veribaz.com - Arkeometri - T�rkiye'nin veri bankas�

ARKEOMETR�

9/7/2010

ARKEOMETR�N�N TANIMI VE TAR�H�ES�

9/7/2010

ARKEOMETR�"N�N TANIMI VE TAR�H�ES�

Arkeometri, arkeolojide �e�itli fen ve do�a bilim dallar�n�n matematiksel �l��m ve analiz y�ntemlerinin uygulanmas� ve kullan�lmas� olarak tan�mlanabilir. Bu bilim alan�nda g�n�m�zde yap�lan arkeolojik ara�t�rmalar�n k�lt�r tarihi a��s�ndan, elden geldi�ince eksiksiz olarak de�erlendirilebilmeleri i�in, fen ve do�a bilimlerinin �e�itli dallar�ndan birlikte yararlan�l�r.
Asl�nda arkeometrinin ba�lang�c�n�n 19.yy"�n ba�lar�na kadar geriye gitti�i s�ylenebilir. 1800"de ilk kez M.H. KLAPROTH (1743-1817) Berlin Bilim Akademisinde sikkeler, camlar ve Orta�a� heykelleri �zerinde ger�ekle�tirdi�i baz� kimyasal analizlerin sonu�lar� hakk�nda bir bildiri verir. (J.Riederer 1982) 19.yy"�n sonlar�na do�ru ve y�zy�l�m�z ba�lar�nda gerek Avrupa"da �st Paleolitik Devir ma�ara duvar resimlerinin bulunu�u, �nasya"da, Anadolu"da ba�layan ve yo�unluk kazanan arkeolojik kaz�larda ele ge�en �e�itli buluntular, metal, keramik, cam, duvar resimlerinin boyalar� gibi organik malzemeden yap�lan ara� ve gerecin kimyasal analizleri b�y�k �l��de artmaya ba�lar. Troya kaz�lar�, Ur Kral Mezarlar�"n�n ke�fi, M�s�r"da �zellikle Flinders Petrie"nin Negade k�lt�r�ne ait buluntular�, bu analizlerin daha yo�un bir bi�imde yap�lmas�n� sa�lar. B�ylece Kalaproth"un analizlerini, F. Rathgen, C.H Besch, J.R Partington, H.H Coghlan ve daha bir�oklar�n�n ara�t�rmalar� izler ve bunlar gitgide daha b�y�k bir ilgi ile kar��lan�r.
1878"de Baron De Geer �sve�"de g�l ve batakl�k tortul k�ltelerindeki y�ll�k �m�rl� bitki kal�nt�lar�n� inceleyerek, bunlar�n i�inde bulundu�u bal��k katmanlar�n�n say�m�na dayanan, "Varv analizleri" olarak adland�r�lan bir mutlak tarihlendirme y�ntemi geli�tirir. B�ylece g�n�m�zden yakla��k 9 bin y�l �ncesine kadar giden mutlak bir ya� tayini yapma imkan� do�ar. 1920"lerde Yugoslav matematik�i ve astronomlar�ndan Milutin Milankovitz ise, g�ne� sistemindeki lekelerin d�nyada iklim de�i�melerine neden oldu�u varsay�m�ndan hareket eder; bu de�i�imlerin matematiksel olarak hesaplanmas� Buzul �a�lar�n�n 600.000 y�l kadar geriye tarihlendirilebilece�ini ortaya koyar.

1901"de bulunan, fakat arkeoloji alan�nda 1929"da ilk olarak uygulanan bir di�er y�ntem ise "dendrokronoloji"dir. Uzun �m�rl� a�a�lar�n yatay kesitlerindeki halklar�n olu�umlar� ve bunlar�n say�lmalar� ile, a�ac�n kesildi�i zamandaki ya��n�n mutlak olarak bulunabilece�i anla��l�r.
Buzul Devirlerinde ya�am�� olan hayvanlar�n t�rlerinin tesbiti, hem iklimsel, hem de paleoco�rafya a��s�ndan, ya� tayinleri i�in kullan�lmaya ba�lar. Gene 1916"da �sve�"li botanik�i Lonnar von Post"un ilk olarak geli�tirdi�i "polinoloji" (�i�ek tozlar�n�n analizleri) y�ntemi, gerek Buzul �a�lar�n�n gerekse Postpleistosendeki bitki �rt�s�, iklim de�i�meleri ve tarihlendirme i�in kullan�l�r.
2.D�nya Sava��na kadar arkeolojik buluntular�n de�erlendirilmesi i�in, gerek �e�itli kimyasal ve fiziksel y�ntemlerle yap�lan malzeme analizleri, gerekse mutlak tarihlendirmeler i�in daha bir�ok y�ntemlerin geli�tirildikleri g�r�l�r. Ancak arkeolojiye d�n�k bu ara�t�rmalar�n "ARKEOMETR�" ad� alt�nda yeni bir boyut kazanmas� ve bug�nk� konumuna kavu�mas� 1950-60 y�llar� aras�na rastlar.
Libby (1955) ve arkada�lar�n�n, ya�amlar� sona ermi� organik maddelerin i�inde bulunan radyoaktif karbon 14"�n �l��lmesi ile (C-14) arkeolojiye yeni bir mutlak tarihlendirme y�ntemini arma�an etmeleri bir anlamda ger�ek arkeometrinin ba�lang�c� olarak kabul edilebilir.
Bilindi�i gibi, eskisinden farkl� olarak bug�n art�k arkeolojik ara�t�rmalar ge�mi� uygarl�klar�, tarihsel geli�imleri i�inde, m�mk�n oldu�unca eksiksiz bir �ekilde de�erlendirebilmeyi, ama�lamaktad�r. Bu y�zden eski bir k�lt�r�n hakk�yla anla��labilmesi, tan�mlanabilmesi i�in, o k�lt�r� meydan getiren insanlar�n, o g�nk� do�al �evrelerinin, i�inde ya�ad�klar� biyolojik ortam� olu�turan hayvan ve bitki topluluklar�n�n (yani ekolojilerinin), insan, hayvan, bitki ili�kilerinin, ellerindeki kaynaklardan yararlanma bi�im ve derec

ARKEOMETR�

9/7/2010

Arkeometri Sir Christopher Hawkes taraf�ndan, yay�m�na 1958"de ba�lanan History of Art at Oxford ve Arkeoloji Ara�t�rma Laboratuar� b�lteninin ismi olarak bulunmu� bir kelimedir.

