
artmas� beklenir .
G�NE� TACI (korona) : G�ne�i saran parlak y�ksek s�cakl�kl�
ve seyreltik bir gazdan �rt�d�r .G�ne� tac�n�n s�cakl�� 1000000 K dir.
2 . 1 . 1 . �� KISIM
T�m y�ld�zlar gibi g�ne�, kendi gravitasyonel �ekimi alt�nda bir
arada duran, s�k��m�� k�re bi�imindeki bir plazma k�tlesidir . G�ne�,
genelde y�ksek s�cakl�k nedeniyle iyonize olmu� ba�l�ca H (% 90) ve
He (%10) dan olu�mu�tur . Geri kalan elementler (�rne�in C , N ve O )
yakla��k % 1 den ibaret olup yer dekine benzer �zellikler i�erisinde
g�r�l�rler . Bu da bize g�ne� ile gezegenlerin ortak bir ba�lang�� temeline
sahip olduklar�n� g�sterir.
G�ne� in yaln�zca y�zey katmanlar�n� g�zleyebiliriz . Bununla
beraber , g�ne� i� yap� modelleri termon�kleer tepkimelerin olu�mas�
i�in yeterince y�ksek olan bir s�cakl�� ( = 1 . 6 x 107 K ) ve merkez
yo�unlu�u ( = 1 . 6 x 105 kgm-3 ) verirler . Plazman�n bu denli y�ksek s�cakl��a
sahip olmas� , yer y�zeyindeki atmosfer bas�nc�ndan 2 . 5 x 109
kez daha b�y�k bir bas�n�la s�k��mas� y�z�ndendir. Merkez yo�unlu�u
6
yer in ortalama yo�unlu�unun 30 kat�d�r . Her bir kilogram hidrojenin
0 ,007 kg m� erkeye d�n��erek helyumu olu�turur ve b�ylece , g�n

B�G-BANG (B�Y�K PATLAMA) KURAMI

9/7/2010

S�MGELER D�Z�N�
E Enerji
mK�tle
cI��k h�z�
hPlanck sabiti
fFrekans
Dalga boyu
dYo�unluk
KMutlak s�cakl�k (Kelvin)

1. G�R��
��indeki olas� ya�am bi�imleri hakk�ndaki d��ncelerimizi d�zenlemeden �nce, yakla��k 15 milyar y�ll�k kozmik tarih boyunca �e�itli evrelerden ge�erek evrimle�en evrenin "ya�am �yk�s�"n� bu perspektifle g�zden ge�irmek yararl� olacak. Bunun i�in, zaman i�inde, her �eyin ba�lang�c� oldu�u d��n�len B�y�k Patlama ve maddenin ortaya ��k��n� izleyen d�nemlerden sonra ilk ortaya ��kan yap�lar oldu�u d��n�len ve kozmik ufuk s�n�r�na kadar milyarlarca ��k y�l� geni�li�indeki b�lgelere da��lan g�kada k�meleriyle ba�lay�p, kendi g�kadam�z Samanyolu ve onu olu�turan y�z milyarlarca y�ld�zla �yk�m�ze devam edebiliriz. Bu g�k cisimleri nas�l do�arlar, ya�arlar, �e�itli b�y�kl�kte yap�lar olu�tururlar ve �l�rler? Nas�l olup da y�ld�zlar�n farkl�la�malar�, evrimleri, da��l�mlar� ve ya�amlar� sonunda patlayarak da��lmalar�, bunlar�n �evrelerinde ya�am�n ortaya ��kmas� ve geli�mesini olas� k�lacak kozmik "ekolojik" ortamlar� yaratabilir?
Evrenin evrimi maddenin kimyasal tarihini i�erir. Bilimsel hesaplar g�steriyor ki, evrenin ilk saniyesini dolduran "fiziksel evrim" sonunda, madde olarak, yaln�zca protonlar, elektronlar ve biraz da helyum �ekirdekleri (alfa par�ac�klar�) ortaya ��kt�. Yeteri kadar "so�uma", elektron ve protonlar�n birle�erek hidrojen atomlar�n� ve bir miktar da helyum atomlar�n� olu�turdu. Bunlardan, ilk 1 milyar y�l i�inde, g�kadalar ve y�ld�zlar ortaya ��kar�r. Bunu izleyen "kimyasal evrim", �nce basit, daha sonra karma��k elementleri, bu arada yery�z�ndeki ya�am i�in �ok gerekli olan (fakat kozmik �l�eklerde bak�ld��nda �ok az orandaki) karbon, azot, oksijen... gibi atomlar�, y�ld�zlar�n merkez b�lgelerinde hidrojen, helyum gibi hafif elementleri "yakarak" daha do�ru, n�kleer f�zyon yoluyla birle�tirerek olu�turdu. Evrenin tarihini inceleyerek, yaln�zca g�k cisimlerine ne oldu�unu de�il, y�ld�zlar�n evrimi s�ras�nda s�rekli olu�turduklar�, pe�i s�ra gelen y�ld�z ku�aklar� boyunca zenginle�tirdikleri, ya�am i�in gerekli y�ld�zlararas� ortamdaki hammaddenin �yk�s�ne de yakalayabiliriz.
Daha geni� perspektifle evrene bakarsak, ilk kez 1929"da Amerikal� g�kbilimci Edwin Hubble"in g�zlemlerle kan�tlamas�ndan beri, giderek geni�leyen bir evrende ya�ad��m�z� biliyoruz. Buna ait temel kan�tlar aras�nda, g�kadalar�n ve g�kada k�melerinin tayflar�nda g�zlenen ve bizden uzakla�maya i�aret eden uzun dalga boylar�na (k�z�la) do�ru kayma ve evrenin erken d�nemlerinden (protonlarla elektronlar�n ilk hidrojeni olu�turdu�u ilk 100 bin y�ldan) kalma "2,7K de�erinde kozmik mikrodalga fon ��n�m�" say�labilir. G�kadalar�n birbirinden uzakla�mas�n�n bizi g�t�rd�� mant�ksal sonu�, bunlar�n kozmik ge�mi�te birbirlerine daha yak�n olduklar�, yani evrendeki ortalama madde yo�unlu�unun daha y�ksek oldu�u. Zaman i�inde yeteri kadar geriye gitti�imizdeyse, yo�unlu�un sonsuza yak�n olaca�� bir "ilk an"a ula��r�z. "B�y�k Patlama" dedi�imiz bu an, bug�n teleskoplarla g�zlenen geni�lemenin, pratik nedenlerle de evrenin ba�lang�c� say�lmakta. G�kbilimcilerin hesaplar�na g�re, B�y�k Patlama yakla��k 15 milyar y�l �nce oldu. Elimizdeki ipu�lar�, maddenin ortaya ��kt�� ve radyasyona bask�n hale geldi�i ba�lang�� evrelerinde, evrenin ani ve �ok h�zl� bir geni�leme (enflasyon) d�nemi ya�ad��, daha sonra g�kada ve y�ld�zlar�n serpilip geli�ti�i ola�an do�rusal-geni�leme d�nemine girdi�i, i�inde bulundu�umuz son evredeyse evrenin geni�lemesinin giderek h�zland�� (ivmeli geni�leme d�nemi) y�n�nde. Evrendeki maddenin b�y�k b�l�m�n�n, halen do�as�n� iyi anlayamad��m�z "karanl�k madde" denen t�rden bir bile�en i�erdi�i, son d�nemlerdeki ivmeli h�zlanman�nsa "karanl�k enerji" olarak isimlendirilen daha da karma��k bir bile�keye ba�l� oldu�u d��n�lmekte, B�y�k Patlama"dan �ncesinin olup olmad��n�, o zaman evrenin ne durumda oldu�unu bilemiyoruz. Bu ba�lang�� an�na do�ru bir geri ��k��n i�inde olabilece�i gibi, bir varl��a sahip de olmayabilir.
En basitle�tirilmi� �ekliyle bilimin evrenin tarihiyle ilgili senaryosuna g�re, Samanyolu g�kadam�z yakla��k 12 milyar, ikinci yada ��nc� ku�ak bir y�ld�z olan G�ne�imiz de 5 milyar ya��nda. Evrende binlerce g�kada k�mesi, birka� milyar y�ld�z var. Y�ld�zlar, gaz ve toz h

ASTRONOM� - KEPLER KANUNLARI

9/7/2010

kepler kanunlar�

TAKIM YILDIZLARI

9/7/2010

Eski �a�larda, parlak y�ld�zlardan olu�an belirli k�meler, mitolojik karakterlerin g�ky�z�ndeki yans�mas� olarak de�erlendirilir ve buna g�re adland�r�l�rd�. Daha sonra, g�ky�z�n�n bilimsel olarak g�zlemlendi�i d�nemde, mitolojik �zelli�i bir kenara at�lsa da bu adland�rma gelene�i devam etti. G�n�m�zde de, G�ne� Sisteminin �tesinde yer alan g�kcisimlerinin yerleri kolayl�kla tan�mlayabilmek i�in, g�ky�z� tak�my�ld�z denilen parsellere b�l�nm��t�r ve bunlar�n eskiden kalma isimleri korunmu�tur.
Genellikle, isim benzerli�inden dolay�, astrolojideki 12 bur� ile astronomideki ayn� ad� ta��yan 12 tak�my�ld�z�n ayn� oldu�u zannedilir. Oysa, astrolojideki ve eski astronomideki bur�, Ekliptik �emberinin, G�k Ekvatoru ile kesi�ti�i noktadan ba�layan 30 derecelik oniki e�it par�as�ndan herhangi birine verilen genel isimdir. Bu isim benzerli�inin tarihsel sebebini a�a��da bulabilirsiniz. G�ky�z�nde bur�lar�n kaplad�� alanlar e�ittir ama tak�my�ld�zlar�n alanlar� farkl�d�r.
G�k haritalar�nda, bir tak�my�ld�z� olu�turan y�ld�zlar�n �izgiler ile birle�tirildi�ini g�r�rs�n�z. Asl�nda, g�ky�z�nde b�yle �izgiler yoktur ve sadece tak�my�ld�z� kolayca farkedebilmek i�in haritalarda kullan�l�r. Profesyonel astronomi atlaslar�nda da genellikle ba�lant� �izgileri yerine tak�my�ld�z�n alan�n� belirleyen s�n�r �izgileri vard�r.
G�n�m�zde, 1922 y�l�nda ilk genel toplant�s�n� yapan IAU (International Astronomical Union Uluslararas� Astronomi Birli�i) taraf�ndan kesinle�tirilen tak�my�ld�z isimleri ve s�n�rlar� kullan�lmaktad�r (Trans. IAU, 1, 158; 4, 221; 9, 66 & 77). Bu suretle, �rne�in bir y�ld�zdan s�z ederken, onun bulundu�u tak�my�ld�z�n ad�n� ve bu tak�my�ld�zda hangi harf veya numara ile kataloglanm��sa onu belirtirseniz, konuyla ilgili herkes hangi y�ld�z� kasdetti�inizi hemen anlayabilir. Ayr�ca, parlak y�ld�zlara verilen ve yine eskiden kalma �zel isimler vard�r. Ancak, g�n�m�zde bu isimlere sadece amat�r �al��malarda yer verilir. Keza, her �lkede insanlar kendi dillerine g�re tak�my�ld�zlar� isimlendirirler, ancak bunlar da akademik �al��malarda kullan�lmaz. A�a��daki tabloda, toplam say�s� 88 olan tak�my�ld�zlar�n uluslararas� Latince ad�n�, kullan�m�n� (Latince genitivus hali), �� harfli k�salt�lm�� ad�n�, anlam�n�, g�ky�z�nde Ekvatoral sisteme g�re ortalama yerini ve T�rk�e ad�n� g�r�yorsunuz:
Tak�my�ld�z Tablosu
IAU Ad� Kullan�m� K�sa Anlam� R. A. Decl. T�rk�e Ad�
Andromeda Andromedae And Keyfusun k�z�n�n ad� 00h 34m +39° 15 Andromeda
Antlia Antliae Ant Pompa 10h 07m -33° 21 Pompa
Apus Apodis Aps Cennet ku�u 16h 08m -76° 35 Cennetku�u
Aquarius Aquarii Aqr Saka 22h 42m -10° 28 Kova
Aquila Aquilae Aql Kartal 19h 41m +03° 22 Kartal
Ara Arae Ara Sunak 17h 14m -51° 07 Sunak

UYDU METEOROLOJ�S� S�ZL��

9/7/2010

Uydu Meteorolojisi S�zl�g�

ABC-�DEF
GHI-IJKL
MNO-�PRS-S
TU-�VYZW
A
Ac: Altok�m�l�s
A�ik h�creler: Uydu g�r�nt�lerinde g�r�len, bulutlarla �evrelenmis, a�ik merkezli konvektif bulutlarin poligonal modeli
Anaprop: Anormal ilerleme, radar isinlarinin refraktif indeksin dik gradyenini ge�mesi sirasinda normal olmayan sapmasi
Albedo: Gelen g�nes radyasyonunun, d�nya veya bulut tepesi gibi y�zeylerden uzaya geri yansitilan kismi
APT: Otomatik g�r�nt� aktarimi. G�r�nt�lerin, kutupsal y�r�ngeli uydulardan WEFAX formatinda s�rekli ve analog olarak aktarimi.
As: Altostrat�s
Atmosferik spektrum: Radyasyonun atmosferik gazlar tarafindan �ok az derecede absorbe oldugu elektromagnetik spektrum
AVHRR: NOAA uydulari �zerindeki, gelismis �ok y�ksek ��z�n�rl�kl� g�r�nt�leme ekipmani (radyometre)
Ayri pencere (Split Window): Iki IR kanalinda y�zey sicakligini belirlemek i�in parlaklik sicakliklarinin kullanimini kapsayan teknik. Bk. multispektral analizler.