Arkeometri kelimesi arkeoloji ve metric (Grek�e meitron kelimesinden "�l�me i�lemi" bir �l��m) kelimelerinin birle�iminden meydana gelmi�tir ve arkeolojik buluntular�n de�erlendirilmesinde kullan�lan �l��m veya sistemler anlam�na gelmektedir.
Bu kelimenin ikinci k�sm�n�n arkaik olarak g�sterilen anlam� arkeologlarla fizik ve tabii bilimciler aras�nda ortak bir y�zey temin etme konusunda arkeometrinin rol� ile anlam kazanm��t�r. �ok k�sa olarak arkeometri, arkeolojik verilerin fiziksel ve kimyasal metodlarla, matematiksel modelleme, istatistiksel analiz ve bilgi edinme teknikleri ile de�erlendirilmesi �eklinde a��klanabilir.

Arkeometri"yi �e�itli disiplinlerin Arkeoloji"de ortak �al��mas� diye �zetleyebiliriz. Bu disiplinlere Antropoloji, Zooloji, Botanik, Biyoloji, Biyokimya, Keramoloji, Metalurji, Malzeme Bilimi,Yerbilimleri, Fizik, Kimya, Matematik, �statistik, Bilgisayar Bilimleri ve �e�itli tarihleme metodlar� �rnek olarak say�labilir. Eskiden Arkeometri denince sadece arkeolojik seramik �zerine yap�lan �al��malar kasdedilirdi.

Arkeolojide olu�an somut bir soru �zerine, bu say�lan displinlerden biri veya birka�� arkeolojiyle ortak �al��malar yapabilmektedir.

Arkeolojik �al��malar�n ba�lang�c� �ok eski zamanlara dayanmaktad�r. Bununla birlikte bu bahsedilen disiplinlerin kullan�m� ve uygulanmas� ortalama olarak son 50 y�ld�r b�y�k bir geli�me g�stermi�tir.

Arkeoloji sosyal bir bilimdir. Ancak arkeolojik ara�t�rmalarda kullan�lan baz� verilerin elde edilmesi ve incelenmesi i�in �e�itli fenni bilimlere ba�vurulmaktad�r. �rne�in metal buluntulardan al�nan �rneklerin elektron mikroskobuyla incelenerek yap�m tekniklerinin ara�t�r�lmas�, seramiklerin kesitlerinin al�n�p kullan�lan kilin yata��n�n belirlenmesi, seramik kaplardaki mikroskobik miktardaki yemek art�klar�n�n analiz edilip tan�mlanmas� arkeometri bilminin i�idir.

Organik veya inorganik materiyalleri Radyakarbon(C-14), Dendrokronoloji, Elektron Spin Rezonans(ESR), Termol�minesans(TL) ve OSL gibi arkeometrinin en �nemli uygulamalar� aras�nda say�labilecek y�ntemlerle tarihlendirmek m�mk�nd�r.

Arkeolojik bulgular�n tarihlendirilmesinde kullan�lan baz� y�ntemler:

Potasyum Argon Metodu (KA): Radyoaktif olan bir maddenin (potasyumun) radyoaktif olmayan Argon40 gaz�na d�n��mesi olay�d�r. �zellikle jeolojik tabakalar i�inde bulunan fosil kal�nt�lar�na uygulan�r. 100.000 y�l� a�k�n volkanik kayalara da uygulanmaktad�r.

Radyokarbon Metodu (C-14): 1955" te Amerika"da Chicago �niversitesi"nde W. Libby ve arkada�lar� bu metodu uygulam��lard�r. Bu tarihten itibaren en ge�erli, en yayg�n trihlendirme metodudur. �zellikle tarih �ncesi arkeolojide kullan�l�r.

T�m organik maddelerde bulunan radyoaktif karbonun, bunlar�n canl�l�klar�n� kaybetmelerinden sonra belirli bir tempoda azald�� g�zlenmi�t

UZAYI KE�FED�YORUZ

9/7/2010

UZAYI KE�FED�YORUZ

A)UZAYDA NELER VAR?
1)Galaksiler(g�k adalar�)
2)Y�ld�zlar do�ar,ya�ar,�l�r.

a)Ya�am�m�z� G�ne�e Bor�luyuz
1.G�ne� nas�l olu�tu?
2.G�ne�in katmanlar� ve yap�sal �zellikleri
3.G�ne�in hareketleri

b)G�ne� Sistemi
1.Gezegenleri ve uydular�
2.G�ne� ve ay tutulmalar�
3.Kuyruklu y�ld�zlar,asteritler ve meteorlar

��inde y�ld�zlar, gezegenler, uydular, meteorlar gibi g�k cisimlerinin bulundu�u bo�lu�a uzay denir. 1.Galaksiler (G�k Adalar�) Biri bize en yak�n galaksi di�eri ise i�inde bulundu�umuz iki galaksi Y�ld�zlar�n, bulutsular�n ve di�er maddelerin olu�turdu�u toplulu�a galaksi denir. * Galaksiler �ok b�y�kt�r. K��k galaksilerde 100 000, b�y�k galaksilerde de 3 trilyondan fazla y�ld�z bulunur. G�ne� Sistemi, Samanyolu galaksisi i�inde bulunur.Samanyolu"nda 100 milyardan fazla y�ld�z vard�r. * Uzaydaki uzakl�klar ��k y�l� birimi ile ifade edilir. 1 ��k y�l�, ��n bir y�lda ald�� yola e�ittir. Bu da yakla��k 9,46 trilyon km eder * Samanyolu"nun �ap� 100 000 ��k y�l�d�r.G�ne�"in Samanyolu merkezine uzakl�� da yakla��k 30 000 ��k y�l�na e�ittir. * �ekillerine g�re Galaksiler �� e�ittir. Sarmal, elips ve d�zensiz. Sarmal Galaksiler: Disk bi�imindeki yap�lar�nda sarmal kollar vard�r. Bu galaksilerin bilinenlerinin t�m� d�nmektedir. Samanyolu ve Andromeda bilinen sarmal galaksilerdir. Elips Galaksiler: Elips �eklinde bir yap�ya sahiptir. Bu galaksilerin sarmal kollar� yoktur. Yap�lar�nda �nemli miktarda y�ld�zlar aras� gaz ve toz bulunmaz. D�zensiz Galaksiler: Elips ve sarmal yap� g�steren sarmal yap� d��nda, �ekil olarak bunlara hi� benzemeyen galaksilerdir. Bu galaksilerde bol miktarda gaz, toz bulutu ve �iddetle s�ren y�ld�z olu�umu mevcuttur. 2. Y�ld�zlar Do�ar, Ya�ar ve �l�r G�ne� gibi, kendili�inden �s� ve ��k veren g�k cisimlerine y�ld�z denir.Y�ld�zlar s�cak ve parlak gaz k�tleleridir. Y�ld�zlar teleskopla g�zlenebilir. * Y�ld�zlar da do�ar, ya�ar ve �l�rler. Y�ld�zlar�n ya�am evreleri yakla��k olarak �u �ekildedir: Gaz ve toz bulutu toplanarak yo�unla��r. �ekirdekte hidrojen helyuma d�n��r ve enerji a��a ��kar. Y�ld�z bu enerjiyi �s� ve ��k olarak yayar. * Y�ld�z ne kadar �ok enerji �retirse o kadar parlak g�r�n�r. * Y�ld�z�n �l�m s�reci ise enerjisinin azalmas�yla ba�lar. Hayat� sona eren y�ld�z k��k ise, geride demir y�n�nden zengin ��ks�z bir k�tle kal�r (Kara C�ce); b�y�k ise y�ld�z, �nce i�ine ��ker sonra patlar (S�pernova). Bu patlama sonras�nda merkezde y�ld�z�n �ekirde�i kal�r. Geride kalan �ekirde�in k�tlesi, G�ne�" in k�tlesinden 1,5 – 3 kat fazlaysa n�tron y�ld�z�, 3 kattan daha fazlaysa kara delik olu�ur. * Kara delik, belli bir yak�nl�ktan ge�en b�t�n g�k cisimlerini kendine �eker. Bu �ekim �yle b�y�kt�r ki, kara delik �� bile �eker.Bu y�zden parlak de�ildir; ��k yaymaz. G�ne� Ya�amam�z ��in �ok �n