B

Bow (yay) echo: 100 km uzakliga uzanan echo �izgilerinin radar echo modeli Bu echolar, kuvvetli r�zgar koridorlarinin etkisi altinda yansitilirken, yay sekli kazanirlar.
Bispektral analizler: Bk. Multispektral analizler
Bulut tepesi: Uydu g�r�nt�lerinde virg�le benzeyen ve kuyrugu olmayan bulutun �st kisim modeli. Bu, genellikle yakinda olusacak olan �ok hizli siklogenesis olusumunun belirleyicisidir.
Bulut �rt�s�: Daha yukari seviyede bulunan bulutun genis yayilimi
Bulut caddeleri: R�zgar akisi boyunca, akisa yakin bir sekilde uzanan paralel Cu hatlari.
Birlesme zonu: Herhangi bir seviyede atmosferik akis �izgilerinin birbiri ile daha yakin hale geldigi b�lge.

C-�

CA: Soguk adveksiyon.
Cs: Cirrostrat�s
Cb: K�m�lonimbus
Cu: K�m�l�s
CAPPI: Sabit y�kseklik, plan pozition indikat�r�. Radar verilerinin sabit bir y�kseklikte g�sterimi. Degisik y�kseklik a�ilarindan elde edilen verilerden olusturulur.
Cc: Cirrok�m�l�s
C-Bant: 5 cm dalga boyunda �alisan radari tanimlamaktadir.
Ci: Cirrus
CCB: Soguk tasiyici kemer

D

DBZ: Logaritmik �nite olarak, radar reflektivite fakt�r�n�n �l��m�. DBZ=10 log10 Z
DMSP: Meteorolojik uydu koruma programi (USA); Ayni zamanda bu programda kullanilan kutupsal y�r�ngeli uydularin genel adidir.
Deformasyon zonu: Atmosferik hareket i�inde, g�sterilen modellere zitlik arz eden, tek bir y�n ve uzunlukta ve dik olarak gelisen kolon seklindeki b�lgedir. Deformasyon zonlari, atmosfer i�indeki b�t�n seviyelerde bulunabilirler.
Doppler radar: Geri d�nen sinyallerin yogunlugunu ve Doppler shift etkisi nedeniyle hedefin radyal hizini �l�en radar tipi.
Doppler shift etkisi: Radardan hedefe g�nderilen sinyaller ile hareket eden hedeften radara geri d�nen sinyallerin frekansindaki degisim.
Downburst: Orajdan radyal olarak yayilan, y�n� asagi dogru meydana gelen siddetli oraj s�r�klenmeleri. Bunlar r�zgar akis tabakasinin sinirinda ani, genis degisikliklere neden olurlar.

E

Esa: Avrupa Uzay Ajansi. Avrupa uzay aktivitelerini bilimsel ve teknoloji y�n�nden koordine eden uluslararasi h�k�met ajendasi.
EUMETSAT: Avrupa Meteoroloji Uydulari Isletme Teskilati, Almanya"da Darmstadt"tadir.
F

G

Gdm: Geopotansiyel dekametre.
Gelisme kurvesi: Zenginlestirilmis uydu g�r�nt�s�n�n �zel semasi. Sicaklik araliklari grinin spesifik tonlari veya degisik renkler ile bagdastirilir.
GMS: Geo-senkronlu (yer senkronlu) meteorolojik uydu. Japonlarin sabit y�r�ngeli uydularina vermis olduklari ad.
GOES: Sabit y�r�ngeli operasyonel uydular. Amerikanlarin sabit y�r�ngeli uydularina vermis olduklari ad.
Gri �l�ek: G�r�nt�n�n renksiz sekilde g�sterilmesi.. Bu �l�ekte renk basamaklari siyah ile beyaz arasinda degisik tonlardadir. Bu g�sterimde d�s�k sicakliga (veya y�ksek albedoya) sahip olan alanlar beyaz olarak g�sterilirler.
G�nes Pariltisi (Sun glint): VIS ve yakin-IR uydu g�r�nt�lerinde sular �zerinde g�r�len ve yansimanin neden oldugu parlak alan.

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�NE� S�STEM�
G�ne� sistemi merkezde bir y�ld�z(G�ne�) ile etraf�nda d�nen g�kcisimlerinden olu�ur.Bu g�kcisimleri, dokuz gezegen ve onlar�n bilinen 61 uydusu ileasteroidler,kuyruklu y�ld�zlar ve meteoroidlerdir.G�ne� sisteminde ayr�ca gezegenler aras� gaz ve toz da vard�r. Pl�ton d��nda gezegenler iki gruba ayr�l�r:G�ne�"e yak�n ve kayal�k olan gezegenler(Merk�r, Ven�s,D�nya ve Mars)ve daha d��ndaki gaz devleri(J�piter ,Sat�rn, Uran�s ve Nept�n). Pl�ton iki gruba da girmez; �ok k��kt�r, yo�undur,buzla kapl�d�r.Nept�n "�n y�r�ngesini keserek ondan daha yak�n konuma ge�ti�i k�sa zaman d��nda, en uzaktaki gezegen odur. Kayal�k gezegenlerle gaz devlerinin aras�nda G�ne�"in etraf�da d�nen binlerce kaya par�as�n�n olu�turdu�u asteroit ku�a�� yer al�r.G�ne� sistemindeki cisimlerin �o�u, G�ne�"in ekvator d�zleminde eliptik y�r�ngelerde d�ner. T�m gezegenler G�ne�"in etraf�nda ayn� y�nde d�ner.Ven�s ,Uran�s ile Pl�ton d��nda hepsi kendi eksenleri etraf�nda d�ner d�ner. Uydularda kendi eksenleri etraf�da da d�nerler.G�ne� sisteminin, b�t�n�de bizim galaksimiz olan Samanyolu"nun etraf�da d�ner.
G�NE� S�STEM�
G�ne� sistemi merkezde bir y�ld�z(G�ne�) ile etraf�nda d�nen g�kcisimlerinden olu�ur.Bu g�kcisimleri, dokuz gezegen ve onlar�n bilinen 61 uydusu ileasteroidler,kuyruklu y�ld�zlar ve meteoroidlerdir.G�ne� sisteminde ayr�ca gezegenler aras� gaz ve toz da vard�r. Pl�ton d��nda gezegenler iki gruba ayr�l�r:G�ne�"e yak�n ve kayal�k olan gezegenler(Merk�r, Ven�s,D�nya ve Mars)ve daha d��ndaki gaz devleri(J�piter ,Sat�rn, Uran�s ve Nept�n). Pl�ton iki gruba da girmez; �ok k��kt�r, yo�undur,buzla kapl�d�r.Nept�n "�n y�r�ngesini keserek ondan daha yak�n konuma ge�ti�i k�sa zaman d��nda, en uzaktaki gezegen odur. Kayal�k gezegenlerle gaz devlerinin aras�nda G�ne�"in etraf�da d�nen binlerce kaya par�as�n�n olu�turdu�u asteroit ku�a�� yer al�r.G�ne� sistemindeki cisimlerin �o�u, G�ne�"in ekvator d�zleminde eliptik y�r�ngelerde d�ner. T�m gezegenler G�ne�"in etraf�nda

ASTRONOM� - H�CRELER

9/7/2010

h�creler

U�AK M�HEND�SL�� - A�RMAN U�AKLARI

9/7/2010

airman u�aklar�

UYDUNUN YAPISI ENERJ�S� VE Y�R�NGES�NE YERLE�T�R�LMES�

9/7/2010

uydu yap� bak�m�ndan �� b�l�me ayr�labilir. birinci b�l�m hizmet b�l�m� diyece�imiz uyduyu y�r�ngede kararl� tutan, hareketlerini d�zenleyen, dengeleyen kimyasal ve elektriksel tepki motorlar�n� hareket sistemini, yak�t� ve ak�leri bar�nd�ran b�l�md�r. ikinci b�l�mde uydunun ana g�revini yerine getiren transponderler, vericiler, al�c�lar, bilgisayarlar vs. t�m haberle�me donan�m� yer almaktad�r. ��nc� b�l�m ise g�ne� levhalar� ve t�m antenler bulunan d�� k�s�md�r.

uydunun tasar�m� haberle�menin niteli�i ile do�rudan ilgilidir. d�nya ile e� zamanl� bir y�r�ngede bulunan bir uydunun al�c� ve verici antenlerin, d�nya �zerinde istenilen bir noktaya y�nlendirilebilmesi i�in uydunun sabit olmas�, antenlerin her zaman d�nyaya d�n�k olmas� gerekmektedir. aksi halde ileti�imin s�reklili�i sa�lanamayacakt�r. bu ise d�nya ile e� zamanl� y�r�ngenin en �nemli �st�nl��n�...

AW UMA �RTEN ��FT�N�N FOTOELEKTR�K I�IK�L��M�

9/7/2010

�ZET
Bu �al��mada AW Uma �rten �iftinin B ve Vrenklerindeki fotoelektrik ��k e�rileri, 2001 ve2002 y�l�nda Ege �niversitesi G�zlemevi ve T�B�TAK Ulusal G�zlemevi"nde elde edilmi�tir. Toplam yedi minimum zaman� elde edilmi� ve d�nem ��z�mlemesi i�in eski verilerle birle�tirilmi�tir. Dizgenin (O-C) de�i�imi, parabolik ve sin�s de�i�imi yakla��m�yla ��z�mlenmi�tir. Elde edilen ��k e�rileri de Wilson&Devinney y�ntemiyle ��z�lm�� ve dizgenin fiziksel ve geometrik ��eleri bulunmu�tur. Bulunan sonu�lar �nceki �al��mamarda elde edilen bulgularla kar��la�t�r�lm��t�r.
Anahtar S�zc�kler ; �rten �iftler, de�en �iftler, d�nem de�i�imi, ��k e�risi ��z�mlemesi

ABSTRACT
PHOTOELECTRIC PHOTOMETRY OF THE ECLIPSING BINARY AW UMa

In this thesis the photoelectric light curves of the eclipsing binary AW UMa were obtained in B and V bands. The observations were made at Ege University Observatory and TUB�TAK National Observatory in the years of 2001 and 2002. Seven times of minima were obtained and combined with older data for the period analysis. The (O-C) data were analysed under the assumption of parabolic and sine like changes. Light curves were analysed with Wilson&Devinney code and the physical and geometric parameters of the system were calculated. Obtained values of the parameter were compared with the results of previous studies.

Key Words; eclipsing binaries, contact binaries, period change, light curve analysis.