JURAS�K

9/7/2010

Jurasik
208-148 Milyon y�ll�k zaman dilimine kar��l�k gelir. Jura da�lar�n�n incelenmesiyle, formasyonlar �� k�sma ayr�lm��; s�z� edilen devrin �� alt sistemde incelenmesi gerekti�i sonucuna var�lm��t�r (L. VON BUCH).
B�ylece Jura devri �u �� alt sistemde b�l�nm��t�r:
Altta, KARA JURA( L�YAS)
Ortada, ESMER JURA (DOGGER)
�stte, BEYAZ JURA (MALM).
�ncelemeler ilerledik�e, Jurasik kayalar�n�n i�erdikleri fosillere g�re paleontolojik zonlar�n varl�klar� ortaya ��km��t�r. De�i�ik noktalardaki paleontolojk zonlar dene�tirilmeye �al��lm��, bu konuda sadece Ammonitlerin yararl� oldu�u g�r�lm��t�r. Bu paleontolojik zonlarla fosillerin i�inde bulunduklar� kayalar ve fasiyesler aras�ndaki ayr�cal�klar, Jurasik kat adlar�n�n b�lgeden b�lgeye de�i�ik olmas�n� sonu�lam��t�r. Fakat Jurasik sistemini, genel olarak ge�erli olabilecek, seri ve k�talara ay�rmak olanakl�d�r. Genel bir bak��la, Jurasik"de ilk ortaya ��kan ku�lard�r. Bal�klar ve Reptiller �rnek olarak Plesiosaurs ve Ichthyosaurs, denizlerde k�pekbal�klar� bulunmaktayd�; iklimse s�cak ve nemli olmas�yla birlikte deniz seviyesi y�ksek. Son 1/3 l�l Jurasik zaman aral��na kadar kutupsal bir iklim s�z konusu de�il. Jurasik �ncesi Kuzey ve G�ney rift a��lmas� devam eden Pangea"da, a��lma devam etmi�tir. Bu olay sonucunda Laurasia ve Gondwana k�talar� olu�mu�tur. Gondwana (G�ney Amerika, Afrika, Avusturalya ve Hindistan), Laurasia ise (Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya) olarak belirlenmi�tir. Jurasik boyunca transgressyon sonucu deniz y�kselmi� ve ortam daha tropikal ve s�cak olmu�tur. Bunun sonucu olarak da yeni bitkilerin t�remesine neden olmu�tur(Cycadeoids cycads, ferns)
Jurasik Seri ve Katlar�
Sistem Seri Kat

Malm………………….Portlandiyen………P�rbekiyen
Bononiyen
Kimmericiyen
L�sitaniyen………...Sekansiyen
Rorasiyen
JURAS�K Argoviyen
Oksfordiyen
Kalloviyen
Dogger……………….Batoniyen
Bajosiyen
Liyas………………… Aaleniyen
Toarsiyen
�armusiyen
Sinemuriyen
Hettanjiyen
Resiyen

�ANAKKALE B�LGES�NDE BULUNAN STENEOF�BER JAEGER� KAUP (RODENT�A, MAMMAL�A) KALINTILARI

9/7/2010

�ANAKKALE B�LGES�NDE BULUNAN STENEOF�BER JAEGER� KAUP (RODENT�A, MAMMAL�A) KALINTILARI

G�R��
Steneofiber cinsi temsilcilerine T�rkiyede ilk kez baz� �ene par�alar� ve izole di�lerle �stanbul-
K��k �ekmecenin Sarmasiyen ya�l� serilerinde rastland��n� Malik ve Nafizden (1933) ��reniyoruz.
Bu cins �zerine ikinci kez 1973 y�l�nda �zansoyun yay�n�nda s�z edilmi�tir. �zansoyun
(1964, 1973) �anakkalede birbirini izleyen ara�t�rmalar�na g�re, b�lgenin Bayraktepe y�resinde
bulunan fosiller aras�nda bu cins temsilcilerine rastlanm��t�r.
Ayn� ara�t�r�c� bu y�redeki serileri bir�ok do�al rejime ve zona ay�rm��t�r. Ozansoydan (1973)
��rendi�imize g�re, Steneofiber cinsi kal�nt�lar�, Proboscidien gen. e sp. indet., Hipparion sp.,
Diceros sp., Gazella sp., Antilope gen. et sp. indet., Samotherium sp., Palaeotragus sp., Dorcatherium
sp., Sus sp., Hyaenidae, Mustelidae, Melinae, Phoca sp., Cetotherien (Cetotherium?), Testudinidae,
bal�k, omurgas�zlar�n temsilcileriyle birlikte su iki zon aras�nda bulunmaktad�r: altta, Anchitherium
ve Listriodon splendensli zon, �stte Cetotherien biyozonu ve Mactral� tabakalar.
1973 y�l�ndaki bu incelemede, bu biyozonun ya�� u g�r��lerle belirlenmektedir: Pliyosen,
Hipparionen g�r�n�m�yle ba�lat�lacak olursa Alt Pliyosendir. Denizel �st tabakalar dikkate al�n�rsa
�st Miyosenin en �st�d�r.
Tekkaya da (1973), bu zonu Miyosen bitimi - Pliyosen ba�lang�c� olarak ya�land�r�r.
�anakkale Steneofiberleri taraf�m�zdan da incelenmi� ve Steneofiber jaegeri t�r�ne ait olduklar�
saptanm��t�r.
Yaz�m�zda bu fosillerin ayr�nt�l� tan�m� yap�lacakt�r.
S�STEMAT�K �NCELEME
Tak�m: RODENT�A BOWDICH, 1821
Aile: CASTORIDAE GRAY, 1821
Cins: Steneofiber GEOFFROY, 1833
Sin.: Ojalicomys KAUP, 1832
Steneofiber jaegeri KAUP, 1832
(Metinde �ek. l a,b,c; Tablo 1,2; Levha I-III)
Engin �NAY 94
Materyel: l Mx. par�a, sa� ve sol, P4-M1 in situ (�MB. 6); l Md. par�a, sol, P4-M1
in situ (�MB. 1); l Md. par�a, sol, P4-M3 in situ (�MB. 5); l Md. par�a, sa�, I-M3 in situ
(�MB. 2); l Md. par�a, sol, I-M2 in situ (�MB. 3);l Md. par�a, sol, I-M2 in situ (�MB. 4).
Bunlar�n d��nda alt ve �st �eneye ait bir�ok izole moler ve incisive par�alar� vard�r.
Fosil yatak.— Demir oksitli kum.
Tan�t�m.— �st �ene: Processus palatinus M1 e kadar iyi korunmu�tur. Palatin kemik ile
premaxillar k�s�m yoktur.
I: �zole olarak bulunmu� olan �st �ene incisive par�as�n�n d�� y�z� hafif d��b�keydir. �zerinde
enine ince �izgiler bulunan, ince bir mine tabakas�yle kapl�d�r. Kesiti ��genimsidir.
Yanak di�leri: �st �ene �zerinde geriye ve d��a do�ru yat�k olarak dizilmi� ve olduk�a a��nm��lard�r.
B�t�n yanak di�lerinin �i�neme y�zeyleri �zerinde, d�rt d�� antiklinal aras�nda �� d�� senklinal
vard�r.
P4: �i�neme y�zeyi ��genimsidir. Hypostria tac�n ortas�na kadar iner. �ki k�sa d�� stria g�sterir.
Mesostria parastriadan daha derin ve uzundur. Paraflexusle hypoflexus kuvvetlidir ve birbir95
STENEOFIBER JAEGERI KAUP
leriyle kar��la��r. Sa� P4 te, paraflexus artan a��nma ile ilgili olarak parafoset haline d�n��me e�ilimindedir.
Mesoflexus kuvvetli, �tekilerden �ok daha uzun ve metaflexuse do�ru b�k�lm��t�r.
Sol P4 te bu b�k�nt� a��sal bir durum alm��t�r. �zole olan iki di�te, a��nman�n �o�almas�yle kaybolabilecek
nitelikte olan subparafoset izi g�r�lmektedir. P4 iki k�kl�d�r. Bunlardan biri geni� olan i�
k�k, �teki kal�n olan d�� k�kt�r.
M1: �i�neme y�zeyi karemsidir. Olduk�a a��nm��t�r. Bu nedenle hi� bir d�� stria g�stermez.
Hypostria tac�n ortas�na kadar iner. Hypoflexus dar ve uzundur. Parafoset zay�ft�r, hypoflexusle
kar��la��r. Mesofoset uzundur ve metafosete do�ru b�k�kt�r. Metafoset parafosetten daha uzun ve
kuvvetlidir. �� k�kl�d�r: Birincisi geni� olan i� k�k, �tekiler ise bunun kar��s�nda yer alan ve ince
olan d�� k�klerdir.
Alt �ene: B�t�n alt �enelerde ramuslar k�r�kt�r, iki �rne�in corpuslar� hemen hemen tan�d�r.
Foramen mentale tektir, b�t�n �rneklerde P4 �n alt�nda ve �ok az �n�nde yer almaktad�r.
I: Alt �ene incisivelerinin d�� y�z� d�zd�r ve boyuna �izgili ince b

ARKEOMETR�

9/7/2010

ARKEOMETR�

"Arkeometri" s�zc�� "arkeoloji" ve "metrik" s�zc�klerinden t�retilmi�tir. Anlam olarak fen ve do�a bilimleri y�ntemleri kullan�larak eski eserlerle ilgili her t�rl� �l��m ve de�erlendirme yap�lmas�n� i�erir.
Arkeometri �al��malar�n�n yap�ld�� laboratuvarlarda ve kullan�lan tekniklerde end�striye d�n�k y�nler bulunmaktad�r. �rne�in, �evre radyasyon �l��mleri, spektroskopik analizler ve kimyasal analizler, arkeometri �al��malar�nda kullan�lan dozimetrelerin end�striyel uygulamalarda da kullan�labilmesi.
Tan�m�:
Arkeolojide �e�itli fen ve do�a bilim dallar�n�n matematiksel �l��m ve analiz y�ntemlerinin uygulanmas� ve kullan�lmas� olarak tan�mlanabilir.