G�R��, L�TERAT�R �ZET�
G�ZLEMLER VE ��Z�M
G�zlemler, G�zlem Ara�lar� ve Y�ld�zlar
G�zlemlerin �ndirgenmesi
Minimum Zamanlar� ve D�nem De�i�imi
I��k E�rileri ve Fourier ��z�mlemeleri
I��k E�rilerinin ��z�m�
SONU�LAR VE TARTI�MA
KAYNAKLAR D�Z�N�
EKLER
EK AW UMa dizgesinin B s�zgecindeki g�zlem noktalar�
EK AW UMa dizgesinin v s�zgecindeki g�zlem noktalar�

G�R��, L�TERAT�R �ZET�
AW UMa (BD +30o2163, HD 99946); F0-F2V tayf t�r�nden (B-V=0.36), P=0.43873 y�r�nge d�nemli, tam tutulma g�steren A-t�r� bir W UMa dizgesidir. Y�r�nge e�im a��s� i≈78o

U�AK M�HEND�SL�� - YA�LAMA TEKN�KLER�

9/7/2010

ya�lama teknikleri

ASTRONOM� - G�NE� VE AY TUTULMALARI

9/7/2010

g�ne� ve ay tutulmalar�

ASTRONOM� - BEN AKREP-SEVG�L�M BALIK

9/7/2010

ben akrep-sevgilim bal�k

GEZEGENLER�M�Z

9/7/2010

URAN�S

Uran�s , 1781 y�l�nda �ngiliz astronom William Herschel taraf�ndan bulundu. Daha �nce iki kez g�zlenmi� ama yeni bir gezegen oldu�u anla��lmam��t�. Uran�s�n G�ne�ten ortalama uzakl�� 2 milyar 869 milyon kilometredir. Bu da gezegenin G�ne�e olan uzakl��n�n D�nyan�nkinin 19 kat� oldu�u anlam�na gelir. Uran�s , G�ne� �evresindeki bir turunu 84 y�ldan biraz daha uzun bir zamanda tamamlar . En parlak d�nemlerinde Uran�s ��plak g�zle s�radan bir y�ld�z gibi g�r�n�r . Uran�s , G�ne� �evresindeki y�r�ngesinde yan yatm�� olarak d�ner, t�pk� yuvarlak bir varil gibi . Bu nedenle de zaman zaman her iki kutbu da bize do�ru d�ner. Bu garip d�n��e , milyarlarca y�l �nce dev bir g�kta��n�n gezegene �arpmas� neden olmu� olabilir. Uran�s�n halkalar� 1977 y�l�nda , astronomlar gezegenin arkas�ndan ge�en bir y�ld�z� g�zledikleri s�rada bulundu . Y�ld�z�n �� beklenenden be� dakika �nce s�n�kle�ince y�ld�z�n ��n� engelleyen bir uydu olabilece�i d��n�ld� . Ayn� �ey gezegenin di�er yan�nda da tekrarlan�nca bunun bir halka sistemi oldu�u sonucu ��kar�ld� . Uran�s�n be� ana uydusu vard�r. Bunlardan ikisi olan Ariel ve Umbriel koyu renkli olup kraterlerle kapl�d�r . Titanian�n derin , uzun vadileri vard�r . Bunlardan Messina Chasmatan�n uzunlu�u 1500 kilometredir . �ok say�da kraterlerle kapl� olan Oberon hen�z iyi g�zlenmemi�tir. K��k Miranda ise 472 km �ap�nda , h�rpalam�� , buzdan bir top g�r�n�m�ndedir .

NEPT�N

Uran�s gibi Nept�n de 1846 y�l�nda bir gezegen oldu�u anla��lmadan �nce pek �ok ki�i taraf�ndan g�zlenmi�tir. Matematiksel hesaplama sonucunda bulunmu� ilk gezegendir . Uran�s �n daha uzaktaki bir cisim taraf�ndan �ekilmekte oldu�u anla��ld�ktan sonra pek �ok kimse bunun ne olabilece�ini ara�t�rmaya ba�lam��t� . Pl�tonun y�r�ngesi bazen Nept�n�nkiyle kesi�ip onun i�ine ge�ti�inden Nept�n bu durumlarda G�ne�ten en uzak gezegen haline gelir. 1999 a kadar Nept�n bu konumunu korudu . Nept�n konusundaki hemen hemen t�m bilgilerimiz , Voyager 2 uzay sondas�n�n 1989 y�l�nda gezegene yak�n ge�i�i s�ras�nda elde edilmi�tir . G�ne�e ye�il ve tekd�ze Uran�sten daha uzak oldu�undan astronomlar mani Nept�n�n o kadar da ilgin� olmayaca��n� d��n�yorlard� . Ama Voyager 2 , Nept�n�n G�ne� sistemindeki en g�zel gezegenlerden biri oldu�unu g�zler �n�ne serdi. Voyager 2 , Nept�ne ula�madan �nce , D�nyadan yap�lan g�zlemler sonras�nda gezegenin bir dizi yay ya da yar�m halkalarla �evrili oldu�u d��n�l�yordu . Uzay arac� be� tam halka buldu , ama halkalar o kadar koyu renkliydi ki ancak uzay arac�n�n kameralar� ile g�r�lebiliyorlard�. Daha �nceden g�r�l�d�� d��n�len yay�n ise en d�� halkadaki bir madde k�mesi oldu�u anla��ld� . Nept�n �n ana uydular� Triton ve Nereid dir . Triton ola�and�� bir uydudur . 2705 km �ap�ndaki uydu , Nept�n �n �evresinde ters y�nde dolan�r . Y�zeyinin b�y�k b�l�m� parlak ve d�zg�nd�r . G�ney kutbunda pembe renkli bir buz k�tlesi olan uydunun ince bir atmosferi.

PL�TON

Uran�s ve Nept�n�n , y�r�ngelerinin d��nda bulunan bir ba�ka cisim taraf�ndan �ekildikleri anla��ld�ktan sonra , uzun ara�t�rmalar sonunda 1930 y�l�nda Amerikal� astronom Clyde Tombaugh pl�tonu buldu . 1978 de Pl�tonun tek uydusu ke�fedildi . Uydunun boyutlar� gezegene g�re �ylesine b�y�kt� ki , uydu ve gezegen ikili bir gezegen sistemi yani �ift gezegen gibi duruyorlard� . Charon uydusu , Pl�tonun bir foto�raf�n� incelerken gezegenin uzam�� bir g�r�nt�ye sahip oldu�unu fark eden astronomlar taraf�ndan bulundu . Sonraki g�zlemlerle Pl�tonun �ok yak�n�nda , �evresinde d�nen bir uydusu oldu�u kesinle�ti

SAT�RN

G�ne� sistemindeki ikinci gezegen olan Sat�rn , G�ne�e uzakl�k s�ralamas�nda alt�nc�d�r. J�piter gibi Sat�rnde neredeyse t�m�yle gazdan olu�ur. Kedi �ap�n�n be� kat� �apa sahip olan �ok g�zel g�r�n��l� halkalar� oldu�u i�in Sat�rne Halkal� Gezegen denir. Sat�rn , ��plak g�zle kolayca g�r�lebilen en uzak gezegendir. Parlak , alt�n renkli bir y�ld�za benzer . Gezegen diskini ya da halkalar� g�rmek i�in bir teleskop kullanmak gerekir. Sat�rn�n halkalar� , aletleri olduk�a ilkel olan eski astronomlar�n akl�n� kar��t�rm��t�. Galileo 1610 y�l�nda ilk kez teleskopla Sat�rne bakt��nda , sanki ��l� bir gezegen sistemiymi� gibi , her iki yan�nda birer uydu g�rd��n� sanarak �a��rm��t�. �ki y�l sonra ise uydular g�r�nmez olmu�tu. Sat�rn G�ne� �evresinde dolan�rken halkalar�n�n a��s�n�n ve boyutlar�n�n de�i�ti�ini , a�a��ya ya da yukar�ya do�ru e�ildiklerini biliyoruz . Gezegene

VEN�S GEZEGEN�

9/7/2010

(tez)
i�indekiler
�ns�z
� i�indekiler
��
1. ven�s 1
1.1.ven�s"�n ke�fi 2
1.2.ven�s"te iklim 2
1.3.ven�s"�n hareketi 3
1.4. ven�s"�n atmosferi 4
1.5. ven�s"�n y�zey sekilleri ve iklim de�i�ikli�i 5
2. ven�s neden bir cehennem kuyusudur 10
3. ven�s"�n y�zey sekilleri 12
3.1. renkli ven�s 12
3.2. �arpma kraterleri 13
3.3. parlak d�zl�kler 13
3.4. ovda regio 13
3.5. da� s�ralar� ve �ukurlar 14
3.6. y�ksek alanlar 14
3.7. eastern lakshmi 14
3.8. lava ak�mlar� 15
3.9. fortuna"daki haleler 15
3.10. lavinia b�lgesi 16
3.11. �r�mcek a��ms� yap�lar 16
3.12. selu korona 16
3.13. korona 17
3.14. sacajawea patera 17
3.15. yerle�ik tepeler 17
3.16. keneler 18
3.17. danu da�lar� 18
3.18. gula mons 18
3.19. golubkina 19
3.20. krater perspektifi 19
3.21. en geni� krater 19
3.22. yar� krater 20
3.23. akna da�lar� 20
3.24. ge�i� kraterleri 20
3.25. s ivri u�lu halka krater 21
3.26. karanl�k ��k halkalar� 21
3.27. geni� �arpma kraterleri 21
3.28. uzun oluklar 22
3.29. �atlaklarla s�n�rl� u�urumlar 22
3.30. deltalar 22
3.31. verilerin parlakl�� 23
3.32. lavadaki k�ller 23
3.33. h�zl� r�zgarlar 24
3.34. h�zla ge�en kraterler 24
3.35. paralel �izgiler 24
3.36. lakshmi planum 25
3.37. sif mons 25
3.38. son volkanik olay 25
3.39. ikiz tepeler 26
4. kaynaklar 27
ek 1. ven�s gezegeninin profili 28
ek 2. gezegenlerin y�r�ngeleri ve fiziksel �zellikleri 29

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

g�ne� sistemi merkezde bir y�ld�z(g�ne�) ile etraf�nda d�nen g�kcisimlerinden olu�ur.bu g�kcisimleri, dokuz gezegen ve onlar�n bilinen 61 uydusu ...

D�NYAMIZ VE G�K�Z�

9/7/2010

D�nyam�z ve G�ky�z�

D�nyam�z�n �ekli
D�nyam�z�n katmanlar�
D�nyam�z�n hareketleri
Yerin �eklini de�i�tiren etmenler
D�nyam�z�n �ekli
D�nyam�z�n �ekli k�reye benzer.
Kutuplarda bas�k ekvatorda �i�kindir.
D�nyay� �epe�evre saran ve kutup noktalar�ndan e�it uzakl�kta oldu�u varsay�lan �embere ekvator denir.
D�nyam�z�n Katmanlar�
Gaz katman� (atmosfer)
Su katman� (hidrosfer)
Yer kabu�u katman�(litosfer)
Magma katman�(pirosfer)
�ekirdek katman� (barisfer)
D�nyam�z�n Hareketleri
D�nyam�z kendi ekseni etraf�nda d�ner.
Bu d�n��nden gece ve g�nd�z meydana gelir.
D�n��n� 24 saatte tamamlar.
Mevsimlerin Olu�umu
D�nyam�z g�ne� etraf�nda d�ner.
Bu d�n��n� 365 g�n 6 saatte tamamlar.
D�nyam�z�n g�ne� etraf�nda d�nmesinden mevsimler meydana gelir.
Yerin �eklini De�i�tiren Etmenler
R�zgarlar�n etkisi.
Akarsular�n ve ya��lar�n etkisi.
S�cakl�k de�i�melerinin etkisi.
Depremlerin etkisi.
Yanarda�lar�n etkisi.
Canl�lar�n etkisi.
Ay Hakk�nda Bilgi
Ay d�nyam�z�n uydusudur.
Ay �s� ve ��k kayna�� de�ildir.
G�ne�ten ald�� d�nyam�za yans�t�r.
Ay"da atmosfer ve su yoktur.
Ay"da b�y�k �ukurlar, s�rada�lar, d�zl�kler ve tepeler vard�r.
Ay"�n Hareketleri
Ay kendi etraf�nda d�ner.
D�nya"n�n etraf�nda d�ner.
G�ne�"in etraf�nda d�ner.
G�ne�"in Yap�s�
G�ne� d�nyam�za �s� ve ��k g�nderen bir y�ld�zd�r.
G�ne� yakla��k k�re bi�iminde olup, g��l� bir ��k kayna��d�r.
G�ne�"in yap�s�nda en �ok hidrojen ve helyum gazlar� bulunur.
G�ne�"in Yap�s�
G�ne�"in yap�s�nda bulunan maddeler gaz halindedir.
G�ne�"in d�nyam�za uzakl�� yakla��k 150 milyon km"dir.