Arkeometriye Genel Bir Bak�� ve Arkeolojideki �nemi:
G�n�m�zde yap�lan arkeolojik ara�t�rmalar�n k�lt�r tarih a��s�ndan,elden geldi�ince eksiksiz olarak de�erlendirilebilmeleri i�in fen ve do�a bilmlerinin �e�itli dallar�ndan birlikte yararlan�lan bu yeni bilim alan�ndan di�er �lkelerde oldu�u gibi son y�llarda �lkemizde de daha yo�un bir �ekilde yararlan�lma�a ba�lanm��t�r.
Asl�nda arkeometrinin ba�lang�c�n�n 19.yy"nin ba�lar�na kadar geriye gitti�i s�ylenebilir.1800"de ilk kez M.H.KLAPROTH Berlin Bilim Akademisinde sikkeler,camlar ve orta �a� heykelleri �zerinde ger�ekle�tirdi�i baz� kimyasal analizlerin son�lar� hakk�nda bir bildiri verir. J.Riederer"in 19.yy"�n sonlar�na do�ru ve y�zy�l�m�z ba�lar�nda gerek Avrupa"da �st paleotik devir ma�ara duvar resimlerinin bulunu�u,�nasya"da Anadolu"da ba�layan ve yo�unluk kazanan arkeolojik kaz�larda ele ge�en �e�itli buluntular,metal,keramik,cam,duvar resimlerinin boyalar� gibi organik malzemeden yap�lan ara� ve gerecin kimyasal analizleri b�y�k �l��de artma�a ba�lar. Troya kaz�lar,Ur Kral Mezarlar�"�n�n ke�fi,M�s�r"da �zellikle Flinders Petrie"nin Negade k�lt�r�ne ait buluntular�,bu analizlerin daha yo�un bir bi�imde yap�lmas�n� sa�lar.B�ylece Klaphort"un analizlerini F.Rathgen,C.H.Desch,J.R.Partington,H.H.Coghlan ve daha bir�oklar�n�n ara�t�rmalar� izler ve bunlar� gitgide daha b�y�k bir ilgi ile kar��lan�r.
1878"de Baron De Geer �sve�"de g�l ve batakl�k tortul k�ltelerindeki y�ll�k �m�rl� bitki kal�nt�lar�n� inceleyerek,bunlar�n i�inde bulundu�u "bal��k katmanlar�n�n" say�m�na dayanan "Varv analizleri"olarak adland�r�lan bir mutlak tarihlendirme y�ntemi geli�tirir.B�ylece g�n�m�zden yakla��k 9000 y�l �nces�ne kadar giden bir mutlak ya� tayini yapma imkan� do�ar.1920"lerde Yugoslav matematik�i ve astronomlar�ndan Milutin Milankovitz ise,g�ne� sistemindeki lekelerin d�nyada iklim de�i�melerine neden oldu�u varsay�m�ndan hareket eder;bu de�i�melerin matematiksel olarak hesaplanmas� Buzul �a�lar�n�n 600 bin y�l kadar geriye tarihlendirilebilece�ini ortaya koyar.
1901"de bulunan,fakat arkeoloji alan�nda 1929 da ilk olarak uygulanan bir di�er y�ntem ise "dendrokronoloji"dir.Uzun �m�rl� a�a�lar�n yatay kesitlerindeki halkalar�n olu�umlar� ve bunlar�n say�lmalar� ile,a�ac�n kesildi�i zamandaki ya��n�n mutlak olarak bulunabilece�i anla��l�r.
Buzul devirlerinde ya�am�� olan hayvanlar�n t�rlerinin tesbiti,hem iklimsel hem de paleoco�rafya a��s�ndan, ya� tayinleri i�in kullan�lma�a ba�lar. Gene 1916"da �sve�li botanik�i Lennar von Post"un ilk olarak geli�tirdi�i "polinoloji" y�ntemi,gerek Buzul �a�lar�n�n gerekse Pospleistosendeki bitki �rt�s� ,iklim de�i�meleri ve tarihlendirme i�in kullan�l�r.
2.D�nya sava��na kadar arkeolojik buluntular�n de�erlendirilmesi i�in,gerek �e�itli kimyasal ve fiziksel y�ntemlerle yap�lan malzeme analizleri,gerekse mutlak tarihlendirmeleri i�in daha bir�ok y�ntemlerin geli�tirildikleri g�r�l�r. Ancak arkeolojiye d�n�k bu ara�t�rmalar�n "Arkeometri" ad� alt�nda yeni bir boyut kazanmas� ve bug�nk� konumuna kavu�mas� 1950-1960 y�llar� ars�na rastlar.
Libby ve arkada�lar�n�n, ya�amlar� sonaermi� organik maddelerin i�inde bulunan radyoaktif karbon14"�n �l��lmesi ile arkeolojiye yeni bir mutlak tarihlendirme y�ntemini arma�an etmeleri bir anlamda "ger�ek arkeometri"nin bir ba�lang�c� olarak kabul edilebilir.
Bilindi�i gibi,eskisinden farkl� olarak bug�n art�k arkeolojik ara�t�rmalar ge�mi� uygarl�klar�,tarihsel geli�imleri i�inde,m�mk�n oldu�unca eksiksiz bir �ekilde de�erlendirilebilmeyi ama�lamaktad�r.Bu y�zden eski

ARKEOMETR�

9/7/2010

ARKEOMETR�

9/7/2010

ARKEOMETR�

Arkeometri arkeolojide �e�itli fen ve do�a bilim dallar�n�n matematiksel �l��m ve analiz y�ntemlerinin uygulanmas� ve kullan�lmas� olarak tan�mlanabilir.G�n�m�zde yap�lan arkeolojik ara�t�rmalar�n k�lt�r tarihi a��s�ndan ,elden geldi�ince eksiksiz olarak de�erlendirilebilmeleri i�in ,fen ve do�a bilimlerinin �e�itli dallar�ndan birlikte yararlan�lan bu yeni bilim alan�ndan ,di�er �lkelerde oldu�u gibi ,son y�llarda �lkemizde de daha yo�un bir �ekilde yaralan�lmaya ba�lanm��t�r.

Asl�nda arkeometrinin ba�lang�c�n�n 19.y.y."�n ba�alar�na kadar gitti�i s�ylenebilir.1800"de ilk kez M. H. KLAPROTH (1743-1817) Berlin Bilim Akademisinde sikkeler ,camlar ve Orta�a� heykelleri �zerinde ger�ekle�tirdi�i baz� kimyasal analizlerin sonu�lar� hakk�nda bir bildiri verir.19 y.y"�n sonlar�na do�ru ve y�zy�l�m�z ba�lar�nda gerek Avrupa"da �st Paleolitik Devir ma�ara duvar resimlerinin bulunu�u ,�nasya"da ,Anadolu"da ba�layan ve yo�unluk kazanan arkeolojik kaz�larda ele ge�en �e�itli buluntular ,metal ,keramik ,cam ,duvar resimlerinin boyalar� gibi organik malzemeden yap�lan ara� ve gerecin kimyasal analizleri b�y�k �l��de artmaya ba�lar.Troya kaz�lar� Ur Kral Mezarlar�"n�n ke�fi ,M�s�r"da �zellikle Flinders Petrie"nin Negade k�lt�r�ne ait buluntular� ,bu analizlerin yo�un bir bi�imde yap�lmas�n� sa�lar.B�ylece Klaproth"un analizlerinin ,F.Rathgen ,C.H. Desch ,J.R. Partington ,H.H. Coghlan ve daha bir�oklar�n�n ara�t�rmalar� izler ve bunlar gitgide daha b�y�k bir ilgi ile kar��lan�r.

1901"de bulunan , fakat arkeoloji alan�nda 1929"da ilk olarak uygulanan bir di�er y�ntem ise dendrokronoloji"dir.Uzun �m�rl� a�a�lar�n yataykesitlerindeki halkalar�n olu�umlar� ve bunlar�n say�lmala�r� ile a�ac�n kesildi�i zamandaki ya��n�n mutlak olarak bulunabilece�i anla��l�r.
2.D�nya Sava��na kadar arkeoloik buluntular�n de�erlendirilmesi i�in ,gerek �e�itli kimyasal ve fizksel y�ntemlerle yap�lan malzeme analizleri ,gerekse mutlak tarihlendirmeler i�in daha bir�ok y�ntemlerin geli�tirldikleri g�r�l�r.Ancak arkeolojiye d�n�k bu ara�t�rmlar�n "ARKEOMETR�" ad� alt�nda yeni bir boyut kazanmas� ve bug�nk� konumuna kavu�mas� 1950-1960 y�llar� aras�na rastlar

Bug�n art�k arkeolojik Ara�t�rmalar ge�mi� uygarl�klar� ,tarihsel geli�imleri i�inde ,m�mk�n oldu�unca eksiksiz bir �ekilde de�erlendirebilmeyi ama�lamaktad�r.Bu y�zden eski bir k�lt�r�n hakk�yla anla��labilmesi ,tan�mlanabilmesi i�in ,o k�lt�r� meydana getiren insanlar�n , o g�nk� do�al �evrelerinin ,i�inde ya�ad�klar� biyolojik ortam� olu�turan hayvan ve bitki topluluklar�n�n ,insan , hayvan , bitki ili�kilerinin , ellerindeki kaynaklardan yararlanma bi�im ve derecelerine ba�l� olarak ekonomilerinin ,teknolojilerinin ,sosyal ,politik sanatsal d�zeylerinin ayd�nlat�lmas� gerekmektedir.Gene ayn� ba�lam i�inde, o k�lt�rleri olu�turan insan topluluklar�n�n i�inde ya�ad�klar�,devrin mutlak tarihlendirilmelerinin yap�lmas�na,gerek �a�da�lar� olan , di�er k�lt�rleri, ya da uygarl�klar� meydan getiren topluluklarla,gerekse do�al ve biyolojik �evreleri ile olan ili�ki ve kar��l�kl� etkile�imlerinin t�m�yle a��kl��a kavu�turulmas�na �al��lmaktad�r.Bu ama�lara ko�ut olarak arkeometrinin bug�n vard�� a�amada arkeoloji alan�nda kullan�lan y�ntemler k�saca ��yle �zetlenebilir.

A Arkeolojik toprak alt� ve �st� kal�nt�lar�n,�ren yerlerinin saptanmas�nda:
1. Optik Y�ntemler
1.1. Hava foto�raf� arkeolojisi
1.2. Fotogrametri
2. Jeofiziksel/fiziksel y�ntemler
2.1 Rezistivite
2.2 Elektrik sondas� v.b. y�ntemlerden yararlan�lmaktad�r.
B Arkeolojide �e�itli kal�nt�lar�n ya� tayinleri ile mutlak tarihlendirmelerde
1. Radyoaktif y�ntemler
1.1 Radyoaktif par�lanmalardan kaynaklananlar :
C-14 (radyokarbon)
K-Ar (potasyum-Argon)
U-238 (Uranium 238)
U-235 (Uranium 235)
T-232 (Thorium 232)
Fizyon izleri say�m� v.b. gibi
1.2 Radyasyon etkisiyle enerji birikiminden kaynaklananlar :
TL(Termoluminesans)
ESR(Elektron Spin Rezonans)

2. Radyoaktif olmayan y�ntemler
2.1 Jeofiziksel/manyetik alan de�i�imlerine dayananlar:
Paleo/arkeomanyetizma
Rasemizasyon (kemiklerde amin-asid de�i�imi)
Uranium/Florin(U ve F miktar�n�n �l��m

ARKEOMETR�

9/7/2010

Arkeometri

Arkeometri Sir Christopher Hawkes taraf�ndan, yay�m�na 1958"de ba�lanan History of Art at Oxford ve Arkeoloji Ara�t�rma Laboratuar� b�lteninin ismi olarak bulunmu� bir kelimedir.

Arkeometri kelimesi arkeoloji ve metric (Grek�e meitron kelimesinden "�l�me i�lemi" bir �l��m) kelimelerinin birle�iminden meydana gelmi�tir ve arkeolojik buluntular�n de�erlendirilmesinde kullan�lan �l��m veya sistemler anlam�na gelmektedir.
Bu kelimenin ikinci k�sm�n�n arkaik olarak g�sterilen anlam� arkeologlarla fizik ve tabii bilimciler aras�nda ortak bir y�zey temin etme konusunda arkeometrinin rol� ile anlam kazanm��t�r. �ok k�sa olarak arkeometri, arkeolojik verilerin fiziksel ve kimyasal metodlarla, matematiksel modelleme, istatistiksel analiz ve bilgi edinme teknikleri ile de�erlendirilmesi �eklinde a��klanabilir.

Arkeometri"yi �e�itli disiplinlerin Arkeoloji"de ortak �al��mas� diye �zetleyebiliriz. Bu disiplinlere Antropoloji, Zooloji, Botanik, Biyoloji, Biyokimya, Keramoloji, Metalurji, Malzeme Bilimi,Yerbilimleri, Fizik, Kimya, Matematik, �statistik, Bilgisayar Bilimleri ve �e�itli tarihleme metodlar� �rnek olarak say�labilir. Eskiden Arkeometri denince sadece arkeolojik seramik �zerine yap�lan �al��malar kasdedilirdi.

Arkeolojide olu�an somut bir soru �zerine, bu say�lan displinlerden biri veya birka�� arkeolojiyle ortak �al��malar yapabilmektedir.

Arkeolojik �al��malar�n ba�lang�c� �ok eski zamanlara dayanmaktad�r. Bununla birlikte bu bahsedilen disiplinlerin kullan�m� ve uygulanmas� ortalama olarak son 50 y�ld�r b�y�k bir geli�me g�stermi�tir.

Arkeoloji sosyal bir bilimdir. Ancak arkeolojik ara�t�rmalarda kullan�lan baz� verilerin elde edilmesi ve incelenmesi i�in �e�itli fenni bilimlere ba�vurulmaktad�r. �rne�in metal buluntulardan al�nan �rneklerin elektron mikroskobuyla incelenerek yap�m tekniklerinin ara�t�r�lmas�, seramiklerin kesitlerinin al�n�p kullan�lan kilin yata��n�n belirlenmesi, seramik kaplardaki mikroskobik miktardaki yemek art�klar�n�n analiz edilip tan�mlanmas� arkeometri bilminin i�idir.

Organik veya inorganik materiyalleri Radyakarbon(C-14), Dendrokronoloji, Elektron Spin Rezonans(ESR), Termol�minesans(TL) ve OSL gibi arkeometrinin en �nemli uygulamalar� aras�nda say�labilecek y�ntemlerle tarihlendirmek m�mk�nd�r.

Arkeolojik bulgular�n tarihlendirilmesinde kullan�lan baz� y�ntemler:

Potasyum Argon Metodu (KA): Radyoaktif olan bir maddenin (potasyumun) radyoaktif olmayan Argon40 gaz�na d�n��mesi olay�d�r. �zellikle jeolojik tabakalar i�inde bulunan fosil kal�nt�lar�na uygulan�r. 100.000 y�l� a�k�n volkanik kayalara da uygulanmaktad�r.

Radyokarbon Metodu (C-14): 1955" te Amerika"da Chicago �niversitesi"nde W. Libby ve arkada�lar� bu metodu uygulam��lard�r. Bu tarihten itibaren en ge�erli, en yayg�n trihlendirme metodudur. �zellikle tarih �ncesi arkeolojide kullan�l�r.

T�m organik maddelerde bulunan radyoaktif karbonun, bunlar�n canl�l�klar�n� kaybetmelerinden sonra belirli bir tempoda azald�� g�zlenmi�tir. Bu oran bilindi�inden, bulunan organik maddenin ya��, bu g�z�n�nde tutularak bulunur. �l��lere g�re yakla��k olarak organik maddelerin �m�rlerinin yar�s� boyunca y�lda 5568 karbon kaybettikleri anla��lm��t�r.