HAVACILIK VE UZAY - ATOM VE YAPISI

9/7/2010

atom ve yap�s�

HAVACILIK VE UZAY - Y�R�NGELER KANUNU-KEPLER KANUNLARI

9/7/2010

y�r�ngeler kanunu-kepler kanunlar�

YILDIZLARARASI BULUTLARIN ��KMES� S�REC�NDE MANET�K ALANIN ETK�LER�

9/7/2010

Y�ld�zlararas� Bulutlar�n ��kmesi S�recinde Manyetik Alan�n Etkileri

Kozmik bulutlar�n ��kmesi s�recinde manyetikhidrodinamik (MHD) etkilerin ��kmeye kar�� koyucu rol oynad��na inan�l�r. Bunun tersi de do�ru olabilir. Manyetik alan�n yap�s�na ba�l� olarak elektromanyetik kuvvetler ��kmeyi h�zland�rabilir. Bu kuvvetler, kozmik bulutlar�n olu�mas� ve birarada bulunmalar�na �nemli katk�da bulunabilir.

Zamanla de�i�meyen elektromanyetik olaylar�n �retti�i bas�n� gradyenti,

(1)

(1)numaral� e�itlikteki ak�m yo�unlu�u J a�a��daki gibi tan�ml�d�r:

(2)

(1) ve (2) numaral� ba��nt�lardan J veya B "yokedilebilir". Ancak kozmik s�re�lere ��z�m ararken geleneksel olarak J yokedilir. (1) ve (2) numatral� ba��nt�dan,

(3)

elde edilir. (3) numaral� ba��nt� a�a��daki gibi de yaz�labilir:

(4)

Belli ko�ullar alt�nda (�rne�in, manyetik alan kuvvet �izgilerinin birbirine ko�ut do�rular bi�iminde oldu�u varsay�m�yla) (4) e�itli�inin sa� taraf� s�f�r olur. Bu durumda,

(5)

bulunur. Manyetik alan�n ��kmeye kar�� direndi�ine ili�kin genel kan� bu varsay�mla t�retilen (5) ba��nt�s�ndan ��kar. Ancak bu ��z�m �zel bir ��z�md�r. (4) e�itli�inin sa� taraf�ndaki terimin �nemini g�stermek i�in basit bir durumu ayr�nt�lar�yla inceleyece�iz.

Silindirik konsay�larda �al��al�m: . Bas�n�, manyetik alan ve ak�m yo�unluklar�n�n r ile de�i�ti�ini varsayal�m: p(r), B(r), J(r). Bu varsay�m alt�nda (1) e�itli�i,

(6)

olur. r yar��ap�na sahip bir b�lge i�inden z y�n�nde ge�en Iz ak�m yo�unlu�u toroidal manyetik alan �retir: B = 0 Iz (r) / (2 r). Di�er yandan, (2) numaral� e�itlik de bile�enleri cinsinden yaz�labilir:

(7a,b)

(4) numaral� e�itlikten,

(8)

(8) numaral� e�itli�i k�smi integrasyon y�ntemiyle ��zersek,

(9)

(9) numaral� e�itli�in ��z�m� i�in �nemli �� zel durum vard�r:

i) Jz = 0. Bu durumda elektrik ak�mlar� yaln�zca  y�n�ndedir (�ekil 1a) ve (8) numaral� e�itlik
(10)

bi�imine indirgenir. Uzayda gaz bas�nc�yla "statik manyetik bas�n� toplam� sabittir.

�ekil 1. J ak�m�n�n zamanla de�i�medi�i ve silindirik bak��kl��a sahip oldu�u durumda de�i�ik manyetik alan yap�lar� i�in �� zel durum. (a) Ak�m toroidal ve manyetik alan eksen boyunca. Bu durumda ortaya ��kan Lorentz kuvveti ��kmeyi �nler; (b) "Force-free"(JB=0) durumunda J//B dir; (c) eksen boyunca akan elektrik ak�m� ve toroidal manyetik alan, Bennett s�k��t�rmas� (H. Alfven, 1981).

ii) p = sabit. Bu durumda net kuvvet s�f�rd�r. (6) numaral� e�itlikten a�a��daki ba��nt�y� elde ederiz:

(11)

Bu durumda manyetik alan kuvvet �izgileri sarmallar bi�imindedir (�ekil 1b). r = 0 da �izgiler z eksenine ko�uttur ancak b�y�k r de�erlerinde manyetik alana diktir. B�y�k r de�erlerinde B bile�eni r - 1 ile azal�r.

iii) ��nc� �zel durum, Bz = 0 ve p(r1) = 0 ko�ullar�yla verilir. Bu, manyetik alan�n azimutal, ak�mlar�n da z boyunca oldu�u klasik s�k��t�rma ("pinch") durumudur (�ekil 1c). S�cakl�k de�erleri, Te = Ti = T ve yo�unluk de�erleri, ne = ni = n olan ve birim kuvvet �izgisi uzunlu�undaki toplam elektron ve iyon say�s� bi�iminde tan�mlanan tam iyonla�m�� plazmada (9) numaral� ba��nt� a�a��daki Bennett ili�kisini verir:

(12)
r1 uzakl�� d��nda plazma bas�nc� s�f�r bile olsa plazmay� r1 i�inde tuzaklamak olas�d�r.

E�er plazma tam iyonla�m�� durumda de�ilse, e

G�NE� S�STEM� VE S�STEM� OLU�TURAN GEZEGENLER

9/7/2010

G�NE� S�STEM� VE S�STEM� OLU�TURAN GEZEGENLER

01.G�NE�

Evrendeki say�s�z y�ld�zdan sadece biri olan G�ne�, Samanyolu Galaksisi"nde yer almaktad�r. G�ne�, �zerinde ya�ad��m�z gezegenin de i�inde bulundu�u G�ne� Sistemi"nin merkezini olu�turur. 4,65 milyar ya��mda oldu�u tahmin edilen bu dev enerji kayna��n�n yar� �ap� 7x105 km yani d�nya yar��ap�n�n 100 kat�d�r. Ekliptik d�zlem normaliyle 75° 15" a�� yapan G�ne�, ekseni etraf�ndaki d�n��n� yakla��k 27 g�nde tamamlar. G�ne�in merkez s�cakl�� 10 milyon derece, d�� s�cakl�� ise 5700 K° d�r. Ba�lang��ta 2x1030 kg.l�k k�tlesinin %73 "l�k k�sm�n�n hidrojenden, geri kalan k�sm�n� ise helyumdan olu�tu�u tahmin edilmektedir.
G�ne�in bu bitmez t�kenmez �s�y� nas�l �retti�i sorusu, ilk zamanlar insanlar�n kafas�n� en �ok me�gul eden soru olmu�tur. Fakat g�n�m�zde g�ne�in bu �s� enerjisini i�indeki hidrojeni �ekirdek f�zyonu ile helyuma �evirerek elde etti�i anla��lm��t�r. Ve G�ne� �ekirdek f�zyonu sayesinde �evresine 4x1026 Watt"l�k g�� yaymaktad�r. Ba�lang��ta %73 hidrojen olan hidrojen oran�n�n g�n�m�zde %38"e d��t�� tahmin edilmektedir. Bu tahmine dayanarak g�ne�in �mr�n� yar�lad��n� s�yleyebiliriz.
G�ne� y�zeyi tabakalardan olu�mu�tur. Bu tabakalara �ekirdekten y�zeye do�ru s�ras�yla fotosfer, kromosfer ve korona isimleri verilmi�tir. G�ne�in g�r�n�r y�zeyini 500 km kal�nl��ndaki fotosfer tabakas� olu�turmaktad�r. Bu tabakan�n s�cakl�� 6000 K° kadard�r. Fotosfer tabakas�n�n hemen �st�nde 2500 km kal�nl��ndaki kromosfer tabakas� yer almaktad�r. Bu tabakan�n s�cakl�� en �st k�s�mda 105 - 106 K° "ye kadar y�kselebilir. Bu tabakadan hemen sonra geni�li�i gezegenlere kadar uzanan korona tabakas� yer al�r bu tabakan�n ortalama s�cakl�� 106 K° kadard�r. G�ne�in katmanlar� aras�ndaki manyetik alan �iddeti b�y�k de�i�iklikler g�sterir ve bu de�i�ikliklerin sonucunda bir �ok olay g�zlenir. �rne�in G�ne� lekeleri, manyetik alan d�zensizli�i sonucunda o alandaki s�cakl��n �evreye g�re d��mesinden kaynaklan�r.
G�ne�in korona tabakas�ndan gezegenler ars� ortam yay�lan elektrik y�kl� taneciklerin olu�turdu�u etkiye G�ne� R�zgar� ad� verilmektedir. G�ne�e yakla�an kuyruklu y�ld�zlar�n kuyruklar� bu r�zgar�n etkisi ile g�ne�e ters y�nde uzan�rlar. G�ne� R�zgar�, proton, elektron ve %5 kadar helyum �ekirde�i ile az miktarda daha a��r atomlardan olu�mu�tur.

02. MERK�R
Merk�r g�ne� sistemindeki en k��k ikinci gezegendir ve g�ne�e en yak�n olan gezegen olma unvan�n� ta��r. G�ne�e olan ortalama uzakl�� 57.9 milyon kilometredir. �ap� �ok k��k olmas�na ra�men(4878 kilometre), �ap�na g�re b�y�k bir �ekirde�i vard�r. Bu �ekirde�in %65i demirden olu�mu�tur. Fakat �ekim g�c� �ok y�ksek de�ildir, olu�turdu�u manyetik alan yakla��k olarak d�nyadakinin 100/1i kadard�r. G�ne�e en yak�n gezegen olmas�ndan dolay� g�nd�z s�cakl�� 427 C° ye kadar ula��r. Bir atmosferi olmad�� i�in bu s�cakl�� tutamaz ve geceleri s�cakl�� -173 C° ye kadar iner. Merk�r g�ne�e yak�n oldu�u i�in g�n do�umunda ve g�n bat�m�nda ��plak g�zle g�ne�in yan�nda parlak bir y�ld�z gibi g�zlenebilir. Merk�r ilk olarak 1974 y�l�nda Mariner 10, adl� uzay sondas� ile incelenmi�tir. Yap�lan incelemeler sonucunda Merk�r ile ilgili kesin olmasa da b�y�k bulgular elde edilmi�tir. Bu inceleme sayesinde Merk�r gezegeninde su ve hayat olmad�� kesin olarak tespit edilmi�tir.
Merk�r�n y�zeyi derin kraterlerle kapl�d�r. Bunun nedeni bir atmosferinin olmay��d�r. Ayda da oldu�u gibi atmosferi olmayan Merk�r y�zeyine say�s�z meteor �arpm�� ve irili ufakl� derin kraterler olu�mas�na neden olmu�tur. Merk�r y�zeyinin teleskoplarla net bir �ekilde incelenmesi zordur. Fakat Mariner 10 uzay sondas�n�n g�ndermi� oldu�u resimler sayesinde y�zeyi hakk�nda bilgi edinilmi� ve buna ba�l� olarak i� yap�s� hakk�nda tahminlerde bulunulmu�tur. �o�unlukla �arpma ve volkan kraterlerinden olu�mu� y�zeyde b�y�k ve geni� ovalar da yer almaktad�r.
�zellikleri:
G�ne�e Olan Uzakl��57.900.000 km
Yar� �ap�2438 km
K�tlesi