Bu temel �zerine hesaplar yap�lmaktad�r. Fakat 5568"in sonradan 5730 (yar� �m�r) oldu�u saptanm��, yine de eskiden vazge�ilmemi�tir. Sak�ncal� yan� tam do�ru netice vermemesidir. Nedeni de atmosferin her zaman ayn� miktarda karbon ihtiva etmemesidir.

Dendrokronoloji: Amerikal� A.E. Douglass taraf�ndan bulunan, a�a� g�vdelerinin enine kesitinde g�r�len y�ll�k halka tabakalar�n�n incelenmesine dayanan tarihlendirme y�ntemidir.

A�a�lar her y�l g�vdesinde yeni bir halka olu�turur. Bu halka bol ya��l� y�llarda kal�n, az ya��l� y�llarda ince olur. Douglass eski evlerde kullan�lan a�a�lardan �zel bir teknikle kesit alarak, �zerlerindeki halkalar� say�p yao�lar�n tarihini saptamay� ba�arm��t�r.

Termol�minesans Metodu: Ta�, keramik, cam gibi kristal yap�ya sahip maddelerin i�indeki enerj

ARKEOMETR�

9/7/2010

ARKEOMETR�

Arkeometri, ge�mi� ya�am� anlamaya ve yeniden kurmaya �al��an arkeolojiye do�ru bilgi almas�nda yard�m eden ve �nemi giderek artan bir bilim dal�d�r. Arkeometri genel bir tan�m olarak, arkeolojinin, do�a bilimleriyle ba�lant�s�n� kuran bir y�ntemdir ve geli�imi de arkeolojiden �ok do�a bilimlerinin geli�mesine ba�l�d�r. Arkeolojiyi tarihten uzakla�t�r�p do�a bilimlerine yakla�t�ran da arkeometridir
�lkemizde de yo�un olarak kullan�lan arkeometriden, arkeolojik ara�t�rmalar�n k�lt�r tarihi a��s�ndan, elden geldi�ince eksiksiz olarak de�erlendirebilmesi i�in de yararlan�l�r.
Arkeometri 19. y�zy�l�n ba�lar�nda ortaya ��km��t�r. �lk kez 1800"de M.H. Klaproth (1743-1817) Berlin Bilim akademisinde camlar, sikkeler ve Orta�a� heykelleri �zerinde ger�ekle�tirdi�i baz� kimyasal analizlerin sonu�lar� hakk�nda bir bildiri verir.
19. y�zy�l�n sonu, 20. y�zy�l�n ba��nda Avrupa"da �st Paleolitik �a� ma�ara duvar resimlerinin bulunmas�, �nasya"da, Anadolu"da ba�layan ve yo�unluk kazanan arkeolojik kaz�larda ele ge�en �e�itli buluntular, metal, keramik, cam, duvar resimlerinin boyalar� gibi organik malzemeden yap�lm�� ara� ve gerecin kimyasal analizleri b�y�k miktarda artm��t�r. Troya kaz�lar�, Ur Kral Mezarlar�"n�n ke�fi, M�s�r"da �zellikle Flinders Petrie"nin Negade k�lt�r�ne ait buluntular�, bu analizlerin daha yo�un bir bi�imde yap�lmas�n� sa�lar. B�ylece Klaptroh"un analizlerini, J.R.Partington, C.H.Desch, F.Rathgen, H.H. Coghlan ve bir�oklar�n�n ara�t�rmalar� izler.
1878 y�l�nda Baron De Geer �sve�"te g�l ve batakl�k tortul k�ltelerindeki y�ll�k �m�rl� bitki kal�nt�lar�n� inceleyerek tarihleme y�ntemini geli�tirmi�tir. Bitki kal�nt�lar�n�n i�inde bulundu�u bal��k katmanlar�n�n say�m�na dayanan bu y�ntem, "Varv Analizleri" olarak da adland�r�l�r.
Bu y�ntem sayesinde g�n�m�zden yakla��k 9 bin y�l �ncesine kadar giden mutlak bir ya� tayini yapma imkan� do�ar. 1920"lerdeYugoslav matematik�i ve astronomlar�ndan Milutin Milankovitz ise, g�ne� sistemindeki lekelerin d�nyada iklim de�i�melerine neden oldu�u varsay�m�ndan hareketle; bu de�i�imlerin matematiksel olarak hesaplanmas�yla Buzul �a�lar�n�n 600.000 y�l kadar geriye tarihlendirilebilece�ini ortaya koyar.
Uygulanan bir di�er y�ntem ise "dendrokronoloji"dir. Bu y�ntem 1901 y�l�nda bulunmu�, fakat arkeoloji alan�nda 1929"da ilk olarak uygulanm��t�r. Uzun �m�rl� a�a�lar�n yatay kesitlerindeki halkalar�n olu�umlar� ve bunlar�n say�lmalar� ile, a�ac�n kesildi�i zamandaki ya��n�n mutlak olarak bulunabilece�i bilgisi kazan�l�r. Buzul Devirlerinde ya�am�� olan hayvanlar�n t�rlerinin tespiti, hem iklimsel hem de paleoco�rafya a��s�ndan, ya� tayini i�in kullan�lmaya ba�lar.
1916"da �sve�li botanik�i Lennar von Post"un ilk olarak geli�tirdi�i "polinoloji"(�i�ek tozlar�n�n analizleri) y�ntemi, gerek Buzul �a�lar�n�n gerekse Postpleistosen"deki iklim de�i�meleri, bitki �rt�s� ve tarihlendirme i�in kullan�l�r.
2.D�nya Sava��"na kadar arkeolojik buluntular�n de�erlendirilmesi i�in, gerek �e�itli fiziksel ve kimyasal y�ntemleri gerekse mutlak tarihlendirmeler i�in daha bir�ok y�ntemlerin geli�tirildikleri g�r�l�r. Ancak 1950-1960 y�llar� aras�nda arkeolojiye d�n�k bu ara�t�rmalar�n Arkeometri ad� alt�nda yeni bir boyut kazanmas� ve bug�nk� konumuna ula�mas� ger�ekle�mi�tir.
Libby ve arkada�lar�n�n,ya�amlar� sona ermi� organik maddelerin i�inde bulunan radyoaktif karbon 14"�n �l��lmesi ile (C-14) arkeolojiye yeni bir mutlak tarihlendirme y�ntemini kullanmaya ba�lamalar� "ger�ek arkeometri"nin ba�lang�c� olarak kabul edilebilir.

Arkeometrinin �lkemizdeki geli�imi ise 1980"de bir grup prehistoryac� ve Yak�ndo�u arkeolo�u taraf�ndan ba�lat�ld�. �lk arkeometri �al��malar� arkeometallurji, jeofizik, jeomorfoloji ve radyoloji alanlar�nda yo�unla�m��t�. Daha sonraki s�re�lerde hammadde analizleri, termol�minesans gibi y�ntemler kullan�larak �anak-��mlek tan�mlamalar� da yap�lmaya ba�land�. 1985 y�l�nda K�lt�r Bakanl�� ta

ARKEOMETR�

9/7/2010

ARKEOMETR�

9/7/2010

MURGUL MADEN�NDEK� ANAYATAK K�KENL� ESK� DEV�RLERE A�T B�R BULUNTU

9/7/2010

MURGUL MADEN�NDEK� ANAYATAK K�KENL� ESK� DEV�RLERE A�T B�R BULUNTU

G�R��
G�n�m�z d�nyas�n�n ula�t�� teknolojik seviye, muhakkak ki eski �a� insanlar�n�n madenleri
tan�mas� ve ya�ad�� a��n ko�ullar�na uygun bir �ekilde i�lemeyi deneysel olarak ��renmesiyle
ba�lam��t�r.
Eski Anadolu tarihi i�erisinde, Anadolunun yeralt� do�al zenginlikleri, yaln�z Anadolu
uygarl�klar�n�n de�il, ayn� zamanda Yak�n Do�u uygarl�klar�n�n da geli�mesine sebep oldu�u
bilinen tarihi bir ger�ektir.
Bak�r, kur�un, �inko yataklar�n�n yo�un oldu�u Karadeniz B�lgesinin do�usunda yer alan
Murgul maden yataklar�, T�rkiye madencilik tarihine ��k tutacak materyellere sahip �nemli
bir b�lgedir. Murgul maden yataklar�n�n, yaln�z bilinen yak�n tarihi devirlerde de�il, milattan
�nceki devirlerde de eski Anadolu insanlar� taraf�ndan i�letilmi� oldu�u bilinmektedir, �rne�in,
��kart�lan cevherlerin y�redeki a�a�lar�n yak�t olarak kullan�lmas� ile ergitildi�ini kan�tlayacak,
eski devirlere ait c�ruf depolar� mevcuttur. Bu c�ruflar, �akmakkaya cevher �nitesinin yak�nlar�ndaki
tepelerdedir. Ayr�ca Murgul maden yataklar�nda, milattan �nceki maden i�letmecili�ini
simgeleyecek eski maden galerileri ve bu galerilerden ��kart�lm�� baz� madencilik aletleri
de bulunmu�tur.
MATERYEL�N BULUNDU�U YER
Murgul madeni, genel olarak co�rafi konumu bak�m�ndan, Artvin ili, Bor�ka il�esinin
Murgul buca��na ba�l� Damark�ydedir (�ek. I). Murgul madeni Anayatak, �akmakkaya,
�arkba�� ve K�z�lkaya maden sahalar�n� kapsamaktad�r (3).
Materyel, Murgul madeni Anayatakta eski devirlere ait bir maden galerisinde bulunmu�tur.
Cevherle�menin en �ok kuvvetli oldu�u Anayatak, �nceleri Cangara, �skep, Satep adlar�
ile ayr� ayr� i�letilmi�, sonradan bu yataklar birle�tirilmi� ve Anayatak ad� alt�nda �al��t�r�lm��t�r
(5).
ESK� DEV�RLERE A�T B�R BULUNTU 91
�ek. - l
1967 y�l�nda s�z� edilen Ana/atak a��k i�letmesinde, oksit cevher i�inde a��a ��kart�lan
ve yakla��k olarak 70-80 cm �ap�nda geni�li�i olan eski devirlere ait bir maden galerisi saptanm��t�r.
Bu galeride Anadolu madencilik tarihine katk�s� olacak ve son derece �nemli, tahtadan oyularak
yap�lm�� bir madenci k�re�i bulunmu�tur (Foto l, 2).
MATERYEL�N GENEL TANIMI
Lokalite : Murgul madeni Anayatak.
Devri : M.�. birinci binin ikinci yar�s�.
�smi : Madenci k�re�i.
Boyutlar�: a. K�re�in, k�rek sap�n�n ba�lad�� noktaya olan uzunlu�u: 24.5 cm.
b. K�re�in eni: 12 cm.
c. K�re�in kal�nl��: 0.8 cm.
d. Mevcut k�rek sap�n�n uzunlu�u: 27.5 cm.
e. K�rek sap�n�n kal�nl��: 2.5 cm.
�zelli�i : Tahtadan oyularak yap�lm�� bir madenci k�re�i olup, uzunca bir s�re bak�r
s�lfatl� su i�inde kald�� i�in sterilize olmu�tur. K�re�in bir kenar� �ok kullan�ld�� i�in a��nm��t�r.
K�re�in sap� eksiktir (�ek. 2).
92 Ergun KAPTAN
�ek. - 2
MADENC� K�RE��N�N SAPTANAN YA�I
M.T.A. Enstit�s� Tabiat Tarihi M�zesinin Mineraloji B�l�m�nde 854 envanter numaras�
ile muhafaza edilmekte olan k�re�in sap�ndan al�nm�� olan k��k bir par�an�n Orta Do�u Teknik
�niversitesi Fizik B�l�m� Laboratuvarlar�nda 5730 yar� hayat de�erine g�re yap�lm�� olan C-14
analiz sonucunun verdi�i tarih:
G�n�m�zden �nce (1950 den �nce) : 2266±I70
Milattan �nce : 3I6±I70 tir.
S�z� edilen numunenin C-14 analiziyle verdi�i tarih sayesinde, bu b�lgedeki maden yataklar�n�n—
mevcut ba�ka mukayese materyelleri olmamas�na ra�men—yakla��k olarak M.�.
birinci binin ikinci yar�s�nda, eski Anadolu insanlar� taraf�ndan i�letilmi� olabilece�ini s�yleyebiliriz.
Bununla beraber C-14 y�ntemiyle saptanan tarih, Murgul maden yataklar�n�n ilk �retim
evresinin ne ba�lang�c�, ne de sonu say�lmal�d�r.
BENZER BULUNTULAR
Tokat ilinin Artova il�esine ba�l� Karaoluk k�y�n�n A�aca a�a�l� mevkiinde, 1974 y�l�nda,
kuyu g�r�n�m�nde eski bir imalat yeri bulundu (4). A�a� k�t�klerle takviye edilmi� olan bu eski
i�letme yerinde, k�yl�lerin on y�l �nce bir kaz� yapt�klar�n� ve 15 m derinlikte yakla��k olarak
uzunlu�u 150 cm olan bir madenci k�re�i bulduklar�n� saptad�k. Fakat g�n�m�zde mevcut olmayan
bu materyel hakk�nda yeterli bilgiye sah

ARKEOMETR�

9/7/2010