U�AK M�HEND�SL�� - A�RCRAFT SYSTEM

9/7/2010

aircraft system

�� GEZEGENLER

9/7/2010

�� GEZEGENLER

MERK�R
VEN�S
D�NYA
MARS
J�P�TER
SAT�RN
URAN�S
NEPT�N
PLUTON
G�ne�"ten uzakl��(milyon km)59,9102,2149,6227,9778,31,4272,8734,4975,914
�ap�
(km)4 87812 103 12 756 6 756142,984120,53651,11849,5282,284
G�ne� �evresinde d�nme s�resi87,97 g�n224,70 g�n365,26 g�n686,98 g�n11,86y�l29,46y�l84,01y�l164,79y�l248,54y�l
G�ne� �evresinde d�n�� h�z� (km/san) 47,8935,0329,7924,1313,069,646,815,434,74
Kendi �evresinde d�nme h�z�
58 g�n 16 saat243 g�n 14 dakika23 saat 14 dakika24 saat 37 dakika9 saat 55 dakika10 saat 40 dakika17 saat 14 dakika16saat 7 dakika6saat 9 dakika
K�tlesi
(D�nya=1)0,0550,8110,1131895,1814,517,140,0022
Yo�unlu�u
(Su=1)5,435,255,253,951,330,961,291,642,03
Uydu say�s�__1216181581

�� GEZEGENLER

MERK�R
VEN�S
D�NYA
MARS
J�P�TER
SAT�RN
URAN�S
NEPT�N
PLUTON
G�ne�"ten uzakl��(milyon km)59,9102,2149,6227,9778,31,4272,8734,4975,914
�ap�
(km)4 87812 103 12 756 6 756142,984120,53651,11849,5282,284
G�ne� �evresinde d�nme s�resi87,97 g�n224,70 g�n365,26 g�n686,98 g�n11,86y�l29,46y�l84,01y�l164,79y�l248,54y�l
G�ne� �evresinde d�n�� h�z� (km/san) 47,8935,0329,7924,1313,069,646,815,434,74
Kendi �evresinde d�nme h�z�
58 g�n 16 saat243 g�n 14 dakika23 saat 14 dakika24 saat 37 dakika9 saat 55 dakika10 saat 40 dakika17 saat 14 dakika16saat 7 dakika6saat 9 dakika
K�tlesi
(D�nya=1)0,0550,8110,1131895,1814,517,140,0022
Yo�unlu�u
(Su=1)5,435,255,253,951,330,961,291,642,03
Uydu say�s�__1216181581

�� GEZEGENLER

MERK�R
VEN�S
D�NYA
MARS
J�P�TER
SAT�RN
URAN�S
NEPT�N
PLUTON
G�ne�"ten uzakl��(milyon km)59,9102,2149,6227,9778,31,4272,8734,4975,914
�ap�
(km)4 87812 103 12 756 6 756142,984120,53651,11849,5282,284
G�ne� �evresinde d�nme s�resi87,97 g�n224,70 g�n365,26 g�n686,98 g�n11,86y�l29,46y�l84,01y�l164,79

HAVACILIK VE UZAY - ��LETMELERDE �� ANAL�Z� VE YARDIMCI ��ELER

9/7/2010

i�letmelerde i� analizi ve yard�mc� ��eler

HAVACILIK VE UZAY - AY VE �ZELL�KLER�

9/7/2010

ay ve �zellikleri

HAVACILIK VE UZAY - EVREN VE UZAY

9/7/2010

evren ve uzay

HAVACILIK VE UZAY - PETROL SORUNU

9/7/2010

petrol sorunu

U�AK M�HEND�SL�� - ATAT�RK VE HAVACILIK

9/7/2010

atat�rk ve havac�l�k

G�NE� LEKELER� VE D��ER ETK�N B�LGELER

9/7/2010

(tez)
i�indekiler
b�l�m � giris
� g�nese ait fiziksel de�erler 1
2 genel �zellikler 2
2 . 1 . 1 . i� k�s�m 3
2 . 1 .2 . d�s atmosfer 5
2 . 2 .2 . g�nes lekeleri 11
a . gelisim 11
b . umbra 13
c . penumbra 15
2 . 2 . 3 . g�nes �evrimi 16
2 . 2 . 4 . maunder minimumu 19
2 . 2 . 5 . g�nes parlamalar� 23
2 . 2 . 6 . plageler ve parlak noktalar 25
a . giris 25
b . �zellikler 27
2 . 2 . 7 . f�sk�rmalar ( prominences ) 30
a . giri� 30
1 ) sakin f��k�rma 30
2) aktif f��k�rmalar 31
b . �zellikleri 31
sonu� 33
kaynak�a 34

HAVACILIK VE UZAY - HAVAYOLU SERMAYE YAPISI VE K�RLARI

9/7/2010

havayolu sermaye yap�s� ve k�rlar�

ASTERO�DLER�N KE�F� VE �LK G�ZLEMLER

9/7/2010

1. G�R�� 1.1. Asteroidlerin Ke�fi ve �lk G�zlemler �lk asteroid, 1 Ocak 1801 de Giusseppe Piazzi taraf�ndan �talya da, Palermo G�zlemevi nde ke�fedildi. Bir s�redir yeni ve kapsaml� bir y�ld�z katalo�u haz�rlamak i�in d�zenli olarak g�zlemler yapmakta olan Piazzi, o geceki g�zlemleri s�ras�nda 7.5 kadir parlakl��nda, y�ld�z kataloglar�nda bulunmayan yeni bir cisme rastlad�. Daha sonraki ge- celerde de bu yeni cismi g�zlemeye devam eden �talyan astronom, ilk ba�ta yeni bir kuyrukluy�ld�z ke�fetti�ini d��nm��t�. ��nk�, cisim g�kte sabit de�ildi ve y�ld�zlara g�re belirgin derecede hareket ediyordu. Cisim, birka� hafta daha g�zlenebildikten sonra G�ne� le kavu�tu ve g�r�lmez oldu. Ayn� s�ralarda Alman matematik�i Karl Friedrich Gauss, bir g�kcisminin y�r�ngesinin sadece �� g�zlem ile hesaplanabilmesini sa�layan yeni bir y�ntem geli�tirmi�ti. Gauss un y�ntemini, Piazzi nin g�zlem verilerine uygulayan Alman astronom Franz von Zach, cismi, ilk ke�finden bir y�l sonra 1802 de tekrar g�z- lemeyi ba�ard�. Cismin y�r�nge elemanlar� hesapland��nda, onun, Mars ile J�piter ara- s�nda, G�ne� ten yakla��k olarak 2.8 AB uzakl�ktaki bir y�r�ngede hareket eden bir gezegen oldu�u ortaya ��kt�. Bu yeni gezegene, onu ke�feden ki�i olan Piazzi taraf�ndan Ceres ad� verildi. 1766 y�l�nda Titius ve Bode adl� iki Alman bilimadam�, kendi adlar�yla an�lan bir yasa ortaya koymu�lard�. Bu yasaya g�re, gezegenlerin G�ne� ten olan uzakl�klar�, basit�e bir serinin elemanlar� ile g�sterilebiliyordu. Seri, 0.4 , 0.4 + (0.3 �- 2*) , 0.4 + (0.3 �- 2¹) , 0.4 + (0.3 �- 2�) , 0.4 + (0.3 �- 2³) , .............. �eklinde olup, serinin elemanlar� olan 0.4 , 0.7 , 1.0 , 1.6 , 2.8 , 5.2 , 10.0 , 19.6 , ............... de�erleri s�ras�yla gezegenlerin G�ne� ten uzakl�klar�n�, astronomi birimi (AB) cinsinden vermektedir (1 AB = 149 600 000 km). 2.8 AB deki bo�luk d��nda, o g�nlerde bilinen alt� gezegen i�in (Merk�r, Ven�s, Yer, Mars, J�piter ve Sat�rn) bu yasayla bulunan de- �erler, ger�ek de�erlerle b�y�k uyum i�indeydi: Gezegen Titius-Bode Ger�ek de�er Merk�r 0.40 AB 0.39 AB Ven�s 0.70 AB 0.72 AB Yer 1.00 AB 1.00 AB Mars 1.60 AB 1.52 AB ? 2.80 AB --------- J�piter 5.20 AB 5.20 AB Sat�rn 10.00 AB 9.55 AB 1781 y�l�nda Uran�s gezegeninin �ngiliz astronom William Herschel taraf�ndan Titius-Bode yasas�n�n belirtti�i 19.6 AB uzakl��na �ok yak�n bir uzakl�kta (19.2 AB)
bulunmas�, bu yasan�n do�rulu�u y�n�nde �ok �nemli bir kan�t oldu. Hatta, yasan�n do�- rulu�una tamamen ikna olan baz� astronomlar, 1796 y�l�nda yap�lan bir astronomi konfe- rans�nda, G�ne� ten 2.8 AB uzakl�ktaki kay�p gezegenin bulunmas� i�in sistemli ve geni� bir ara�t�rma ba�latmaya karar verdiler. Birka� y�l sonra Ceres in ke�fedilmesiyle, G�ne� ten 2.8 AB uzakl�ktaki kay�p gezegenin bulundu�una ve b�ylece kay�p gezegen problemi- nin ��z�ld��ne inan�ld�. Fakat, Ceres in ke�finden sonraki alt� y�l i�erisinde, benzer y�- r�ngelerde dolanan ve Ceres e g�re s�n�k olan �� k��k gezegenin daha ke�fedilmesi (1802 de Pallas, 1804 te Juno ve 1807 de Vesta), kay�p gezegen problemini iyice karma��k hale getirdi. G�ne� ten 2.8 AB uzakl�kta birden fazla gezegen oldu�unun bulun- mas� �zerine, k��k gezegenlerin (asteroidlerin), par�alanm�� b�y�k bir gezegenin kal�nt�- lar� oldu�u d��ncesi ortaya ��kt� ve bu d��nce b�y�k �l��de kabul edildi. Pe�pe�e gelen bu ke�iflerden sonra, bir s�re yeni ke�if yap�lamad�. Yakla��k 40 y�ll�k uzun bir aradan sonra 1845 y�l�nda Karl L. Hencke, be�inci asteroid olan Astrea y� ke�fetti. 1.2. Asteroidlerin Ke�finden Sonraki Modern Ara�t�rmalar 1866 y�l�nda ABD li astronom Daniel Kirkwood, o g�nlerde bilinmekte olan 90 kadar asteroidin y�r�ngelerini inceleyerek, asteroidlerin G�ne� ten uzakl�klar�n�n (y�r�ngelerinin yar�-b�y�k eksen uzunluklar�n�n) da��l�m�nda baz� bo�luklar oldu�unu, ayr�ca bu bo�luklar�n geli�ig�zel olmay�p, J�piter in dolanma d�nemiyle ili�kili olduklar�n� buldu. Buna g�re, bo�luklar�n olu�umunun asteroidler ile J�piter in y�r�nge d�nemlerinin rezonans�n�n bir sonucu old

ASTROF�Z�K

9/7/2010

1. G�R��

D�nyam�z bi� bilinmeyen y�nleriyle bizi ke�fe davet ediyor. Onun uzaydan g�r�n��nden ise b�y�lenmemek elde de�il. �yle k�ymetli bir d�nya ki ya�ad��m�z yer, onun �evresindeki di�er olaylar�, y�ld�zlar� merak etmemek �ok zor. ��te astronomi bu di�er d�nyalar� ve y�ld�zlar� ke�fetmek, anlamak i�in do�mu� bir birlimdir. Ama o bilinmeyen g�k cisimlerini ke�fetmek, anlamak i�in yeterli de�il, bu y�zden "astrofizik" geli�tirilmi�tir. "Astro" kelimesi g�k bilimi, fizik ile birle�ince "g�kfizi�i" anlam�n� kazan�r.

Astrofizik g�k cisimlerinin fiziksel yap�s�n�, olu�umunu ve evrimini inceleyen g�kbilim dal�d�r. Astrofizi�in temeli, laboratuar fizi�inin astronomik olaylara uygulanmas�d�r.bazen astrofizik, hen�z g�zlenmemi� olaylar� �nceden tahmin ederek, astronomiden �nce davran�r. �rne�in, astrofizik�iler n�tron y�ld�zlar�n�n modelini, astronomlar�n bu cisimleri g�zlemsel olarak tespit etmesinden �ok �nce kurmu�lard�r.

Astrofizi�in ba�l�ca ara�t�rma y�ntemi ise g�k cisimlerinden gelen ��malar� incelemektir. Bu ama�la ��malar�n yo�unluk ve de�i�imleri belirlenir, dalga boyunun b�t�n b�lgelerindeki ��nlara tayfsal g�zlem ��z�mleme uygulan�r.

Kuramsal astrofizik, g�zlemlerini (�rne�in; s�cakl�k, yo�unluk, kimyasal bile�im, boyut,…) ve bu parametrelerin zaman i�indeki geli�imlerini saptamaya yarayan modeller olu�turur. Ayn� y�ntem evrenin yap�s�n�, evrimini bir b�t�n olarak incelemek i�in de uygulan�r ve bu inceleme astrofizi�in, evrenbilmi ad� verilen dal�n� olu�turur.

2. ASTROF�Z�K TAR�H�
2.1. Bilim Adamlar�

*Anoksimendes; Y�ld�zlar� bir y�zey �zerindeki deliklerden G�ne�"in ��n�n ge�mesi olarak d��nm��t�r. G�nd�z bu y�zeyin arkas�ndan ��kan G�ne� g�r�l�rken, gece bu y�zeyin arkas�na ge�en G�ne� ��n�n y�zeydeki deliklerden ge�mesi ile y�ld�zlar� olu�turdu�unu iddia etmi�tir. Fakat bu iddias� tamamen yanl��t�r.
*Anoksimenes; Ay"�n G�ne�"ten ald�� yans�tarak parlak g�r�ld��n� �ne s�rm��t�r. Y�ld�zlar�n kristal birer �ivi oldu�unu ve y�zeyde sabit olduklar�n� d��nm��t�r (www.asart@asartonline.org).
*Eudaksus; D�nya"n�n evren modelinde merkezde yer ald��n� belirtmi�tir.
*Philalos; D�nya evrenin tam merkezinde de�ildir diyerek g�zlemleri daha dikkatli de�erlendirmi�tir. D�nya"n�n evrenin tam merkezinde olmad��n�, biraz merkezden farkl� bir yerde oldu�u ileri s�r�lm��t�r.
*Parmanides; D�nya"n�n yuvarlak oldu�unu d��nen ilk bilim adam�d�r.
*Aristarchus; �lk kez evrenin merkezinde D�nya de�il G�ne� var g�r��n� savunmu�tur. Y�ld�zlar�n sonsuz uzakta olduklar�n� d��nm��, "Evren Sonsuzdur" g�r��ne varm��t�r. G�ne� evrenin merkezindedir. D�nya da bir gezegendir. Gezegenleri s�ralarken a��sal h�zlar�n� �l�m�� ve a��sal h�z� b�y�k olan�n G�ne�"e daha yak�n g�r��nden yararlanm��t�r. Yaln�z g�r��leri kabul edilmemi�tir.
*Hipparchus; (M.�.129) Gezegen parlakl�klar�n�n de�i�ti�ini g�zlemi� ve nedenini ��yle yorumlam��t�r. Gezegenler �ember y�r�ngelerde D�nya etraf�nda dolan�rken parlakl�klar�n�n de�

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM�

9/7/2010

g�ne� sistemi

ASTRONOM� - F�Z�K PARADOKSLARI

9/7/2010

fizik paradokslar�

NGC4762 VE NGC6574 GALAKS�LER�N�N D�NMES� VE K�TLE HESABI

9/7/2010

NGC4762 VE NGC6574 GALAKS�LER�N�N D�NMES� VE K�TLE HESABI

1. G�R�� SO galaksisi NGC 4762 nin �ekirdekten 5 kpc uzakl��a varan yerlerde so�urma �izgileri CaII , H ve K n�n �l��mlerinden elde edilen d�nme e�risi sunulmaktad�r. Bu e�ri orta bir merkezi gradyent ve d�n�� h�z�na ula��ld��n� g�steren hi�bir a��k belirti olmaks�z�n 165 km/s de�erindeki h�zlara kadar sabit bir �ekilde art�� oldu�unu g�sterir. Basit bir model kullanarak en son g�zlenen noktaya kadar k�tlenin 3.5*10¹* M��e vard��n� kestiriyoruz. Kar��l�k gelen ortalama k�tle-parlakl�k oran� M/LB = 4 t�r. SO ve sarmal galaksilerin benzer a��sal momentuma sahip olduklar� g�sterilmi�tir. Erken t�r bir galaksi olan NGC 4762 Sandage (1961) taraf�ndan SO1 ve de Vaucouleurs (1964) taraf�ndan S(r)BO olarak s�n�fland�r�lm��t�r. Van den Bergh (1976) ise, son s�n�fland�rma �emas�nda bu galaksiyi SOb s�n�f�na yerle�tirilmi�tir; yani disk/kar�n yar��ap oran� 3 ile 10 aras�nda olan bir SO "dur. Hubble atlas�nda (Sandage 1961) yay�nlanan foto�raf� , galaksinin parlak olan �ekirde�inin s�n�k k�resel bir bile�en taraf�ndan �evrelendi�ini ve ayn� zamanda olduk�a ince , s�n�rlar� keskin �ekilde belirgin bir disk yap�ya sahip oldu�unu a��k�a g�stermektedir. Diskin u�lar�ndaki s�n�k d�� b�lgelerin uzun pozda e�risel oldu�u g�r�lmektedir. G�ky�z�ndeki konumu ve 907 km/snlik d�zeltilmi� sistem h�z�, NGC 4762nin Ba�ak k�mesine ait oldu�unu g�stermektedir. Bu nedenle Bertola ve Capaccioli (1975,Makale1)de NGC 4697 i�in belirtilen uzakl�k mod�lleri kullan�larak NGC 4762nin de uzakl��n�n 14.8 Mpc ( H = 75 km s-¹ Mpc -¹ ) oldu�u kabul edilecektir. Van Houten (1961)bu galaksinin fotografik fotometrisinde disk bile�enini kar�n b�lgesinde ��k�nt�y� nicel olarak ay�rmaya �al��m��t�r. Strom ve arkada�lar� (1976) taraf�ndan yay�nlanan d��k ��z�n�rl�kl� fotoelektirik fotometride renk de�i�imleri ile ilgili bilgi de mevcuttur. De Vaucauleurs ve Corwin (1976,RC2 )ye g�re NGC 4762nin toplam g�r�nen parlakl�� m B = 11m.125dir. Buna kar��l�k gelen mutlak parlakl�k, galaktik so�urma i�in yap�lan 0.25 lik d�zeltme ile MB = - 19m .98 dir. Hubble Atlas�, Sandage (1961) de yay�nlanan foto�rafa g�re NGC 4762 t�m galaksiler aras�nda en yass� �ekilli olan�d�r. NGC 6574, y�ksek y�zey parlakl��na sahip olan Sc t�r� bir galaksidir. Tayflar, galaksinin merkezi b�lgelerinde s�reksiz olan salma �izgilerini g�stermektedirler. D�nme e�risi 640 pc lik bir yar��ap civar�nda a��r� bir e�ime sahipken, 1900 pc" in �zerindeki uzakl�klarda hemen hemen d�z bir hal al�r. NGC 6574" �n k�tlesi 4*1010 M�� olup, M/L oran� 1.6 d�r. Bu de�erler, di�er Sc tipi sistemler i�in bulunan de�erlerle uyu�maktad�r ama NGC 6574, di�er Sc galaksilerine g�re, g�reli olarak daha b�y�k ve parlakt�r. �ekirdek h�z� ile sistem h�z� aras�nda 85 km sn-1 "lik bir farka ili�kin baz� belirte�ler olabilir.
1
NGC 6574, y�ksek y�zey parlakl�kl� sarmal bir galaksidir. Galaksi, 2".5 �ap�nda bir �ekirde�e sahiptir. �ekirdekten 2" uzakl��nda birtak�m parlak salma b�lgelerinin bulundu�u alan�n i� s�n�r� bulunur. Bu salma b�lgeleri, merkezden 20" uzakl��a kadar uzanan kal�n sarmal kol sisteminin olu�mas�n� sa�layan yap�lard�r. Kollar�n �tesinde daha d��k y�zey parlakl�kl� maddeler bulunur ve bu maddeler sayesinde d�zg�n olan s�n�rlar elde edilebilmektedir. �ekirde�in k��k boyutlu, sarmal kollar�n ise �ok a��k olmas� Sc t�r� bir galaksinin �zelliklerini g�stermektedir. NGC 6574"�n k�rm�z�ya kaymas�n�n ilk belirlemeleri Humason, Mayall ve Sandage (1956) taraf�ndan yay�nlanm��t�r. Humason, G�ne�"e g�re h�z�n 2355 km sn-1 oldu�unu saptarken, Mayall bu h�z�n 2387 km sn-1 oldu�unu bulmu� ve tayf�n �ok s�n�k, geni� salma �zellikleri Hγ ve Hβ �izgileri ile birlikte erken t�r s�reklilik g�sterdi�ini belirtmi�tir. NGC 6574 bizden hayli uzaktad�r. Onun uzakl�� Virgo K�mesi"nin uzakl��n�n 2.5 kat� kadard�r. Ama galaksinin g�ky�z� d�zlemine g�re e�imi �ok y�ksek olmad�� i�in yar��n tarad�� b�lgeler kolayca belirlenebilmektedir.

G�NE� S�STEM�

9/7/2010

G�ne� Sistemi
G�ne� sisteminin k�kenini a��klama i�i ciddi olarak 1796 y�l�nda Frans�z Matematik�isi Laplace taraf�ndan yap�lm��t�r. Laplaceye g�re; G�ne� sistemi ilk �nceleri belirli bir bi�ime sahip olmayan bir gaz k�tlesidir. Zaman ge�tik�e bu gaz k�tlesi bi�im almaya ba�lam�� ve s�cakl�kta belirgin bir art�� meydana gelmi�tir. gaz bulutu s�k��t�rmas�n� s�rd�rm��, �ekimin etkisiyle en yo�un k�s�m merkezde olmaya ba�lam��t�r. S�k��ma i� k�s�mlarda da s�rm��t�r. Daha sonraki a�amada �evredeki maddeleri �ekerek gezegenleri olu�turmu�tur. Gezegenlerin b�y�mesi neticesinde �ekim g��leri de fazlala�m��t�r. B�ylece �evredeki maddelerden ve bulutsudan daha fazla madde toplam��t�r. Gezegenlerin b�y�mesi devam ederken, k�re bi�imi almaya ba�lam��lar ve G�ne� sistemi �imdilerdeki konumuna kavu�maya ba�lam��t�r. G�ne� sisteminin bu �ekildeki olu�umu yakla��k 5 milyar y�l �nce olmu�tur. 5 milyar y�l sonra g�ne� b�nyesinde yer alan hidrojen t�kenebilecek ve yap�s� de�i�ebilecektir. �ekirdek s�k��acak ve y�zey b�y�k �l��de geni�leyerek y�zey s�cakl��n�n azalmas�na neden olacakt�r. G�ne� bundan sonra k�z�l bir gezegene d�n��ecektir. Hacmi geni�leyip,enerji miktar� artacak, yak�n gezegenleri yok edecektir. G�ne�"in �ekirdek k�sm�nda s�cakl��n biraz daha artmas�yla helyum yanmaya ba�layacak, s�cakl�k �ok y�kselecek d�nyam�z bronzla�maya evresiyle kar�� kar��ya olacakt�r. G�ne� b�nyesindeki hidrojeni par�alayarak helyuma d�n��t�rmesi neticesinde enerji a��a ��kmaktad�r. Bu enerjinin t�m� kullan�ld��nda g�ne� birden bire b�z�lmeye ba�layarak ve c�ce bir y�ld�z durumuna gelecektir. Ancak parlamas�n� s�rd�recektir. G�ne�in giderek hastalan�p, �l�mc�l hasta gibi bitap d��p yata�a mahkum olmas� ka��n�lmaz olacakt�r. G�ne� son anlar�n� ya�arken �ok k��k ve siyah bir cisim haline gelecektir. Evrende �ok say�da g�ne� �eklinde y�ld�zlar �lmektedir. Ancak bunlar hi�bir ��n�n yaymad�klar�ndan saptanamamaktad�r. Laplace taraf�ndan ortaya at�lan bulutsu kuram� k�saca �u unsurlar� ihtiva

G�NE� S�STEM�NDE YA�AM

9/7/2010

G�NE� S�STEM�NDE YA�AM

��NDEK�LER I. �zet...............................................................................................................................1 1. Giri�..............................................................................................................................2 2. Gezegenlerin Olu�umu ve D�zeni.................................................................................3 3. Ya�am Olabilecek G�kcisimleri....................................................................................4 3.1. Ay..........................................................................................................................9 3.2. D�nya"da Ya�am Nas�l Ortaya ��kt�?.................................................................11 3.3. Mars"ta Hayat......................................................................................................13 3.3.1. ALH84001 Meteoridinde Ya�am Belirtileri...........................................19 3.3.2. Mars"ta Ya�am Olas�l��..........................................................................20 3.3.3. �n�m�zdeki Birka� Y�l ��imde Mars"a Ula�mas� Beklenen Uzay Ara�lar�..................................................................................................21 3.4. Ven�s"te Ya�am Var M�?....................................................................................22 3.5. Europa Uydusunda Su Var M�?...........................................................................25 3.6. Titan ve Gelecek..................................................................................................27 4. Sonu�..........................................................................................................................30 5. Kaynaklar.....................................................................................................................31

1. G�R�� Galaksimiz Samanyolunda yakla��k olarak 400 milyar y�ld�z bulunmaktad�r. G�ne� galaksimizin merkezinden yakla��k 8,5 kpc uzakl�kta merkez etraf�nda dolanan G tayf t�r�nden bir y�ld�zd�r. Bu y�ld�z�n etraf�nda dolanan 9 gezegenden sadece D�nya �zerinde s�v� su ve canl�lar vard�r. �nsano�lu, ya�ad�� D�nya gezegeni d��nda sadece galaksimiz �zerinde ya�am�n bulundu�unu ve di�er gezegenlerde ya�am�n olup olmad��n� merak etmektedir. Bu merak�n� gidermek amac�yla uzaya do�rudan ve dolayl� olarak mesajlar g�ndermektedir. Bu mesajlar; 1. Do�rudan uzay ara�lar� g�ndererek, 2. Radyo sinyalleri g�ndererek. ger�ekle�tirmektedir. B�t�n bu �al��malar, SETI projesi �er�evesinde y�r�t�lmektedir. Bug�ne kadar galaksimizde dinlenen y�ld�zlardan hi�bir sinyal tespit edilememi�tir. Bununla birlikte, insano�lu di�er y�ld�zlar�n etraf�nda bir�ok gezegen bulundu�unu dolayl� yollardan ke�fetmi�tir. Fizik bize c ��k h�z�na ula��p, di�er gezegenlere gidip orada ya�am�n olup olmad��n� do�rudan ara�t�rma imkan�n� malesef vermemektedir. Dolay�s�yla, hi�bir zaman bu gezegenlerde ya�am�n olup olmad�� sorusuna bir cevap vermek, imkans�zd�r. Bu �al��mada, G�ne� sistemi ile s�n�rl� kalarak, D�nya d��ndaki di�er g�k cisimleri �zerinde ya�am var m� sorusunun �zerinde duraca��z. G�ne� sistemindeki di�er gezegen ve uydulara uzay ara�lar� g�nderildi. Resimleri, g�r�nt�leri ve bir tak�m bulgular elde edilip de�erlendirildi. Bu �al��mada da Astronomi d�nyas�nda �ok yer tutan baz� �rnekler se�ildi ve bu konuda bilgiler bir araya getirilip D�nya d��ndaki ya�am konusuna de�inildi. 3
2. GEZEGENLER�N OLU�UMU ve D�ZEN� Bilim adamlar�, gezegenlerin, y�ld�zlar�n olu�umunun bir yan �r�n� oldu�u ve bu g�ne� sistemindeki g�ne�in ve gezegenlerin yakla��k 4.55 milyar y�l �nce e� zamanl� olarak olu�tu�u d��ncesindedirler. G�ne� Sisteminin meydana geli�ini a��klayabilmek i�in bug�ne kadar bir�ok hipotez geli�tirilmi�tir. G�ne� sistemi, bir tesad�f sonucu mu?, normal bir y�ld�z�n evrimi s�ras�nda m�?, yoksa s�radan bir y�ld�z�n evrimi s�ras�nda m� olu�tu? �lk olarak gezegenlerin oldu�u sistem son derece inan�lmaz

KOPERN�K VE G�NE� - MERKEZL� S�STEM

9/7/2010

KOPERN�K VE G�NE�-MERKEZL� S�STEM
Kopernik,d��nce tarihinde bir d�n�m noktas�n� simgeler: onun ad�yla an�lan sistem yaln�z modern bilimin do�u�una de�il,insan�n evren i�indeki yerini saptamada yeni ve daha �l��l� bir g�r��n ortaya ��kmas�na da ba�lang�� say�l�r. Ger�ekten Kopernik"le birlikte insano�lunun kendini evrenin merkezinde sayma iddias� y�k�lm��,do�an�n bir uzant�s�,bir par�as� oldu�u d��ncesi do�mu�tur,denebilir
Bu devrimin kayna�� Kopernik"in �l�m yata��nda (1543"te) ilk n�shas�n� g�rd��,G�ksel K�relerin Donan�m� �zerine adl� �nl� eseridir. Ger�i kitap t�m�yle devrimci olmaktan uzakt�r;hatta bir�ok yanlar�yla Aristoteles g�r��n� yans�tt�� s�ylenebilir. Ne var ki,Batlamyus"un "geosentrik" sistemi yerine,"heliosentrik" sistemin �nerilmesi,sonu�lar� y�n�nden bilimde oldu�u kadar di�er d��nce alanlar�nda da sars�c� ve �nemli olmu�tur.
Kopernik(1473-1543),Polonya"da bulunan Torun kentinde d�nyaya gelir;babas� kentin ileri gelen ki�ilerindendi. On ya��nda babas� �l�nce,tan�nm�� bir din adam� olan amcas� onu yan�na al�r,kilisenin y�ksek g�revleri i�in yeti�tirmeye koyulur. Kopernik,okulu bitirdikten sonra otuz ya��na dek ��renimini �e�itli �niversitelerde s�rd�r�r. �nce kendi �lkesinde Cracow �niversitesine,daha sonra �talya"ya giderek s�ras�yla Bologna,Ferrara ve Padua �niversitelerine devam eder. O d�nemde b�yle uzun bir e�itim bir bak�ma ka��n�lmazd�. Bug�nk� anlamda
uzmanla�ma yoktu hen�z;iyi bir e�itim i�in ki�i,bilim ve d��n alanlar�n�n t�m�n� kapsayan �ok yanl� bir ��renimden ge�mek zorundayd�. Kopernik,klasik k�lt�r,matematik, astronomi, t�p,hukuk,ekonomi ve en ba�ta teoloji alanlar�nda geni� bilgiler edinerek

G�L D�LMEN 10/B 799

yeti�ir. Leonardo gibi o da �ok yanl�d�r;bir yandan hekim olarak hastalar�n tedavisine ko�arken,di�er
yandan ekonomik konularda yaz� yazar;Polonya h�k�metine parasal sorunlarda dan��manl�k yapar;bilimsel incelemelerinde kulland�� ara�lar� haz�rlar;bo� zamanlar�nda da �iir ve resimle u�ra��r. Y�netici ve i�letmeci olarak da ba�ar�l� �al��malar yapar;hatta bir keresinde bir bar�� konferans�na diplomat olarak kat�l�r. Fakat onun as�l ilgi duydu�u konular�n matematik ve astronomi oldu�unu s�ylemek gerekir.
Kopernik"in �niversitelerde ��renimini s�rd�rd�� s�ralarda matematik ve astronomi programlarda �nemli yer tutan derslerin ba��nda geliyordu. �klit geometrisi,k�resel geometri,co�rafya,astroloji ve Batlamyus sistemi onun �zellikle izledi�i dersleri olu�turuyordu.
Batlamyus astronomisi kilise ve �niversitelerin resmi olarak do�ru kabul ettikleri sistemdi. Fakat baz� ileri d��n�rler,sistemin yanl�� oldu�u �zerindeki ku�kular�n� saklam�yorlard� art�k. Kald� ki,bu t�r ku�kular yeni de de�ildi:daha �nce de belirtti�imiz gibi,Oresme,Cusa"l� Nicolas,Leonardo de vinci astronomide resmi g�r��le �eli�en baz� fikirler ortaya atm��lard�. Kopernik"in Bologna"daki astronomi ve matematik hocas� Dominico Novaro,Batlamyu�s sistemini a��ktan ele�tiriyordu. Novaro,bir Yeni-Platoncu olarak Batlamyus sistemini �ok karma��k buluyordu Bu konuda �zellikle Pythagoras"�� literat�r�n etkisi b�y�k olmu�tur. Onlar evren ile ilgili t�m ger�eklerin her �eyden �nce basit,zarif ve uyumlu ili�kiler i�inde olmas� gerekti�i �zerinde duruyorlard�. Oysa Batlamyus sisteminin bu �zellikleri ta��mad��n� Novaro yak�ndan biliyordu. Kopernik"in yeni sistemi olu�turma �abas�nda hocas�n�n etkisinde kalmad�� s�ylenemez. �stelik o,geni� �apta okuyan birisiydi;Antik d�neme ait kaynaklardan Yunan filozof ve ya bilginlerinin d�nyan�n d�n�p d�nmedi�i konusunda �e�itli g�r��ler ortaya atm�� olduklar�n� ��renmemi� olmas� d��n�lemez. Nitekim �nl� kitab�n� Papa 3. Paul"a ithaf ederken,"�i�ero"ya g�re,Hicetas"�n d�nyan�n hareket halinde oldu�unu savundu�unu,Plutarch"a g�re ayn� g�r��n ba�kalar� taraf�ndan da ileri s�r�ld��" noktalar�n� belirtmeyi ihmal etmedi�ini g�rmekteyiz. Bu noktalar�n onu uzun s�re me�gul etti�i;en sonunda kitab�nda ileri s�rd�� sistemi olu�turdu�u anla��lmaktad�r. Burada onu te�vik eden baz� akt�el geli�meler de olmu�tur. �rne�in,Kristof Kolomb"un seyahati ve takvim �zerindeki reform gereksinmeleri bu geli�meler aras�nda ba�l�ca yeri tutmaktad�r.

KOPERN�K DEVR�M�N�N �NEM�
Kopernik sistemi bir�ok y�nlerden Aristoteles g�r��nden ayr�lmaz. Kitab�n�n ilk b�l�mlerinin ba�l�klar� bu ger�e�i g�sterm

UZAYDA NELER VAR

9/7/2010

UZAYDA NELER VAR?

��inde y�ld�zlar, gezegenler, uydular, meteorlar gibi g�k cisimlerinin bulundu�u bo�lu�a uzay denir.

1.Galaksiler (G�k Adalar�)

Y�ld�zlar�n, bulutsular�n ve di�er maddelerin olu�turdu�u toplulu�a galaksi denir.

Biri bize en yak�n galaksi di�eri ise i�inde bulundu�umuz iki galaksi

* Galaksiler �ok b�y�kt�r. K��k galaksilerde 100 000, b�y�k galaksilerde de 3 trilyondan fazla y�ld�z bulunur.

G�ne� Sistemi, Samanyolu galaksisi i�inde bulunur.Samanyolu"nda 100 milyardan fazla y�ld�z vard�r.

* Uzaydaki uzakl�klar ��k y�l� birimi ile ifade edilir. 1 ��k y�l�, ��n bir y�lda ald�� yola e�ittir. Bu da yakla��k 9,46 trilyon km eder.

* Samanyolu"nun �ap� 100 000 ��k y�l�d�r.G�ne�"in Samanyolu merkezine uzakl�� da yakla��k 30 000 ��k y�l�na e�ittir.

* �ekillerine g�re Galaksiler �� e�ittir. Sarmal, elips ve d�zensiz.

Sarmal Galaksiler: Disk bi�imindeki yap�lar�nda sarmal kollar vard�r. Bu galaksilerin bilinenlerinin t�m� d�nmektedir. Samanyolu ve Andromeda bilinen sarmal galaksilerdir.

Elips Galaksiler: Elips �eklinde bir yap�ya sahiptir. Bu galaksilerin sarmal kollar� yoktur. Yap�lar�nda �nemli miktarda y�ld�zlar aras� gaz ve toz bulunmaz.

D�zensiz Galaksiler: Elips ve sarmal yap� g�steren sarmal yap� d��nda, �ekil olarak bunlara hi� benzemeyen galaksilerdir. Bu galaksilerde bol miktarda gaz, toz bulutu ve �iddetle s�ren y�ld�z olu�umu mevcuttur.

2. Y�ld�zlar Do�ar, Ya�ar ve �l�r

G�ne� gibi, kendili�inden �s� ve ��k veren g�k cisimlerine y�ld�z denir.Y�ld�zlar s�cak ve parlak gaz k�tleleridir.Y�ld�zlar teleskopla g�zlenebilir.

* Y�ld�zlar da do�ar, ya�ar ve �l�rler. Y�ld�zlar�n ya�am evreleri yakla��k olarak �u �ekildedir:
Gaz ve toz bulutu toplanarak yo�unla��r. �ekirdekte hidrojen helyuma d�n��r ve enerji a��a ��kar. Y�ld�z bu enerjiyi �s� ve ��k olarak yayar.

* Y�ld�z ne kadar �ok enerji �retirse o kadar parlak g�r�n�r.

* Y�ld�z�n �l�m s�reci ise enerjisinin azalmas�yla ba�lar. Hayat� sona eren y�ld�z k��k ise,
geride demir y�n�nden zengin ��ks�z bir k�tle kal�r (Kara C�ce); b�y�k ise y�ld�z, �nce i�ine ��ker sonra patlar (S�pernova). Bu patlama sonras�nda merkezde y�ld�z�n �ekirde�i kal�r.
Geride kalan �ekirde�in k�tlesi, G�ne�" in k�tlesinden 1,5 – 3 kat fazlaysa n�tron y�ld�z�, 3 kattan daha fazlaysa kara delik olu�ur.

* Kara delik, belli bir yak�nl�ktan ge�en b�t�n g�k cisimlerini kendine �eker. Bu �ekim �yle b�y�kt�r ki, kara delik �� bile �eker.Bu y�zden parlak de�ildir; ��k yaymaz.

G�ne� Ya�amam�z ��in �ok �nemlidir

Fotosentez sayesinde bitkiler besin �retir ve canl�lar kendileri i�in gerekli enerjiyi bu besinlerden sa�larlar.Fotosentez ise G�ne� �� ile yap�l�r.

* G�ne�"le D�nya aras�nda bir k�tle �ekimi vard�r. Bu �ekim olmasayd� D�nya belli bir y�r�ngede seyahat edemezdi.

K�sacas�, G�ne� olmasayd� D�nya"da hayat olmazd�.

G�ne� Nas�l Olu�tu?

Bu konuda pek �ok g�r�� vard�r. En yayg�n g�r��e g�re, kendi ekseni etraf�nda d�nen dev, k�zg�n gaz ve toz k�tleleri zamanla so�udu ve b�z�lmeye ba�lad�. D�nme h�z� artt�. Merkezde G�ne� olu�tu, sonra da etraf�nda gezegenler ve di�er g�k cisimleri meydana geldi.

G�ne�"in Katmanlar� ve Yap�sal �zellikleri

Eldeki verilere g�re G�ne�"in ya�� 5 milyar y�l olarak tahmin edilmektedir. G�ne�, D�nya"da yakla��k 330 000 kat daha fazla k�tleye sahiptir.Yap�s�nda % 81,76 oran�nda hidrojen, % 18,17 oran�nda helyum bulunur. Geri kalan k�s�m da oksijen, karbon, azot, sodyum, kalsiyum, k�k�rt, silisyum, demir, magnezyum ve al�minyum elementlerinden olu�ur.

* G�ne�"in merkezinde �ekirdek vard�r. �ekirdek tepkimeleri (hidrojenin helyuma d�n��mesi) bu katmanda ger�ekle�ir. Burada s�cakl�k 15 milyon C kadard�r. �ekirdekte olu�an enerji �ok b�y�kt�r. Bunun ancak 2 milyonda bir ula��r.
D�� k�s�mda ��k k�re (fotosfer) bulunur. Burada s�cakl�k 6000 C civar�ndad�r.
Fotosferin etraf� s�cak – ergimi� magma gibi bir maddeyle �evrilidir.Bu k�sma renk k�re
( kromosfer) denir.
Renk k�re de ta� k�re (korona) ad� verilen gaz katman�yla sar�l�d�r.

* G�ne�"teki tepkimeler sonucunda zararl� ��n�mlarda ortaya ��kabilir. D�nya"m�z� saran atmosferi bu ��n�mlar�n zararlar�n� azalt�r. Yine de yaz�n ��le saatlerinde G�ne�"te fazla durulmamal�d�r.

* G�ne�"te

ASTRONOM� - EVREN VE UZAY

9/7/2010

evren ve uzay

HAVACILIK VE UZAY - G�NE� S�STEM�

9/7/2010

g�ne� sistemi

veribaz.com - Astronomi ve Uzay Bilimleri - T�rkiye'nin veri bankas�

AYIN FARKLI G�R�N��LER�

ASTRONOM� - VEKT�RLER VE VEKT�R UZAYLARI

ASTRONOM� - KOZM�K BA�LANTI - CARL SAGAN

EVREN OLU�UM MODELLER�

EVREN VE UZAY

ASTRONOM� - �K� GEN� KIZIN ROMANI

ASTRONOM� - B�Y�K PATLAMA KURAMINDA ENERJ� MADDE �L��K�S�,�LK DAK�KALAR

G�NE� S�STEM�

KAHVERENG� C�CE"LER

D�NYAMIZ VE G�KY�Z�

G�NE�, MERK�R, VEN�S, D�NYA, A, MARS, FOBOS, DE�MOS

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM�

G�NE� S�STEM�N�N K�TLE MERKEZ� ETRAFINDAK� HAREKET�N�N TAY�N�

HAVACILIK VE UZAY - EVREN�N �YK�S�

KOROZON 2

U�AK M�HEND�SL��� - MEKAN�K T�TRE��MLER

ASTRONOM� - END�STR� M�HEND�SL��� STAJ RAPORU

ASTRONOM� - KARADEL�KLER

BIG BANG ( PATLAMA)

YILDIZ K�MELER� VE K�ME YA�LARININ BEL�RLENMES�

G�NE� TUTULMASI VE AY TUTULMASI

WHAT ARE UFOS

UZAY ARA�TIRMALARI

WHAT ARE UFOS

KARANLIK MADDE

MERKUR

U�AK M�HEND�SL��� - C-130 U�AKLARI ORTA ALT PANEL�NDE BULUNAN G�STERGELER

ANDROMEDA GALAKS�S�

T�RK HAVACILIK VE UZAY SANAY��

EVREN VE UZAY

M�TOLOJ�DE YILDIZLAR

B�Y�K PATLAMA

UZAY �ALI�MALARI HAKKINDA B�LG�

EVRENDE D�NYAMIZ

KARANLIK MADDE

KUYRUKLU YILDIZLAR

ASTRONOM� - J�P�TER

KARANLIK MADDE

D�NYA VE UZAY

AKI�KANLAR MEKAN��� B�L�M ADAMLARI

ASTROF�Z�KSEL TOPLANMA D�SKLER�

EVREN�N MADDE YO�UNLU�U

ALLIEN

KEPLER KANUNLARI

HAVACILIK VE UZAY - SAT�RN

G�NE� VE D�NYAMIZ

DALGACIKLAR TEOR�S�

ASTRONOM� - G�NE� S�STEM�

VEN�S GEZEGEN�

HAVACILIK VE UZAY - T�RK D�L�N�N TAR�H�

KARADEL�KLER

ASTRONOM� - TAYF ��ZG�LER�N�N TANIMLANMASI-SPEKTROSKOP�-LAB

ASTRONOM� - ROOT K�T(G�R�NMEZ M�SAF�RLER

COPERN�CUS DEVR�M�

TAR�H BOYUNCA �NL� ASTRONOMLAR

HAVACILIK VE UZAY - SPEKTROSKOP�-LAB-TAYF ��ZG�LER�N�N TANIMLANMASI

UZAY �ALI�MALARI HAKKINDA B�LG�

HAVACILIK VE UZAY - P�LOT RELAY�NG

G�NE� S�STEM�

ANDROMEDA GALAKS�S�

MERCURY

HAVAYOLU TA�IMACILI�I

HAVACILIK VE UZAY - KARADEL�KLER

ASTRONOM� - �� GEZEGENLER

ASTRONOM� - AN OPEN W�NDOW �N THE UN�VERSE W�TH X-RAY

ANDROMEDA GALAKS�S�

G�KADALAR, GALAKS�LER, KARADEL�KLER, S�PERNOVALAR, BULUTSULAR, KARANLIK MADDE

YILDIZ OLU�UM B�LGELER�NDE ORTA VE B�Y�K K�TLEL� YILDIZLARIN MOLEK�LER BULUTLARLA ETK�LE�MES� SONUCU OLU�MALARI VE A�ILMALARI (AYE BE HERB�G YILDIZLARI)

ASTRONOM� - CARL FR�EDR�CH GAUSS

ASTRONOM

G�NE� S�STEM�

U�AK M�HEND�SL��� - BAKIM F�LOZOF�S�

AL� KU��U

ASTRONOM�

B�Y�K YOKOLU�TAN BE� ADIMDA KA�I�

ASTRONOM� - EVREN�N DO�U�U

U�AK M�HEND�SL��� - E��T�M VE ��RET�MDE �LET���M�N YER� VE �NEM�

HAVACILIK VE UZAY - GENEL MAKSATLI U�AKLARDA D�ZEL MOTORLARIN KULLANIMI

DO�A VE D�NYAMIZI ETK�LEY�P Y�NLEND�REN G�� S�STEM�

U�AK M�HEND�SL�� - MEKAN�K T�TRE��MLER

ASTRONOM� - END�STR� M�HEND�SL�� STAJ RAPORU

U�AK M�HEND�SL�� - C-130 U�AKLARI ORTA ALT PANEL�NDE BULUNAN G�STERGELER

AKI�KANLAR MEKAN�� B�L�M ADAMLARI

U�AK M�HEND�SL�� - BAKIM F�LOZOF�S�

U�AK M�HEND�SL�� - E��T�M VE ��RET�MDE �LET��M�N YER� VE �NEM�

RR LYRAE T�R� DE��EN YILDIZLAR

HAVACILIKTA F�ZYOLOJ� - HAVA TAZ��N�N MEYDANA GET�RD�� HASTALIKLAR

U�AK M�HEND�SL�� - �NSAN M�HEND�SL��-MMF ANTROPOMETR�K �L��MLER

U�AK M�HEND�SL�� - U�AK YAKIT S�STEMLER�

HAVACILIK VE UZAY - HAVACILIKTA F�ZYOLOJ� - HAVA TAZY��N�N MEYDANA GET�RD�� HASTALIKLAR...

U�AK M�HEND�SL�� - 12 KADEMEL� D��L� KUTUSU

U�AK M�HEND�SL�� - STEP MOTORLAR

U�AK M�HEND�SL�� - U�AK BAKIM

U�AK M�HEND�SL�� - KARARLILIK

U�AK M�HEND�SL�� - DE��M M�HEND�SL��

ASTRONOM� - D�KKAT EKS�KL�� VE H�PERAKT�V�TE BOZUKLU�U

U�AK M�HEND�SL�� - C-130 U�AKLARI ORTA ALT PANEL�NDE BULUNAN G�STERGELER

U�AK M�HEND�SL�� - GENEL MAKSATLI U�AKLARDA D�ZEL MOTORLARIN KULLANIMI

U�AK M�HEND�SL�� - U�AK BAKIM